Wiadomości, R. 17 nr 37 (859), 1962

London, 16th September, 1962 


Redakcja I e.dmJn1Btr8,cja: 67 Great Russell 
Street, London, W.C.l, tel. CHA 364
. - Pre- 
numerata kwartalna 2:18., w Stanach ZJedno- 
czooych I Kanadzie $3.7:1, w BelgU 180 fr. 
belg., we Francji 17 fr., w Nlemczech 1:1 DM., 
w SzwaJcarll 17 fro 8ZW.. we W10szech 2100 
lir6w, w innych krajach r6wnowartoM $3.7:1. 
Zmlana adresu 18. Czekl naleZY wystawiaf 
na "Wladomo6cl". Ogloszeola: admlnistracja 
"W1adom06ci". Ceca za 1 cal X 1 szpalta £1. 


T ADEUSZ NOWAKOWSKI 
MillENNIUM W OSWIETlENIU HISTORYKOW Baron Cagloba zabity 
W .JAK anormalnych warunkacb K R Ad OWYC H Dziwne jest natomiast Ze w pracy A - JA:kZ"E= zasztyletowany! Widzla- K,icz as k1cz can. Liberatore, prae? 
rozwija si
 dzisiaj hlstoriogra- wydanej w r. 1961 wspomniany jest lem na wla9l1e oczy: b8lIlderowiec Prae! Prae obl
gorsklego dzladka od 
fia polska, Bwiadczy najdobltniej fakt Bierut a zapomruany Gomulka wra.z Bohun wbil mu ikordetas powYZej ne- orzech6w po btnoklach! Bez pardonu 
ze nawet zagadnienie tysiq.clecla Pol- z oalym ..polskim pa.Zdziernlkie:m". rek. Trup na miejscu! Najplerw mnie i lito6cl. Rlzat Lachiw! Co mu nobli- 
ski, kt6re powlnno wzbudzat we Ale nad tym mech si
 zastanawiajq. porwal luniech pusty, a potem moSt wy George dl San George orczykiem 
wszystk1ch jej historYkach te same rosyjskiej interpreta.cji naszych dzie- LQ,czy 81
 to z takimi og61nlkami cUonkowie partii! Hlstoryk emigra- i trwoga. Cale sz
le, Ze ale cho- zasunie, to mu rychtyk rozJuszony 
uczucia, jest Inaczej ujmowa.ne przez j6w, co okupiono ogranlczenlem do w duinych uwaga.ch 0 polityoo zagra- cyjny szuka natomiast na ostatniej cla.Z niejaki Longlnes (ten od zegar- Ugo Liberatore (nomen omen) oSlQ. 
wolnq. nauk
 polskQ. na emigracjl a minimum historii politycznej. WyI1i- nicznej, ja.k ..wcil}.gul
e Polski w chociaiby stronie kBiQ.Zki tej myeli k6w?) z ran tatarsklch wylizal. A szcz
klJ dolozy. Kiemlicze do kwad- 
l'l1aczej przez historyk6w krajowych, ka stf!d przemi1czenle wielu lstotnych spraw
 odci
cia Rosjl dost
pu do Bal- przewodniej, kt6rej brak si
 dotkliwie jak sl
 stalo, opowiem. ratu. Tajemnlcze, podejrzane towa- 
niestety uzaleZn1anych od reZymu ko- zagadnien i brak pet-nego, jasnego _
b- tyku", tWlerdzen1e te ..Polska byla odczuwa przy jej czytaniu. WIMnie wra.cam, blady I wyczer- rzystwo. Relnkarnacja. rizun6w spod 
mUnistycznego 1 od wskaz6wek Mo- razu historycznej roll Polsltl vi Eu- praktycznie zwilj.zana jI\ Habsburga- pany ze Bwiatowej premlery ("Welt- Rumania, p6Zne prawnucz
ta po wbi- 
skwy. ropi.e. mi" (czemtl przecZlj. podane w dal. REFLEKSJE KONCOWE urauffiihrung") fBmu ..Col ferro e tym na pal wata.Zce, 0 trzysta rat 
R6mica ta wystwuje szczeg61nie Wobec znaczenia przyplsYWBJt1ego szy
 cilJogu fakty) , lub 
e Ot6t tutaj LMnodorski okazal duZQ. col fuoco". To po
ne w swej nik- sp6znieni meciclele osmarowanych 
jaskrawo, jeal1 wklad naukl histo- dz1S periJOdyzacji rozwoju dziejoWego, wzmianka 0 nowej wleloletnlej za.wi
 :t.rqcmoSC. Un1kajl}.c akcent6w mar- czemnoSci monstre-obrazlszc:ze nosi I przez Sienklew1cza szwedzk1ch ]ut- 
rycznej do obchodll naszego ty.!iilic- trzeba zwr601e uwag
 na to Ze za- rusze wojennej, kt6rQ. "przyni6sl" po- xistowSklch I komplement6w pod ad- drugi, trafniejszy '1ytul: "RUt in die r6w-heretyk6w? Kto ich tam wie? 
lecia nie ogranicza si
 do anaJizy wy- stosowano tu obowlq.zujq.cy w histo- 
zq.tek XVIII w. Czyz nie naleZalo resem Rosji sowieckiej, zacytowal 0- Freiheit", co si
 na polski tlumaczy: Bez w6dkl I Scotland Yardu nie 00- 
t1arzen sprze
 tysilica tat, ale atara riografli ktajQwej po
1 nL okr
, Jasno powledzireu przyniosla jq. po- Swiadczenie pisarzy polskich na zjeZ- galopada wolnmcl. I slusznle, bo gadniesz. W kaZclym razie - ratuj 
81
 dae iwi
zlq. syntez
 rozwoju dzle- w kt6rym polowa. XV w; 1 r. ;l.7f;14 lityka Piotra Wielkiego, do kt6rej dzte krakowskim w r. 1945, gdy so- rzecz juz od pierwszej sceny kojarzy si
, kto w "Trylogl
" wierzy: ma
 
jowego Polsk_i w ciQ.gu dz1esi
u wle- nadmiernq. odgrywajq. rol
. Wyodr
b- dal si
 weilJ;gDl}.e_ Atlgu,s!: tI? Wre.ca- wietyzacja Kraju ledwo si
 rozpoc
 si
 z gonLtWQ., biegunkQ., fllmowl}. dy- stro Fernando Cerchio Idut! Z ma- 
k6w aZ do chwiU obecnej. nione SIJ oczywlBcle cza.sy najnow
, jq.c zM w kr6tkim Mkonc2ienlu do Is., a. nil. Mkoilczerue - zdanie Nor- zenteriq.. czugq. I witnolem. Col ferro e col 
oil pierwszej wojny 
Latowej, kt6- urbanistyk1 iarchlte:ktuty, jE!odnej r; wida., ktOre oba kIadIi nac1.sk na zwiq.- Po r
 plerwszy w zydu wdziof:czny fuoco! 
ZASADNICZE UJJi1CIE rych przedstawlenie nB.suwa te1: z na- istotnych s
jalnoSc1_autora, dodaIio Zek n1l\ldz)' odrodzenlem narodu 1 bylem Opatrzno6cl rre nle pochod
 Zaprawd
 i a kysz: zemsta powiod- 
b takq. wlli.Snie syntez
 pokusllo tury rzeCZy najwi.;cej m.sttzeZeil, najnjepotrzebniej, jEiko Ea.tnkn1
ie szc
ciem ojczyzny, a odrodzen.1em. z Laudy czy Kamleflca Podolskie- la si
. Obejrzell8my majufe8 nie z 
si\! jui w r. 1960 - dowolnie ozna- calej tej cz
ci, l;ytekroe nadU£ywanj i szct#Ciem fudzkoacl, Te pl{lkne 810- go: pewnle by mnie ten pokaz z n6g tej planety. Poruta, jak diabel Bo- 
czonym przez wladze rezymowe jako OD PREHISTORn cytat z_e Slowa.ckiego: ll'awiem na- 
a, kt6rym nikt hie 2'.aprzeczy. kt6re sclQ.I lub 0 atak serca przyprawil, ruta! Zacznljmy od znanych kazdemu 
data tysil}.clec1a, aby odwr6cit: uwag
 DO JAGIELLONOW rod6w bylM i 1 papugll- ' Jednak mogf! byt: i'olm1a:icle 1nterpre- a tak tylko ssanle w dolku odczuwam Polakowl postacl, kt6re zbastardzono 
od jedynie wla.4clwej daty r. 1966 - Najmniej nasuwala ich juz w plerw- _ _ _ _ _ _ _ _ towane. tak Ba.mo jak g}oszony dz1S po tej uczcle duchowej. na ekranie nie do poznanla. W piQ.tej 
trzech profesor6w pracujq.cych w szej redakcji c
 pierwsza, opra,- 0 ROZBIORACH I ICH SK{:TTKACH przez potskiego teotetyka ma.rxi2\mtl, Wyobrazam sobie jednak, co by na minuc1e wtoczyl sl
 na pl6tno opasly 
Kraju a znanych takZe za granicq.: cowana przez Gieysztora. Co prawda Dwie osta.tnie cz¥lci k8lq.:i;ki, pra- Adama Schaffa., "humanLzlm soeja.li- moim mlejscu prze!yl Btuprocentowy, baron yon Cagloba.. (Onufry Zagloba. 
Aleksander Gieysztor, Stanislaw I on, choe na se.mym poczq.tku byla wie polow
 oaloSci, opracowal LeSno- styczny", SQ. w ka.Zdyro razie 
byt fanatyczny mUoonik Slenkiewicza. ta- jeSli nas domysl nie zawodzi). W p61 
Herbst i Boguslaw LeSnodorskl. Ic}l do tego najlep.sza sp;osobnoM, nie dorski. _Stost1nkowo najlepiej wyp.adl og61nikowe, aby usprawiedliwle opa- ki kt6remu na obcej zieml stala lek. kontuszu, w p61 S2Ilafroku, z czarTIl}. 
zarys wydany po angielsku p.t. "A m6wi naJm 0 jakie "millennium" cli9- rozdzial 0 oSwil:Ctmhl w Pol
, a. clt
 trzenle czterech szklc6w historycz- tura "Trylogii" zast
puje powr6t do opaskq. na oku. 0 jerum, jerwn! To 
Thousand Years Of Polish Wstory", dzi. Nle jest to mooe jego wina, 
 rozbiory przedstawtbno nadzwyciaj nych 0 bartloo nler6wnym charakte- raju utraconego, kt6ry urnie dzieslq..t- ma byt: Zagloba? Ale gdzieZ mu tam 
aczkolwiek OOrdzo kr6tki 1 ujr:ty jako pierwsza ilustracja -----, glawa pOSIJgu kr6tko, znajdujemy wz.miank
 
 "ag- rze y; pt'etl!nsjona1ny tyttt1 "Millen- kl Btronlc na parni
 1 ch
tndej wraca do naszego starego ZTIajomego herbu 
komentarz do albumu ilustracji, wy- pogail.skiego b6stwa, BwieZo wykopfl- resji Rosjl", kt6ra. opr6cz zlem J,itew- nitini", do ..Ognlem I mieczem" niz najpo- Wczele! Wul,garne knurzydlo, bez cie- 

oIal sluszne zaniepokojenie errtigra.- na - przestrzega Ze nil! jest to skich i ruskich Rz
z:vpospolitej, za- ,Tego tyttlhl 
 UZasadnia r6wn1E!Z bo2:nlejszy ksl
Zulo do brewiarza. nia wdzi
ku i polotu. Szc
lem od 
cji. kt6remu najpowaZniejszy wyraz Zadne ..sacrum Poloniae millennlUl:n", j
la w koilcu, w r. 1815, "takZe CeJ)- dob6r ilusttacjl. Nlc rue majQ. wsp6l- Wlemy przecl
 tE' d1a wlelu rodak6w Boga - muzykalna jucha: koncertem 
dalo londyfiskie Zrzeszenie Profeso- choe !l1a dalszych stronach - sztuka tralne ziemie pol&kl z. Warszawq.... nrgo z tym tytuiern ani tiSm.1echnl
ta w kraJu I na emlgracjl, zwlaszcza na.s p
stowal. Koncertem na ba- 
r6w i Docent6w Polskich Szk61 Aka- sakralna, chrze&:ijanska" musiala 
- Wyw6d 0 skutkach roztJior6w, p8d- "Pa.sll:marl
"J sfotogrlifowana z Iter!. dta tych ktOrzy dwa razy w clQ.gu lalajce! Ja.kZe by moglo bye Inaczej. 
demickich. Nawet cl historycy polscy jq.l: gl6wne miejsce. PowaZnY uczo- kreslajQcy _rol
 Polak6w, kt6rzy w SwierczewSkim w cza.sJ
 walk w Hi- swego tycia. przez hlstorl
 dOl4wlad- (Trepaka, wbrew naszym obawom, 
w wolnym Swiecie, kt6rzy starali si
 ny nie m6g1 wysunfl.6 rzl}dowej tez-y XIX w. wyemigrowall z ojczyzny, szpanl w r. 1936, ani nowy Grand czeni musieti uchodzlt: z ziem wschod- !l1ie wycUj,l, za co si
 p. Liberatore 
t
 prac
, szeroko rozpowszechnianq. ze chodzl 0 tysiQ.c1ecie paiistwa pol- jest doprowadzon;y az do r. 1914. 0 Hotel w Warszawie. A choclaz wzru- nlch, sienklewiciowska saga 0 XVII O8Obne naleZY podzi
kowanle). Bala- 
w celach propagandowych, ocenle jak skiego, kt6rego gen
 wlaSnle naj- ile wyraZnie zostaly uwydatnione po- sza na.s gl
boko niejedna z tych tab- w. nabrala aureoU kSiQ.g !rwir:tych. lajka, jak kaiJde dziecko na Zachodzie 
najpoblazliwiej, uwzgl
jq.c warun- nowsze badania archoologiczne cofn'.!- zytywne rezultaty autonomii K;r61e- lic, jak widok cmentarza ZoInierzy Kto godzi w Sienkiewicza, godzl w wie, od wlek6w stanowi ulubiony In- 
ki, w jakich musiala bye napisana, ly daleko poza polow
 X w. Nawet stwa Kongresowego za Aleksantlra I, polskich u st6p Monte Cassino, z kh mlodoSt i duchowq. ojczyzn
. Tym strument PotaklJw. Zar6wno w XVII 
wykryli w niej szereg zn1eksztalceil. to co nazywa "krystalizacjQ. patistwa a nawet r6wnoczesny rozw6j uniwer- przykroSc1Q. st)Vlerdaamy Ze liadna z' wlMnle, semper Trilogiae fldelis, bez jak i w XX w. Dooe przypomnlet:, ze 
naszej tyslQ.c1etnlej tradycji dziejo- og61nopolskiego" si
galo swoiJmi ko- sytetu wilenskiego t llceum krzemle- nich nie przedstawia jakiegokolv.rlek specjalnego zezwolenia kardiologa na w filmowej przer6bce sztuki Werfla 
wej. rzeniarni co najmniej polowy wieku nleckiego, 0 tyle brak wszelk1ej zabytku kultury polskiej na wscltOd tUrn p.t. "Col ferro e eol fuoco" cho- "Jakubowski i pulkowni:k" polski h
 
Jak uzasadnione bylo zaj
c1e 81
 poprzedniego. Z pierwszego zM zda- wzmianki 0 p6Zriiejszej autonomii Ga- od Bialegostoku. Jeell zM na maple dzie nie rattz
. ros wrzeSnlowy gorycz nowej kl
ski 
sprawq., okazalo sl
 w calej palni, gdy nia calej ksiq..Zki, podkre.slonego raz licji, kt6ra ..wegetowala jako kraj Polski Ludowej z zadowolenfem spa- Trzeba wi
c tych nlecnych figlarzy- (Francja., 1940) osladza sobie grQ. na 
w r. 1961 wyszla w Warszawie a jeszcze po przedstawlenlu czas6w n
zy chlopskiej I warstwy ur
ni- glQ.damy na granl
 zachodniQ., po- zamachowc6w na wiecznQ. stOi1tbty balalajce i rosyjskq. piosneczkq.. Mu- 
obecnie dotarla te:i: na Zach6d nowa Mieszka I 1 Chrobrego, wynika.loby czej". dobnq. do Mieszkowej, to psuje nam pamiQ.tk
 wymlenit po nazwlsku. Re- zykalnySmY nar6d. 
praca I\;ych samych trzech autor6w wlaSctwie ze jako uzasadnienie 0- Gorzej jest ze nast
puje zaraz po- to wraZenie nie tylko okaleczona Zyseria: Fernando Cerchio. Scena- AlI.sel struna pana Zaglobowej 00- 
p.t, "Millennitlm" nakladetn wydaw- beoop.go obchodu tysifi,cl
cia 
olsJ,i tem zvpelnle j\12 jednostronny obraz gra.n1ca wschodnJa, ale teZ nazwa WM- riusz sknoclli pospolu: Ugo Libera- lalajkl p
la ze zlowrogim swistem 
riictwa ..Po]onia", zajmujq.oego sl
 pozostaje tylko plerw.sze,zJawieme, Si
 stosunk6w potltycznydi i spo}eC2!- na 
 po lltewsku oraz nazwy tore i George dl San George. Rzecz j\12 w pierwszej polowle filmu. A 
stost.\nkami kulttiraInymi z em1gracjq. jej nazwy na kartach _obcych krOntk nych pod koniec okresu poroobioro- Lwowa, Tarnopoll1, Stanlsla.w9W& 1 nakr
cono, jak si
 wydaje, w krajo- .szkoda, powiadam, 'gdyz baron brzdl}.- 
polskq.*). Tyro razem chodzi jliZ nie w tych wlMnie czasa.ch. - wego. Sprowa:dza sl
 00 dp PrzeCi
- t.d. podan
 - po tosyjskl1. bI'li.tie h
!!zpailskim, przy wsp6ludzia- kal urzekajq.co. Nieszcz
ego Caglo- 
o niewielki album, lecz imponujq.cy, Trzeba bylo przyznae, Ze przy 6w- stawienia zachowawczo - tlberalnych WytykaC wsiystk1e te usterkl wy- 1e spahis6W. A WI
C wyjq.tkowo me 
, kt6rego na ekranie z wielklm re- 
zbytkownie wydany tom, kt6ry wla- czesnym "skonsolidowaniu wewnr: trz - klas posiadajij.cych wraz z drobno- dawnictwa tego rodzaju jest przyk- Amerykanie. A wl
c bynajmnlej nie spektem I nle bardzo wladomo dla- 
snie poniewai jest napisany w j
zyku nym" pa.:ti.stwa ..podstawowQ. rol
 0- mieszczaiistwem - masom ludowym rym, ale nlestety koniecznym obo- nowa zemsta litwak6w na LttWosle. czego tytulujQ. ..OOronem", nlewesola 
polskim, zwr6cil na siebie uwag
 bok scementowania wladzy mlalo i c
ci radykalizujq.cej Bi
 inteligen- wiQ.zkiem. R6wnoczeSn:1e ttzeba Tyro razem, jak m6wl Ujejskl, inni spotyka przygoda: glnle smierciq. 
wszystkich rodak6w rozproszonych przyj
cie w r. 966 chrzeacijaD.stwa", cji. Tylko 0 drugim z tym ob0z6w stwierdzit ze juZ obecn1e nB.uka eirtig-- szatani byli tam czynni: wlosko-fran- gwaltownq., zasztyletowany przez roz- 
po !rwiecie, a wp}ynie te:i: niewij.tpli- kt6re ulatwilo teZ sytuacj
 ml
- znajdujemy bliZsze Lnformacje, zwla- racyjna leplej spelnlla. zadanie po
- cuskl ktl.\b przysi
gJych nieprzyjaci61 wydrzonego huligana z siwl}. czupry- 
wie na ksztalcenie mlodzleZY w Kra- narodowq. Polski. Kr6tki ustW po- szcza 0 takich jego przyw6dcach jak zania w slowie 1 obrazach tysUj.c1et- Sienkiewicza. Europejczycy dokonall nq. i koziq. br6dkQ. Mefista. Nawet 
ju. swi
cony tej roli KoSc101:a. pozostal Ludwik WaryiIski, Julian Marchlew- mego dorobku Polski, a to bez ku- lnkrymmowanej pr_zer6bki "Ognlem nie zdl)i;yl warkDl}.6 w stron
 Llbera- 
Sam tekst nie jest obszerniejszy niestety wyjq.tkowy w przedstawien1u ski i R6za Luksemburg, kt6rym si
 szem.ia si
 0 przedwcze9l1Q. jeszc?e i mieczem" na ekran. Przet6bkl? tore: "Puszcza.j, chamie, daruj
 c1
 
od pierwotnego. Najwi
cej bowiem stosunku nasz.ego do Rzyrou w cU}.gu dostaly zaszczytne miejsca w "Millen- syntez
. KslQ.Zka taka., jak w1adomo, Rozr6bki! SclSlej m6wiQ.c: samoSq.du zdrowleml", a juz go zmajchrowano 
miejsca zabierajQ. obfitsze 0 wiele tysiq.c1ecia, Z kt6rego wydobyto 
y
- nium". Po nlch dopiero wspomniano wyszla w Londynie pod reda.kcjQ. pro!. na ulubionej klechdzle naszej wcze- w biaI;' d
ien. na oczach struchlalej 
ilustracje umieszczone na ka.Zdej Die- ko, w r6Znych cz
ach kSUj,ZkI, 0 Pilsudsklm w kr6tkim, suchym zda- Henryka Paszkiewicza. jako owoc snej mlodoScl. Nakr
cony przed kil- gawiedzi, bei cienla IlZaCUnkU. Mor- 
mal stronie, niezalezn1e od osobnych, szczeg61y BwiadCZQ.ce 0 rzekomo nle- niu. 0 Dmowskim glucho, choc do wsp6lpracy k1Jkudzlesl
lu specjall- koma laty w Hollywood "Quo vadls" derstwa tego, za podllszc
lem 8p6l- 
po c
ci wielobarwnych tablic i czte- ch
tnym stanowi.sku papiestwa wo- tak wyra.Znie marxistowskiego zakofi- st6w, w sza.o1e z koniecznoScl mn1ej byl lekcjq. dobrego smaku w por6w- ki Liberatore at George di San Geor- 
rech map historycznych. Nie wcho- bec Polski. Sam Gieysztor, choc nie czenia tej c
 doczeplono zdanie zbytkownej, ale w duzo obszerniej- naniu z tym europejskim wybrykiem. ge (0 huncwoty, 0 hultaje!), d()1tonat 
dzq.c w ocen
 artystycZTIl}. t.zw, "fO- pomiJul,l. BOlidarnoSci polskiej 1 papie- 0 uporczywej wa1ce z germanlzacjq. szych rozmiarach, i co najwaZnlejsze, Powle.!iC Sienkiewicza zawdziecza Oberst BOhun, postaC niewydarzong, 
togra:m6w" i odkladajl}c 
 p6Zniej skiej 
l1tyki za. Boleslawa amialego, w zaborze prusktm, z oalq. sumiennoSciQ. 1 obLektyw.lzmem awojq. nieslahnQ.cQ. popularnoM sen- pod wzgl
dem moralnym raczej m
t- 
uwagi 0 doborze tego ma
erW!.lu, trze- wysunq.l nowq., 
gota faI1Jt
tycznlio hl- naukowym. Nadto w tyro samym ro- sacyjnej fabule i urzekajij.cej urodzie na, Volksdeutscher polsko-ukrn.iilski, 
ba przyzna.C Ze jest on nu
zwykle bo- pot
 w sprawle Sw. Stanislawa, ja- JAK NIE NALE1;V PISA
 ku 00 krajowe ..Millennium" wyszla j
zyka. Z fabulq. moZna sobie jeszcze renegagatek na dwie strony, ponurak 
gaty i zawiera wiele reprodukcji uka- koby uczestnika spisku mOZnowladq; 0 HISTORII WSJ;'OLCZESNEJ r6wniet w Londyn
e, nlestety juz po w filmle hlstorycznym jako tako po- przedwcze.snie posLwialy, 0 kt6rym 
zanych po raz pierwszy. twa wywolanego koronacjQ. kr6ta. Z Nie dziw ze przykrzejsze jeszcze mnlerci _ a.utora, Stefana Zale8kiego. radzil:, ale co zostaje z barwnej szaty dowiadujemy sl
, Ze jest pochodzenia 
Wracajq.c do tekstu, najbardziej przyjemnoSciQ. natomiast stwlerdzie wra.Zenia czekajij. c
ytelnik6w w 
- 0 wiele OOrd7J1ej wartJ6cl.owa., a. przez j
kowej, gdy jQ. oddae do pralnl chlopskiego (raczej kulak nliZ bied- 
zaciekawiajq.cego historyk6w, trzeba nalezy, ze wbrew obowiQ.zujl}cemu scl ostatniej, wsp6lczesnej. Kto ten jednego CZ}OWleka naplsanB. prl1ca., fllmbwej? Nic. Mnlej niZ nlc: wy- niak) i dlatego klasowo uprzedzona 
zwr6cit uwag
 na to ze choc1aZ nie- dziS w Kraju dyskredytowaniU Idei ostroZnie zredagowany skr6t przestu- kt6ra omawla ..TYBU)C lat naszej st
piona, wydeptana fI10mianka kniahi'l11 z reakcyjnymi muchami w 
rozszerzony, nie jest on przecie:i: me- jagielloflskiej, autor pierwszej, naj- diuJC uWaZnie, stwierdzi wprawdme wsp6lnoty:' z punktti widien1a nauk pried_ progiem. Anon
mowy HerOtltra- nosie, niejaka yon Kurtzewitz, trak- 
zmieniony. W stosunku do niego pub- lepszej, c
i ksiq..Zki zakoilczyl t
 t.e decydujq.ce dia sprawy polskiej ekonomiC2JIlo-spolecznych, ale w pet- tes, kt6rem-ti powierionO bpracowa- tllje go per nogam. TakZe i pewna 
likacja wcze.sniejsza spelnila wlaSci- cz
 rozdzialem pot. "Corona Regni obalenie caratu nastq.pUo juz przed nej Bwiadomooc1, Ze me wystarCZl}. one nie dialog6w, przed przysUj,plentem platynowll blondynka z wyskubanq. 
wie rol
 podobnl}. do tej, jakq. przed Poloniae u szczytu pot
gi". kt6ry. jest rewolucjij. paZdzierntkowlJ" w kt6rej do ro:lJWiq.zania wszystklch zagadnieil., do pracy muslal zazye wl
kszej por- brewk
, fryzurka model 1962 (wola- 
kilkoma laty ooegrala t.zw. "makie- holdem nie tylko dla Kazim
erza ,..wzi
a udzial' liczna grupa po1ak6w", kt6re stawia przed IUl:mi M1llennhim cjl s*kodliwego _ srodka nasennego jq. na dziewc
 z wloska: Elena), bio- 
ta.. w stosunku do ostatecznego tek- Wielkiego, ale teZ dla panstwa pol- przypomniano teZ ze gran
 "polsko- Polsld.. Om6wione zaA nle$wnO na thalidomide, idyz powil w koflou po- rQ.c si
 dumnie pod bokl, powiada 
stu wielotomowej "Historil Polski" sko-litewsk1ego Jagiellon6w. \yszak radzieckq." ustalil pok6j ryski w r. tyro miejscu (nr 826) wiclot01l10we hvqrka wyjij.tkowej wprosl brzydoty. zbuntowanemu wlaSn1.akowi, :t.e go nie 
wydawanej przez '1.zw. Polskq. Aka- nie zawahal si
 napisaC, Ze dzi
1 ooy- 1921, ale 0 poprzedzajq.oej go wojnle wydawnictwo a.reyblskupa Gawliny b Slenkiewic
 oixiarty _ z BlenkleWi- chce, woli ksi
cia (!) yon Ketusky. 
demi
 Nauk. Nawet nie przeprowa- wionemu nUl'towi wymiany kultural- czytamy tylko t.e "jej Zr6dla tkwily ,,sacrum Poloniae Millennium" jest czowsk.iego j
zyka, ryb
 t
pym ito- (Gdy tylkO Ull1yszalem to pi
kne na- 
dzajq..c tak .szczeg61owego por6wrumia nej, sir:gajq.cemu "daleko na wsch6d, w zaborczych planach ugrupowaft najlepszym dowodem 11e Zmudnycb ziklem oskrobana z najpi
kniejsz:Ych zwisko, ognrn
lo mnie podejrzenie lie 
obu tekst6w, jak to kt6re w poprzed- do Wilna j Lwowa", w6wczas ..Reg- prawicy" polsklej, a pominir:ta jest poszuk1waf1 potrzeOO, aby naukowo 0- lusek, orator kt6ry zapomonial j
:Y- chodzi 0 nas
eg() Skrzetu8klego). Nie 
nim wypadku dal nam s.p. prof. Sta- num Poloniae stawalo BI
 wYI:azem zupelnie decydujQ.ca bitwa pod War- pracowaC te zagadnlenia, kt6re wska- ka w g
ble I tylko od czasu do cza- igra tii
 z rnll
cllJ. OberBt z 81wQ. 
nislaw Ko.scialkowski na lamach "Tek 5zerokiej 
6jni spol
cznej 1 pohtyc;:z- szaWlj., zuje Jego tytul, a kt6rych waZnoSC su wydaje Z Bieble nieartykulowane c:auprynq. (gfa go ;\ wlelkim tern- 
Historycznych", dochodzl si
 do wnio- nej, a takze - wielonarodowooclo- P1SZ1}.c 0 dwudzlestoleciu niepod- wynlika z niezaprzeczonego faktu, Ze dZwi
ki, przypominajij.c bclkot niedo- peramentem Amer)'kanln John Sar- 
sku Ze i tym razem usuni
to lub zla- wej". legloSci, czyli - ja.k 
 zawile wy- ty-sUj,clecie Polski w 
ym znacze- rozwlni
tego furmana na jarmarcz- rymore jr.) arbuza nie daroVfle.I, 
godzono niekt6re rlJbyt ra.Zlj.oe twler- raza. - 0 ..zloZonej egzystencji paii- niu jest upam1
tnlen1em jej chry- nym rynku, wspanialy pisarz, wysta- krwawe rififl Kurtzewitzom zgoto- 
dzenia, np. w sprawie polskiej eks- OD JAGIELLONOW DO SASOW stwowoSci polskiej". LeSnodorski pod- st1aniz:acji i n.1eprzerwanego przez wlony na dudka i zamien
ny w bal- wal, z Ordij. si
 zni6sl, Tatarzyna na 
pansji wschodniej rzekomo krzyw- Duro wi
cej zastrzeiefl wywoluje kreala napr,z6d, z oczywistQ. przesadl}. dzresl
 wiek6w 
u z KoSc.iolem wana; trudno, zaiste, 0 perfidnlejsze kraj kiQ.gnlil; slow em: straszUwe hi- 
dzq.cej Rosj
 ale og61ne uj
cie pozo- cz
sc nast
pna, napisana przez Herb- wszel1de objawy ujemne. W dzled2i- katoHcldm. Takle uj
e zbliZy nag oSmieszenle polsklego Dumasa! storie 
 tej czarnej polewki si
 wzi{!- 
stalo to sarno. sta, odbiegajl}ca niestety 
ekQ od nie politycznej prtede wszyst1tlm ubo- teZ najlepLej do upragnionej filozofil MySl
 jednak ze jeszcze okrutniej ly, a pin-up-girl Elena, nlczyro He- 
Trudniej sprecyzovaC, jakle to jest jego prac sciSle naukowych. Nie Jj
 lewa Dad tym ze "Komun.l3ty
nq. hi.stor!1. Polski jako 1ntegraIn.ej 
 obeszU sl
 z nas7.Q. BwI
toociQ. naro- lena u Homera, wojny krwawej sta- 
wl
iwle uj
ie. Nie jest one wy- tu nawet oczywistych nLedokladnoScl Parti
 Polski,.. w
no w podzI.e- lPwiata. chrze!K:ljail9kiego. Om6W1ona dowfl. wlMnle cI dwaj zakapturzeni wa si
 przyczynl}.. 
raZnie I specyficznie marxistowskie. w szczeg61ach I datach, wa:mle;ls

 m1e", przemilczajq.c 0 wiele gorsZy wytej ksiq.:l;ka Bwladczy 0 niemJZ1l.- scenarzysci (nazwioska wyraJnle trQ.- Onte Ketusky. mianowany przez 
Prawda ze raz po raz nacisk jedno- jest jednak Ze autor, trzymajq.c SIr: los, jaki tej partii p6Zniej zgotowal woSci syntezy w ramach nartucanej CQ. pseudonimaml). OW tajemnlczy mafif; Signore'a Cerchio "Fiirstem", 
stronny jest poloZony na walki sta- narzuconej his.torykom krajowym pe- stalin. Po utartym fra.zesl.e 0 ,fa.- historykom krajowym dOktryny, kt6- podw6jny {;w. Jerzy i j!'f:O kamrat lI6wniel nle przypadl ml zbytnlo do 
nowe czy klasowe, ale stosunkowo riodyzacji, wylQ.cznie opartej 11,8; rze- szyzacjl Polski" przY2IDaje wprawdzle ra mogla tylko kt
powaC atltor6w. Hugon bswobodziciel rllszyl. na. bez- gustu. Starannle wygolony, bryle.n- 
najwi
cej miejsca zajm'!je. ,historia komych "etapach zycia gospodarcze- ze ..'SIl r6wnlei ja.
iejsu ba.rwy w bronnego pana z SlWQ. br6dkQ. z ko- tyn:t. przylizany poruszal si
, panie 
kultury, raczej duchoweJ DlZ mat
 go i spolecznego", sztucznie zlq..czyl obrazle tamtych czas6w", zwlaszcza OHkar lIateckl. pyta, bijQ.c CE'paml gdzle popadnie. dziejas
kll, pO tych Ich franklstow- 
rialnej, zwlaszcza Uteratury i sztuki. w 
 caloSt czasy poliltycznej i w dziedzinle kultury, ale wbrew I skich Dzlk{ch Polach ze sztucznQ. 
Nie wiadomo czy wplynq.l na to prze- kulturalnej swietnoScl za Kazimierza prawdzle stwi.erdza ,,1:rola.cj
 Polski w swobod
 premlOWanego piosenkarza 
de wszystkim artystyczny charak
er Jagielloilczyla I Zygmunt6w z ..
em Europie" w przeddzieil. druglej wojny na festlvalu przeboj6w w San Remo. 
wydawnictwa, czy tez ch
 autorow, upadku" za Sas6w. Jak zwodnlczy Swiatowej, wskazuj
c ja.ko objaw po- W A WRZYNIE C CZ E RE 05 NIEWS K I UbraU go (do scen erotycznych z E- 
w danych warunkach zrozumiala, u- ciefl padl w ten spos6b z plerwszej cieszajq..cy tylko udzial: polski w hisz- ., leuQ.) w koszul
 SpotltowQ. z nylonowej 
ni,kni
oia temat6w zbyt drazliwych. polowy XVIII w. na stulecia poprzed- pafiskiej wojnl.e domowej. slateczki, sznurowanQ. fr
zelkaml na 
W ka2xJ.ym razie 51}. to l1ajcenniejsze nie, wyka.ZQ. choc dwa.przyklady. . KaZdy z nas podzieli oburzen1e z N W . , I . , plersiach (Do nabycla na Faubourg 
ust
py. choe daleko im do synrezy Nikt nie b
dz1e bronll "sprzedajneJ Jakim autor pisze 0 wszystkim co a IS e wleczor st. Honor6). Prz:ykro patrzee na. ta- 
dorobku dziejowego Polski. Nie ma magnateriil" czas6w sasklch, ale gru- Polska od 1 wrzeSnia 1939 wycier- klego gogusia! To arcyzalosne skrzy- 
tei systematycznego wprowadzenia bq. przesadq. jest twlerdzenle ja.koby piala od Niemc6w, opuszcza on jed- Zowanle rzymsklego "play-boy"a z 
__ juz w ostatnlm dzie

ciol
iu 
I w. nak wsz}'lstko co'Od 17-go tegod; mie- pierwszym amantem sklernlewickiej 
*) Aleksander Gieysztor. [Cz. I]. pam.owala u nag ..ohgarchia kilkuna- siI}.ca wyc1erpiala od Rosji sowiec- Na WiSle w;ecz6r srebrnial. Ksi
iyc migotltwy rewU przebieralo si
 przed bitwq. w 
Stanislaw Herbst. [Cz. II]. Boguslaw stu rodzin", Najgorsze zM jest, ze kiej. Szczeg61owo przedBtawlajQ.c Wywolywul sanwtlle wfdrujqce dellie. dzlwaczny karnawalowy kostlium. 
Lesnodorski. [Cz. III I IV]. Millen- jako jej typowego przedstawlciela wklad Polski do wojny, autor stara I wtedy sif ..akochal w warszawskiej Syrellic Pewnle dla podkreelenia swej przy- 
nium. Opracowanic graficzne Lecb wskazano - Jana Zamoyskiego! .Je- si
 uwzgl
dnie zar6wno Bily zbrojne, Zeus co gromem wlada, jurl1Y, zapalczywy. naleznoSci do dooc tajemniczego pul- 
Zaborski. Redaktor ,Jadwif!:a. Liwicka. den z najwi
kszych Polak6w, szano- kt6re walczyly po stronle mocarstw ku huzar6w. (Podobne mundury po- 
Warszawa, "Polonia", 1961; str. 208 wany w calej wsp61czesn
j Europle, zachodnich jak teZ ..za.czlj.tki Wojska dziwiae moma w ..Ksl
nlczce czar- 
i 4nL I tabL 16. stal si
 demagogiem, karlerowiczem, Ludowego, kt6re powstaly w Zwiq..zk.u Wok61 puste wybrzeie. Nie .fpotkasz czlowieku, dasza"). Natomiast na dZwi
k BUrmy 
gromadzq.cym majQ.tki ..z r6wnq. dra- Radzieckim", zar6wno Armie Krajo- Tylko do gwiazd S;f w dole tuli woda ,\.CIlIlU. bojowej Filrst KE'tusky, zgodnie ze 
pleZnoSc1q." jak innl magnaci, kt6rych WQ. jak teZ "Gwardi
 LudOWQ. prze- Syre1lll, ..JJdz;ewczY1lll ..JJrybu kumicllna, staropolskij. tradycjij., nac1ij.ge.l na wy- 
przewyj;szal tylko oo.sluga.m1 kultu- ksztalconij. nast
pn.ie na Arml
 Ludo- 1''-'"' 1"-" manucurowane lapkl dlugle, biale r
- 
ralnymi; jego udzial w polity
 pro- wq.". Z cokolu wypatruje st
kniona ; czeka. kawlczki balowe ze sk6rki glace. Ele- 
wadml do najskrajniejszych dZlwolQ.- Zn1.kajQ. jednak te pozory obiek.ty- ganckHimy nar6d. 
g6w, a jego gospodarka - do utwo- wizmu, peIne nledom6w1ei1., w ust
pie Usta jej sQ gorqce, OCzY rOZ;,fkrzolle, Griifin von Kurtzewitz, 0 dZIWO, 
rzenia "kolonialnego latyflmdlum na 0 powstaniu warsza.wskim. Czytajq..c Rumience; ramiona niederpliwe. W,fZY,ftkn pokazano nam w charakterze pod- 
Ukralnie [!]". to w rocznic
 tego powstania, odczu- chmlelonej markletankl. Rubaszna 
Nikt teZ bronie nie 
zie ..plytk1e
 wa si
 z gl
bokq. goryczq. Ze LeSno- Gromowladny dla deh;e. Ach, jak je
.tes Misko, jejmoSt 0 plebejskiej flzys 8zokuje 
dewocji" xvnI w., ale tym bardzie'J dorski Smie twierdzit jakoby powsta- Gdy zostawild Dlimp 
w6j za nichnsk/ollcm. fltarszyzn
 kozackq. manlerami z pul- 
naleZalo uwydatnle wysoki pozlom za- nie, choc "wojskowo skierowane prze- kowej pralnl, prosto od magla, wy- 
interesowan rellgljnych XVI w. Zro- ciw hitleryzmowi, politycznle wymIe- Nareszde sie spotkali, a bez kw;tn;c b;aly, krzykujQ.c w dodatku ze jest przed- 
biono to tylko dla Modrzewskiego I rzone bylo przez ugrupowania emigra- stawicielkQ. najstarszego rodu ary- 
dla arian polskich (jest wzrnlanka cyjne w Londynie 1 dow
two A.K. Szcze fliwi ; radosn;, w sobie zakochani. stokratycznego w Rzeczypospolitej. 
o ich "akademU". w Rakowie, choc jako zbroj,na demonstrac
a przec1
ko A noc ;m szYbko zbieRa. Jut miastu oknum; Zachlannie wycil}.ga krogulcze szpony 
nle ma 0 wlleflsklej). AJe nawet ,,0- zblizajQ.cym si
 ku WiBle armlom swit plonie. JaSmin pachnie, lil;e naIl spojrzaly. po zloto i perly Bohuna, ale Elen
, 
sobliwe oblicze" reformacji polsklej Zwiq.zku Radzieckiego". Nawet jaSli- kq.sek co sl
 patrzy, woll oddae yon 
jest a.Z zbyt osobliwie uproszczone, z by si
 uznalo 7Je autor Die m6g1 pl- A Sur-ena no w;o.fn p c6rkp uroozilu. Ketusky'emu. Gdy glnle z 
ki M
. 
pomini\!ciem Jama 
Iego I kot;!- sat w danych warunkach 0 zach
a- J' ' t' t' Barrymore jr., spostrzegam ze WI- 
federaeji warszawskleJ, a odrodzenie niu 81
 tych annll, kt6re z drugtego W W;fle praia pieluszk;, do snu kolysala. downla oddycha z ulg-ij.. Widocznle 
katolicyzmu za czas6w Hozjusza I brzegu Wi-sly, gluche na wolanie 0 7eu,f? A kt6t wie 0 nim! Ty, dziewczynko mala, zdrowy instynkt moral'l1Y, cechujQ.cy 
Skargi calkowic1e przemllczane. Kap- pomoc, przypatrywaly sl
 m
iI- Kw;atkam; na trawnikach brdz;esz s;r bawila. mlodoclanych bywalc6w fL1m6w sen- 
liea. zygmuntowska na W
welu, to stwu Warszawy, jago przedstawlenle sacyjnych, buntuje 8i
 przeciw typom 
dziclo "nie tyle sakralne, lie przede tej sprawy, gorsze od przemllczen1a rajfurskim I kuplersklm. 
wszystkim pomnik pot
 I boga.ctwa Katynia, jest po prostu przekr
ca- A przyjdz;e czas, dorofniesz, Promienna Paflienko, Bardzo sympatyczne wraZenie zro- 
czlowieka". A chociaZ unla lubel

 ni'8ffi oczywl.st.ych fakt6w htstorycz- I ,ftanie.fZ sif 1llltchnieniem pio_'ienek Warszawy! bila na nas Inna z paii, zwerbowa- 
jest oblektywnlej przelstawiona D'LZ nych. spiewac je bfdz;e kaidy. Laur dotej s'awy nych przez p. Cerchio w celu podep- 
w poprZE"dnian wydaniu, wraca w Ze w przeclwieiistwie do warunk6w p' ,
 :
 ,". d I k tanla Slenkiewicza, a mlanowicie 
zwlq..zJm z nil). 7...'l.rzut "eksploa.tacjL sprzed r. 1939 ..poczq.tki Polski Lu- Uw;el1cZY twe p;osenk;. ujuq w ;o,Wltlt a e o. wlotka (!) jak trzcina dzlf'oweczka 
ludno.Sc1 ukraltisklej" przez polsk1ch dowej" SIJ ukazane wylJi.CZIlle w r6- 0 wdzl
ku poczQ.tkujij.cej barmankl. 
Barbara Czaplicka. pan6w. Zowych barwacb, nikogo nie zadzlwi. WaWf"jJyn
 C7.ere'nlewllkl. - Cyganeczka Horpyna w kosztownej 


Regiat.nd at the G.P.O. .. a D8WIIp&peI' 


J Dzis 6 stron I 
Rok XVII 
LONDYN 


I Cena 28. 9d. 
nr 37 (859) 
16 wrzesnia 1962 


TYGODNIK 


:-:-
- 


OSKAR HALECKI 


BARBARA CZAPLICKA 


Wies 


Czamy ;nkUIl,ft i gade p;asku. 
I mctaf;zycZ1le biurko. 
Zegar dz;ad6w - duch z kukulkq. 
I r6iana mgla 0 hrzasku. 


N;e tria tutaj p;ftna czasu: 
Sn6w freudow.fk;ch ; E;mte;na. 
lest - sp;ew ptaka w dszy lasu. 
St6g, obora, zapach lajnu. 
Dach zgrzyb;aly, komin z Rliny, 
Dym - sklfb;ona, owcza welfla. 
Okno z hielmem pajfczyny. 
I muzyka - m;odna, p s zczeI1lll 
Na galqzce, co wystrzcla 
Ponad gluchy dell parkanu. 
Aksam;tnv ,fcrdak trzm;ela 
W,
r&1 c
erwo"yc/r tlilipanow. 


, 
. 


krea.cjl od Diora. Czasem sl
, co 
prawda, miotala w swej romantycz- 
nej kryj6wce jak zneura.'Itenlzowana 
Francuzica z "nouvE'llE' vag-ue", a cza- 
sam niosla swe pon
tne cialo wzdluz 
dlugiego, nill koflCZ/i.cego si
 ekran. 
(clnemascope) wynioole a klasyczrue 
niczym Maria Stuart, ale to drobiazg 
o kt6ry nle warto chodzit do w6jta. 
Gorzej, gdy 
i sprawcy scena- 
riusza pr6bujQ. Z r6Znych skrawk6w 
i strz
p6w eplzod6w powlcSct zeeciu- 
bal: j
s tam - poZal sl
, duchu 
Wielkle-go Henryka - akcj
 fUn-.!. 
Wychodzl z tego nleudany, nudny 
Western, comics od siedn1'lu boleSci 
a nam, uczulony.m na wlasnij. prze
 
szloSt Lechitom, przypomina si
 po- 
nadto blgos historyczny: ..Kiedy Ka- 
ra Mustafa, dzielny w6dz krzyZak6w, 
prowadzll swe zast¥py przez Alpy 
na Krak6w"... 
Zjawia si
, na przyklad, na pl6t!l1ie 
pewien mlody, arcysympatyczny cuo- 
wlek bcz wQ.S6w I brody, nieja.ki Mie- 
lisky, Zapewne chodzi tutaj 0 Boh- 
dana Chmlelnlckiego. Jest on pr11Y- 
w6dcq. ukraiilskieg-o ruchu wolno&cio- 
wego, kt6rego tr
 ideowQ. tw6rcy 
filmu pr6hujq. wyrazl
 przy pomocy 
piosenf"k z repertuaru Bffiigracyjnl'- 
goo ch6ru podstarzalych Kozak6w dofl- 
skich, zamieszkalych na przedmie- 
sciach Nowego Jorku. Jest 1 szeryf: 
naburmuszony waZniak 0 nazwi8ku 
DZeremija, ani chybl: ksi
 Jeremi 
WiBnlowleckl, niepotrze-bnie przyo- 
dziany w kosUum staromosklewskie- 
go bojara. pozo.taloSl: po "Borysi.1' 
Godunow-ie". W twierdzy Kudaj ( !) 
pojawia si
 pewien dryblas, typ nie- 
lImlalego cowboya, M6rego nazwisko 
wymawia si
 na ekranie jak mark
 
szwajcarskiego zegarka. Hadko mo- 
wie, ale to nasz kochany pan Podbi- 
pl
ta, a raczej jego karykah:lra. A 
jakZe - Z Zerwikapturem. Ubrany 
w mundur rE'kruta armii carskiej, od- 
gry'Wa w Ifilmle rol
 raczej rozwese- 
Iajq.cq., 1 to na poziomie cyrku Med- 
rano, 2JWlaszcza. gdy plecie trzy po 
trzy 0 zloZonym przez siebie lIlubie 
czy,stooci. (RadoSl: na !'lam. W po- 
blizu fortu Cegrin ( !) 6w Zalosny 
falsyfikat Longlnusa {dna trzy po- 
gailskie glowy, wpada w r
ce Tata- 
r6w, przeszywajij. go strzaty z luku, 
ale - 0 radoScl! - nie zabijRjQ.! 
Kociak Anuschka z kofiskim o
onem 
I wylupiastl}. flgurkQ. bierze go pod 
awojq. opiek
. Longines vel Longin 
alias Longmus martwij. odmyka po- 
wiek
. Hurra, udale sie! WyUzal Bi
, 
chytra Litwina! Prinz Dzeremlja pa- 
suje go na Irycerza, Anu
hka podaje 
mu aw6j karminowany dzi6bek... 
..Here comes the bride"... 
Obl
enia ZbaraZa nle ma. Za to 
Ketusky (musIal, sztlma, podpatrzel: 
Kmicica) wysadza Tatarom machiny 
ogoniste w powietrze. Z innych wai;- 
niejszych wydarzeil zanotowaC wypa- 
da, . rZ.e w bbtwle z Polakaml ginie w 
kwieci
 wleku blondynek MleUsky 
(Chmielnlckl). Przed smleroiQ. caluje 
grud
 czarnozlemu i wola: ..0, du 
heilige ukralnische Erde!". (Wydaje 
si
, ze -slowa te nie wyszly spod pi6- 
ra Sienkiewicza. W zdanlu tym czue 
lwl pazur .sa.mego Liberatore). Od- 
szczepleniec Bohun, po przegranej 
bitwie, g-lnle z polecenla chana, wle- 
czony za konlem po stepie jak Ma- 
z!'pa. Rycerskl przeciwnlk Ketusky, 
odnalazlszy dogorywajli-cego w zaro- 
lIlach pechowca, przesyla mu wzro- 
kiem wyrazy szczerego wsp6lczucia. 
Szlachetnysmy nar6d. 
Pod konlec filmu polska husaria ru- 
sza do ataku. Bez skrzydel u ramion, 
ale za to w efektownych czerwonych 
przeScieradlach. Bez skrzydE'l! A Zeby 
ci, szanowny Fernando Ceochi, brzyd- 
ko bylo! Gdy nleznoony bachor wy- 
rywa muchom skrzydE'lka daje mu sl
 
klapsa. Co zroble z doroslym, gdy 
podobnego dopuszcz& sl
 wYoBt
pku? 
Juz choeby za t
 bezlitoSnie 06ku- 
hanq. husari
, przemienionQ. w Bedul- 
n6w, naletaloby Cl
. maestro, prze- 
lozy
 przez kolano I 1Za. ka.Zdego hu- 
sarza z wyrwanym skrzydlem wlE'ple 
po jednym slarczystym na goly c1ne- 
mascope. 
Rannego KE'tusky'f'g'o pi\!kna Ele- 
na w nowej sukni, tym ra2!E'm od 
Balmalna, cudern prawdzlwym znaj- 
duje na pobojowlskll. Tuli goo do fa- 
lujQ.cej jak ukraiil.ska pszenlca piersL 
Brzydcy buntownicy, jakiea tam za- 
poroskle Mau-Mau, poslekali jej cu- 
dasia szablami, ale Pan B6g i Ugo 
Liberatore dla wojsk koronnych la- 
skawl, w,i
c 1 on sl
 wylize, do we- 
sela wszystk.o sI
 zaf!:ol. Muzyczka 
gre. marsza kawalerii. Dohro zwyci
- 
za. SmykajQ. konlczki po hloniu, smy- 
kajq.. ChorQ.glew ksi
cia Dzeremiji 10- 
poce radoSnle. Tatarzy pobicl. Czern 
zbuntowana zmyka w poplochu praed 
panaml. Miellsky zahity. Happy-end. 
Wprawdzle slczowcy pomylUi at
 re- 
zyserowl z Indianami, polSka huS8.- 
ria z American Cawrlry, fort Kudaj 
leZy w Texasle, ale widzowi juz wszY- 
stko jedno; jak surreallzm, to surrE'a- 
lizm: r6wnie dobrze mog-q. ter.az na 
swoich talerzykach wleciel: Marsjanie 
z antenami na owadzlch gl6wkach, 
a pan Li,beratore zataflczye twista 
z duchfm Ibarona Caglohy! 
A wiecie komu si
 upieklo? Male- 
mu rycerzowl! Szcz
!;ciarz w czepku 
urodzony! Zapomnieli 0 nlm na 
lnnierl:. W og61e go w tym fllmle nle 
mIL. Radosne, blog-oslawione przeocze- 
nie. Obdarzony przez natur
 niedu- 
1:ym wzrostem, uszedl uwadze prze- 

adowc6w, I pr6mo g-o 8zukal: na 
ekranle. ..Ognlem i mieczem" hoo 
pana WoIodyjowskiego? TeZ piknie. 
A nu1Jby 81
 zacny pan Michal dostal 
w r
 tych smako.n6w! ZglnQ.lby 
jeszcze, bledak, przebity kindtalE'm 
przez barona von Caglo
, otruty 
przez Filrsta Ketusky'!'go lub zadu- 
szony w scE'nle erotycznej (P17zy 
dZwi
ach balalaj.kU przez pijanQ. 
Graftn yon Kurtzewitz. 
Ale najszcz
llwszy Ire wszystkich. 
to chyba jednak sam Sienkiewicz. 
My, Bogu ducha winDi, muslmy eoble 
psue oczy i nerwy w kl'l1le ..Unlver- 
sum". On zM. autor powleScl, noie 
doczekal liwiatowej przemlery wlo- 
sko-francusklego filmu "Col ferro e 
col fuoco"- 


Tadt'tl8Z Nowakow'lkl.
>>>
2 


WIADOMO
CI 


Nr 81'59, 16th September, 1962 


J EST wojna wojna - powtarzala niewidoczna, oparta byla 0 por
 STEF ANIA ZAHORSKA 
sobie J
 I to s!
wO nabralo 16Zka, szlafrok wislal na drzwiacl1 
nagle dzwitJku 
adosnego, wyzwala- - Anna podeszla
 pewnie chc1ala 
o 
jQ.cego. Nasun
la si
 jeszcze mysl ze schowa
, lecz wzu
,wszy w r
k
 rue 
to uwolni jQ. od wszystkich osobtstych mial
 slly. z Dim Bi
 rozs
e, oparta 
spraw, moze nawet od Piotra. 0 9clan
 
I
a glow
 zapam.l
tale, mil: 
Ale przypomniala soble ze Idzle czQ.co. OJclec otworzyl clch.o drZWI 
do ciotki Anny. Za chwll
 ctotka A?- p,okoju, podsun
l si
 na palcach 1 pro- 
na stanie w drzwlach mieszk3fl
a, sil: . . 
spojrzy na ni
 pOWaZnie i spok?Jil1'

. - Zg6dz Sl

 przeclez to fC?l'mal- r
giewkami _ teraz ojciec stawal sl
 ..ma czar niewyslowiony" 1 "niepospo- na Otwock... zdaje si
 ze duzo na- 
Na szcz
cie jest troch
. otyla 1 DlZ- no.sc, os
ateczn1e naleZlj. mu Sl
 ho- jej blisk1. WyOOczyla mu nawet jego Ht
 lnteligencjf'. Wiedziala ze mi
- iIliszczyli. TrzeOO by si
 dowiedziee, 
sza od Joanny. Nie moze tedy rze- nory wOJskowe... zyciow
 niezaradnooc, to ze nigdy dzy t
 mlodzieZlj. bywajQ. takZe chlop- czy si
 starym co nie stalo... 
czywl5cie spojrzee na, ni
 z g6ry. - Idz! idz! - krzykn

a 
nna, I nie wiedzial lIe ma pieni
dzy, ile wy- cy Lnteligentni, oczytani, ale nawet R6wnoczeSriie kr
cila tarcz
 telefo- 
Pot em si
dzie przy bmrku, 
lowa JoamnB; po raz ple;ws;'ly w z
c
u usly- dal, ile potrzeba na utrzymanie do- nie zadawala soble trudu by znaIeZe nu i po chwili m6wila w tu
: 
twarzy 
dzie oSwiet
ona sWiatIem szala Jej. krzyk 1 u]rzala Je] twarz mu. Wybaczyla mu milczenle, kt6rym si
 w ich towarzystwie. Zadowalala - Czy to pan minister Jarema? 
od okna. Na czole, tuz. kol:o wlos6w wykrzYWl?n
 
niewem. . odpowiadal na wszystkie troski. gdy si
 naplywem przypadkowym, po.sled- Tu m6wi Anna Liniewicz... Tak... 
widoczna 
dzie mala b1lzna. Ta bllz- Ale ojclec wldocznie zgodzll sl
 na nie umial 1m zaradzle. niejszym _ nazywala ich ..Kubusia- Po skonczonej rozmowie powiedzia- 
na byla przedmiotem niech
i :J
an- wszystlko, na ko!lci61, na ksi
za. na Nawet ulegla jego niemej prosbie, mi". Jeszcze jeden KubuS... Byla to la ze do jutra si
 prawdopodobnie 
ny od wczesnego dziecinstwa. HIs
- honory. w: godz
nie pogrz
bu. bylo zbliZyla si
 do "lewicowej mlodziety". grupa zwarta, nadawala ton na uni- wszystko zalatw1. K1edy :Joanna z 
ri
 jej slyszala wielokro
nie, 0powla- w domu clcho,. me bylo juz n1kogo. Byl nawet taki jeden kt6ry jej sl
 wersytecle. Profesorowle byH nrby Bichette zabieraly si
 do wyjscla, An- 
dala j
 matka, choe wiadomo b
lo tylko Joanna, clotka Anna, maly Ja- podobal. Nazywal si
 Szloma Silber- bezstronni. Ale b
dllC wewn
trz tej na idQ.c za nimi do przedpokoju mo- 
od lat ::!:e nie lubi c10tkl Anny. Bhz- cek bawil s1
 kolo stotu, nagle oo.!i stein. Chuderlawy, 0 czuprynie g
_ grupy, jruko jedna ze ..swoich", czula notonnym glosem oznajmUa: 
na byla jedr..akze wlasnoScil}.. rodziilly, upuscil, zadudnil opuszczony przed- stej jak szozot'ka, 0 blyszcz
cych doskonale r6Znic
, czula pernoupraw- - Jacek uciekl. 
byla nlejako cichym wyznamem Wla- miot, to bylo twarde czako, .Anma oczach. (Jest w nlm jaki'es egzotycz- nienie, czula si
 g6r
. Bylo jej tro- - Jak to uciekl? 
ry, choe Joamna musiala prz
zna(j Ze obejrz.ala sl
, oparla czolo 0 .okno. ne pi
kiIlo _ myslala). By! wszech- ch
 wstyd. Ale jeden z Kubusi6w po- - Pewnie poszedl do wojska... 
ani ojciec, ani oiiOtika Anna mgdy nie Byl hstopad, padal mOkry Bmeg, 1 wiedZl}.cy, jak magik. Odpowiadal na w,iedzial: dlaczego nie? . . . 
opowiadali tych historili. TC? tylko platki lepily si
 
 8Z
. jej twierdzenia ironicznym usmie- Rzeczywlscle: dlaczego nie? Byla p61noc. Sluzba pogotowia za- 
matka choe niby sprzecLwlala sL
 Uczucie dla wuJa Kaznnlerza przez chern, traktowal jll jak dziecko. Umial Zblgniew nie byl Kubusiem. Rodzi- czynala si
 tej nocy dopiero 0 dru- 
zawsz
 "tym rewolucjom", "tym so- Jakie czas wislalo w tragicznej pr6z- wytropie ka.Zdy loglczny bl
d w jej ce mieli maj
tek pod Warszaw
. Za- glej I przed Ann
 tkwily dwie puste 
cjalizmom" i jut znacz.nie lagodnlej ni, czepialo ,g

 wspomnieil. smutny:h rozumowaniu. k8JZd
 dowolnosc, m6- prosll jQ. na kllka dni na wies; B
l godziny. Weszla do pokoju Jacka, 
t z wleksz
 aprobatq. m6wUa 
 tym, w samotno8ct i po noca.ch: bala SI{\ wU jej ze jest zlepkiem ideologii ,,0 barszcz zabielany, kurcz
ta, mlzena L6zko bylo zaslane, jak w czasie kle- 
jak to ciotka Anna podczas wlelklej 0 nim m6wie. by matka me wylazla slodkawym smaku bUrZuazyjnej in- ze Bm
etanQ., jezdzili konno, przysta- dy wyje.zd:Za1 na wakacje, wtedy nie-- 
wojny, w sluzme legilOnowej... Joanna znowu z jakims. bohaterstwem i nie teHgeneji", radzil jej dobrotliwie n
wszy u skraju lasu Zbigniew po- mal nie czula jego nieobecnoSc1. Te- 
nie sluchala. Zdolala zapomnlee te zepsula wszystklego. Potem Joanna prnejsc do faszystowskiego obozu, wiedzial: raz nachylila s1
 nad pustym 16Zkiem 
wszystkie opowiadania tak gruntow- spojrzala kiedys. na mal
go Jacka I Smial si
 z jej "lndywidualizmu" i ar- _ DotQ.d B
 moje 
emie. i oparla r
k
 0 scian
, by nie upaAC. 
nie ze dZis, nawet gdyby chclala, spostrzegla ze Jest bardzo podobny gumenty jej traktowal jak wysUki Dlaczego nie? Wieczorem zjechalo Tak sarno nachylala sl
 kledy.!i nad 
nle umialaby juz Ich odtworzye. Po- do ojca. -Riedy mial sZeSe lat, byl muchy rozwiQ.zania konfl1kt6w Awla.- si
 Sl}.sledztwo, bylo kHka mlodych 1627kipm Kazimierza, kledy jeszcze byl 
zostal tylko ni.ejasny obraz - clotka jak gdyby pomniejszonym obrazem towych. Niekiedy zdawalo jej si
 ze panien, I Joanna wied7Jiala r!e jest a. juz jak
y go nie bylo, I potem 
Anna juz z 11}. blim1Q. na czole - wuja Kazimierza, i bylo to tym bar- jest w nim tylko negacja, tylko kry- najladniejsza. Poza tym nazywa Bi
 kledy go me bylo iIlap
awd
. Ale to 
bo bHzna byla wczesniejsza, pocho- dziej pociQ.gajQ.ee Ze o
C'a wcale. nie tycYZim 1 tylko pogarda. Mlal troch
 Reszk6wna a matka twierdzila ze 16zko Jacka ooawalo Sl
 po stokrOC 
dzUa z czas6w rewolucjl - jeszc
e pami
tal, ni
y go .l1;le ,;:,spommal, wilgotne dlonie. Zatrzymal jej r
k
 Re:szkowie to tez szlachta. Tail.czono bardzlej puste. "Strac
 go" _ po- 
mloda 
 hardzo ladna, przedarla Sl
 hyl w 0g61e I1!le "obcll
.zony 1 tyl d.la kt6rego.s wieczoru, przed bramQ. 00- do p6::!:na w nocy - dlacrego Die? myslala.. Bylo to jakby stwie
dzende 
przez front rosyjski. Potem 
st
po- sieme. :Joan
a chodzU
 z nim na mu. Pani Zarzycka patrzyla na ni
 z sym- Ze taka Jest iIlieodwracalna 10gIka jej 
wala romantyc
ma cz
 opow!ad
la, spacery i wlodla .dlugle rozmowy. - Niech pant nie odchodzi jesz- pat1
, pytala jak matka z domu I do- zycia. Otworzyla szaf
, w kt6rej byly 
jak to Ania, sliczna, perna wdzl
ku: Trl!dno by
o. sl
 zorJ
towa
 czym 81
 cze - powiedzia1. . sZiukala sI
 pokrewieil.stwa. Potem rzeczy :Jacka, 1 raz jeszcze stwler- 
bezradna i zaplakana, snulB; sl
 
zdluz na]OOrdzleJ mteresuJe, bo In
eres
- Chodzlli cichymi ul1caml. Padal okazalo si
 ze zna ciotlk
 Ann
 I m6- dzila ze wyglQ.da nie tak jak zawsze. 
rosyjskiego frontu, szukaJlJ.c 
akoby 10 go wszystko. Po okreSle, kledy wlosenny deszcz. Schronili sl
 do bra- wlla 0 nlej z wielkim podziwem. Dla- Zwykle byl w niej nlelad, porozrzu- 
zaglnlonego ojca, jak wreszcle d?- chcial zostal s.zoferem, przyszedl my. W tej bramie padaly jego slowa czego nie? Byl nastr6j prosty, awo- cane koszule, ksi;p;ki, paplery, s
ar- 
tarla do sztabu dow6dztwa arml'i. ok res konstrukc]i papierowych. 
- jak gorQ.ca ulewa, glos mu si
 zala- bodny, zaproszono jQ. na dluzszy po- petlki, zdawaly si
 odpowladae ]ego 
:Joanna pami
tala ze byla ta
 t
a molot6w, ,kt6ry z kolel przemieml Sl
 mywal, drZaly usta. WIMciwie nie byt. Przy pozegnaniu pant Zarzyoka ruchom, jego glosowl, jego mySlom, 
scena, Ze w jakiejs chlopskie] chacle w zbieranie much I motyll, po czym powiedzial nawet ze jQ. kocha, zda- prosila wesolo: bylo w nich tycie, czerwony krawat 
stala w nocy z uchem przywartym Jacek naraz zacZQ.I nagle m6wle wler- waro sl
 Ze boi si
 tego burzuazyj- _ Nlech tam pani zaopiekuje sl
 leZal na wierzchu 1 byl jak jego 
do Sciany. Gdyby jQ. bylii przylapall, szem. Ciotka Anna niby machala na nego slowa, m6wil tylko ze chcialby tym moim nicponiem... Glupie to jesz- smiech, jeszcze chlopl
cy, palen za- 
rozstrzelal'iby jQ. natychmiast - tIu- to wszystko r{\k
, ale blyszczaly jej zye z nlQ., by byll zawsze razem, by oze i w glOWlie mu si
 pali, kobieta. bawy. Teraz byl martwy porzQ.dek, 
maczyla matka, by uczynie t
 8Cen
 oczy 
iedy 
6wiono 0 Jacku. Joanna razem pracowali. I w ten hltymny zawsze rozSIJdnliejsza... ksi
zki lezaly na g6rnych p61kach, 
bardziej dramatyczn
. Potem wracala chodzlla z TIlm cz
sto na 
is1
, Ply- ton wmleszal si
 nagle caly program Kledy wracali, odprowadzano ich bielizna na dolnych. Widocz.nie przy- 
na polskQ. stron
 frontu, z czyms na wal doskonale. Pa
rzala na ]ego smu- poHtyczny. Byl Marx, byl Lenin, i hurmem na stacj
, powiewano chu- gotowywal si
 starannie, planowo. Pl- 
plersiach. W dziec1nstwie Joanna wy- k!e, mocne nogl. Wuj Kazhnierz byla jakM religia, jakas wiara palQ.ca steczkami, wolano: do wLdzenia! do sal w Hlkie ze zamera ze sob
 met- 
obratala sobie ze to ,,
" bylo m.ale, pewno mlal takie same. Raz Z8Il"yzy- sl
 ciemnym, f!:orQ.cym plomieniem, widzenia! Byl sllczny, sloneczny wrze- ryk
, kt6r
 odpowiednio spreparowal, 
jak np. medalik. Potem zrozumlala kowala pyt:anle:. . Ich zycie wsp61ne mialo wieSe prosto sien, zloto bylo w powietrzu, na zie- dodal zapewne trzy lata do swolch 
ze byly to zapewne plany czy doku- - Ty wlesz co Sl
 stalo z twolm do proletarlackiej rewolucjl, ich szez
 ml. szesnastu. Przesun
a r
k
 po koszu- 
menty, wi
c raczej duze papier
. ojcem? Seie mialo bye szcz
sc1em kolektywi- Dlaczegoo nie zye pelDQ. pierSlQ.? - lach, byly zimne, martwe. ..strac
 
WI
 jak mogly leZee na piersl? N
e - Naturalnle, Ze wlem, - odparl zacji 1 wszelkie mozliwe m

zy nlmi myslala: Dlacze£('o nie korzysta(j ze go" - pomyslala raz jeszcze. Mote 
dalo si
 to w Zaden spos6b pogodZlle wydymajQ.c wargl. - umarl. zatargl m.1aly z.ni'knQ.e ze zniesieniem wszystkiego co daje zycle? Zblgniew jeszcze jest w Warszawie. Wystar- 
z obrazem Ani, kt6ra byla w tym - A rozumlesz co to znaczy? - prywatnej wlasnooci. W clemnym kIl- posad7.iI jQ. na kolanach. czyloby p6j

 do komendy, gd2J1e 
czasle drobna I chuda. Wszystko ra- zapytala clcho. cie bramy przyciQ.gn
1 j
 ku soble _ Polska must bye dla Polak6w _ przyjmowano ochotnik6w, wyjaSrile, 
zem wyglQ.dalo na przesad
. I Joanna - To znaczy, ze le.zy w. zlemi i ze I uczula suchy smak jego ust na m6wll. wyreklamowae. 
raz otworzyla juz usta by c1otk
 An- zjadaj
 go robaki - wywIDl}.l w po- swoich wargach. Calowal Bples:m11ie, Przecie.z to prawda _ myslala. By- .Wyszla z pokoju, I drzwl zatrza- 
n
 wprost zapytae 0 te plersL I nag
e wietrzu golQ. nogQ.. Al
 po
em d
 kr6tko, jakby dorywczo. la og-romna ulga w tym ze moZna sn
ly si
 gloSno. Wzi
la latark
, na- 
zatrzymala si
. Z ciotkl} AnnQ. n!e zamyslony: - Tylko n.le Wlem jakie, Kiedy wyszU z bramy, byla oszo- kochae Zblgn1ewa. I myslala ju
 0 sun
la z61tQ. opask
 na r
kaw plasz- 
m6wilo si
 nigdy 0 wielklej wojme mySl
 Ze z rodzaju ghsto
atych. lomiona - najbardziej moze tym ze tym w jaki spos6b przeprowadzle bez cza. Klatka schodowa byla c1emna, 
( 0 sprawach legionowych. Nazywal.o To bylo w porz1},dku, Q kier
ek on ni
 nie pogardza. Przeskok od te- wstr7.Q.s6w t
 spraw
, by oj'CIec po- domacala si
 por
zy, szla jak sle- 
sl
 ze z powodu rozdZwi
k6w po
l- wychowawczy stosowany przez clotk
 go dna pogardy, na kt6rym byla do- god7.n si
 ze Zbigniewem. Miala po_ piec. S2Jkoda ze n1e ma lI1alotu _ 
tyc7.nych. 
e choe zachowala kult PIl- uzySkal aprobat
 :J?R nny . Anna b
la tQ.d, do piedestalu na kt6rym si
 na- trzebe praworzl}dnoscl rodzinnej, przeblysl'a bezsensowna mySJ. Na uli- 
sudskiego - co z,nowu gniewalo oj- zapracowana, w dzlefl pracowala ]81- gle znalazla, byl tak gwal:towny ze chciala z£('odv prostej, otwartej. Zbi- cy bylo jasno, wielkl klsi
c stal na 
ca - nie utrzymywala stosunk6w z ko bibliotekarka, wleczorami robUa wydawal si
 czyms nielogicznym. By- gniE'w nosH krzyzyk pod koszul
. :Jak l1!iebie. Opodal byly budynkl szpitalne, 
jego nast4i'P caml , ze to byla otwarta kore
ty, przygotowywala jakies r
ko- 10 juz demno, szU ullcami Powisla, to dobrze... za soianQ. drzew swiecila biala adana 
rana w jej sercu ! t.d. Dlaczego plsy do druku. Nie 
yla z 
i
 bUsko. w oknach zapalaly si
 flwiatla. I wte- W va.::!:dzierruku rozpoczQ.l si
 nowy gl6wnegoo pawilonu _ jakby czekala 
oni wszyscy klamiQ.? - my!llala Jo- Kiedy na powlerzchm
 r?izmnego zy- dy nagle przeblyslo jej Ze ta nad- semestr. I r6wnoczeSriie b6jki na uni- na bomby. Przed wej!lciem stalo kH- 
anna 1 czula Ze wybaczylaby bez w
- cia wyszla sprawa z PlOtrem, Anna mierna wartoSe, kt6rQ. jej przypisy- wersvtecie 1 ghetto lawkowe. Kt6- ka os6b, to by1y czuwaj
ce "dw6jkl", 
hania jakies klamstwo male, takle zachowala si
 wla.9ciwle do
 przyz- wal, to bylo po prostu widmo jego rego
 dnla wldZliala. jak z kQ.ta saIl, kt6re obchodzUy swoje rejony, choe 
np, Jakie popelniala I?atka stale, kie- woide. Powiedziala mat
:. poZlj.danla. z calej gTomady Kubusi6w wyrwal noc byla cicha I wlMciwle moma by- 
dy zapewndala ojca. ze wydaje wszy- - 0 co ci idzie? Dajze dZilewczy- - Nadblldowa seksual1zmu _ po- si
 Szloma. Na wlosach, g
stych jak 10 spae. Ludzie mieli potrzeb
 "pcl- 
stkie pieniQ.dze gospodarskie, gdy nie spok6j, nlech robi co chce, niech wiedziala mu. szczotka, byla zlepiona krew. Byl bla- nlenla obowiQ.:lJku". Anna znala ich, 
tymczasem chowala nocaml jakies sobie sarna :!yelE' urZl}.dza. Az oparl sl
 0 latarnl
. dy i cale ie2'o chuderlawe ciaro drZa- mieszkala od wielu lat na tej samej 
zlot6wki do woreczka pod przescle- Dla matki takie stamowlsko bylo - Jak mDZesz tak m6wie - szep- 10. Oczy byly nieruchome I plonQ.ce. ulicy. byl1 to 'kupcy, urz
icy I t.zw. 
radlaml. oczywiscie katastrofQ.; Anna stan
a tal, m6wiQ.C jej "ty" jakby jut wszy- Podbie£('la do iIliel!;o. Zbignlew chwycil inteUg-encja, ludzie zawsze ostromi, 
:JE'
11 jednak nie pytala 0 mc cloUd po.srednio po stronle :Joanny. Ale u- stko m.1
zy nimi bylo zalatwione. .1
 za raml
. StrzQ.snela jego r
k
. kt6rzv do n1czeg-o si
 nle mleszal1, 
Anny, to z lnnego 
odu. W zam- czy,nila to z gestem po
ejszania I nag]e zaczlj.l znowu m6wie daw- ootrafiU sobie zawsze wyjaSnle wszy- 
gionym wspomnieniu zJawial sl
 wuj waznoac1 cal'ej rzeczy. Am clelI. za- nym tonem, pclnym sarkazmu: KIE'dy clotka Anna Btan
la we stko w takl spos6b aby znalezc uza- 
Kazimierz, m
 ciotki Anny. :Joanna interesowania nle przemknQ.I po jej - Cala twoja kultura jest zgnUa, drzwiach. Joanna zauwatyla ze je'st sadnlenle swojeg-o nljaklego stanOWll- 
1uz ty1ko z trudem przypominala so- twarzy, kiedy 0 tym m6wUa, patrza- ty nie masz nawet prostoty uczue, bardzo bladR, Poproslla jQ. do pokoju, ska. zyU w swoich m.1eszkanlach, dwu- 
biE' jak wyglQ.dal, paml
tala tylko ze la w przestrzefl, niemal ntedbecna, TIde masz nawet bezpoSrednio.sci wale nie siadla, jak zwykle, za biur- vokojowych, trzypokojowych ezy pie- 
byl .wysoki, 1asnowrosy, Ze sladywal powaima. zaj
ta watniejszyml rzecza- twoLm seksuallzmie... kiel11 JE'C7. stanela na Srodku pokoju. ciopokojowych, BZU ranD do zaj
e, 
w fotelu. Byla to chyba jej pierwsza. mi. OczywlScle, - myslala wtedy Przerwala mu pyta.niem, kt6re nie _ No i rot? _ za'Pytala. schod7.lj.c dumnie frontowym1 schoda- 
mHo../ie, i we wspomnleniach dzieoln- Joanna, - ani to nde jest sprawa wiadomo sk
d przyszlo jej do glowy: :Joanna stojQ.c zac
a jej opowla- mi, luh skromniej, po wlj.skich acho- 
nych blyszczaly jasno te chwlle kledy polityczna, ani spoleczna, ami nle do- - Czy to wszystko mam rozumlee dae 0 swolch staraniach w sprawie tiach of1cynowych. Anna zetknf,!la. si
 
hral jQ. na kolana. Na dlonl pozostalo tyczy partii, co jQ. to mote obcho- w ten sp0s6b, ze pan si
 ze mnQ. chce pracy w iaklejs Lnstytucji wojskowej. z ndmi kilka dni temu na posiedze- 
jeszoze wspomnienle mi
k1ch wlos6w dzie? Gdyby olotka Anna robUa ta- oZenie? Bol si
 ze bez poparcla sprawa nle nlu komitetu stra.i:y obywatelskiej. 
jego jasnej brody, w iIlozdrzach za- kie same awantury jak matka,:Jo- - Co to znaczy? - zapytal zdzl- ruszy z mlejsca. A poza tym trzeba Bvlo wiele g-adania. Ten wlaSrile pan 
pach czego.s przyjemnego, p6lpapie- anna moze by jQ. znlenawidzlla, ale wiony. DrotekC'i1 dla Bichette. Anna spojrza- w srE'dnim wieku, wlaSclciel sklepu 
rosowego i w uszach jego peh1y glos. ludzko bylaby jej blizsza. Tak, nle Odrzekla: la na :Joanne, ;na Bichette, jakby z e]l'ktrotechnlcznego, kt6ry teraz wi- 
Kiedy wdrapywala sl
 na jego kolana, bylo powodu jej nienawldzlee. - Ozenie sl
, to znaczy p6jse do trudel11 r07.lll\11lala b co chodzl. Potem tal si
 uroczyscie - wydlutony cief! 
przesuwal j
 zawsze na lewQ. stron
. Byla w tym wszystkim dz1.waczm.a koSclol:a I wZiQ.e slub... w.zrus7.vla ramlonam1. kslezycowy zgiQ.I sl
 lI1a bruku chod- 
UpiE'rala si
, by przesunQ.(j s1
 
a m.1eszanina, Ikt6rej Joa
na nie umlala Byla odt
d przedm.1otem jego nie-- _ Pr7.eciez wiesz, ze ja nie jestem nllka - rozpocZl}.l przemow
 Btwier- 
prawo I wtedy grozil jej palcem: me rozwl'klfl.e. alp kt6ra mlmo to dzialal
 naw.iscL, kt6r
 skrywal pod maskl}. zadnQ. vrotekcjQ.... dzeniem Ze jeg-o dziad byl w pow- 
wolno, mala. NagTadzal jej ten za- doSe iednolicie. Matka byla przeclez milczQ.cej pog-ardy. Az bladl kiedy _ A]p w tak WYiQ.tkowej sytua- staniu 63-go roku (chodzilo 0 wy- 
kaz g-waltownymi harcami po tej le- bardzo ..ludzka", ale za to miala zno- jQ. spostrzegal. Ostentacyjnie przeby- cj1... _ oponowala Joanna. znaczen'ie rejon6w I ulozenle listy 
Wf:'j stronie 1 piosenkami, kt6re wy- Wll t
 zadyszk
 "bohaterskQ.... Ojelec wala w towarzystwie jasnowlosych, Anna patrzala na nilj. przez chwll
, os6b), opowiE'dzial przy tym niemltl 
splcwvwal w t
t i kt6re w dziwny znowu ni'gdy nie prawll 0 bohater- ,sarmackich mlodzieil.c6w, chodzila z znowu na p61 obecria. Potem powle- calQ. historie 8''I701ei rodziny. Przewod- 
spos6h polQ.czyly si
 z tajemn1c
 pra- stwach, nie opowiadal 0 "czynach", nimi na bale, do kawiarni, smiala si
 dziala: nlc7.yl dyrektor jakieis sp61kl handlo- 
wej nogl. T
 tajemn1c
 wykryla kt6- ale byl taki sam g6rny I nleobecny kiedy opowiadall dowcipy 0 
ydach. _ No dobrze, spr6buie. _ Idlj.c do wei: "A zatl'm, prosz
 pail.stwa. przy- 
rego.s wleczoru: noga stala w k
cle 1ak ciotka Anna. A ona, :JoaIma, mla- Sluchala 1ch komplement6w niewy- telpfonu rzucUa jakby mimochodem: st
pujemy do dziela 0 TIdezmiernym 
pokoju, ubrana w skarpetk
 t w bu- la dooe wszystkich konfllkt6w spo- szukanych. bezradnych. Wierzyla ze _ Wiesz... ten nalot dzisiaj rano byl znaczeniu....., potem sypaly sl
 slowa: 
cik, troch
 zgi
ta w ikolanLe. oplQ.- leC'znych ,1 niespolecznych I chclala 
tana paskam1. N1e zauwaZyl jej prze- zy
 wlasnym, prostym tyelem. (Kie- 
strachu. WIMnie na dru;!i dzieti po- dy tak m:v
lala, usmlechala s1
 lro- 
kazywal jej fotografie z Tatr. 
6ltQ. nicznie do siebie same1: czy to z po- 
Turni
. WodzU paznokclem po ledwie wodu tej potrzeby prostoty zvcia 
wldocznych zalomach i pokazywal zwlQ.zala sle z Piotr em ?). Chwilam.1 
kt6r
dy trzeba .!SC: miala WTatenie. 
e sorawy bardzo 
- Gdyby oi
 tam k1edy lieho za- dawne, dzls zupE'ltnIe bez znaczenia, 
gnalo, to pami
taj, nie tedy na pra- odbi1ajlj. sie na jej zyclu z pomniert- 
wo gdzie jest zleb, tylko t
dy, tu nQ. loglklj.. Wprawlalo jlj. to w pasj
 
jest taka p61eczka, tu trzeha posta- ze ona, mloda, zdrowa, dzislejsza, ma 
wit praw
 nog
, wesprzee si
 na w iakiiko]wiek svos6b zaleZee od cze- 
nlej. . . go.s co dzialo sl
 przed niQ.. Matka, 
Wlasnie wtedy zrozumiala, Ze ta wychowana na wsl, perna do dzls 
noga, to wojna, 1 r6wnoczeSnie dzi
- dnla przeSQ.d6w 
 nawyk6w, troch
 
n
 dzieci
ci
 logjk
 wylQ.czyla wuJa "Daiiska" ,1 troche zaSclankowa, tro- 
Kazimierza ze wszystkich bohater- ('hp romantyczna i troch
 skQ.pa, po- 
skich opowia.dan 0 rewolueji, 0 legio- oplnita DrzE'd kilklldziesi(!:clu laty ro- 
nacho Zacz
a go kochae mn
ciQ. po- mantyczne szalenstwo. ze zakochallt 
dw6jn
, w kt6rej byla 1 ml
kkoB
 je- si
 w mlodym rewo]lIcjoniScie, wyszla 
go wlos6w na brodzie II. zapach II. r6w- za m;p; wbrew woll rodzlnv, poszla 
noczeSnie coB calklem iJrmego, wsp61- za ukochanym na Svberi
 I t.d. To 
na tajemnica, pod2Jiw n1gdy nie wy- byla jej sprawa osoblsta t nie taka 
ratony i ezuloSC niernal ffi'acLerzyfi- znowu w owym czasie niecodzienna, 
ska. iakby 'sl
 na olerwszv rzut oka mog- 
Wuj Kazimierz n1gdy nle zdradzll 10 wydawae. Ojdec za
, ze zllbotalej 
jej zaufania, nigdy nle m6wll 0 Zad- rzemieSlnkzej rodZ1lny - ch
 matka 
nd wo}nie, 0 Zadnych ozynach. I u- twlerdzUa Ze Reszkowle to tez szlach- 
marll1Jie jak bohater. Chorowal dlugo, ta - wstQ.pU do partii 
 oo.!i tam 
wymiotowal oiQ.gle, byl coraz chud- robil w cza!rie rewolucji, na skutek 
szy, coraz bardZiiej 
6lty. J
czal. Mia- C'zeg-o meczono go w w;!
zlenlu, Sk
- 
la chyba nie wi
cej nlz trzynMde zano na 'kator2'e. zes}ano na Svberle 
lat, kiedy to sl
 dzialo. Ale pami
e I t.d. To znOWII jegO sprawa, Rezul- 
tych j
k6w pozostala na lata. Nle hy- tat bvl taki ze matka chclala by 
10 go juz dawno na flwiecie, a ona ona, :Joanna. mla'a ..poc7.uele wlelko- 
jeszczE' nocami gladzlla jego po!61kle Rcl", by llwlelbiala o1ca f r6wnocze- 
policzki I szeptala do niego: ,,:J
cz, snle ..llmlRJIt sle 7.ltchowa
". to ma,- 
krzycz. mote 01 
zie lzej zniese ten czy Zyla tak iak sie Zv1e w sz1aohec- 
b61';. Plakala gloSno po jego lImterci kim. przv7.woltym (jrodowisku. Ojclec 
I dlugo potem. Matka m6w1la: ona znowu. choe orag-nlp"i'i swolch nie wy- 
jest zupelnie nieopanowana... I za- Dowladal z naiwno../idlj. matkl. chclal 
czynala swe historie 0 "niemym bo- by C'hodzila na 7.ebranla mlodziety 
haterstwie" ojca, 0 niezlomnoSci o1ot- soc1allstyczne1. by wlM"7.yla w mls:fe 
ki ATIIIlY. Byla jednak jedna rzecz, proletarlatu. Od matkl szly dQ.goty 
kt6ra po tej smiercl zl
czyla j
 z vatriotvcznE' - ktoB z rodzlny po- 
clotk'l Annlj.: clotka nie poszla na dobno byl w nowsta'l1ill. od ojca wla- 
pog-rzE'b m
Za. Cialo wywlpziono p6Z- 10 oostepem, ]udzko./idQ.. 
nym wieczorem z domu. POgTzeb Kledy zTlIt]azla sie na unlwersyte- 
mlal sie odbye trzeciego dnia rano. dE'. zetkn'*lt sle po raz plt'rwszy z 
W C'i
2'U tych dw6ch dnt perno bylo t.zw. ..rnlod7.lp:/,.'l T1arodowa". Jej 
tE'lE'fonnw. 'Pelno przychodzilo f!:eMra- plerwsza rPRkC'ja bvla: abso]utna 
16w, oficpr6w, zajetdZaJy samochody wro!'oSC. Zra7.alv ill. Ich szowtnhrtycz- 
przpd dom. Anna sledziala na IMku np frazes:v. d7.lkl antysemityzm. caly 
wllia KazLmierza. brala do r
ki bu- ten ..tE'atr" ostentaC'vinf"1 krzepy, 
teleczki z jef!:o ]e-karstwaml, trzyma- wybllchowE'1 E'npr£('lI. Pr6bowala roz- 
la przez chwn
 I odstawiala, jego mawiae rozslldnlE' z 1ednvm, z dru- 
flRTltofpl wy!!"nieolonv stop
, jeszcze 
Im, 1; trzec1m. Za kaMym razem 
stal pod 16zklem, kula dotQ.d zawsze sJvRZala to sarno. tp Mrnp frazesy, 
odc7.uwala 'f)o£('arde CIIa tE'!!"O stadn
 
.) Fraf!:ment powieSciowy; por. mv{jlenia, dla !'OtowvC'h formul, kt6- 
"Gushtw" w nr. 835 "Wiadomo
cl". ryml powiewall cl chlopcy jak c
 


..ojczyzna", "obowilj.Zek patriotycz- j
 armle, samoloty, czolgl, armat
, 
ny", ..oczy sw1ata zwr6cone na n.
 Zolnierze. To jest wojna zmechaDl- 
kraj", ..nasza wspanlala armJIa, zowana. 
"nasz rzQ.d" - byro to coS poored- Anna zawr6cila. Szla powolnym, 
niego mi
zy wa1nym zebranlem sp61- ci
im krokiem. Ma lat 49.. :Jest 
ki akcyjnej a uroczystl}. akadem1Q.; zm
czona. B
ie spelnlala 
?]e obo- 
Kledy ich to wszystko odpadnie? :Juz wiQ.zki. B
dzie robUa co ]eJ ka::!:l}.. 
lepsze byly kobiety. Ltsty 1 instruk- Nic ponadto. Dooe ju
. :JaklZ sens 
cje ATIIIla opracowala wreszcie z wla- uginae s1
 pod ci
rem odP?Wiedzial- 
lIcicielk
 sklepu spoZywczego. no.sci za cierpienia, za wOJn
 - za 
- Pani dobrod2Jiejka juz na po- wszystko, odpowiedzialnoaci dziecin- 
sterun'ku? - usm1echal si
 wlaSciciel nej, bo do niczego ![lie prowadzl}.- 
sklepu elektrotechnicznego, calujQ.c cej. B
ie starala sl
 zachowae 0 
jej r
k
 i W)"konywaj
c taneczne ru- de mo:Zm.oSc1 normalnQ. oiQ.glo.sc zy- 
chy nogaml i ramionaml. - Ja zaw- cia. Przede wszystkim nie ruszy si
 
sze m6wi
, ze kobdeta polska... nle z mieszkania. Mo
e Jacek wr6cl? 
moZe zgin
e nar6d kt6ry... U wylotu wiaduktu podszedl do niej 
Dlaczego nie ma nalotu? - pomy- jakis czlowiek, nie widziala jego twa- 
slala Anna i l1Jiemal Die wypowie- rzy z sylwetkl poznala ze to jeden 
dziala tego glo.sno. Wczoraj pod wle- z tych co stall przed bram
 szp
tala. 
cz6r spadly bomby zapalajQ.oe na BZpi- - Mote obejdziemy razem nasz re- 
tal, z jednego pawllonu trzeOO byro jon? - zaproponowal. 
poopiesznie wynosie chorych. W1:Mci- - Cicho jest przeciet, Id
 do domu 
c1el sklepu elektrotechnicznego zacho- spae - odrzekla Anna. 
wall: si
 ddbrze mimo ze co chwlla - No tak, wlaSciwle mmma... - 
coo z nieba leoialo. Teraz Bi
 chlubU: powiedZlW niepewnie. - Ale i tak 
- Ani jednego chorego nam nie czlowiek spae n1e maZe. 
zabilo. Chorzy B
 pod IlaSZI}. oplekQ., To prawda - pomySlala Anna I 
wlos z glowy im nle spadnie, zar
- zamlast skr
cie w swojQ. ulic
, szla 
czam - zwr6cil sl
 do starego por- dalej jakby obchodzila rejon. Czlo- 
tiera szpitalnego i lIciskal mu rami
. wiek dreptal oOOk i zdawal si
 tego 
Anna przypomniala sobie ze w naj- nie zauwazae. Ulica byla clemna. tyl- 
gorszej chwlli nie zaniechal ant jedne- ko na dalekim skrzYZowaniu wybly- 
go ze swych okrQ.glych, tanecznych skiwaly czerwone 1 zielone awiatla. 
ruch6w. Bral na plecy jakQA zastra- - Bo widzi pani, - powledzial na- 
szonQ. chorQ. kobiet
 1 kiedy zgi
ty, gle, - ja si
 okropnie OOj
... - An- 
podsuwal te plecy pod jej chude dalo, na spojrzala na niego, ale ujrzala 
zdawalo si
 ze przytupnie jak w ma- tylko zarys opuszczonej glowy. - 
zurze. Gadal przy tym bez przerwy: Czy my mOZemy zwycl
zye? - przy- 
- Nic to prosz
 pani, dobrze 
- stanf},l i ISkierowal ku niej niewidocz- 
dzie. R
czk
 prosz
 tu, kolo szyd I nQ. twam. 
gl6wk
 pani laSkawa przytul1... - Oczywisc1e ze zwyci

ymy - 
Troch
 jak kupczy'k do klientki, odpowiedziala machinalnde. 
troch
 jak szlachcic do damy, Anna - Wszyscy tak m6wi
. Ale ja si
 
az spojrzala na niego zdumlona, choc boj
 czy my si
 me ludzlmy. N1em- 
nie byro czasu na obserwacje. Szll ci cy SIJ bardzo mocnl. Mnle opowia.dal 
ludzie w wojn
 z cal
 8WOj
 surQ., jeden czlowiek, kt6ry mieszka w Ra- 
ze wszystkim.1 nawykam1. czy Ich to towicach, cz
sto jetdzll do Niemiec. 
kiedy odpadnie? Stary portier szpl- M6wl Ze to jest pot
ga. I Ze u nas 
talny, oparty 0 mur, westchn
l smut- jest perno szpieg6w. 
e jeste8mY pod- 
no: minowani. I przy tym... - znowu 
_ Za.wsze ml sl
 nocaml nudzlro, skierowal twarz ku niej - czy pani 
nieraz sobie myslalem, zeby tak kto wierzy w naszQ. arml
? - 
pytal 
przyszedl I pogadal. No I teraz przy- cicho. 
chodzQ.... - 7Jda;walo s1
 Ze s1
 zegna - :Jakie motna 0 to pytaC? - An- 
z dawnymi pragnieniami, z samym na oburzyla sl
 
r
wd
. . 
BObQ. Czlowiek szedl ]ak
 czas milcZI}.C. 
mica zblegala w d61 1 po ostrym Skr
?ili w Nowy awiat. 
agle zaczQ.I 
zakr
cie konczyla si
, lQ.czyla z gl6w- m6Wle pr
dko, s
u11l Sl
, schowal 
1IlQ. arteri
 wiodQ.CIJ do mostu. Byl to glow
 w raml.ona.. 
zrazu wiadukt przerzucony nad do- -:Ja pant nie znam, to 
aczy 
mami. LsnUy teraz te domy blachami wlem kto pani jest... ale pam mnle 
dach6w, szybami okien. Anna czula nie zna. To wla8nie dobrze. :Ja je-- 
ich tra
lcznQ. bezbronnoSe. Wyobra- stem prosz
 pani urz
lk. Ja pra- 
zila sobie ludzi BpiQ.cych za tyml oowalem, to zn
czr pracu

... mnlej- 
slepymi oknam.1, z glowaml wtulo- sza 0 to. Leple] Dl
 m6Wle. to zaw- 
nymi w poduszld, za chwU
 b
1j. na sz.e bezpieczn1ej. Nlech panl nl
 my- 
nlch spadaly bomby, teraz SriIQ. jesz- sh Ze co
 zleg-o. Ot zwy'kly panstwo- 
cze swoje wczorajsze sny. Anna czu- wy urZl}.d; Ale panl rozumle, 
wsze 
la ze jest niesprawiedliwa, przeciet bezpleczm.lej dla runie me m6wle ja- 
nawet ten balowy elektrotechnik za- ki... takJ juz urz
dn1czy strach. Bo 
chowal si
 odwatnte i nic nie moZna ja pani .chc
 powiedziee 
e jezeli w 
mu bylo zarzucie. N1c, pr6cz tego ze wojsku Jest tak sam
 jak w naszym 
skorupa w 'kt6rej tyl byla mocTIlej- urzedzie... to potal Sl
 Boze, to my 
cza od dachu nad jego glowQ.. Pierw- wojny nie. wygramy... Rozumie pani, 
szego, drugiego dnia wojny, zdawaro dlaczego ]a sl
 boj
. I pr:zy ty
... 
sie, 
e wszystko sl
 w ludziach zmle- - skr
cili znowu i byU juz na ul1cy 
nilo, Ze osobiste sprawy przestaly Smolnej.. . 
istniee. Teraz, patrz
c w twarze lu- "Za ChWll
 
zle moja brama - 
dzi naokolo Anna czula ze pod unie- pomyslala - I poZegnam tego jego- 
sieniem kt6re 1ch ogarn
o, pod wl
- mos.cia". Czula do niego niech
e, eM; 
zilj. kt6ra ich spolIa, clQ.gnQ. si
 daJej za okropne gadanie. 
ich wszystkie male sprawy, mlloScl - I przy tym... chcllllbym pand coS 
i zazdr
c1. nlech
cI I nienawlscl, for- powiedziee. bo panl mnIe nie zna. 
mulki mysli 1 uczue - dlaczegoo si
 Widzi pam, urz
dnik to jest najgor- 
temu dziwl? Przypomndal jej sl
 Cy- sza swolocz... przepraszam, mn1e si
 
prlan i poczuJa drgnienle ndech
. takle 8lowa czepia:ff).... co jest u
- 
Skoflczyl si
 wiadukt, w dole pod :nik? 
o jest czlowlek. kt6ry robl co 
mostem byla rzeka. Ksi
Zyc schowal mu kaz
. Ja soble teraz m6wi
: ..Wle- 
si
 za spi
trzone na warszawskim sl8;wku, Wies1awku... - bo :rmrle 
brzeg-u ciemne sylwety dom6w. Wo- Wleslaw.1,:st na Imi
... - jaka ty 
dy TIle bylo widae dochodZiil tylko jej byles sWl1ua... - przepraszam, zno- 
wilgotny zapach.' W daIl, ledwo do- 
. t
ie brzydkie slowo.... - prze-- 
strzegalnymd linlami rysowal sl
 dru- clez wledziales ze to co romsz to nie 
I('i most. i dwa czerwone Swiatla j
st na po
ytek ojczyzny, jak ty t
 
blyszczaly u jego kranc6w. POSrodku hst
 podatn
k6w spor
zaleS, too 
stala clemno
. Anna wpatrzyla sl
 dobrze wledZilal Ze to jest tak: z te-- 
w ni
 
 zdawalo si
 ze na tym czar- go moma zedrze
 sk6r
. to mu sI
 
nym tle wylaniajQ. sl
 czame l1tery wvmierza. A ten jest 
yd, to mo
e 
dwu sl6w: "Strac
 :Jacka". Zdawalo vlacie. A ten wcale nie b
le wle- 
sl
 ze szcz
knQ.I c1ezki laflcuch za- dzial, jak si
 obronle, wi
c zaplaci. 
haczony 0 serce. "Tv przectez takze A ten jest z B.B.W.R., albo z Ozonu, 
tylko reagujesz na osoblsty b61" - to mu nie mozna deptae po pl
tach, 
powiedziala soble nag]e. Wydawala tylko trzeba spokojnie czekae czy za- 
si
 sobie mala, z callj. swojQ. n1e- vlaci" czy nle, tr
e
a 1I10towae zaleg-- 
llzasadnionl.). !l1lech
ci
 do lud:m. Nle 10Sci ... To przeC'lez prosz
 pani, jak 
dorosla do Jadka. dzis 0 tym my.!il
... raz bylo tak r!e 
Za ta. ciemno.sciQ., za czerwonyml naczelnik mi sZeprJIj.I: po prostu trze- 
oczami mostu. lemla nleskof!czona ba zeby tych akt6w nle bylo... ro- 
przestrzen kra;u. CiQ.gnela sl
 przed zumie pani? Urzednik jesteS, 
6b 
nilj., za nilj. I r6wnoczeSnie nakrywala tak zebv tych akt6w nie bylo. Jakls 
serce, cl
Zyla na n1m bolesnym ele- pan byl wtedy u naczelnlka w biurze 
zarem. Przypomnlala soble ze kled
, I stal tvlem odwr6cony, patrzal przez 
przed wieloma laty. stala tak samo okno. Mv
le 
e bym go mimo to po- 
na mo9cie WDatrzona w c1emnQ. prze- znal. Wysokl, barczysty, brunet... 
strzefl ai. zdumiala sl
 nad powro- moZe on dzls w mundurze chodzl ? 
tern t
j sytuac1i. Tylko most byl in- :JeSll kto Dowie, ze urz
lcv braJi la- 
ny, tamten widoczny byl teraz z da- p
wk1. to sklamie. 
rzyslegam. Ntkt 
la, i {jwiaUa 8wieoily sl
 po obu stro- Dl
 bral lap6wek, Ja 0 tym dobrz: 
nach brzegu r6wnym szeregiem. Tak Wlem. Ale co z teg-o? 00 z teg-o. 
sarno czula w6wc
as t
 wielkQ. prze- Przeciez c7.lowiek *vI jak to hydle. 
strzeil. kraiu 1 tak samo wydawala sie Swoje robil. Urzednlk jest. Ur
d- 
CIIemna, cie:iJka. pletrzyla sI
 jak wieJ- nik... A teraz jem wOjna. I teraz 
kl szczyt na kt6ry trZeba si
 wspi

. nag-Ie... - chwycil Ann
 za ramie 
Tr7.eba sie wyzbye osobistegoo 
vcla i przysunlj.l sie ku nlej. - :Ja sle 
::...- m6wila w6wc
as do sleble dzle- prosze vani bo1
... mnlE'j jPden m6j 
cinnle, nalwnie. Miala 18 lat, 
krap- kO]f:'g'a z minlRterstwa SDraw wojsko- 
nlE' sle bala. I r6wnocze8nie wyda- wvch o
w1adaL. - urwal nagle i 
walo 1ei si
 Zc- te drobne poslugi, kt6- odsunlj.l SIE'. 
otem juz spakojnte do- 
re oddaje rewolucjl. SQ. niewystar- dill: - TaklCh rzeczy sie nle opo- 
C'zajlj.ce. Ze trzl"ba robl
 wI
cej. 
e wiada. Jakby Danl komu powt6rzyla, 
trzeba przclama
 w soble wszystko 
o by mnlE' .rozstrzelaJi. A czlowtek 
co jQ. wi
e z normalnym 
yc1em. ledn
k chce zy
, Sumfenle sumleniem, 
Stala tak sarno na mo!ic1e jak dzi8, alE' 'Lye chce si
... 
i nlE'raz pot em smiala sle z tego d7.'!e- Znowu "Or7esunela sl(' sc1ana budyn- 
cilT1ne£('o mocowania sl
 ze sob
, wszy- ku szpita]nego, tym razem majaczyla 
stko przE'ciez przyszlo ilT1aczej. prosto, tyl'ko sz:tro. 
jako naturalne nastepstwo zycia w - KSle
vca iuz nle ma - zau- 
rllchu. nle trzeba nic przezwvci
'1t, watvla Anna. 
da
al
, je1 sle 
e wi- 
nk zrywa
. trzeba po prostu tylko dzlala tE'O'o ..CzlOWlE'ka wC'Z()raj pod- 
zv
 - m6wila soble nleraz potem. C7.aS nalotu na Rzpirtal - Pan z kre-- 
7'prR7.. plltrzac na ,tam ten most. po- s6w? - zapytala. 
my
lala 
e ta chwila mocowania si
 - Tak... ale ja juz dwadzle/;cia lat 
z . soblj., sama w sobie g-lupla i ro- w Warszawie... proS7.e pan! - wy- 
mantvczna. stworzvla jednak pewiE'11 szemaJ nap'tE'. - j
Ji nanl zna moje 
J!Tunt, stala sle podstawlj. determi- na2JWI!llw. to prosze. harrlzo prosz
, 
nad!. oddania sie rE'wolucjl hez za- ani slowa 0 tym co pani m6w1lem, 
strzezeil.. ..My
my sle nauczyJi zbyt- pant rozumle... 
DJio DOg-ardza(j romantyzmem"... - Pan wczora1 poma2'al przy rato- 
..A]e :fa iuz :lestem stara" - mysl wanlu chorych, prawda? 
przeskoczyla do chwili dZiFsie1szej. - 
 tllk, naturalnie - wyprosto- 
Wspomnienia I rozumowania okazaly 
al sle. 
E'raz przypomlnam go so- 
sie na!!"]e tylko wzvwan1em samej sie- ble zunE'rnle dobrze. tvlko twarzv nle 
blE' do 1eszcze jeaneg-o wysllku do oamietaJt. - A Z CZE'go pant pozna- 
jE's7.cze .jednegoo skoku w clem
oSC. la ze ia z kres6w? 
SDietrzon
 w wysoklj. g6re. ,,:Juz do
 - Trochp. z akcentu... 
bylo tego w molm tyciu" - odoo- - Nie. JIt mvs]e 
E' z czeg-o inne- 
wiadala soble Anna. Przez jE'dno p.o, - w glo.lie C7.lI
 bvlo ze sI
 u- 
mg-nieruE' oka PTzesune}y si
 cztery ffinlecha. - 1a my
le ze z czeg'o In- 
woienne lata :fak kolorowa wsteg-a, neg-o. Powiem panl z C7.E'£('O. Z te£('o 
d-z;twne ze WSzystko co byro zwilj.zane tR :la jps7.cze mltm sumlenip. 
eby 
z lel!'ionami. WE' wsoomn1eniach s1&- ia iIlde h:vlE'm 7. krps6w. to ja bvm 
walo sie jasne. Hinllj.cE'. choe ty]E' by- nani tpraz DowlE'rlzlal: to doplero by- 
10 dni I nocv ciem!l1vch i ciezkich. In llrzl'r1owanlE'! To! to slu
ba Datrlo- 
T£'n dzlE'ti. kiedv odna]a7.la Kazlmlp- tV('7JI111 bvla. za te mama pE'11s1e czlo- 
rza w s7.Tltalu. tf'Tl dzief! kledv zginal wi
 7v
ip. SE'rC'P or1r1awl\l. tak :la hv 
Czarn:v Michal... Mimo wszystko zrla- n?Wlerlzl
J - zdawalo sie ze umysl- 
walo sie 
E' ten okrps byl :fak jeden T11P m6Wl krE'sowvm akcPntem. - Ale 
nodnlpbny lot. Stokrotnie ci
zsze by- kresv. prosze v:mf. to znaczy... taka 
ro zvciE' .potem. Patrzenle na to jak m1l.tk.a stRrusz'ka. btkl dom 7. ogTo- 
zamienilliv sle w hloto wszvstkle ma- 
E'111 1 tllklE' wsnomndE'nla 
p oiczyzna, 
rzenla. WalkR. ka7.dI'O'o dnln, k
pj ZE' (;Wl
tol'
 I ZE' tr7E'ba g-Ina
 za 01- 
godzlnv. Doo
 1uz. W tp1 nowoczl'
 "7.yzne... :Ja my
l
 Zl' naprawr1e trzE'- 
!rnf:'j wojnle. romantvcznE' wV!'lllkl I 00... 
tak na nlc si
 nlE' zdadZQ.. Wygrajlj. 


A 


A¥) 


N 


N 


W dalszych numerach "WiadomosC'!" uka.i:Q. sl
 m.m.: 
wiersze Zofil Bobdanowit"zowej, X. WaC'Jawa Cbab- 
rowskiego, WawrzyflCa CzereSnlewskiego, Mariana 
Czucbnowskiego, .JaC'ka GlaZewskief!:o, WojciPcba 
GniatczyfiskieJ:'o, Ewy Hoffman, Waclawa Iwaniuka, 
J. Z. K('dziprskipl{o. Jalla Leszczy, Mariana O
nialow- 
skiego. ,Janlny Piaskowskiej - Huminskiej, Bronislawa 
Przylusldel{o, J07f'fy Radzymif1skiej, TadellS7.R Rawit"- 
kiego, ,Jana Rostworowskiego, Barbary Toporsklej; 
Rosy Ram
' "Poczaj6w" (w przekladzie Tymona Tpr- 
leckieg-o) , .Jana Blelatowicza "Portret 1 autoportret", 
Mariana Bohusza-8zyszki "Matejko dZLsiaj", Aleksan- 
dra BrpJ:'mana ,,0 czym si
 nawet mysle
 nie chce", 
Andrzpia {'bC'iuka ..Coraz dalej, coraz dalej", Stani- 
slawa Frenkla "Pornografia", MieC'zyslawa Giergielt'- 
WiC7.R "Pan Tadeusz" po anf!:ielsku", Jacka Glazewskie-- 
go "Konfrontacja i milczenie", Fryderyka Goldscb]aga 
,.Ha 'ish hu ha 'ish", Zhigniewa Grabowskief!:o ..apiew 
dziE'wcZQ.t" i ..Wspomnienie 0 K. H. Rostworowskim", 
"'Iadyslawa Giintbera "Praojcom na chwa
, braciom 
na otuchf;''', X. Kamila Kantaka "Troja P6lnocy", 8ta- 
nislawa Kirkora "Kim byla Helena Kirkorowa", Zofli 
KosinskiE'j "Dzienniczek", Danuty Kossowskiej "Epilog 
tw6rczooci Faul'knera", Zofii Kozarynowf'j "Lata 
szkolne wolytiskiego lekarza", Jana Kwapmsklego ..W 
Taszkienc1e jako delegat ambasady polskiej", Wac- 
lawa I.ednlckipf!:o "Aleksander Lednicki jako m6w- 
('''I''. l\flf'.('zyslawa Lurczyfiskif'f!:o "Czlowlek z wle:i:y 
Eiffla", Roya MB'Gregora-Hastle ..Wsch6d jest Za- 
C'hodem", "Rymy i rewolucja" oraz ..Proshe, Pan, pro- 
she" (w przekladzle ZofU Kozarynowej). Witolda M
- 


nickiego "Metryka Gdanska", Wladyslawa Micbniewl- 
cza "Galapagos - wyspy zaczarowane" i ..Agentury 
wywiadowcze ks. Adama", Henry de l\lontberlanta 
"Quo vadis": powiese oslawiona" (w przekladzie Marli 
Kasterskiej). Danuty .Mostwin "Trzy kubla", Pandory 
Pekin i Moskwa", Adama Pragiera "Zwolnienie i 
po zwolnieniu", Marii Pruszyflsklej "ProwadzHa go 
r
ka Boza" i "Spotkanie z Hitlerem", Henryka Przy- 
borowsklego "Gniada", Eugeniusza Rorniszewkslego 
"Dowodz
 flotQ.. Schmidt.., Jana Rostworowskiego 
"Ciemna jutrznia", Lwa Sapieby "Zwalony pien", 
Slawoja 8kladkowskicgo "Bielany", Jurija Sh'i.vika 
"Wspomnienia z czas6w kryzysu", Kazimerza Smo- 
gorzewskiego "Niemiecka pr6ba bezstronnoaci", 8tefa- 
na Stable\Vskiego "Wspomnienie 0 s.p. Franciszkowej 
Potockiej", Janiny Surynowej-Wycz6!kowskiej "Nasz 
B6g jest inny", Karola Szymanowskiego "Listy do 
Zofii Kochailskiej" (w opracowaniu Aleksandra Jan- 
ty), Henryka-Czeslawa 91iwinskiego "Lope de Vega", 
Jerzef!:o Tepy ,,\Villiam Faulkner", Tymona Terleckiego 
,,0 Juliuszu Kleinerze" i ..Plenny klosek", Barbary 
Toporskiej "Reporta.::!: jesienny 1961" i ,,12 razy wok61 
tego samego tematu", Rafala Wina ,,0 doktorze, re-- 
emigrancie z Ameryki, tUryScie stamtQ.d, 0 Fajwlu- 
piekarzu i i1U1ych malych sprawach w rniasteczku", 
Lif!:ii Zakrzewskiej "PocztQ. lotnicz
" oraz "Wleczne 
pi6ro i aw. Antoni", Aliny Urail.skiej "W kolebce 
amerykanskiej demokracji"; listy Jana Frylinga, Da- 
nuty Kossowskif'j, Fabioli Kraf1skiej. Inniny Laskow- 
skiej, X. Waleriana Meysztowicza, Zbigniewa Rapac- 
kiego, J6zefa Welsbacha. 


Najbliiszy numer "Wiadomoki n ukaie siQ W objQtoki & stron drulw 
Cena egzemplarza z.. 9d. 


PAMIECI 
.J 


JANA 


LECHONIA 


SYMPOZJON 
JUUUI'Z SakoWIIId: ZaJiobny pas 1Ity. - Henri de 1\lontfort: · · .. - RoM BaUly: Lechoil. et Parl&. - 
JuleA Romalll8 de I'Acad
mle franQ&l8e: · · .. - AlekBaDder Janta: ,,0 dwa paJce od serea CD.ilem 
sWa SZJPOOy". - Stefan Korbo6sld: Leohoil. a }JO(kiem.1e. - TymOD Terlecki: Dwa proftle Jana Le: 
chonis. - Fenlynand Goetel: Lec.hoil. - KajetaDMoraW8ld: Podzwonne. - Artur Rubln8tem: Wlelki 
poeta pmyja.ciel I brat. - Rafal Mal6Z8W8Id: 9piew. - Tadeu8z Nowakowsld: Ryba na p18Sku. - 
Mark Modzelewska: Ostatnla TOZIT\owa. - ZelztAlaw Czennal1sld: 0 Leszku. - KatrJmlen Wlenyil.8Id: 
o poezjl Lechonla. - Stanbllaw BaU681d: Lechofl-poeta. - J6uJf WittOn: Bm1ere 1 Amled1. - Jan 
Fryling: Tren. - Antoni Bogu8laW8Id: Sprzeclw i podziw. - \VIktor Wemtraub: Kannazynowe I 
czame. - Waclaw Gruhlf18ld: Plerwszy poeta ..Sluunandra". - 08kar llaleoId: Lech06 8. polska tra- 
dycja hlstoryczna. - Zygmunt NowakoWBId: Przypadkowy hlstoryk. - Lec.hoil.
ompozytor. - LIst 
Leohonla. 
RY8UDek Da okladce Zdzt8Iawa O&ennll68k1ec'o 


StroD 8tI 0&Da 88. 
Zam6wienia przyjmujli "W I ado m 0 8 C I", 67 Great R1I88e1l Street, London, W.C.l 


Stefanla Zahorska.
>>>
Nr 859, 16th September, 1962 


WIADOMO
CI 


3 


.
 


J EST lipieoc 1944. dalo w swej odpowiedzi, nie bez iro- spoooby udaremnl.enia szaleD.stwa, 
Po udanym l
dowaniu, od mie- nil 1 jakby z naoisklem politycznym, wytI1l-cenie bronl z r
k1 samob6jcy. 
Hil).ca sojuszn1cy przelamujl). we Fran- ze 4dane bombardowanie byloby Ie- Ktoo musi wyBt1}.pie 1 zaprotestowat. 
cji zawzi
ty op6r niemieckl - z naj- piej wykonane "przez bombowce, KrLyknl).e. Uderzye na alann. 
l
zymi jedrnak widokami na powo- dzialajl).ce z baz kontrolowanych prze:z Nikt. Nic. MilC7JEIDie. 
dz.mie. NaBza dywizja pancema - Sowiety" (Raczynski; str. 378). Ale obraz 28 lipc:a. Die bylby pemy, 
gntowa, w oczekiwaruu na zaladowa- 0 tej angielskiej odmowie gen. Ko- gdyby jeszc:ze raz nie podkreSlie z 
nil'. We Wloszech, po zaj
iu Rzymu, pailski nic nie pisze, a przeociez de- naciskiem Ze w tym wla8we dniu am- 
d,\.ls7JC natarcie 
rzymierzonych grz
- pesza Bora, 4daj
ca pomocy, przy- ba.mdor RaozyJ'iskl otrzymal potwier- 
inie wskutek zmiamy koncepcji za- szla do sztabu, sztab jQ. przelozyl i d7.ende na piSmie odmowy 
 Bry- 
KLdrniozej i przerzucenia cit:Zaru stra- dor
czyl Raczynskiemu w celu mter- tyjczyk6w udzielenia Krajowl porno- 
t"g;cz.ncgo do Francj1 i wyci:}gania z wencji - i chyba z niecierpliwoScI
 cy, ° co prosil Edena dnia poprned- 
Wloch sit, przeznaczonyoh do nowegD czekal na odpowiedz? niego. Nie tylko fachowi generalowle, 
I
OOwania, malo celowego - na fran- 28 lipca KopaiIski, wr81Z z T3.I1:arem, ale cala rada ministr6w na posiedze- 
CUHkiej Riwierze. udaj
 si
 na posiedzenie rady mini- niu 2:; lipca musiala jm by6 poIin- 
Na.qze rzotclne 2JWYciQstwo pod str6w i przed jego otwarciem, oma- fcormowana 0 negatywnym stano- 
Monte Ca
ino nie przynioslo nam wia z Kwapiilskim - 

 nie- wisku Wielkiej Brytanil. 
za,dl1ych kOl"Zysci politycznych. Wsku- obecnego, jm lecll-Cego do Moskwy W rezultacie stoimy wobec tragicz- 
tek gwaltownego sprzeciwu poshisz- Mikotajczyka - spraw
 grorl;
cego ncgo paradoksu - z jednej strony 
nie 7.8Jpytan£"go Stalina, Roosevelt od- wybuchu powstania w WarszaJWie; Miko
ajczyk prowokuje wyOOch pow- 
m6wi1 Mikotajczykowi, kt6ry w przypomina mu 0 dawnej, uzgodnio- stania swoj
 depesZlj., przeciwko cze- 
CLRrwcu wraz z gen. Tatarem zjawil nej z 
dem, instru.kcji z 27 pai- mu rada. ministr6w me protestuje, z 
si
 w waszyngtonie, wszelkiej po- dziernika, podkraSlajll-C przy sposob-- drugiej, ta sarna rada minlstr6w z 
mocy dtIa gotowej do skoku Annii noSei jej najw'a.Zniejszy punkt Ze na- 7upeln
 oboj
tnoScilj., jeZeli Ilie z ca- 
Krajowej, a tylko czyni
c gest w wct w chwili "zala.rna.nia sil;' frontu Iym cynizmem, przechod-zli do po1""Z4d- 
strom: polskich wyborc6w w Stanach, niemieClkiego" "decyzja. ostateczna 1 ku nad odmOWQ. brytyjs4 Czy ad- 
dal 10 milion6w dolar6w w got6wce wyb6r momentu nale4 do 
du w mowa brytyjlElka nie powinna byla re- 
na potrzeby Podziemia. R6wnoc:l.eS- Lcmdynie". Na str. 321 swych le
tryzowae ministr6w I general6w i 
nil' Roosevelt zrnuszal Mikolajc,zyka "Wspomnien" Kopailski opisuje sam czy B6r nie pow'inien byl zostae 0 
do r=6w z ag.mt1:am1 sowiec:kiml, przebieg obrad rady ministr6w. tym natychmiam zawiadomimy? 
jak Lange, oraz naciJSkal do odbycia Czytamy tam: "Gdy na temat Niestety, nikt tego nie zrobil I na- 
upadlajl}.cej podr6zy do M:oskwy. Po eWeI1Jtualnych wytY=TIych dla Kraju Wf"t nikt nie usilowal tego zrobi
. 
powrocie do Londynu, Mikolajczyk mdzono co najrnniej od p6l godziny, Dzien 28 lipca pYZJOStanie cza.rnym 
milczal 0 swoim zamiarze pielgrzym- m.in. Bana.czy'k oswiadczyl, ze WlMC1- d'liem, moze najczarniejRZym z okre- 
ki do Makki sowieckiej i zatail Ze wie, jak mu si
 wydaje, narady 81}. 
u ca}ej wojny. 
Ameryka WYraZnie odm6wila dania bezprzedmiotowe, gdyZ depesza, kt6- Przy tym wszystkim depesze na- 
pomocy Arnlii Krajowej, nie m6wiJ I1l- wyslal 26 lipca na polece.nie pre- czelnego wodza id
 dziwnie diugo, 
te7. nic 0 zasadniczym sprzeciwie miera. Mikolajc:zyka, zawiera pelno- podczas gdy zlecenia Mikolajczyka 
Stalina w tej sprawie. moonictwa calkowite dla wladz krajo- do
hod'ZQ. blyskawicznie do Warsza- 
Wal czerwonej armii wtoczyl si
 wych. Po czym Ba.naczyk odczytal wy. Arcywaina depesza z 29 lipca 
do Po
ski szerokim wachlarzem - d
". lezy w szyfrach czy na stacji radia 
pada Bialystok, Chehn, D
blin, :Jaro- Oswiadczenie Banaczyka I odczy- az do 6 ffierpnla! :Jak moZria bylo 
:-;.'alW _ czerwony Kozak juz poi w tana przez niego depegm. Mikolaj- tolerowae taki rail}.cy sabotaZ, - 
Wisle sw-e konie i motory. Oddzialy czyka do Kraju za..'!koczyly i z1ziwily inac7ej tego nie mog
 nazwat, - bo 
Armii Krajowej, ujawnione na mjt:- nie tylko Kopaiiskiiego, przygodl1egO czy mogly bye pilniejsze depesze od 
tych terenach, idl}. w
le i bez wy- goScia na radzie ministr6w, ale - depesz naczelnego wodm? 
jll-tku do wi
zienia. DOIW6dztwo A.K. jruk general stwierdza - wsz
tkioh I tu z calQ. ja.o;krawoSciQ. ujawnia 
w Warszawie hamuje porywy dol6w, obecl1ych. Zwraca si
 wi
 0 wyjaiJ- Ri
 JOOl1a ze spraw 0 kJt6rych dy.skret- 
ale sarno jest pod:niecone, slysZQ.C huk nienie do siedz:}.cego oOOk gen. Ku- nie, z wlasnll- krzywdlj., przenulcza 
d
ial sowieckich za rzekQ. i wi
 kiela, ministra obrony narodowej, gen. Kopan!'!ki w swych wspomnle- 
odwr6t tyl6w niemiec:kich, sUoczo- stalego uczestnika posiedzen mini- niach. PrzecieZ Rubens, siedzi:ba ml- 
nych na mostach warszawskich. Wie- sterialnych, kt6ry odpowiada KopaiI- nj
E"l"stwa obrony narodowej I szta- 
W4 w Warszawie 0 Monte Cassino, ski emu Ze "formalnej uohwaly wlM- 00, roila s1
 od IDJtryg, w RubenBie 
i z oddali wydaje si
 im ze sojusz- cLwie nie bylo, ze moZe jednak moglo bruzd:zily rozlic;;me a rozbleme kola, 
nicy nosz
 Polak6w na r
kach. A.K. z wypowiedzi po
zczeg61nycb mini- k6tka, mafie, junty, koter1e, zmowy, 
rwie si
 ambitnie do walki, ale malo str6w wyplywae podobne stanowisko =ajki, siuohty, konspiracje, bezpo- 
orien.tuje &1
 w og61nej sytuacji stra- 
du" (podkr. moje). Srednie wtYC1Jki 1 wtyc2Jk1 wtyczek 
tegicznej i politycznej, w szczeg6lno- W dalszym toku posledzenia dor
- - poSrednie, z przesiadaniem. A ce- 
Sci nil' docen.ia wrogiej nam polityki czaj
 Kopailskiemu depesz
 Sosn- lowal w tym wlaSnie oddzial VI za.- 
sowieckiej i przecenia wplywy 90- kowskiego z Wloch, z polecenlem j
y wyll}.CZTIie sprawami Kraju, Ide- 
jusznicze w Moskwie. Ale na s
- spiesznego wyslania jej do Bora. Za- rowany z g6ry przez upartego I 

cie A.K. jest zwi
na instrukcjQ. "viera ona dodatkowe wytyczne, gdzie ogranicwnego gen.. Tatara i przez po- 
z 27 paiwerIDka. 1943, kt6ra waZ- oczywiScie - zgodnie z jego uprzed- dobnego mu pp
k. Utnika, szefa tego 
nJiej l 8Ze decyzje waruje dla naszego niQ. dppeszll- z 7 lipca, opart
 na po- oddzialu, rozpolitykowanych, zwi
- 
I'Z:).du w Londynie. Chodzi gl6wnie 0 rozumieniu z Mikolajczy'kiem 1 Ku- nych z Mikolajczykiem i odartych 
prawo wydania rozkazu do powsta- kielem z 3 t.m. - nle ma sIowa 0 nawet z pozor6w dyscypliny wojsko- 
nia pOIWszechnego. powstaniu. Sosnkowski zwraca nadolo wej. Pewni siebie, niewiele soble ro- 
Wobec przYSpieszonego biegu wy- uwng
 Ze ujawnianie si
 akowc6w bili z przerownych, mieli w swych 
padk6w I zrozumialego zupelnie pod- jest niedorzecmnoSciQ., skoro poci!}.ga r
kach lll-Cznoee wojskowQ. z Krajem, 
niecenia Warszawy, 3 lipca Sosnkow- to za sob
 ares2Jtowanie 1ch prze:z wi
 depesze Sosnkowskiego 1 KopaiI- 
ski, Kukiel i Mikolajczyk, naczelny czerwon
 arm1
. Dalej m6wi Sosn- skiego wysylaJi jak chcieU I kiedy 
w6dz minister obrony i premier jesz- kowski 0 ewentuainej "okupacji Wax- chcieli. Wie.dzieli 0 nieza.leZnej 1 do- 
cze 
az omaw.iajij. wsp61ne wytycz.ne szawy" bez walki, w chwili gdy wyj- skonale funkcjonujll-Cej siecl Miko- 
dla Kraju. d
 Niemcy, a zanim wejdzie armia lajczyka I byli wtajemniczeni we 
Mimo aresztowan sowieckich, nle czerwona. wszystkie jego poczyna.nia. 
wolno akow= strzela6 do Rosjan 1 Kopaiiski dE"pe.'!z
 Sosnlrowskiego Nawet Sosnkowski, gdy w koil.cu 
A.K. ma dalej prowad:zic wzmOOonQ. odczytuje lojalnie radzie ml.n1str6w, 1943 mianowal p1:k. Sldndera sze1'em 
walk
 z Niemcami, lecz must unlka6 lecz ta odrzuca. jQ. lekcewaZl}.co jako oddziaiu II w Rubensie, nie byl go- 
wyOOchu mas. skoro - jak decyduje sprzpcznQ. z prowok.acyjnQ. depeszQ. spodarzem we wlasnym sztabie, bo 




--. 
wymieniona tr6jka _ pows1:aIDe jest Mikolajczyka, juz przeslan
 do Kra- min'tercsowame mafie, posrugujll-C sl
 
niemoZliwe bez uprzOOniego poro- ju. Ta historyczna depesza brzmiam Anglikami, nie dopuscily do rzmiany Z ALET4. dobrego dow6dcy jest Wl.ODZIMIERZ WISl.OCKI 

umien.ia politycznego". Zgodnie z jak nastwuje: ,:Na posiedzeniu rZlj.- !lzefa dw:6j
i. _ wykonywanie zadaf1 bojowych ko- 
tyro programem SosnkOlWski wysyla du RP. zgodme zapadla uchwala OczywiScle Kopanskl., jako szef sztem moZliwie malych strat. Do 
7 hpca depesz
 do Bora (Kopaiiski: upowarniajQ.ca was do ogtoszenia sztabu, staral si
 0 utrzymanie po- obowiliZk6w ludzi odpowiedzialnych 
wspomnienia wojenne 1939-46", str. pO'Wstania w .momoo?i
 przez 
as 
d
u i zachowania karnoeci w 
- Z:l prowadzenie wojny nalei;y osz
- 
315) potwierdzaj
c stare instruk- wybranym. Jezeli mozl1we - UW1a- legleJ mu c
i Rubensa, stosuJQ.c dzanie krajowi zniszczen, zmniejsza- 
cje 'zwraca mu uwag
 na za- d:)mcie na!'l przedtem. Odpis przez koleZei1skie lagodne srodki, wyrozu- nil' cierpien i strat ludnoSci, szcz,c- 
ost
zony kurs sowiecki i podkre- wojsko do komendanta A.K." (podkr. miale wygladzal wszclkle zadraZnie- g6lnie jeZell jest to moiJliwe bez szko- 
sla ze "w tych warunkach woj- m?l";). Gdy Kukiel m6wi tylko 0 nia 1 nieraz chyba musial przymyka6 dy dla oslQ.gni
cia celu wojny. Nikt 
skowo-'pDlitycznych, powstanie z!roj- op!mach J:?SZCzeg61nych ml
6w, oko na intrygi wptywowych podko- dzisiaj nie pot
pia !rancuz6w za to 
ne narodu rue byloby usprawiedl1wio- luznQ wyrazonych na popr7JCdmm po- mendnych, gl6wme kolegi Tatara.. Ze ogtosili Pary:i; mlastem otwartym, 
ne, nie m6wiQ.C juz 0 .braku fizyc
- 
iedz?D-iu, Mik
laJczyk 
lamle, poda.- A
e przecieZ r;de moZna przy pomocy skoro ob.rona stolicy nie mogl:a od- 
nych szans powodzema". Zabrama]Q.C ze ..
god11le' powz1
to uch

 fi1town1cy a.m zwalcu;y6 szakali ani wr6cie blegu wypadk6w. 
uZyw'a6 samego nawe
 slowa "pow- 0 zwal
1U n
 Warszaw
. decYZJl .0 polowae na tygrysy, a samemu zamy- W drugiej wojnie Swiat?Wej Wa.r- 
stanie", aby "nie poc1!}.gat ludzi do 
sta.nlU: Nlepraw
 tez jest ze ka.C si
 w ziudnym kole obronnym, SZ3.wa stala 91
 dwukrotnie teren
 
ile obliczonego zrywu powszechne- Idzle "OOplS"Przez w
JSko do komen: namalowanym kredl}. Sw:i

 Ru- walk. Wynik - ogromne straty i 
go". dant,a A.K. , bo .a
 Kopa.fLskl a
l1 boos wymagal mmych metod. zniszczooia. W r. 1939 bez wplywu 
11 lipca Sosnkowiiki wylatuje do KuI?el, 
rzeds
av.:IClele wOJska, rue Gen. Kopailski w czasie nieobec- na los kampanH, w r. 1944 bez Za.d,- 
Wloch przyrzekaj
c powr6t gdy tego byh zaWladomiE;n1 przez cale dwie nooci f!:en. Sosnkowskiego odwolywal nej mozliwoSci odwr6cenia nadcho- 

e' wymagala sytuacja. opuszcza- doby 0 wystanlU odczytan,:j 1?
ez sit: kilka razy, jak wspomina, do pre- dzl}.cego nieuchronnie nieszcz
ia. 
jQ.C Londyn nie wie on Ze Mikolajczyk B.anaczyka d
ZY, mazwaneJ" of1c :r al - zydenta Raczkiewlcza. :Jak wiadomo. 
wyslal swoim kanalem do delegata me ,.'za.rzJ}.dzeniem iskrowym a 
- prezydent nie ma wladzy wykonaw- · · · 
rz:}.du w Warszawie depesz
 sprzecz- d
ceJ sfalszowan
 uchwalQ. rady ml- czej, a jako naczelny zwierzchnik sll Warszawa - 1939. 
n
 z porozumieni{'m z lipca. mstr6w..... zbrojnych jest w czasie pokoju tylko W ksi!}ice "Bylem szefem sztabu 
Nleobecnego Sosnkowskiego zast
 Kapan;"ki d
I?lero 28 hrea-, w

e wznioslym "ymbolem, w czasie zM obrony Warszawy w 1939 r." plk Ta- 
puje w Londynie gen. Kopa.fiski, szef na radzle. mmlstr6w, dowi
Je Bl
 wojny, wobec uprawnieil naczelnego deusz TomaszewskJ, piszQ.c 0 rozmo- 
smabu, kt6ry przed rokiem, pelen 0 w
zystklm, a po 
kreSl.emu przez wodza, jeszcze bardziej ulatuje w ob- wie jakQ. mlal z gen. Kutrzebll- 20 
zlych przeczue, niech
tnie przyj
l t
 Kukie!f!- t.eg? zataJ
la wicepremier loki. I do tego Raczkiewicz w Lon- wrzesnia bezpoorednio po jego przy- 
nominacj
. Jest zmt:czony nie kon- KWaJplll.."
 (J
 poda:re urqdowy pro- dynie byl zwalczany przez prawie byciu do Warszawy, przytacza opini
 
CZlj.Cymi si
 intryga.mi, czuje si
 wyg- tok61 posle;dzen;m z te
 dma - ,,Na
,: caly 6wczesny nasz rz
d, a osobiscie g-enerala 0 celu dalszej obrony sto- 
nancClll nad Tamiz
. poza wojskiem nowsza h!.rtoria pohtyc
a Po.lski mial charakter najOOrdziej odpowied- licy: 
nle ma iadnych kontakt6w, stronl od Wladyslawa Poboga - 
almowskieg?; ni do reprezentowania symboli, dalaki "Rozkaz Nacz. Wodza do gen. 
polityk6w, a samej pol!tyki boi s
t: 
. III,. str: 630) "wyraza ubolewanle zupelnie. od .okazywania swej woli i R6mmla, 'by bronie Warszawy nawet 
jak piekiel. Nie 2n duzo 0!TzymuJe I. pro!'!1 mm. spraw we:wn
trznych 0 porywama Sl
 na decyzje. Szczytem na przedmie.!iciach, stracit na aktual- 
lnfonnacji od ministra KukIela I od mezwIO?zne .p:ze
me treScl za- czynu polityC'
nego jest premier, a nooci, jest juz nierealny. Rozkaz ten 
zwi
t'go z Mikotajczykiem, swego rz
dzm:ua ffiIlnistI"'OW1 "obronY nar. I rozkaz w wojsku urywa si
 na na- odnosil si
 do okresu. kiedy armie 
zast
pcy Tatara, jedynych gooeral
, SZpfOWI szta
u N.W... czelnym woozu, kt6rego mst
powal jego i gen. Bortnowskiego byly na 
wprOlWadzonych w Swiat t.zw. mla- FJIMTlal?oScl stal? Sl
 za
oSC - w tych dniach krytycznych szef szta- przedpolu Warszawy, istnia1y, wal- 
rod.ajnych k61 politycznych. ub?lewanle w spI"3;w.le zatajenm zbro- bu. Prezydent m6gt dae tylko pocie- czyly i kiedy byla jeszcze moZliwoSC. 
Kopai1ski zamyka si
 w 
o
e re- dm na skal
 dzieJOW
 
lo .za- ch
 moraInQ.. a w sprawach wojsko- ze zd:}4 przegrupowae si
, przej

 
feratow sztabolWych, wypetmaJQ.Cych pro
ok61
wa
':, cze;g
 mozna wych sam ogl
dal si
 za radll facho- na prawy brzeg Wisly, by stworzye 
mu caly dzien, jest pozbawiony do- chcle6 wl
ceJ: Dwu d
1&dczonych w
, jaSli nie za bOiZcem przewod- jakiS front. Ta moZliwoSt zostala 
ptywu 
r6dtowych norwin politycz- gen.e;ral6w nulczy. osluplaly
h I za- nim. przekreSlona, sens rozkazu Nacz. Wo- 
nych, a daleki od przygodnych .plo: m"?
ych fonnall2JffiEm?' me prote- JeSZCZC przed niewielu stosunkowo dza min
l, wobec czego nie lll.OZi1a 
tek, dopiero 23 lipca - z radla I stuJe zaden - chat WI
 dobrze, laty, Stronski impetem swego talen- z Warszawy robie Madrytu. War- 
pra..;y (, Sunday Dispatch") - do- co. o
acza p

YJna depesza tu poliemicznego i przy pomocy bIy- szawa jest catkowioie odcl
ta, pod- 
wiaduje 
il;' niespodziewanie ze Miko- MI
olaJczy
a, choc WledzQ. 0 wzma- skotliwej dialektyki, bij!j.CCj pi6ra czas gdy Madryt zawsze mlal I
cz- 
lajcryk zamierza wyjecha6 do Mosk- gaJQ.cych Sl
 hT
 samo
zy:h teoretyk6w marxizmu, za
l w ko- noSe z tylami i nigdy caThowlcie od- 
wy. PieT"NhZY piorun uderza. KOJ;3.D- Warszawy,.c . WI. :ll 0 A K OWle zi r6g swych przeciwnik6w, j
ka- ci
ty nie byt. Warszawa musi 
kapi- 
!'Iki stusznie wzywa SosnkO'WSklegO po:n
c
 . SOJ
sznICzeJ a .. cych si
 mimo rzeozowych dowod6w tulowae, bo nie moze I1czye na ZadnQ. 
do porwrotu, ale sam nie reaguje. wc
esI?-lE:J:zeJ, cze:wc?wej - a!TI ery .- w r
ce, i usilowat udowodnie win
 pomoc Z zeWTIl}.trz. Madryt m6g1 11- 
Z Warszawy bez prze.rwy naply- kan!'!kieJ 1 wczoraJsze
 - bryty
eJ. ."nieobecnych" w czasie poblerania w czye. W i!:akiej wi
c sytuacji zamiast 
waj
 cora:z; gor
tsze me'ldunki: Na- P?l
ka zostalft "';l.::;a j na k Mi
 Londynie zwrotnyoh decyzjL Ale naj- trwa6 w biernej obronie i niszczye 
pi
ie rosnie, grozi wybuch. M.m. 21 woh. 1 S3I1TlOWO 1 at

ana. cal bardziej cyTkowe HYlogl7lmy nie osto- ludno
 1 miasto na to, by w koncu 
lipca nadchodzi depe.'!za, gdzie wy- k,?la)czyk 

l. v.: bly 0 6 przed y j
 si
 dzi.S wobec og
ych zr6del skapitulowae bezwzgl
ie, bezwa- 
mownie a jednostronnie B6r ocenia Kra
. aby m naI
e . STIQ. _ historyc;;mych, wi
c falszywe 81}. te- runkOlWo, lepiej 
dzie zebrae sily ja- 
sytuacj
 jako dojrzal
 do zrywu, za- Sta.lmem p.owstanlem A J
o 
 j raz proby nawrotu do przerzucenia kie si
 da, uderzye Dimi w kt6rym- 
wiadatnia ze wydal dla A.K. "rozkaz meI?-tem pohtyc:nym. , co . .Il- calej odpowiedzialnoScl za powstanle kolwiek kierunku, byle wyjsc z War- 
stanu czujnoSci" i jest got6w do wal- soble spra,:,"
, 
akQ. kl
sk
 ScII).gI1

 na przebywajll-Cego wtedy we WIo- szawy, chociaZby DR par
 kilomet- 
ki na wi
ksz
 skal
. 25-go Londy? 


 Mik
la

 n
 

Q. 
l- !"zech SOSTIJkowskiego, odci
tego zu- r6w, wystrzelae ca4 amunicj
, po 
cmtaje nowQ. depesz
 Bora wyraZnle !'!.
, Jest owuJQ.. s

 
e
"Ille 28 0 li pca petnie od wptyw6w, szczeg61nie przez czym skapitulowae w polu, a nle w 
pr
Clj. do powstania; 4da on od so- 
ll
. P:ZCC1e:z plero . ' marynowanie jego depesz w jego mieSoie". 
juS2Jllik6w pomocy wojSkowej - prze- Je.;zcze mozna zapobiec, 81}. Jeszcze wlasnyro sztabie. 3 wrzeSnia. kiedy zarysowalo si
 
rzucenia naszej bryga.dy spadochro- ..._____......__..___.__... 
adna ,.polska doktryna wojskowa" Dderzenie niemieckich sil pancernych 
nowej I bomba:rdowania lo

 pod- : : nie ogranicza. i nie. krWuje 
 na Piotrk6w i w kr6tkim czasie mog- 
warsm.wskich. Londyn dodaJe Jeszcze . 1. _ S"lJtabu w chWilach medbecnOOci ]ego 10 rozwin
e si
 dalej w kierunku sto- 
jedno 4danie - doslanie naszego . -,if"' . dow6dcy. przeciwnie - pod.9tawo- licy, naczelne dow6dztwo powierzylo 
lotniotwa. z R.A.F.u - I 0 t
 
oc : = =;P:;
 : wym ?
l}oZIklmI szefa, s
tabu jest gen. Czumie przygotowa
ie Warsza- 
zwraoa Sl
 ambasador Raczyiiskl do . -=..;1 =- 1 :-- . zast
ple meobeonego 1 dzialae - tyro wy do obrony. 9 wrze.!ima, naczelny 
Churchilla. Przyj
ty 27-go tylko przez . - - ) - pewniej i latwiej, gdy zna dobrze w6dz tworZl}.c now
 armi
 "Waxsza- 
Edena. spotyka si
 z odmov;
. Nast
p- : : mysl przewodniQ. dow6dcy i poprzed- wa" pod dow6dztwem gen. R6mmla, 
nego dnia, odmowa :lJOStaJe 
wier- _ POLRKIE RIURO PODRO
Y _ nil' rozkazy. rozkazal bronit Warszawy i rejonu 
dzona na piStni«: v.: calej 
l
loScl. F R E G A T A : Nil' ka.Zd
 wladza poch
 od .Bo- Modlina. nawe
 w razie odci
c1a od 
wraz z uzasadmeruem, OOrdzleJ fary- = . ga. Stawanle na ba.czno8C 1 naboZny, Teszty Sil armh. 
7RUS7JOWskim niZ opera.cyjnym (por. . Bilety _ Sprowadzantf' os6b z = na szczeblach sruzbowych zbudowany Obydwa rozkazy 'byly w peb1i uza- 
Raczy1iskipgo "W sojuszniczym Lon- : Polski _ Opieka w drodZE' _ . patriotyzm 
e jest w zw:ot nych mo- sadnione. 
arszawy nie moZna bylo 
dynie"; str. 377-8). _ E. j W jazd I . mootach ani za.'Ilug
, am met:od1J, - oglosie mIastell1 otwartym. Gl6wne 
Jezeli pewne racje moZna przyznae _ nu


 
i enl 

 do kraj
rze- : przeciwnie: bezkrytyczne poslusze.ii- sily polsk.ie bily sj
 na zach6d od 
Anglikom co do odm-ov;Y przerzuce- : _ stwo 110jalnoSC wobec bezprawia na- WLs!:y 1 kiedy bitwa w tym obszarze 
nia ;naszych spadochromarz
, v.:YI:
- _ U.S.A.: 509 Flftb AvemlA, . bieraj
 wtedy cech zgubnych, jak to byla juz przegrana, musialy odcho- 
cooie si
 od pomocy 10tmczeJ Je
t _ NEW YORK 17 - si
 stalo fatalnego 28 lipca. Pogarda dzie za Wisl
. W9IS7&Wa byla gl6w- 
uderzajQ.ce z 'Pun
t
 wi
enia W?)- : : dla form i przpblysk dzieln«:j orie!1 ta - nym 
zlE'm komunikacyjnym i miej- 
skowego. I ChOClaz Forelg-n OfflCt' _ WlELKA RRYTANIA: _ c-ji, to ratunek, gdy sytuacJa WiS1 na sc.em gl6wnych przepraw. War"zaw
 
wiedzialo dobrzp 0 ni('dost
pnoSci lot- . 122 Warclonr st., I.ONDON, W.I. - paj,:czynie. trzeba bylo trzymae, q,by ulatwit co- 
nisk sowieckich dla sojusznik6w, do- ..........................: Wladyslaw Michnlewicz" fajl}cym si
 armiom odejscie za Wi- 


Wl.ADYSl.A W MICHNIEWICZ 


Wybuch powstania warszawskiego 
na tie wspomnien gen. Kopansk
ego 


SERGIUSI 


PIASECKI 


. 
ZYWOT CZtOWIEKA 


ROZBROJONEGO 


Ferdynand Goet
l napisal kiedys 0 Sergiuszu Piaseckim: "Gdyby si
 urodzil kilka wiek6w temu, bytby chyba OOrdem czy wajdelot
. Gdyby 
byl. synem ludu, moze 
lazlby s

 w pie
ni ludowej". Poniewa.Z "ujrzal Swiat w zlym miejscu i w zle lata", przeto troplony, osaczony, w 
koncu aresztowany, zostaJe postawlony przed S1Jd doraZnY, skazany na smiere, potem u}askawiony na 15 lat wi
enia i wtrQ.COTly do zle- 
jij.cych wilgociQ. ,j gruZli
 kazamat6w sw. KrzyZa... 
. Tam pows
l.f
sc;:ynuj
cy :,Kochanek Wielkiej NledZwiedzlcy", tam teZ zrodzil si
 pomyst ,,
ywota czlowleka rozbrojonego". S:lJkic tej po- 
wIeSel, __b
Q.Ce
 cI
I{lm os
arzenlem .
uconym 
leczeil.st.wu. w oczy, wyni6sl Piasecki z wi
zienia, ustrzegl przed z.niszczenl('Jl1 w okreSie 
okupac].1 memleckle), przeni6sl po wo)rue przez wiele granIC 1 przetworzyl juz w Wielkiej Bry tanii w wielkQ., pelnJj. tragizmu epopej
 kt6rq. 
czyta sl
 z zapartym oddechem od plerwszej do ostatniej strony. A oto )ej treSC. ' 
Michal Lub1cil byl jednym z ochotnik6w w r. 1920. Na plerwsze we
anie: ojczyzna 
w niebezpie.c
,eilstwie! - rzucil miasto rodzlnne, Miilsk Litewski, dom, wal"S2'Jtat pracy i stan
l 
w "potrzeble . 


Byl dobrym, bltnym Zo1:nierzem. Dow6dcy byli z niego zadowolen1. 
Wojna jednak si
 skoflczyla, wobec czego Lubieil zostal, w maju 1921, zdemobilizowany. 
Byl juz niepotrzebny. 
Do domu wr6cie nie m6g1, bo zostal po tamtej stronie granicy, choclaZ w mniemanlu 
Lubienia wojna toczyla si
 takZe 0 jego dom. TrzeOO wi
c bylo zaczynae zycle DR nowo. 
Pojechal do Wilna. Tam rozpocz
a sl
 gehenna "czlowieka rozbrojonego". Kluczyl w la- 
biryncie ulic i zaulk6w wielkiego miasta, wal
sat si
 wSr6d olbrzymich kamienic i wilgotnych 
suteren, wysiadywal godzinami w biurze poSrednictwa pracy, pr6bowal nawet przypomniee si
 
swemu dow6dcy (kt6ry byl przecieZ z niego w wojsku zadowolony). Wszystko w nadziei, Ze 
znajdzie w koil.cu prac
. chleb i dach nad gtoW1l. 
Sytuacja Rtawala si
 z dnia na dziefi coraz bardziej beznadziejna, wr
 traglczna. Michal 
Lubieil, ochotnik w r. 1920, dobry Wlnierz, ceniony przed wojn
 technik. slowem: przyzwoity 
czlowiek - f!:inie z glodu na brukll wielklego kresowego miasta; nikt mu r
kl nie chce podae, 
nikogo jego los nie obchodzL 
Ale Lubien chce zye! Nie moZe zyt uczciwie, wobec tego... zaczyna krMC, zostaje mo- 
delem do pornograficznych zdj
e, pr6buje szc
ia w hazardzie, przystaje do bandy falszerzy 
czek6w zagranicznych, i wreszc.ie na tym pro::ederze dorabia si
 duZych pleni
y. 
Zyde 
z,1 teraz bardzo urozmaloone. Obraca si
 w towarzystwie notorycznych przest
D- 
c6w, w
r6d kt6rych g6ruje spry tern i inteligencj
, UZywa miloScl w ramionach coraz to innych 
kobiet, plje na um6r. Slowe.m, korzysta z kazdej sposobnoSci, kt6I1l- mu zycie wielkiego mia- 
sta ofiaruje. 
Pi-eni
dzy, kt6rych mn6stwo latwo zdobywa, nie szanuje, nie oszcz
dza. Rozdaje je gar- 
sciami, na prawo i lewo, kochankom i kompanom. Ale zycie bez hamulc6w musialo zapro- 
wadzie go w koilcu za kraty. Zostaje aresztowany i osadzony w wi
ienlu. 
I jak to czasem bywa, w najtragicznlejszej sytuacji, IW sytuacji pozornle bez wyjScia, przy- 
chodzi ratunek. Sprowadza go mloda dziewczyna, jedna z najbardziej uroczych postaci po- 
wiooci, inna od wszystkich przewljajQ.cych si
 przez Zycie Lubienia kdbiet. Helena Rewanska, 
uczennica gi1T1J1ajzum, dziewczyna kt6ra miala tragiczne dzieciil.stwo, kt6r
 
ycle jednak me 
potrafilo zepsue. W "Zywocie czlowieka rozbrojonego" jest ona kwiatem wyroslym wSr6d biota. 
Nowa ksi
zka Ser
iuS7.a Piaseckiego jE'st pelna dramatycznych sytuacjL, Zywiotowych wybuch6w ludz,kich nami
tnoScl, (kapitalnie narysowa- 
nych postaci, intelif!:entnych spostrzezeil, ale przede wszystkim przepojona - co jest charakterystycznE' dla calej tw6rczoSci Pla8eCkiego - 
gl
boklJ sympati
 dla ludzi wykolejonych f nles7cz
liwych, kt6rzy tak samo jak inni majQ. prawo do zycia, po swojemu pracujQ., cierplQ., 
kochaj1}, a kt6rych los wydziedziczyl 1 pi
tnem haf1by naznaczyl. 


'- 


Sergiusz Pia.o;ecki 


400 


STRON 


pifknego druku na dobrym papierze, artystyczna obwoluta Tadf'usza. TerlN'klego 


35/- tub $5.00 
przes)'lka 2/- lub 80,. 


2
DAC WE WSZYSTKICH KSI
GARNIACII POLSKICII I ORCYCII 


lub zarn6wienia wraz z nale:i.no8ciq. kierowae beLpoArednio do wydawcy: 


, 
B. S WI D ERSKI 


20 Queens Gate Terr. 
Lon don S.W.7 


WYL
(,;Zr-;E PRZEDSTA\\Il'IELSTWO NA .'RANC.q: 


, 


LIBELLA - 12 RUE ST-LOUIS-EN-L'ILE, PARIS IV 


Dwie bitwy 


tyjczyk6w, z powodu BWej pr08Owiec- 
kiej polityki, do angaZowania s1
 w 
spra,:,"y A.K. (odmawiali nawet przy- 
znarua A.K. praw kombatanckdch), 
nast
pnie nlemo:iJiwoSe wojskowej 
wsp6lpracy z Sowietaml - to byly 
mocne argumenty dla polsklego szta- 
bu przeciw uchwalom rZlj.du Mikolaj- 
rzoc na wojskow
 stron
 zagadnie- czyka. Byly podstawy do kategorycz- 
ni
ar6wno naczelne dow6dztwo w nego stwierdzenia ze lZe wzgl
du na 
wielkooe ryzyka, powstanle IZ punkrtu 
Londynie jak i dow6dztwo ArmLi Kra- widzenia wojskowE'go jest niedopusz- 
jowej w Warszawle nle mogly mioc czalne. Powstanie jest operacjQ. woj- 
Zadnych w
tpliwo6cl ze bez pomocy skowl}. d za jej wynik odpowlada do- 
z zeWTIl}.trz, miJzernie uzbrojone od- w6dztwo a me rZQ.d. 
dzialy A.K. nie majQ. Zadnych szans Gen. Kopafiski w swolch wspom- 
w otwartej walce z Niemcaml. nieniach kladzie duZy n!lJOl.'Ik na nle- 
Gen. KopaiIskl pi.sze: obecno9C naczelnego wodza. w Londy- 
"Teraz, gdy w Kraju powzi
to de- nI ilded k yt 
cyzje 0 konsekwencjach nieodwracal- e,' y w r ycznych dnlach lip- 
oa rzapadaly w
 dpcyzje w spra- 
nych, gdy stoli.ca stan
la w ogniu wie Kraju. Nie moma zaprzeczye Ze 
walki, zadaniem naszym w Londynie poloienie wymagalo obecnoSci gen. 
byla pomoc WaMzawie w jej nler6w- Sosnkowskiego. Ale trzeba. ta.kZe 
nej i bezn.a.dziejnej waloe. stwierdzit Ze w cza.sie pobytu DR- 
"W dniu 3 sierpnia zameldowalem czelnego wodza we Wloszech, na sze- 
si
 z goo, Kukielern u Prezydenta, fa sztabu spadal obowliq.zek repre- 
proponujll-C mu wyslanie ambasadora zentawania i obrony jego stanowiska 
Raczynskiego do premiere Churchil- wobec Prezydenta i 
du. Gen. Ko- 
la, by zarZlj.dzil on natychmiastow
 panslcl znal negatywny stosunek gen. 
pomoc Krajowi przez zrzuty broni i Sosnkowskiego do powstania. 
amunlcji 
 Warszaw
". ... W c
l wspomnieil. dotycZQ.Cych 
Wtedy me .
tawal? JllZ mc 
- powstania warszawskiego, obejmujQ.- 
nego do zrobleI?-m. Ale 
Iedy "st?11Ca cej zaledwie 20 stron w stosunku 
stan
a w .o
mu walkl , staran'
 0 do 400-stronicowej caloSci, nie moi- 
pomoc "w"Je] nier6wnej. i beznadzlej- na dopatrzeC si
 ani woLi ani ch
oi 
nej walce b
ly ,sp6Znlone. Spraw
 przE'ciwstawienia si
 uchwalom I'Z:).du 
pomocy bryty)skleJ trzeOO bylo ure- oddajll-Cyrn decyzj
 powstania wla- 
1p110
ae w szczeg
ach, ozy teZ wy- dzom krajowym. Szef sztabu nie usi- 
JMme. przed pow
t:cIem decyzjl po- luje bronie stanow
ska naczelnego 
wstan1fl. NastWIlole .naIeZa,l? doklad- wodza. (depesza z Wloch z 25 1i,poa) 
me pomformowa.e 0 )ej moZllwoSolach przeciwnego ujawnianiu sl
 w}adz 
dow6d
 A.K. Nle trzeba bye zna
CQ. krajowyoh d zaleca.jQ.cego nawe.t op6r 
spraw wojskowych, aby to zrozumleC. wobec sowieckiej polityki fakt6w do- 
Dow6dca A.K. li

1 na pomoc bry- konanych. Wyczuwa si
 raczej Ze 
tyjsk
 1 domagat Sl
. . . idzie on po linii powst:af1czej pol1t)"k,i 
- zrzut6w bron.i i amun
cJl, . 
du. Skre.!ila bowi.em z dyrektyw 

 
mbardow
 

owisk me- gen. Sosnkowskiego dla dow6dcy A.K. 
mlPck.ICh w czasle akC}l,. . dwa ustt:py, z kt6rych jeden brzmlal: 
- przerzucenla polskleJ brygady ..Na wypadek szybkich pos.t
p6w 
spadoch
onowej. okupacji sowieokiiej 1 rozszerZCIlila si
 
.
rytrJozycy kategorycZI!Jle odrn6- takowej na terytoriurn Kraju trzeOO 
wIl
 uzyc1a lotni'?twa do bombardo- dlj..Zyt do 
zenia suhstancji 
wan. PI1zerzuceme brygady spado- b1010gicznej narodu w obliczu podw6j- 
chronowej w
ma.galo o
omnego nej groZby eksterminacji". 
transportu P?Wlet
nego.1 s
lnej oslo- W goI1l-cych przedpowstanlowych 
ny mysllwsklej, memoZllweJ z powo- dniach byly to s1:owa dUZej wagl, choe 
du odlegloScl baz. Bylo IJILepodoblen- gen. Kopaiiski ocenia ocen.zurOlWanie 
st
em - musialoby 81
 skoil.czye depeszy (z Wloch z 25 1ipca) jako 
znIs

enlem brygady. 
6dca A.K, fragment drugo
 i porusza go 
powml
 byl 0 tym wlooZleC. A do- - jak pisze - mimochodem. 
magal 
l
 on 
esantu brygady cz
e- Powstanie wybuchlo t po samotnej 
rokrotme: 
 lipca, 
, 8 I 12 sierpma. dlugiej walce skonczylo s
 katastro- 
W sztable A.K. hczono na pomoc f
. 
sowieck
. RozumowanO ze armia . . . 
czerwona, kiedy .podejdzle pod War- BiorQ,c pod uwagt: rzeczywisto8C 
szaw
. na pewno wyzyska polskie w jakiej stoczono obydwie bitwy war- 
powstanie I natychmiast podejmie szawskie, w ocenle decyzji i skutk6w 
wielkie natarcie na stolic
. Ta nie- nie mOZna stosowae jednakowej m1a- 
uw.sadni,ona pewnooc zrodz,ila drug
 ry. W r. 1939 wyjScle zalogi war- 
pewnoSC ze walka 0 Warszaw
 b
- szawskiej z miasta !i stoczenie 09tat- 
dzie kr6tka. W sztabie londynskim niej biJtwy w polu za.oszcz
ziloby 
wiedz.iano w jakim stante byly w stolicy straszliwych skutk6w bombar- 
tym czasie stosunki polsko-rosyjskle, dowania w dniu 25 wrzeSnia. Kapi- 
wiedzia
o z
 0 Zadnym regulowaniu tulaoja 27 wrzeSnia zapobiegla jed- 
wsp6ldzlalanla; w w
ce 0 . Wa!szaw
 nak dalszym stratom i znlszczeniom. 
n;owy 
ye me mo
e. Wl
ZUU?-O 0 Kampania byla przegrana, ale !os 

Iszc
e
u prze
 wOJsk.a sowlec:kle u- Polski nil' byl jeszcze przeSQ.dzony; 
JawnlaJ


ch SI
 oddzlal6w. AK. we zaieZaI od szcz
liwego wyniku woj- 
wschodmeJ Polsce. Czy! me. trz
 ny. NLkt wtedy rue m6g-t przewidziet 
bylo ostrzec gell.. Bora ze me moze Teheranu i JaUy. 
on by6 rpewien a
aku 
ieckiego W r. 1944 zdecydowano walk
 0 
na Warszaw
,. boo nikt zammr6w do- Warszaw
, kiedy nic nie moglo oca- 
w6dztwa sowl"'ckle
o. Illie .znal? lie Pol
ki od okupacji rosyjsklf'j I 
Ogranlczone mozhwoScl pomocy jo-j skutk6w 
brytyjskiej, a takze 1 niech
t Bry- . Wlo(\
ifnief
 Wislockl, 


o 


Warszaw
 


sl
. I nie tylko trzymae, ale w kry- 
tycznej fazie 'bitwy nad BzuI1l- wyj

 
z miasta, uderzye na zach6d I podaC 
r
k
 przebijajQ.cym si
 wlasnym woj- 
skom. 
Zar6wno w sztable armil jak w 
sztabie obrony Warszawy byly po- 
waZi1e glosy za wykonaniem takiego 
uderzenia. W ,tym czasie Nlemcy zo- 
stawili przeciw Warszawie sla.b
 oslo- 
n
, kieruj
c wojska do bitwy Dad 
Bzur
. Jednakie mimo korzYSoi jakie 
dawalo polozenie i mimo powai:nych 
sit wlasnych zgromadzonych w War- 
szawie, gen. R6nunel nie zdobyl sl
 
na decyzj
 wyjScla z pomOCQ. gen, 
Kutrzebie i trwal w bezczyIlDoSci. 
17 wrzeSn1a, w ostatnim rozkazle 
naczelnego wodza wydanym przed 
przekroczeruem granicy rumuiIBkIlej, 
byly slowa: "Warszawa broni si
 
dalej" . I wtedy jeszcze musiala si
 
bronie, by resztkom pobitych armii 
umozliwie dojscie do miasta. Ale z 
chwill}. gdy to si
 stato, t.j. 20 wrze- 

nia, dalsza obrona nle miala juZ 
celu w sensie operacyjnym. 
W tym poloz.eniu kaZdy dzien prze- 
dluZanej obrony zwi
szal tylko stra- 
ty bezbronnej ludnoSci i przynosil 
nowe zniszczenia. NajllIDiej cierpialo 
wojsko rozmieszczone przewaZnie na 
krailcach miasta w 'llmocnieniach za- 
pewniajQ.cych niezlij. ochron
 przed 
bombardowaniem. Mysl gen. Kutrze- 
by stoczenia ostatniej bitwy w polu 
byla "prosta, m
dra i m
ska" jak 
stusznie m6wi plk Tomaszewski. Nie- 
stety, gen. Rommel, Jak poprzedn:io 
nie m6g1 zdecydowae si
 na uderze- 
nie na zach6d ku przebijajQ.cym 81
 
wlasnym wojskom, tak i p6Zniej, kle- 
dy obrona stracita wszelki sens ope- 
racyjny;. nie zdobyl si
 ;na to roz- 
8I}.dne rozwi
zani
. Pisze on w wyda- 
nej w kraju ksi!}ice "Honor 1 Ojczyz- 
na" ze zwlekat z kapitulacj
, aby 
op6z.n.ie przerzucenie sit niemieckich 
na front francuski. Argumentacja 
OOrdzo niepowaZna. Przedluzenie 0- 
brony Warszawy 0 kilka dni nie mo- 
glo mieC powai:niejszego wplywu na 
ruchy woj.'fk niemieckich i zawaZye 
na poloZeniu na froncie zachodnim, 
gdzie nic si
 dzialo. 
PrzedluZenie obrony nie mialo iad- 
nego wplywu na przegranQ. kampa- 
ni
, all' doprowadzilo do straszllwego 
bombardowania w dniu 25 wrzemua, 
wielkLch strat i zniszczen, kt6rym 
moZna bylo zapoblec. 


Warszawa - 1944. 
Analizuj
c 6wczesne potozenie i to 
co powiedziano oraz napl
o 0 war- 
szawskim powstaniu, chciatoby sl
 
znalezc argumenty przemawiaj
ce za 
potrzebq. wywolania tej ponad miar
 
bohaterskiej. ale bez.nadziejnej i ma- 
kabrycznej walki. Przekonywaj
cych 
argument6w nie ma, 
Polityczny nonsens powstania jest 
dzisiaj bezsporny, a byl takze oczy- 
wisty w miesi
cach poprzedzaj
cych 
wyhuch. 
Po ukazamu si
 wspomniefl goo. 
Stanislawa Kopansldego warto spoj-
>>>
4 


WIADOMOSCI 


s. t P. 


w 


. ,. 
mleSele 


Oiekensa 


", . i. Wit 
. . . " , 
i ....:A 
 -::.'-.:::".""... .
.
:'
i;jp'::'
 .'
 .....h 
" '." . .".. .. 'uu '. j I: 
...
.;. -::...
t;\..;.. 
=1.... . : . .; . ..]f{:":


i 
 
',_.,.C

'
 '1':-:,'. ".
 .. ", r,,
:'
't::.:::
.:.. 
 .". 
 


. ":' 
.,..;- 
t.,'-' . .
t. ." "
 .'
 J.. 
 .
i'
 1'1
', ,
 :1 
J: .
 k .... '7" 
.. :

i


.-:

.
'» 


StA WDJ SKtADKDWSKI 


lokaliny, i .spora doza snobizmu, i morl;- 
noSe wyzycia si
 w festivalach di- 
ckensowski-ch przY'gotowywanych CO 
roku juz od wczesnej wiosny. 
Festivale te maj
 za sobQ. dlugo- 
letnil). tradyoj
, a osobU.wo.Sci
 ich 00- 
gatego prograrnu jest ciekawe w po- 
my
le widowiJsko. o,to na okres ty- 
godn'ia oZywa galeria diJokensowskich 
postaci i miesza si
 z Uumem zwyk- 
lych smiertelnik6w, budz
c Bensacj
 
wsr6d przyjezdnych gooci. 


lekarz - {)ilsud('z
.k - gt'neral - premif'r 


.::, 


autor niezalMmmian
 ch "K wiatuszkow administracy jnych" 
zmarl w Lond).nie 31 sif'rpnia 1962 


",,\, c , 
"\
 '
....;:.'. 
-=tit.. 


o czym zawiadamia redakcja 
"WIADOMOsCI" 


.
. 


Puszkn 


I!' . 


Nieortodoksyjny 


rewizjonizm 


W stosunkach mi
dzy Polakami kt6re majl). powoli i niepostrzeZenie 
przebywajl).cymi w wolnym lJwiecie a przemienic dzi1siejSZl). rz.eozywistoSe. 
Polsk
 zachodZQ. nie\JJstanne przemia- o,to "nieortodoksyjni rewizjonisci" 
ny, wynikaj
ce zar6W11l0 z tego co maj
 wywierae wpl)'IW na "ortodok- 
si
 dzieje w Kraju jak z pl'Zeobra- syjnych rewi'Zljonist6w", a oi z kolei 
zeil na emigracji. :Jest wit;'c zrozu- ,,
d
 kruszyli op6r oogmatyk6w, 
miale ze nie mOZna znaleze sztyw- konserwatyst6w, stalinowcOw". "Nie- 
nej formuly, wedle kt6rej stosunek ortodokJsyjni rewizjoniSoi" b
d
 zM 
ten moZria by bylo okreSlie na dluz- korzystali z oorobku ilntelektualnego 
szy okres czasu. Na to jednak by Zachodu, i w ten sp0s6b wplywy Za- 
wytyczye przynajmniej pewne punkty chodu bt;'d
 docieraly do Kraju. ;Ma 
orientacyjne, trzeOO ustalie fakty me- to si
 odbywae sposobem przypouni- 
sporne, a to nie jest wcale takie trud- najQ.cym wierszyk rosyjSk:i dla dzie- 
ne. A wi
c - oi 0 wykopywaniu rzepki. Dlugi sZIIlur 
1. Polska jest krajem niepodleglym dzladk6w i babek, wujk6w, ciotek, 
z pozoru; w rzeczywistosci nie mote braciszk6w i siostrzyczek ciQ.gnie 
objawiat swojej woli panstwowej, ani jedni drugich, at wreszcie ostatni 
wewDl}.trz kraju, ani wobcc SWIata ze- ci
gnie rzepk
. I gdy tak si
 wy.sila- 
wn
trZIDego. j
, wier.szyk koilozy si
 apoteol?4: 
2. Wola pailstwowa, wedle kt6rej "Tianuli, tiaJnuli, wytianuli rjepku 
Polska jest rZ4dzJna, miesci si;; w (CiQ.gn
II, cil).gn
Li, wyci
gn
li rzep_ 
Moskwie. k
) !". 
3. Polska jest c
ci
 skladow
 rn- Wszyscy co rZ4dZQ. - pitSZe Micro- 
perium sowieckiego, alho inaczej ,,0- 
,..zewski - s
 z na,tury konserwatyw- 
bozu ISQoCjalilslycznego"; w sprawach ni, bo chc
 utrzymat sw6j stan po- 
natury zasa.dniczej mu.si si
 dostoso- siadania. Wystarczy naruszyc ten ich 
wywae do norm obowi!}ZujQ.cych dla konserwatyzm przez nonkonformizm, 
calego obozu. zehy juz przez to sarno wywolae po- 
4. NaczeIne wladze paiistwowe "Pol- Zl}.danQ. ewolucj
. 
ski Ludowej" nie wywodz
 si
 z woli W pierwszej chwili nie wydaje si
 
narodu; totez rozroZniat trzeba 7J8m- to zbyt zdroZne. Ale im dalej, tym go- 
sze mi
dzy tyro czcgo chce albo rue rzej. Kto ma bye osrodi}{,iem tego 
-chce nar6d, a tym 00 czyniQ. jego "nieortoooksyjnego rewizjonizmu ?". 
wladcy. Ni mniej, ni wi
cej, tylko - my sa- 
N.ie trudno bylo okreSl'it stosunek mi. Tutaj juz nie moZna pod
e za 
emigracji politycznej do Polski gdy Mieroszewskim, ale raczej t=eba Bi
 
w Warszawie rZQ.dzil Bierut. MoZna zastanowie co wynika z tej jego pro- 
bylo poprzestae na calkowitej ncgacji pozycji. Za podstaw
 swojego rozu- Broadstairs, mlasteczko nadmor- 
aparatu rZ4dZ4cego, zachowujQ.c jed- mowania bierze on ze "wrzenie w skie polozone na wapiennym wzg6rzu 
noczeSnie peml}. soHdarnooc z rZ4
- obozie komunistYCZIlym datuje si
 00; w hrabstwie Kent, chlubi si
 tym ze 
nym narodem, kt6ry na wszystkl1ch chwili, kiedy Rosjanie wlQ.czyli 00 przez pewien okres swego zycia mic- 
pola.eh stawia bierny file skuteczny blokJu wschodniego trzy za.chodnie na- szkal tu Di-ckens. 
op6r wladcom. Rzeaz si
 skompliko- rody: Polak6w, Ozechoslowak6w i Dom pisarza, Bleak House, wznosi 
wala po "polskim Patdzierniku". Na- W
gr6w". Ot6z jest to nieprawda, 00 .si
 na cyplu stromej skaly tuz nad 
st
pily wtedy, co prawda na kr6tki te trzy pailstwa zostaly opanowane morzE'm, na wysok
ci co najmniej 
okres czasu, znaczne przemiany do przez Sowiety w r. 1945, a "wrzenie" sz6stego pi
tra. Odcina si
 ciemnij. 
k.t6rych pocz
to przywil}.zywae nad- rozpooz
lo si
 dopi'ero w 10 lat p6Z- plaml). od wapiennej podstawy, od ja- 
mierne nadzieje nie tylko w 
raju, niej. (Nb., Czechoslowacy nie B!l- na- snego Ua rozrzuconych w p61kole 
ale w wi
kszej moZe jeszcze mlerze, rodem). Poza tym, Czechoslowa.eja, domk6w z kolorowyroi drz,wiami i ra- 
na emigracjI. Byli tacy, Die w Mosk- jak byla na.jspokojniejsza jako pro- mami okien i widziany z daleka na- 
wie ale w wolnym .swiecie, co chcieli tektorat Trzeciej Rz,eszy, tak jest rzuca przypomnienie dziecinnej balla- 
widziee w Gomuke Wallenroda. Po- najspokojniejsza i dzisiaj, i Zadnego dy: "Na wicrzchol'ku skal groZny za- 
tern si
 to uspokoilo. Pozostaly reszt- "wrz,enia" jake zywo tam nie ma. Nie mek stal". Ale ogll).dany z bliska 
ki nietrwalcj woInosci, a takz.e znacz- ma tez tam rew.izjonist6w, ani "nie- przypomina raczej jedn
 z wielu sta- 
l1a zmiana stylu propagandy komu- ortodoksyjnych", ani ZaJdnych innych, rych rezydencji rozsianych po calym 
nistycznej, prowadzonej z W
rszawy kt6rzy by dawali 0 sobie :omat w spo- terenie Anglii. Surowosc jego ciem- 
wobec emigracji. Ona \WaSllle spra- s6b dostl'zegalny. W Polsce za.S byly nych mur6w lagodzi zielen drzew i 
wHa najw.i
cej zamieszania. zaburzenia pazdzierniJkowe, a na W
- trawnika, kolor,owe k,lomby i g
sto 
Jednym z gl6wnych oorodk6w dezo- grzech rewolucja, w r. 1956. Ich prze- oplataj
ce sciany pnl).cza dz
kiego wi- 
rientacji okazala si
 paryska "Kul- bieg i nastwstwa B!l- wiadome. na. Bohaterowie Dickensa, jakby wy- 
tura". Ten miesi
o:lJIlik, zywo i mte- Ponad,to, c6Z to jest rewizjonizm? Front domu mozna ogll}dac tylko ci
ci z kal't jego powieSci, paradujQ. 
res\JJjq;co redagowany, wpa
 na 
 Jest to dYSY'derooka czy heretycka po- przez sztachety parkanu. FUl'ta u 8to- w swych wiktoriailskich strojach po 
raz nowe pomysly wplywama n
 b1E:g stawa wobec zal'oZen, k.t6re w zasa- ku lagodniejsz.ego zbocza zamknif:ta ulicach miasta, odwiedzajQ. kawiarnie 
zda:rzen w Kraju, PI1zez odpowledme dzie przyjmuje si
 jako waZrie i Wi
- jest dla zwiedzaj
cych. Do tyInej cz
- i restauracje, .spaceruj
 po wybrzezu. 
zabiegi, czy to rpropagandowe czy Zl}.ce, zar6wno dla dysydent6w jak dla sci domu zamienionej przez obecnych MoZna r6wnieZ w tym czasi,e spotkae 
ideolog,tczne, maj
ce doprowadzil: 00 ortodokJ!!6w. Lute'r byl "rew
zjoni- wlaScicieli na muzeum pami
tek trze- i za lad
 sklepu sobowt6r pana Pick- 
potl}da.nej ewolucji systemu rZl}.dze- stl)." wobec Koooiola rLymskiego, ale ba piQ.e si
 po stroonej, kr
tej Bciet- wicka i poczciwej Peggotty, a w urz.
- 
nia. Bylo w ty.m wiele dobrej wo- byl chrzescijaniinem. My, na to Zeby ce zanim stanie si
 przed bocznym dniku bankowY'm czy pocztowym roz- 
li i przynajmniej tyleZ nieporadno- rewidowae ortodoksyjne praktykowa- wej,
ciem, gdzie na wmurowane1 w poznae pana Micawbera lub starego 
sci. nie koonuni:zmu w Polsce, mielibysmy sdan
 tablicy u:miesZJczono podobi:zl!l
 sklWca, pana Scrooge, poniewaZ nie 
Najpierw zjawilo Sl
 zapros
eni
 do sami 'Stae 'si
 komun
stami i wy- pi1sarza, a pod niQ. napis: "Tu zyl i wszyscy czlonkowie Towarzystwa 
swobodnej dyskusji, bron Boze me. z znawa
 komuniZJm na spos6b, kt6- pisal awe k'si
ki ChaTtes Dickens". maj
 w okresie festivalu urlopy i 
przedstaJwicielami wladz, ale z "me- ry uWaZamy za sluszniej,szy od tego, Pamil).tek w muzeum niewiele. Tro- niek,t6rzy z nich 
zajl). dzien przy 
oo.le2Jnymi p=edstawi.cielami spoJ:
- jak prakty'kuje Bi
 go w Warszawie. ch
 mebli, 'ksi
ek, list6w, fotograIii, normalnych warsZJtatach pracy. 
czef1stwa", tak jakby tacy w ustroJu Albo, w oardzJiej machiavelskim u- kilka przedmiot6w codziennego uzyt- Dopiero p6znym popoludniem Swiat 
totaInym mogli istniee 
 miet m
 j
ciu, rmielLbysmy udawae ze jesteS- ku. Podobno call). puscizn
 po pisarzu postaci diokensowskich zaJludnia pro- 
noSe zabieran.ia grosu! NIC z tego me my komunistami, zeby nawraca.t sprzedano na licytacj'i wkr6tce po je- menad
 albo organizuje "garden par- 
wy.szlo, ale nie odebralo to zespolo- komunist6w. A w Jakim kierunku go smierc
, i tyLko czfi'SC jej udalo ty" na tra.wniku przed domem pisa- 
wi ."Ku1tury" ochoty do d
.szyoh mamy 'iJch nawra.ca.C? Mieroszewski si
 p6zniej odzySkae. Niekt6re przed- rza. 
przedsi
zi
e. Potem ogieti w'IaJ?' w wyjaSnia to. Mamy stworzye "mak- mioty, Hsty i papiery zlozono tu wraz Tlumy pubhcznoSci tworzl}. po obu 
Gomulk
 zaplon
1 w MaiOOllls Laffitte, syma1nie uzachodniony komunizlm", z dolij.czon
 do nich hilstoriQ. dr6g-, stronach promenady g
sty sZJPaler _ 
i "Kultura" obwieScila Ze udziela mu celem stworzenia "awangardowOOci Jakie odbywaly zanim doczekaly si
 Uo dla g16wnych aktor6w, ZaJtrzymu- 
k
edytu mora;lnego. iPotem znowu t
 polskiego modelu". Gdy to nast
pIi, chwili, gdy "sawantka !zami je wy- j
 '8i
 w biegu wawe, bajeaznie ko- 
ogief1 troch
 przygasl. Przez j
us Polska b
dzie "inie tylko najbardziej pierze" a milosni'k pLsarza postara 10rowE' staruszki, przystajij. miedzia- 
czas "Kultura" mc nie pisaJa, az w zachodniun panstwem w bloku paiIstw si
 aby spocz
ly w muzealnej gablot- nowlose, srebrnowlose i zlotowlose 
koricu poczula ze Gomulka j
 zawi6dl: komunWstyoznych", lecz taJkZe "pa:ii- ce ".1m pami
ci potomnych". damy z pieskami i bez piesk6w, slicz- 
i wym6w1la mu kredyt. Doszla w stwem 0 najbard.Ziej MalWansowaJI1ym, Kiedy w lipcowe popoludnie wybra- n
, przyodziane w bi,kini "baby dolls" 
koricu do prnekona.nia, z.e tI1zeba 00- najbardziej post
powym modelu spo- lam si
 do Bleak House, "potom- i niepokoj
ce typy "femme fatale" 
prowadz.ic w Polsce do ewolucJi sy- 
ec.zn.o-gospodal'czym". MieroszewBki i!lych" reprezentowaly tylko dwie 080- z grubym pokladem akwamaryny na 
stemu rZl}.dzenia, ponad glowQ. Go- wiele sobie po tym obiecuje. SQ.dzi, ze by: starsza para malzeilska ubrana powieka.eh, z twarzami zrobionymi na 
mul"ki i calej piramidy wladz komu- "w Polsce i w Europie srodkowo- wedlug mody z czas6w Jerzego V martwice, z wlosami 
 la wodnice lub 
nistycznych. Jako narz
dzie w tym wschodniej nie mote bye Zadnej re- i kr610wej Mary. Oboje pochylali si
 nastroszonymi niby kopki siana. 
celu obrala sobie - rewizjonizm. Ale stauracj'i, mooe bye tylko reforma- w naboZnyro skupieniu nad kaJZdym Wsr6d nich starsi gentlemeni ubrani 
noie byle jaki rewizjOIllZllTl, lecz taki, cja". Reformaoja za.S doprowadzi do drobiazgiem, spoglQ.dali rzewnie na jak z igly albo rozneglirZowani, gro- 
kt6ry uwaZa za szozcg61nie grOOnY tego, ze "zreformowany, unowocze- stojl).
 na nocnym stoliku Bzklank
 madki roz,bry,kanych chlopc6w "do- 
dla komUITIizmu, mianowicie "rewi:zjo- Sniony komunizm, stalby si
 z cza- i ikaraIk
, na miniaturowy scyzory- szykowanych" i "rozchelstanych", 
ni'zm nieortodoksyjny". sem systemem do zaakceptowania, czek do temperowania pi6r, odczyty- wygolonych i bl'odatych, w koloro- 
Istnieje pouozajQ.Cy przyklad takie- jeZeli nie przez w.ifi!kszoSe, to przez wali listy 1 SZ1ptem dzielili iSi
 wra- wych swetrach lub w koszulach w 
go zabiegu oraz jego skutk6w. Wolf- OOrdzo zna=y procenJt polski ego zen1am1. desen, oraz mn6stwo dzieci, rO?Jkosz- 
gang Leonhardt, syn niemteokiej ko- spol:eczeii.stwa". Wierzy taJkZe, ri:e I ja nie przechodzilam oboj
nie nych golask6w przyrumienionych jak 
munistki, wychowywany w mo
iew- "przemienienie komtID1lZlmu w racjo- obok pam'il}.tek po pisarzu, kt6ry w swieZo wyj
te z pieca bulecz,ki. 
sk,iej szkole, zacz
, mlmo caleJ dys- nalny system Bpoleczno-gospola.rozy, czasach dziecinstwa dostarczyl mi ty- GI6wni aktorzy krocZ!j. wsr6d szpa- 
cyplilny internatu komunistycznego, jest historyoznym m.da.niem W1schod- lu niezapomnianych przeZye. Moze to leru statyst6w dostojnie i z powagQ.. 
powQ.tpiewa
 0 kanonach staJ.in.ilzmu. nich Europejczyk6w, a przede wszyst- wla.snie tu, za tym kominkiem cykal M
czYZni, wciSni
ci w opi
te fraki, 
Wpadaly mu nieraz w r
ce pisma 1 kim Polak6w, Ozechoslowa'k6w t W
 6w swierszcz" Ikt6ry przeniesiony do tUizlliI"ki 
ub mundury oficerskie, ema- 
ksil}.Zki antyk?munistr=t;, ni
ec- grow". warszawskiego teatru spiewal slepej blujQ. dam
 w szumi
cych. krynoli- 
kie i angielskle, ale 1m me wlerzyl. Mamy wi
c wszyscy stae s1
 nie- Bercie, geniaInej Stasi Uminskiej, nach, lekklCh mantylach I kapelu- 
Dopiero, gdy przy porz1!.dlwwaniu ar- jako protestantami komuniz.mu. W naiwn
 piosenk
 0 pi
knym Swiec1e szach ZW1i
zMlych pod szyj
 w wiel- 
chiwum, natrafil na kilka numer6w tym charakterze mamy dokonae hi- I oobrych lUdziach, a mnie przenosil kie kokardy. Niekt6re, co wytwor- 
ga.zety Trocki-ego, w kt6rych odna- storY'=ego dzteJ:a, jakiego dokonal mysl
 do dalekiej, !llieznanej Anglii? niejsze damy, oslaniajl). twarze koron- 
lazl: oddZwi
i swoich wlasnych wQ.t- Luter wobec KoScioia rzymskiego. I oto teraz stoj
 przed tym komin- kowymi parasolkarni. Sztywni mlo- 
pliwoSci, nawr6cil si
 na "rewi1zjo- Nie trzeOO tego brae tragicznie, kiem i ,wracam mysl
 do Warszawy dziency w lSni
cych cylindrach pro- 
niZlm". (Eo i Trockij m6g1 uchodzie "Kultura" miewala wiele r6Znych po- i do tamtych wzruszeil. wadzQ. pod r
k
 skromniutko drep- 
za r{"Wizjonist
). Leonhardt uciekl do mysl6w, zaletl). .ich byla nie tylko Prz.eszliSmy do pracowni pisarza, cl}ce obak nich panienki w dlugich, 
kTajll, kt6ry wydawal mu si
 kla- amialosc, ale i to ze je pr
dko po- surowego, niewielkiego pokoju z wi- jasnych sukienkach. Pomi
dzy star- 
sYCZfUi. ostojQ. rewizjonizmu - do Ju- rzucala. Moskwa ma w1
c mniej przy- dokiem na morze. Pod dwiema Bcia- szymi plQ.czl). si
 dzieci: chlopaczki w 
goslawii. Ale pr
dko Sl
 zorientowal czyn do zmartwilen:ia niZ mial Rzym nami gablotki perne ksi;p;ek. W jed- obcislych porci
tach i dziewcZ4tka w 
ze to co w Moskwie uchodzilo za re- z Lutrem. nej z nich pierws7.e wydanie "Dawida bombiastych sukiE'nkach, spod kt6- 
wi.zjonizm Tity, b
lo w Bel
rRrlzi:e A 
reszl
, rzecz
i:stoSC )e!Jt i.nna. Copperfielda" w oryginale i przekla- ry?h w
glQ.daj
 haIty i kor
nk.i. I 
czyms calkiem odmlel1i!lym, nllanOWl- 0p6r w PoLsce przeclw naciskowl 80- dach na j
zyki francuski, niemiecki, om graJQ. swoJe role z przeJ
clem, 
cie ortodoksjQ. jugoslow'iaiiskl).. wobec. wi.eck,iemu me opiera si
 na wynaj- rosyjski i wloski, w drugiej kilka in- starajQ.c si
 dostosowae maniery do 
ikt6rej znowu komunizm moskiewski dywaniu oora.z to nowych figl6w, ale nych dziel, w
r6d mcn powieSe "Bleak epoki, jakQ. kazano im reprezentowae. 
byl herezjl). czy rewiJzjonilzmem. Skon- DR podstawach ca
k'iem rea.lnych, i House", wydawana w zeszytach. Pod Na zakonczenie testivalu wyjeroza 
czylQ si
 na tym z.e uciekl i z Jugo- jak dotij.d tak mocnych ze Moskwa oknem, na wysokim podium biurko na ulice ostatni zabytkowy dylilZans, 
slawii i jest dzLsiaj zn:a.nym na Za- me daje sobie z nim.i rady: Kooci61 i fotel. Na biurku iScie makabryczne kt6ry niegdy
 krij,Zyl pomifi'dzy Broad- 
chodzie pisarzem antykomunistycz- i chlopi. Te obie wielkie, prastare po- ozdoby, niewybredny w pomysle akt stairs a Canterbury. Na koZle woZ- 
nym. Ewolucja w poZ4danym kierun- t
gi, s:}. nie do zwalczenia, zar6wno holdu dla narodowego geniusza: dwie nica w dlugich blltach, w plaskim ka- 
ku, dokonala si
, ja;k widaC, w nim dzis jak jutro. To one zapewniajij. glowy Dickensa, uformowane w pelu.szu i plaszczu z podw6jn
 pelery- 
samym, nie ZM w Sowietach czy w utrzymanie charakteru narodowego, ksztalcie wazon6w z grubego, jaskra- nQ. przepisowo trzaska wyciQ.gni
tym 
Jugoslawii. wbrew wszelkim przeciwnoSciom. wo pomalowanego fajansu. Z otwo- z lamusa rekwizytem i powozi z ta- 
W numerze "Kultury" za lipiec- Mozna bylo opanowae, w r6znym r6w, wyci
tych w g6rze czaszek, ster- sonem, jakiego nie powstydzilby si
 
slerpien b.r. Juliusz Mieroszewski po- stopniu, tw6rczooc duchowQ. inteligen- cz
 bukieciki anemon6w. sam stary Barkis z "Dawida Copper- 
t
pla zar6wno "nieprzejednanych" cji, nauk
, ISztuk
, literatur
, pras
, - Horr
ble. What a silly idea? - fielda". Konie potrzl).sajl). wesolo grzy- 
staruszk6w na emigracji, odwracajl).- inteligenoj
 zawodowQ.; moZna bylo slysz
 obok sieble szept 5tarej lady, wami i patrZ!j. z g6ry na ust
ujij.ce 
cych si
 od Irzeczywistosci w Kraju wprawie w rozsypk
 nawet ruch ro- wyraZnie wzburzonej tym widokiem. im z drogi samochody. Z wn
trza 
1 zyjl}cych w lJwiecie urojonym Polski botniczy. Ale zbyt wiel
im ryzykiem W Broadstairs istnieje od lat Tow. szczelnie wypemionego pojazdu po- 
przedwojennej, kt6rej juz nie ma 1 byloby np. zarekwirowanie klasztoru Milosnik6w Karola Dickensa, liczQ.ce wiewajl). koronkowe chusteczki i pa- 
nigdy nie b
zie, jak i spryciarzy cz
stochowl:!k,iego, czy urz:}.dzenie ko- blisko setk
 czlonk6w. Fama. moze dajl). Zartobliwe uwagi pod adresem 
krajowych, "wychylaj
cych si
" nieco szar na Wawelu, masowe zas narzu- zlosHwa, glosi ze skupia ono w swym Boba, kt6ry z usmiechem wymachuje 
od obowiQ.zuj
cej linii generalnej, dla cenie kolchoz6w wywolaloby zaburze- gronie nie tylko intelE'ktualist6w i rt;'kami, li;eby zrobie miejsce olbrzy- 
zjednani.a sobie popularnosci, ale ni- nia, na co Moskwy me stae. W rzeczywistych wiell:iicieli tw6rczosci miej landarze. 
gdy nie na tyle zeby sprawie ewo- tych teZ oorodkach zaci
tego a nul- pil:!arza. Podobno nalez:}. do niego row- Dylizans, witany radosnymi okrzy- 
lucj
 otocz.enia w pOZl).danym kierun- cLll-cego oporu, mieiSci si
 prawdziwy niez ludzie, kt6rzy znajl). dziela Di- kami dzieci, posuwa si
 wolno po kr
- 
ku. Zaleca "niezlomnosc rozumnl). i "nieortodoksyjny rewizjonizm", czyli okensa jedynie z obowil).zkowej lek- tych ulicz.kach miasteczka, wznosz
- 
zdoln
 do kompronllsu i elastycznooc wola utrzymania rdzennE'j istoty na- tury szkolnej i uwaZajl). je za "ci
z- cych si
 arnfiteatralnie, niby szerokie 
pozhawim1
 cynicznpg-o oportunizmll". rodu znajduj
cpgo si
 pod wladzij. ko- kiE' I ponurE'''. AlE' osohista opinia, to schody do wysoko
ci kilkudziesit;'ciu 
ZnabLZI takze s:tc:t-\,,,liw
 lIll'tod
 sto- IIlUnizmll. jedno, a duma narodowa - drugie. metr6w ponad paziom morza. Mija 

owania zabJeg6w rewiz
onistyc,wych. 1'

lIdora.. DuZl). 
ol
 gra zapewne j patriotyzm zaciszne, peine uroku dawnosci zaka- 


mal'ki ze staroowiecktmi domkarni, 
wyjeZdZa w sz.erokQ., gwarn
 uUc
, 
gdzie z daleka ozerwieni si
 szyld 
W oolwovtha, i wreszcie Bkr
ca w 
8tron
 Bleak House, aby zawie
 cale 
towarzystwo na ostatniQ. zabaw
 
ogrodowl). . przed zamkni
ciem festi- 
valu. 
Na szmaragdowym trawniku po- 
ustawiano stolik'i z przyborarni do 
herbaty. zasiadajl). przy nich dioken- 
siSci i przy "nice cup of tea" zaba- 


(1 


, 


I 


Nr 859, 16th September, 1962 


CZWARTA LISTA PRZEDPLACICIELI NA 
IIPOEZJE ZEBRANEII 
JANA ROSTWOROWSKIEGO 


Madej Baderskl (Ziirich), Zdzislaw 
Baranowski (Thonex), Czeslaw Bie- 
liiiski (prarers), Konstanty Biznia 
(Wintertbur), Wanda Blumer (Zu- 
rich), ZygmWlt Bmlzyilski, Irena Buff 
(Zurich), Anna Chylewska (Zurich), 
Ewa Cbylewska (Zurich), Jerzy De- 
katiski, Henryka Domar, E. J. Fra- 
nia (1\Iarly-le-Petit), Julian Godlew- 
ski (Zurich) 10 egz., A. Herbich, 
T. Jar
bowski, Kiermasz Ksi
zki 
Polskiej w Szwajearii 10 l'gz., F. Ko- 
con, Zdzismw Kruczek (Sion), Jadwi- 
ga Kuchcmska (Ziirich), Aleksandl'r 
Kwapniewskl (Lut:rRlfluh), Piotr 
Kwil'tnil'wski, lIalina Lard('lli (Zucb- 
wiI), M. Lagowska, A. \V. Lubif'Dski, 
Tadf'usz MarcZ('wski, Krystyna I\la- 
rl'k (Gf'newa), St. Migocki, I\lission 


Catholi(IUe Polonaisf' en :Suisse, An- 
toni I\II0tkowski (\VaUisellen), \Van- 
(la Muller (Bf'm), 1\1. K. Munk, P. Pa- 
leolof!:, st. Piotrowski (}'rybtll'f!:), Zu- 
la Plominska, Anna Serafin-Ponia- 
towska (Phif'nix), \V. Schumacber 
(Biel), Ja,dwiga Solich, Stowarzysze- 
nie Polskich Komhatantow, kolo 
Edinburgh, Wladyslaw Sulko (Dan- 
nf'mora), T
ulf'uSZ Szmitkowski (Ge- 
nf'wa), I. Awif'rkoS7., \V. Tomnszf'w- 
ski, Krystyna Tomare (Ziirich), Hal- 
szl,a \'inc.enz-Poniatowsl,a (Ziirich), 
Kazimierz Vinc.enz (Solothurn). 1\la- 
ria \Valf'siilSka (Zurich), Maria ".oj- 
ciN'howska (Buf'l1oS Aires), ('7Rslaw 
Wroblewski (Wintprthur), M. Zaj
z- 
kowski, \Vitold Zumbach (Brugg). 


. 



;: 
"" { 
. '.:
. 


'f. 


Powiesc d. d. Trunka 0 Polsce 


cadyk6w i opowiadali po wsiach r6Z- 
ne legendy chasydzkie i 0 przygodach 
ze swoich wfi'dr6wek. W pi
tek wie- 
cz6r i w sobo
 ranD w czasie tra- 
dycyjnych uczt szabasowych asysto- 
wali swoim gospodarzom przepi
k- 
nymi {;pi.ewami lreHgijnyroi. 
Przed udaniem si
 na spoczynek 
zmieniali wod
 i zwiliali Wicie na 
gamkach i z pieczolowitoociQ. odsta- 
wiaIi sw6j "towar" na noc. 
W Elulu, miesi:}.cu religijnego przy- 
gotowania do zbliiaj
cych si
 uro- 
czystych Swi:}.t Nowego Roku, za;st
- 
powali oni w osiedlach zydowskich 
prawdziwych kantorOw-. 
Najch
tniej opowiadali 0 swoim 
miasteczku Dubience, 0 biedzie, jaka 
panuje tam wsr6d :2:yd6w, 0 panach 
i cMopach w okolicy. Opowiadania ich 
byly zawsze smutne i peine tragicz- 
nych moment6w. Cza.sem opowiadali 
rowniez 0 zydowskim maj
tku ziem- 
l\lichal Zylberberg. Skin1 obok Dubienki, kt6ry naletal 
do braci Rotenberg6w. Oi biedacy za- 
Po krwawych dniach rewolucji r. chwycali si
 nie tyle dobrobytem 
1905 rodzina nasza zn6w wyjechala Rotenberg6w, byli raczej porwani zy- 
z Lodzi na wie
 do Dlutowa, gdzie d()wsk
 atmosfer
 majl}tku, bozni- 
dziadek m6j Baruch Grzywacz mial carni, sabatem, uroczystymi lJwi
ta- 
majl).tek ziemski. PrzybyliSmy w lip- rui i cz
stymi hucznymi zydowskimi 
cu, kiedy zniwa byly w pelni. Nie- slubami. Slowern, majQ.tek Rotenber- 
zaleZnie od :iJniw dziadek m6j byl g6w byl dla nich jakby zapowiedzi:}. 
bardzo lZaj
ty hodowlQ. ryb, kt6
 za- czas6w mesjanistycznych, kiedy pta- 
loi;yl niedawno temu w swoim ma- ki na drzewach Sp'iewae b
 bogo- 
jij.tku. Woda w stawach byla ciepla bojne pieSni a jelenie w lesie b
dQ. 
i parowala dzi
ki pall}Cym promie- studiowaly Zakon Bozy. Na huczne 
niom slonecznym. Widae bylo, jak sluby do zydowskiego majl).tku przy- 
ryby rosn
 i przybieraj
 na wadze bywala cala biE'dota z Dubienki; przy- 
z ka.Zdym dniem. bywala wyglodzona a wracala naje- 
Ogr6d owocowy w majl).tku uginal dzona do syta. 
sl
 pod i!ladmiarem owoc6w. :2:ydow- Kiedy ostatni dwaj zydowscy han- 
scy sadownicy, kt6rzy mieszkali przez dlarze pijawkami zjawili si
 u nas 
lato w napr
dce skleconych szalasach, w Dlutowie, byla juz jesieil. Zatrzy- 
przechadzali si
 z zadowoleniem mi
- mali si
 na sobot
, byli goocmi na 
dzy drzewami. tradycyjnych ucztach sobotnich, a z 
P6Zniej 'kiedy Zniwa dobiegaly koil.- zachodem sloilca zmienili wod
 w 
ca, kiedy stodoly byly juz peine zbo- garnkach i obladowani towarem udali 
Za, kiedy stogi w polu majestatycz- si
 w dalsZ!j. drog
. E;pieszyli si
 
nie rLapowiadaly koilcZ!j.ce si
 lato, twierdzQ.C ze kiedy wr6c1}. do swoich 
Zljawili \Si
 na wsi :2:ydzi handluj
cy dom6w, drogi juz dawno b
 po- 
pijawkami. Przybyli oni pieszo z da- kryte gl
bokim sniegiem, a zreszt
 
lekich stron, z Dubienki na polskim musZ4 ZJ
ye Da slub przygotowy- 
Wolyniu. Panowie szlachta hodowali wany w majij.tku na zim
. 
ta.m fIN specjalnych 5tawa.eh czarne Ze staw6w wypuszczono wod
, i 
pijawki, a zydowscy handlarze roz- muliste dno roilo si
 mn6stwem kar- 
wozili je w gl
bokich glinianych garn- pi. Parobcy wyjmowali je r
kami i 
kaoh po calej Polsce. Z tyroi oto umieszczali w becZlkach pemych wo- 
garnkarni, Iprzykrytymi wilgotnyml, dy. W nocy paUly s1
 i!laokolo pochod- 
zielonY'mi liMmi w celu utrzymania nie, i parobcy pilnowali, ate by zlo- 
odpowied.niej temperatury, Zydzi ci dzieje nie kradli w !llocy ry'b ze 5ta- 
wt;!drowal1 z jednej wsi do drugiej i WU. Dziadek Baruch dawal im w6dk
, 
zaopatrywali chlap6w w pijawki. No- ateby si
 rozgrzali podcza:s nocnych 
cowali oni zwykle w chlopskich cha- chlod6w. Tak parobcy piInowali po 
tach, jadali czarny chleb z mlekiem, nocach 'staw6w a w dzien ladowali 
kt6re musialo bye dojone w lch obec- karpie do beczek z wodl).. 
nosci, jak nakazuje rY'tual zydowSki. Pewnego dZdZystego dnia jesienne- 
Na sobot
 zwykle docierali do osiedli go niemlody juz r
dca naszego ma- 
zydowskich, gdzie ra.zem ze swoiuni j
tku GQ.sierowSki poczul si
 niedob- 
braemi mogli Swi
e sabat i dae fol- rze. Mimo przezi
bienia caly dzien 
g
 wym
czonym nogom. jezdzil konno, dozorujl).C pra.ey w po- 
Nie byli oni zupeJ:nie pozbawieni lu. Jego 'wierny pies Trezor byl z nim. 
Ja(lwiga Otwinowska. wiedzy Bozej, wierzyli w wolyii.skich Dziadek poslal po lekarza z Pa- 
biank. Po zbadaniu lekarz stwierdzil 
nn:u:m ::r.:Uuuumumuum ::: mumm uuuu:n:u: mtUUU1' zapalenie pluc i dodal ze dni chorego 
s:}. policzone. Dziadek Baruch i stryj 
Lejzor nie odstwowali od jego 16Zka. 
Babka Chaja calymi dniami krZ!j.tala 
si
 przy chorym, leczyla go swoimi 
najlepszymi konfiturami i codziennie 
gotowala dla niego Swiezy ros6l z 
kurcz
ia. 
Ale Gl).sierowski letal z przymkni
- 
tymi oczami, slab I z godziny na go- 
dzin
 i sily go opuszczaly. Przy 16zku 
trwal cichy i smutny Trezor. 
Chory przywolal do l6Z.ka stryja 
Lejzora, podal mu Z6lt
 wysuszon
 
r
k
 i oSwiadczyl, ze jemu jedynie 
wszystko po sobie zostawia jako do- 
w6d prawdziwej przyjaZni. Zostawia 
mu stary zupan, czapk
 futrzanQ. i 
lask
 ze srebrnl). rl).czkl). - wszystko 
to co mu zostalo po dawnych, dob- 
r
ch czasach. W koilcu prosil stryja, 
azeby po jego smierci opiekowal si
 
osieroconym Trezorem, a nast
pnie 
ateby poslal po ksi
dza, gdyZ chcial- 
by si
 przed smierci
 wyspowi.adaC. 
Stryj iLejzor placZ4c calowal r
ce ko- 
najQ.cego. 
Przybyl ksil},dz w bialej kornZY, przed 
nim kroczyl chlopiec z drewnianym 
krzyzem w r
ce, a kiedy ksiij.dz 
wszedl, stryj opuscil pok6j i zlarnany 
czuwal przy oknie. 
Gl}sie
ow
i wyspowiadal Sl
, przy- 
gotowuJQ.c Sl
 do oddania swoich sta- 
rych koSci polskiej ziemL 
Po kilku godzinach w spokoju wy- 
zio
Q.l 
ucha. Przy 16zku gorzko pla- 
kal1 dZIadek Baruch, stryj Lejzor i 
babka Chaja. 
.Na trzeci dziefl odbyl si
 pogrzeb. 
Kllku chlop6w zanioslo drewnia.nl). 
trumn
 na wiejski cmentarz. Na 
I?rzedzie szedl jeden z czarnym krzy- 
zem, za nim kSiQ.dz Z4 modlitewnikiem 
w r
ku, a za nimi w pewnej odleg- 
loSci, kroczyli :2:ydzi z Dlutowa. Obok 
4.

 wl6kl si
 smutny i stary Trezor. 
Slonce wyjrzalo spoor6d wilgotnych 
i szarych chmur, pola leZaly ciemne 
i zaorane, nagie drzewa owocowe 
szumialy wokolo. Z daleka w ciszy 
dzwonily koScielne dZiWony. Cmentarz 
letal wsr6d p61; biale, wysokie brzo- 
zy rosly mifi'dzy grobami. Byly teraz 
p6lnagie i szumialy osamotnione 
wsr6d wiej
cych wiatr6w. Chrzescija- 
nie z trumn
 weszli na cmentarz, 
y_ 
dzi zatrzymali si
 przy plocie na ze- 
wn
trz. 
Kiedy Gl).sierowski jut letal przy- 
kryty wilgotnl). ziemiQ. i wszyscy si
 
rozeszli, stryj Lejzor wszedl na cmen- 
.
 tarz i zblityl si
 do igrobu, kt6rego 
nie odst
al Trezor. Brzozy szu- 
mialy, kruki krakaly, a siIny wiatr 
dill lZe wszystkich stron. 
Stryj poglaskal psa i zawolal go 
do siebie. Trezor podni6s1 leb, dlugo 
patrzal w oczy stryja, potem nagle 
spojrzal w g6r
 na zachmurzone me- 
bo i zawyl z lamE'ntffi1 wsr6d szu- 
miq.cych brz6z. 


Barkls 
("Dawid Cop[K'rfield") 


I 


't 



 
 


:
:;!'-;:., 
.I. ":'.. 


:-;; 


"
. 


Dom Dickensa (Bleak House) w Broa.dstairs 


,..!" 
 
 
i
.i;;
:,. 
::
 ;
. 


.;4..
 


.4 " 


" 


"' 


." 


:! '. 


vJ 
" 
. 
, 
4, 

\ 


!! 
j".q ... 
. '..,i'i 
 
",J _ l' 


:
.'. 
"'" "':-.", 


.

. 


---
 ""
 
. . 


"\ 


'. 


.
 


......-/." 


...
...
ilf'. 


Przystaf! w Broadstairs z (lom.em Dickensa 


/. 


Plk Bulder i Mrs Budger 
("Klub Pickwicka") 


...........:.:... 


-.tt",. 

 - :
. 
.". .
 



(...... 
.'. . . 
.
 ".. ..
';'""'.. 
'c' 1;:';,:;;;;;:.. 



::;l. 
.:;.::; 


... 


,Y" '.; "
"'"'"..
1 
1'" 
r; 

"; L:u
 -if' '
:"
' 
":,;L, .. 
 "," -" I" ,.
 .I!t{ 
..:o.:.
h 


:'...;::;,:::::'-,:,::.," 


.'. ",.i.. 


.:,( 


y
 :" 




'" 


*: 


x.
 


( 
'" ... .
: 
b.
., 
t 
:
 



: . 


::} 


J 


. ..... 


{ 


'i 


......"" 
.. 


Festivalowy dyli:tans 


wi:aj
 'si
 rozmow
 0 pogodzle, 0 klo- 
potach i rado
ciach codziennego zy- 
cia i opowiadaj
 sobie nowinki ze 
lJwiata i plotec.zki z kr61ewskiego 
dworu. I ciesz
 si
, ze chocia!i przez 
tydzien zaniedbali troch
 swoje pry- 
watne .sprawy, to jed.nak godnie u- 
czcili s1:awnego pisarza, chlub
 An- 
glii, i sami iprzy tyro "endiojowali" 
co si
 zowie. A w g6rze nad nimi 
cz-erni si
 Bleak House, gdzie Zyl i 
tworzyl wielki moralista i gdzie po- 
lyskuj.e w sloii.cu okno jego pracowni. 


JoZEF 


Nie(lawno temu zmarl w Nowym 
Jork1t jeden z wybifnych przedstau'i- 
deli literafury :::ydowskiej, Jechiel Je- 
zajnsz Trunk. Trunk hyl znany jako 
krytyk literacki, autor rozpraw filo- 
zoficznych, PQemat6w i powidci z zy- 
cia zydow polRkich. Koro11.4 tworczo- 
sci literackiej Trunka jest siedmio- 
tonwwe dzielo p.t. "Polskn", ktore na- 
pisal w Ameryce w latneh 1940-1946, 
po wyrntuwaniu Ri
 z K raju. PiRnne 
w formie aufobiografii, opiewa ono 
::ycie jefTo rodziny w ostatnim stu- 
lecill It' PolRce. Jest to frwaly pomnik 
tysiqcletniej historii zydow w PolRce, 
zakonczony tragicz11.4 zaglculq milio- 
nou! w czoRie najazdll niemieckiego w 
lafarh 1939-194.'i. 
Niniejszy rozdzial U'yj{!ty jest z t. 
III tego dziela, kt6rego fragm.enty 
prZllPominaj(/ rZfsfo maloll'nirze sreny 
z "Chlo]Jow" ReY1nonta. 


MACKIEWICZ 


ZWYCI
STWO PROWOKACdl 


ukaie si
 jeszcze w r. 1962 


CENA: 30/- lub $4.50 lub DM 18 
W PRZEDPLACIE 


kt6ra b
dzie trwac az do wyjscia ksi
zki z druku: 


21/- lub $3 lub DM 12 


Zam6wienia wraz z naleZnosci
 nalezy kierowac: 
Mackie"icz, Munchen 55, Windeckstrasse 21, Germany 


I J. 
. Utllllllll: : :: 
uuuuuuumUUUUUUlII: 1IIIIIIIIIIIIIIm
: :::u::umuum::::::uu; 


Przekazy pieni
Zne 


BILETY LOTNICZE, MORSKIE I KOLEJOWE 


Sprowadzanie rodzin 


FRE 1155 


ANGLO POL TRAVEL LTD. 


RASKOBA HOUSE, 121 Earls Court Rd., London, S.W.5 


110 POLSKI-do BOSJI 


NAJTANIEJ - NAJLEPIEJ 



YWNOSC - MATERIALY - LEKARSTW A 
Wysyla F REG A T A 81/83 Cromwell Road, 
S.W.7, tel. FRE 10M 


Katalogi i cenniki na tQ.danie 











",,

..........


.....

 
POLSKA APTEKA M. Stankiewicza 
7-1 Deacon Street, London, S.E.17. Tel. ROD 462H 
WYSYLA WSZELKIE LEKI DO POLSKI PO CENACH 
EKSPORTOWYCH 









 


J. J. Trwik.
>>>
Nr 859, 16th September, 1962 


PI ENI
DZE PACZKI do WYBORU 
W 0 L N E od C I:.. A 
do POLSKI FRE 7838 
$ = 72 zl. £ - 200 zl. HASKOBA 
- 
121 Earls Court Road, LONDON, S.W.5 


KOlDunistka polska 

 RZYDlie 


Powiei;e pisana z temperamelIltem, 
kt6ry rozsadza fabul
. Od pierwszej 
strony rusza z kopyta, rysuj
 wy- 
razisde postae jednego z dwojga bo- 
hater6w, Joe Sangera*). Jest to Ame- 
rykaniln wroSnlfilty w Rzym. Redagu- 
je kronik
 skandalicZllQ. jednego z po- 
czytnych dziennik6w, zna wszystkie 
plotkii i intrygi, orielIltuje si
 we 
wszystkich sprawach Sl}.dowych, wie 
jak,ie jest ich zaplecze i co Bi
 kry- 
je pod uniewinnieniem sprawc6w z 
powodu br8Jku dowod6w. AZ dziwne 
Ze pismo korzystajlj.Ce z jego uslug 
nie operuje szantaZem, kt6ry przy- 
nosilby wj
cej niZ 2JWj
kszanie na- 
kladu. 
Ale nie: Sanger nie jest ani szan- 
taiystQ., ani, jakby si
 moglo SIl-dzie, 
lichym indywiduum rozmilowanym w 
skandalach. Jest rodzajem moralisty, 
kt6ry tropi zlo aby je wykorzenie 
1 uie doplliicie do krzywdy ludzkiej. 
Byl katolikiem wierZ4cym, prz.ezna- 
czonym przez rodzin
 do stanu du- 
chownego. Wojna, pieklo b
twy pod 
Monte Cassmo i utrata najdroz.szego 
przyjaciela zlamaly jego wiar
. Stal 
si
 sceptykiem, m6g1by si
 nawet wy- 
dawae cynikiem gdyby nie dodatnie 
pobudki jego dziahIDia. 
Byl i pozostal antykomunistl}.. Po- 
lujij.c na ciek8Jwostki, zaCZij.l tropic 
gromadk
 studentek z Polsk.i przyby- 
Iych do Rzymu jako stypendystki w 
celu nauki jfilzyka. Kierowniczkl}. jest 
najstarsza, Wanda Mi!IlJdewicz, prze- 
konana komunistka posiadaj
 zau- 
fanie partii i odpowiedzialna za gru- 
p
. 
Epoka jak moZna zmiarkowae z 
kilku aluzji, jest sprzed polsk'iego 
Paidziernika. Wanda wyznaje jeszoze 
kuIt Stalina. Przyjazdy z Polski na- 
le4 do readkoSci i dopuszczalne SQ. 
tylko dla ludzi pewnych lub l1alezy- 
cie pilnowanych. Kobiety przybywa- 
jQ.ce stamtij.d SI}. zadeptalIle i okropnie 
uhrane. 
Wanda, z kt6rij. Joe milnlO jej opo- 
1'u nawil}zuje znajomoSt, zmie.nioDl}. 
wkr6tce w zazytoSt, bylaby ladna 
gdyby nie lachy lct6re jQ. odziewajij. 
i symp8Jtyczna swym bezintereSCJW- 
nym zapalem gdyby na nim nie za- 
s./:cwpiono ktamliwej idei. powtarza 
wyuczone slogany, wierzy w nie i 
gotowa jest walczye 0 nie z ptzeko- 
nania. 
Kiedy w rozmowie pada s1owo 
..wolnosc", Wanda wybucha: ..Wol- 
noSe czego? pr8JSY? radia? Nie chce- 
Iny wolnosci. kt6ra n
szczy nasze pod- 
stawy moraine... MaZe nie mamy te- 
go co wy nazywaOle wolno.sciQ., ale 
d,!zymy do zdobycia na.szego wlasne- 
go rodzaju wolnosci prawdziwej, nie 
udawanej". Wybacza Sowietom ich 
post
anie wobec Pol
i, uwaiajQ.c 
ze nalezy si
 im wiec7IDa wdzi
cznost 
za uwolnienie jej od Niemc6w i za 
wprowadzenie nowych idei, nowej na- 
dziei. Jej zdaniem wszyscy w Polsce 

 komunistami. 
Dodaje pikanterli powie
i to Ze w 
dyskusjach z bylym dygnitarzem fa- 
szystowskim, obecnie na uslugach 
neofaszyzmu. Joe slyszy analogtczne 
argumenty 0 lwiniecznoSci 
dtzeI1ia 
wi
kszoSci przez mniejszoSe i dobro- 
dziejstwie wszechwtadzy pailstwa. 
Przyjaiil Joego i Wandy wnet prze- 
chodzi w milosc. Jt:'j wdzi
, jej szcze- 
roSe, entu./:jazm, idealizm, pociij.gajij. 
niepl-./:eparcie przezytego Amerykani- 
*) The King of the Via Veneto. Ro- 
nald Kirkhridge. Jaoket design by 
n. S. Biro. Londyn, Cassell, 1962; str. 
6nl. i 193 i Inl. 


na. Reakcja Wandy na jego za;kusy 
jest dla l1iego nieoczekiwana: gdy 
chce jQ. zdobywae - l1apotyka jej 
uOOwionij. biernoSC. Spodziewala si
 
jego atak6w (nie jest dz.ieekiem, ma 
juz lat 26) , uWaZa je Ii\R naturalne 
i godziwe, nie tylko nie ma mc prze- 
o
w niczemu. ale uwaZa ze naleZy 
spraw
 zaplanowae, zamiast tulae si
 
romam.tycznie po winnicach w poszu- 
kiwaniu samotnoBci. WyjeZdZajQ. wi
c 
na Elb
. Wanda oka.zuje oboj
 
na opini
 swych wsp6ltowarzyszek i 
mozliwe nastwstwa eskapady, bo ma 
sumienie spokojne: pozostaje wierna 
partii i niewzruszona w swych prze- 
konaniach. 
Jest szcz
liwa, ekspansywna w 
okazywaniu mHoooi fizycznej, ale wla- 
Snie ta fizyczna bliskose pogl
bia 
mi
zy llIimi obcoSC duchowQ.. Wam.da 
nie tai ze ten romans jest dla niej 
epizodem i ze nie poSwi
cilaby dla 
miloSci indywidualnej - swej slliZby 
krajowi zgodnie z zasadami. 
Autor korzystal z doskonalych in- 
formacji 0 Polsce, me tylko w za- 
kresie jej najnowszej historii, ale i 
o bie4cych w owym czasie st06un- 
kach, cenach, sytuacji mieszkanio- 
wej. Widae to z odpowied:m, Jakie 
daje Wanda wypytujl}Cemu jQ. przy- 
jacielowi. A jest do tego powotam.a, 
pracuje bowiem w kornasji planowa- 
nia gospoda.rczego, jest ukof1CZQ111}. 
prawniczkij., przeznaC2JODI}. najwidocz,- 
ni-ej na odpowiedzialne stanowislko. 
Pod kOllJiee akcja si
 zagrzewa.. Na 
Elbie zjawia si
 dw6ch agent6w Bez- 
pieki. Wanda porozumiewa Bi
 z ni- 
mi za plecami Joego, ale gdy jemu 
grozi bezpoSrednie niebezpieczeflstwo, 
zalamuje si
 i uprzedza go 0 zamie- 
rzonym przez agent6w napadzie. 
Zawlklania stajij. si
 me1odrarnaty- 
czne, brzmiQ. jednak wkcentem praw- 
dy dz.1fi1ki trafnemu przedstawjeniu 
natury Wandy. z gruntu uczciwej 
lecz 
deprawowam.ej wychowaniem 
partyjnym. Stij.d jej klaarustwa i kr
 
tactwa dochodzQ.ce do naglych wy- 
buch6w prawdom6wnooci bez pr6b 
usprawiedliwiania si
, bo widooznie w 
jej poj
ciu poslugiwanlie si
 falszem 
na1ezy do taktyki partyjnej. Choe 
Joe chcia! zerwae z nil}. i SMIl 00- 
jechae, nieporozumienia tOTIl}. w jej 
lzach, j oboje opuszczajQ. Elb
, z.wo- 
dZ4C podstfilpem czujn0S6 rosyjskich 
agent6w. 
Ale po okresie sz
sliwoSci Wanda 
odchodzi od ukochanego, straciwszy 
wiar
 w jego charakter. Pr
dzej my 
p6zniej to si
 stae musiato, bo dziew- 
czyna pozostala komunilStkij. w du- 
chu: jej tryb myslelIlia, jej reakcje 
byly i .s;j, komunjstyczne. Wbrew bez- 
pieczeilstwu postanawia wr6cie do 
Polski. W drodze do ambasady pada 
martwa od kuli agenta komunistycz- 
nego. 
Opowiadanie wlecze si
 zbyt dlugo. 
napuszajij.c si
 melodrarnatycznij. dek- 
lamacj
 i koilcZ4C akcenJtem absur- 
dalnego optymizmu, kt6ry ma swiad- 
czyt. ze to co bylo szla.chetnego w 
Waoozie nie posuo na mame. Ca.lost 
jest niezr6wnowazona i p
ej 
jakoBci, mimo dobrych moment6w. 
Nazwi8ka i atowa pol$ie podaje au- 
tor poprawnie, co tym bardziej dziwi 
ze wloskie 51}. peine bl
6w, choe jego 
z.najomooc Rzymu nie z.daje si
 ule- 
gae wl}tpliwooci. Jakkolwiek bl}d
 jest 
to niezwykle studium charakteru mto- 
dej komunistki polskiej, oddanej w 
dobrej wierze parUi, kt6ra urobila jej 
umyslowoSe i opanowata reakcje. 


Zofia Kozarynowa. 


Amfilada 


Angielski Trzeci Program nadal 
dwudziestominutowij. miniatur
 saty- 
rycznQ. na temat walki 0 byt p.t. 
"Drugi pok6j" Zhigniewa Herberta, 
kt6ra cztery lata temu otrzymala 
trzeciij. nagrod
 na konkursie Radia 
Polskiego. Rezyser, Christopher Hol- 
me, wprowadza to shIchowisko jako 
..satyr
 na ludzki egoiz.m w sytua- 
cjach kra.f1cowych. Symbolic:mym l1a- 
ciskiem w tym wypadku jest gl6d 
mieszkaniowy. Mlode matzef1stwo cze- 
ka na Smiere starej sq.siadki, aby 
odziedziczye jej pok6j. Przy pomocy 
rozm6w w tonie gwaUownie rzeczo- 
wym. autor w kr6tkim czasie buduje 
misterium naszych czasl:Jw". 
Rei;yser oparl zapewne swojQ. opi- 
ni
 na skrypcie angielskim. Slucho- 
wisko robi jednak inne wraZeIIlie na 
tych, kt6rzy czytali sztuk
 w orygi- 
nale. Herbert prowadzi nas poprzez 
proces zniszczenia za pomOCQ. dialogu 
w rytmie staccato, typowego dla po- 
la bitwy. gdzie nawet refleksje SQ. 
rzutowane w takich skr6tach ze sta- 
wiajQ. Swi
tost tuz obok 8miesznoSci. 
Typ realizmu, kt6ry Holme tu za- 
stosowal, byl 0 tyle bl
dny :i:e nie od- 
powiadal bardziej transcedentalnemu 
realizmowi autora; przecil}gly potok 
dri'.l}.cych s16w byl obey stylowi Her- 
berta. 
Praca reZysera staje si
 najbliZsza 
wymuciu sluchowemu autora tam 
gdzie uzywa on dzwi
k6w pomoc- 
ruczych Protagonista, dopingowany 
przez zon
. stuka do sClany aby 
sprawdzie czy Sl}.Siadka jeszcze :i:yje. 
Stuka raz. Nic. Stuka jeszcze raz 
Bez skutku. :2:ona wyrzuca m
i rile 
za drugim razem stukal s1abiej, pod. 
czw gdy on broni si
 ze, przeciwnie. 
raczej mocniej. Obu tym subiektyw- 
nym reakcjom. Holme przeciwstawia 
obiektywiz.m dwukrotnego Btukania 0 
tym samym nat
zeniu. Tego rodzaju 
kontrast i starcie przenika caly dia. 
log, kaZdl}. scen
. kaidl}. kwe.
ti
, ale 
efekt niweczy placzliwy ton gtOiS6'vo 
aktor6w 
Gdy nic nil' wsk()ral0 pukanie, pro 
tagonistka wpada na jes7£ze jeden 
pomysl: nastawie radio na pe1ny 
glos. ("nobiQ. to"). MI}:i: ldzie na ko- 
rytarz nasluchiwal:. Po chwlli wraca 


starajl}c si
 przckrzyczeC przeszka- 
dw.jij.ce mu radio: ..Zamknij do diab- 
la!". Na pytanie Zony co si
 stalo, 
odpowiada: ..To Swiil'stwo. To nie ma 
senBU. Teraz powilnien bye spok6j" . 
To krzepkie slowa, inne od angiel- 
skiego: "TE'raz powinnismy bye ci- 
cho". 
Interpunkcje i odgradzanie najle- 
piej ilustruje jeszcze jeden dZwi
k 
pomocniczy. Holme wymyslnie roz- 
dziela siedem scen sztuki zlOWT6Zb- 
nym tykaniem zegara, kt6re wzrasta 
i stopniowo opada p6ki symboliczna 
ofiara jeszcze :i:yje za Sciaru}., ale 
urywa to tykanie nagle u szczytu 
nat
a w przerwie poprzedzaj
ej 
odkrycie przez m
Za zwlok starusz- 
ki. 
Sztuka ma swoje smutne momenty, 
ale og61ny ton dialogu nie wyraZa: si
 
w biemym tremolo, lecz raczeJ w 
agresywnym rytmie werbla, kt6ry po- 
budza do wydobycia czegoo warto- 
Sciowego z nieczulej ironii losu.. 
Q. 
w sztuce chwile l
ku, ale wyrazaJij. 
si
 one w niedopowiedzianycI: pr
e: 
rwach, nie wyzyskanych w anglelskleJ 
wersji. 
Przeklad p. Haliny Karel jest kom- 
petentny, ale j
yk nie oddaje gn,iew- 
nej ironii Zbign.1ewa Herberta. Por- 
tretuj
c staruszk
 w jej gadatliwo- 
aci, przez usta mlodej :rony, a.utor 
robi to w kilku ci
tych rysach: "Cie- 
bie oszcz
. Mnie opowiadala 
wszystko: porody. wesela, romanBe 
ciotek, awanse wuj6w. Jakie grzybki 
lubi i jak wygll}dali w trumnie". Hi- 
perboliczne saito Herberta pomi
y 
grzybkami i trumnij. - w skr6cie: zy- 
cie - na falach tutejszego etBl"\.1 
przybralo nast
pujQ.Cij. form
: ..JB:kie 
trujij.ce grzybki (toadstools) mozna 
zbierae w lesie i jeSt.. Jak jej ku- 
zyni wyglij.dali w trumnie". 
Gdy HE'rbert milknie, jesta5my za- 
wieszeni w powietrzu, aby w tym 
punkcie podjQ.e zagadnienie moZliwo- 
ad dalszego rozwoju: w pokoju, kt6- 
ry .,odziedziczl}..., mlode matzenstwo 
zedrze tapet
 - pomaluje pok6j - 
najlepiej na jasny kolor - :i:6lty - 
tak, Z6lty - zeby 
yl0 zawsze jasno. 
»t'n ('onrad. 


WIADOMo
cr 


: 


OKNO NA ROSJI; 


w 


O
ZA
D 


ZA
DODU 


NAZWISKO. KTORE WARTO bysmy IZacz
li rozmawiae. zawsze 
W czerwcowej ksl
dze ..Nowego byly naplsane niemal na 40 lat 'P rzed ZAPA:\IIIj:TAC wczeSniej lub p6zniej dochodziliSmy 
:2:urnala" (nr 68) czytelnika polskie- zjawieniem sl
 gloffi1ej ksiQ.zki DZi- Na zgota niezachodnich peryferiach do dyskusji na temat itej teorii. G. 
go zainteresuje przede wszystkim stu- lasa. . Zachodu - AUJstralia, Pohidniowa Af- pi'sal wta8nle powie8f:., kt6ra, twier- 
dium p. Rostistawa Pletniewa ..Nie- ryka - po dlugin1 ugorowaniu kul- dzil, miala jij. udowodnle; gdy go za- 
gosz, Puszkin i Mickiewicz" poSwi
- Vtalentowany publicysta p. /N. Osi- turalnym nadchodzi urodzaj na tal en- pytalem, po co. w Swietle lSWojej teo- 
cone "trzem niezr6wnanym slowiaii- pow, znany ze swych bojowych i bar- ty literacki-e. WrzeSniowy zeszyt mie- rii, zadaje sobie w og61e trud pisanla, 
skim utworom epicklm" pierwszej po- dzo spornych wystQ.pieii (por. "Wia- si
a ..Encounter" przynosi dose odpowiedziat mi wykladem kilku no- 
lowy XIX W.: ..G6rskiemu wleil.cowi" domo.Sc1", nr nr 755, 761, 793 i 814) obszerny szklc autobiograficzny mlo- wych teorii, kt6re dos
tnie zapom- 
Niegosza, ..Eugeniuszowi Onieglnowi" snuje w ..Nowym Russklm Slowie" dego (
r. .1929) pisal1za poludni
O- :1lalem. Cal'kiem innego rodzaju od- 
Puszkina i "Panu Tadeuszowi" Mic- z 24 czerwca b.r. w artykule "Tysiij.c afrykansklego Dana Jacobsona "Time powiedZ 'Padla z ust Maisie: .Isz-go! 
kiewicza. Pan Pletnlew nazywa u- i sto" bilans kulturalnych wzlot6w 1 of Arrival", wyj
tek ze zbioru essa- On - i ksilj.Zk
 napisae? Nikt si
 
tw6r Niegosza "ludowo-herolcznym", upadk6w paiistwa rosyjskiego w ok- y6w, kt6ry ma Sl
 ukazae w przysz- tego rue doczeka do UJsr.... smier- 
utw6r Puszkina "realistyczno-satyry- resie od r. 862 (wezwanie Wareg6w) lym roku p.t. ..Looking Around". Ja- ci!". (Przeklad nies
ety nie sifilga wy- 
cznym", utw6r Mickiewicza "roman- do dnia dzisiejszego. Artykul wysu- coboon, syn emigrant6w-Zyd6w z Lit- .'yn oryglnalu: "Him! Write a book? 
tyczno-idylUcznym" i zaznacza przy wa tyle wniosk6w I tez spornych, ze wy (matka) i Lotwy (ojciec). sam That'll be the f---ing day!"). 
tym ze Mickiewicz i Puszkln byli polemika z niml wymagataby naplsa- urodwny i wyksztatcony w Polw:!- 
ludZmi wyksztalconymi loczytanymi, nia malej broszury polityczno-histo- niowej Afryce. opisuje pierwsze czte- KRZEPKI PESY311STA 
Niegosz natomiast - poeta I udziel- rycz
. zat%m
m si
 wi
c tylko ry miesiij.ce lSWego pobytu w Londy- ..Gepard", bo tak chY'ba naleZaloby 
ny wtadca Czamog6ry - ..patriar- na J nym mu: "Wielkie czyny nie. dokQ.d przybyl w r. 1950 i gdzie ku zadowoleniu zoolog6w 1 heraldy- 
chalnym barbarzyilCQ.". Mickiewicz sij.Rzawsz j e d t Ziete
 mniejszoScl". osiadl na stale. Po doSt ci
Zkim star- k6w 'Pl"ZeloZYt. Itytul powiescl ksi
cla 
byl nadto - zdaniem p. Pletniewa Z d uca d ij.C k 
 myl p. Osipow mia

 cie, kt6ry jest tematem szkicu, zro- prozaik6w, kt6rego smiere byla bodaj 
- "szlachcicem-ziemianlnem". Podty- uwa ze 0 o
ane pr
 sa
odzie'
"' 6 bil karier
 literackij. 1 ma juz w swyrn najwi
kszlj. stratQ.lIteratury wsp6tczE'- 
tul ..SwiaUo, kolor, dZwi
k. zapach" przy poparclU gars ki eIIl uzjast w dorobku szese wydanych ksil}Ze-k. snej, nie byl jedynym dzielem jego 
okraSla gr an ice i charakter studium. ..rewolucyjne" uwlaszczenie chlop6w Dl a polskl . ego londyncz "' ka szczc - t W d ' I .. t 
1861 NI t t "' au ora. ysze. w asTIle p. . "Profesor 
A wi
c np. w ..Panu Tadeuszu" au- W h l' 6 . d es b e y taka teza moZe g6lnie zajmujij.ce jest lIwieZe spoj1"Ze- i syrena" francuski przeklad nowel 1 
tor naliczyl przeszlo 50 r6Znych y" r wnie 0 rze zastosowana do nie ml odszego kolegl . - eml . gr Q
 ta na . f1 T . d . La 
t bol . k . d 
. wspomnle omaslego I rnpedusy, 
..awiate1:, blysk6w, odblask6w, blyska- przewro u szewlC lego okonanego nasze stare Londyniszcze. I dla niego, skroolonych w dwu ootatnich latach 
wic" i r6wnieZ przeszlo 50 wyraz6w przez gru
 zdecydowanej 1 smialej jak dla. nas J:tiedys, wszyst
o 
u (1955-1957) tycia plsarza. Zbi6r oma- 
onomatopeioznych. ..W tej epopei, - mniejb'ZOOci. Co prawda nleco ni.Zej bylo 
zlwne .1 obce, poza J
yklem, wia w ..Carrefour" z 22 sierpnia b.r. 
pisze autor, - w tym romantycz- autor odmawia bolszewizmowl ceeh choe 1 tu 
ica ak
tu utr
ymy- Christian Megret. 
nym kwiecie polskiej literatury [jest] wielkooci piszQ.c: "boIszewizm to zly wala poczucle Cl!dzozl
mskoScl. Ja- Tom otwierajij. wspomnienia z naj- 
zachwyt i upojenie przesztoSciij. kra- przypadek, fiasco, bezmyslna utopia; cobson 
lastycznlle opLsuje zakij.tki wczesniejszego dZiecif1stwa, kt6re au- 
ju rodzinneg-o, blask fantazji, pow6dz brak mu znamienia historycznej pra- metropolll leZl}ce z dala od naszych tor spisal bez mySlI 0 ogloszeniu 
kolor6w, dzwi
k6w I calego bujnego widlowosc1 (zakonomiernosti)", nle 
iezek, jaik np. ortodoksyjnij. szkol
 pod wplyrwem arcyOzleta Stendhal
 
strumienia wiosennego zyc1a rodzin- wyjaSnia jednak co rozumie przez :i:ydowskQ., kt6rej uczniow
e .nosZl} pej- "Henry Brulard". ..Chciatbym si
 po_ 
nej Lltwy". ..historycznij. prawidlowoSt''': dlacze- SY'. przed. p?lu.dnlem studlUJij. po he
- kusie 0 coo podobnego - pisze. - U- 
Nie wszystkie uwagi autora SI}. slu- go carskie samodzierZawle uwaia za raJsku B . lb . h
 I Talmud a po poludmu waZam to P oniek oA za obowlazek. U 
szne Tak np zauwazywszy ze n i e ..histo ry cznle P rawidlowe" a b ol sze- b I 'l"" ." 
. . . . - p
zer
 laJij. norma n
 program an- schy&u :i;ycia staje si
 nakazem zgro- 
raz czytelnik ..Pana Tadeusza" nie wizm za ahistoryczny ..zly przypa- gl . elskl. Tam wlasl1le autor d . ostat madzenle dozna.f1 te g o cial a., kt6re 
zawsze r -'-' e 0 jakieJ porze roku dek"? Nie W YJ .asnia r6wnie:i: d l acze - sad om 
\T"''''ULI . ple
s7;Q." po 
,na J?OP 
mowej bylo kiedys nasze. Tylko bardzo nie- 
jest mowa, p. Pletniew dziwj si
 ze go to ..fiasco" trwa jliZ 45 lat. "z"Ylar.lle . )ako nauczycael a.nglelSkie- liezni zdotajl} w tym rodzaju stwo- 
Tadeusz Sopllca, kt6ry m6g1 trafit': · go I hl'storn, z pensjij. sze8t': i p6l tun- rzye arcyOzlelo (Rousseau, Stendhal, 
do rzuconej w powietrze zlot6wkl W majowym zeszycie "WozroMie- ta ty
odnlowo. Proust), kaMemu jednak powinno 
(przelozonej przez p. Pletniewa jako nija" p. A. Smirnow w artykule..Z 
Zkic jes
. 
elen b:r strych spostrzc- si
 udat. ocalenie czeg'OS, co bez tag-o 
"czerwoniec"). spudtowal do Ptuta. przeszloScl" opowiada 0 idyllicznych zen. 0 Anglu I Anglikach. W hotelu, wysilku bytoby stra.cone na zaw9ze. 
choe strzelal z odleglosci kilku kro- stosunkach polsko-rosyjskich w po- gdzJi-: au
or zatrzymal s

 zaraz po Ch
tnie bym widzial, aby pa.fl8two 
k6w. Pan Pletniew nie zastanowil Sl
 cZQ.tkach b.w., gdy byl uczniem gim- 
y
e.:Wzle, 
rzy !miadamu ..wszyscy wymagato od swych obywateli w 
widocznie ze co innego zna.ny kaide- nazjum w Radomiu. W r. .1904 ukon- 
oWJh przYClSZonym t:nem z wyjQ.t- pewnym wleku prowadzenia osoblste- 
mu dobremu strzelcowi ..trick" strza- czono budow
 soboru prawoslawnego klem jednego jegomoocla w garnitu- go dziennika lub spisywania pami
t- 
Iu do podrzuconego przedmiotu. a co na gl6wnym placu miasta. ..Przy rze.w dr0?nQ. kratk
; t
 gloSn
 8ze- :nik6w: materialy, kt6re by w ten 
innego strzat w poSpiechu i podnie- wszystkich pozorach znoonych sto- leScll "Dally Tele
raph em 1 ruemal. spos6b narosly w ciQ.gu trzech, czte-- 
ceniu z nieznajomego strzelcowi pi- sunk6w mi
dzy Rosjanami i Polaka- co rano domal?al Sl
 st
ntoro,,:,ym gh?- rech pokolei1, bytyby bezcenne, mog- 
stoletu. Zarzuca teZ p. Pletniew Mlc- mi w istocie stosunk6w tych rue by- sem, aby "IOle sk6r
 ..huhganom. lyby rozwiklae wiele zagaanief1 psy- 
kiewiczowi ze kosiarze ostrZ4 kosy to [?]. P6zniej wyszlo to na jaw kt?rych wyczyny oplsywala gazeta. chologiCZll1ych 1 historycznych". _ 
mlotkami a nie oselkaml ("bruska- w mgnieniu oka. Gdy tylko Polska MIal tez zdecydo":,,any poglij.d na M
- Zdanie godne uwagi tych czytelnlk6w 
mi"). Ot6:i: kaZdy kto choe raz w zdobyla niepodlegtooe jednym z jej rzyn6w. Przypommal karykatur
 na]- "WiadomoSci", ikt6rzy sarkajij. na 
zyciu widzial kosiarzy bialoruskich pierwszych akt6w panstwowych, nie- gors
ego typu Anglika. rozkochanego "wspominkl". 
wie ze w trakcie koszenia ostrZl} kosy godnym kulturalnego narodu polskle- w ':"Ieszanlu i chloscie, wrZQ.cego od Z trzech pozostalych utwor6w je- 
lopatkami, kt6re Mickiewicz nazywa go, bylo wysadzeme w powietrze so- zaCle
ly
h ::i:a16w i gnlew6w, kt6re den jest fragment em powie
i, kt6ra 
mlotkami, osetek zM u:i:ywajij. tylko boru w Radomiu. Nie przemieniono cwn.
le11l1y mu okrij.glij. twarz, po- miala bye dalszym ciQ.giem ..Gepar- 
w czasle dluzszych przerw w kosze- soboru w awilj.ty:ni
 katolickij., tak g:ublaly glos, 
troszyly plOW?' wQ.- da", a tytulowa nowela jest. 7Jdanliem 
niu. Myli si
 tez autor SIl-d74c ze jak Turcy przerobili Swi
tI}. Zofi
 na slk. Byl dla mm
 plerwszym zywym Megreta, ..porywajij.ca". ..Caly zbi6r 
Mickiewicz opLsywal "pocZQ.tek bu- meczet. nie przerobiono go tez na przyld
em ang.lelsklego talentu. do doskOl1ale zasluguje na postawielIlie 
rzy nad puszcZQ..., gdy w ksl
dze IV muzeum. jak to uczyniono z wieloma 
amonasla
owam8:' tego za1?alu 1 zar- go obok gt6wnego dziela Tomasiego" 
pisat: .....mnie si
 zdalo, ze tam nad swiQ.tyniami w Rosji SCJWieckiej, ale hw
cl, 
 Jakij. wlelu A
glik6w upo- --:... Sl}.dzi krytyk francuski. Daje on 
glowQ. morze wiSZlj..ce szalato". R6w- po prostu wysadzono w powietrze. d"1bl1la Sl
 do pewnego l
ealne
o ty- m.in. wyjij.tkowo zwl
zle i trafne 
niez myli si
 Ze wspomniana w ksi
- Wiele innych podobnych akt6w wan- Pl!' tl1: k 
obrze znanego. zeby me po- okrefllenie czaru wloskiego pisarza, 
dze I trawa ..angielska" jest trawij. dalizmu - wysadzania cerkwi pra- W:ledzle
. tak opatrzonego do znudze- kt6ry przedzilwnle "Iij.czy poczucle 
..anielskij.... wostawnych - leglo na Bumieniu n
a - ze postror:ny ob.serwator cal- llUId'IloScl wszy.sB
ich spraw tego 
Wreszcie p. Pletniew zarzuca ze panstwa polskiego. No I upadlo ono kle
 serio spodzlewa 
I
 potajemne- Swiata z przekonaniem. Ze jednak 
wiersz ..pana Tadeusza" jest mono- pod ich brzemieniem..... g
 lronicznego mrugnl
la, porozu- warto zye. Zdrowy. krzepki pesyrni- 
tonny. Taki zarzut bylby s1uszny gdy Musimy bye wdzi
n1 p. Smirno- Inl.ewaw.
zego ges
u ze strony "praw- sta (un pessimrste robuste) - tego 
chodzi 0 przeklad ..pana Tadeusza" wowi ze w spos6b prosty i dosadny ,lzlwego czlowleka pochowane
o nam wla.{;nle braklo w galer!i wsp61- 
- zresztl}. w og61e li.chy - na j
zyk wyjaSnil nam przyczyn
 pora.Zkl Pol- zywce
 w. karykat!lr8;!nym typle. czesnych mistrz6w pi6ra". 
rosyjskl pi6ra panl S. Mar-Aksje- ski w r. 1939. :2:1e jednak ze popehUa Spod
l
a Sl
 illa pr6zno . Moze dlatego to Swietne okrcSlenie 
now (Moskwa 1956), kt6ra caly poe- blij.d, kt6ry zresztij. popelniajij. inni NaJwI
 zaletQ. pl
kn
go sZkicu przem6wUo tak silnle do ZastWCY, 
mat od pocZl}.tku do koiica przelo- wspominkarze rosyjscy na emlgra- Jacobsona Jest, t
 rzadkl w Utera- ze on sam - lSi tarva magni'S com- 
zyla 13-zgroskowcem z zef1skiml ry- cjl: stawia znak r6wnania mi
dzy t':1 rze wsp6lczesnE'J. r;dzaj humoru, parare licet - pewnij. skromnij. od- 
mami. W dluZszych utworach poetyc- ..wysadzaniem w powietrze" sobor6w me g-r
zij.cego a daleklego od senty- r
bnose wlasnych pr6b literackich, 
kich taki nieprzerwany potok rym6w wybudowanych pr
ok
,cyjn1e na m
:mtall
m
. Sam jak 
alec w olbrzy- oglaszanych pod innym pseudm1i- 
zef1skich brzml w j
zyku rosyjskim "g16

ch placach 
last -. w R
- num mlcSCle, aut
 mlat 
oc74tkowo mem: Michal Sam1bor, widzi w tch 
nui'.l}.co monotonnie, w pol skim jed- domlU I w Warszawle - a IS tot me tylko dwa ..do my , w ktorych ..by- cherlawym mclanohoUjnym optymlz- 
nak nlkogo nie razl. barOOrzyilskim, glupim 1 nikomu nle- war'. Jednym z nlch byta obwieszo- mie? ' 
Notujlj.c te drobne usterki podkre- potrzebnym rozwalanlem cerkiewek. na reprodukcjami Picass& nora, w . 
slam ze studium p. Pletniewa jest nieraz zabytkowych, w Lubelszczyz- kt6rej znajomy jego znajomych. nle- "GEPARD" NA EKRANIE 
napi,sane z wielkim znawstwem przed- nie, za smutnej pamif;
c1 premierostwa jaki G.. pseudopisarz lub pisarz In 
miotu i bardzo wnikliwle. gen. Skladkowskiego. spe, tez przybyly z Poludniowej Ai- Skoro mowa 0 arcypowlescl sycy- 
T.enze zeszyt przynosl plerwszy ryki, tat z rodzlny zydowskiej, sza- lijSk
j, zajrzyjmy raz j
cze .
o 
fra g melIlt ,studium Karola W
dzia g ol- Mi('hal K. PawUkowliki. nownie mieszczaiIskle j _ mleszkal wrze niowego u.umeru ..Encounter a, 
nawlasem m6w11}C tak bogatego ze 
skiego 0 Sawinkowie. z prostl}. cookneyk
, bylQ. prost
tut- moma by mu poBwI
cle caly prze- 
. W poprzednlm nume1'Ze (858) "Wia- kQ. (tak sl
 przynaj1mniej chelplt w gll}d. 0 nakr
cam.lu l!1a Sycyli1 filmo- 
domollci" (1 ilustracja): Tymon Ter- swym SIlob=ie 
 rebours). j ,i. G rda" 
W ..Nowym Russkim Stowie" z 7 leekl: Summa teatralna Leona Schil- Jej poprzedni kochanek bawU w. e ,w
rs..1 .. epa . pl1zez wY'tw6r- 
czerwca 'b.r. w rubryce ..Czy wiecie .. . m
 ..TLtanus" Opowlada taan wY'bitmy 
ze?" czytamy: ..Pod korytem Wis1y lera. - Rozstrzygni
cie konkurBU na ch
ll?WO w wl
zielIllu, 
kl}d 
al Usty angielskl Uumacz Hteratury wtosklej 
znaleziono olhrzymie zto:i:a siarki. Po- szk,ic zwiQ.zany z 20-leciem niepod- oplBUJ
ce, jak po OdSICdZC'"11U kary Archilbald Colquhoun (pomysle{:, ze 
niewaZ wydohycie poktad6w siarkile- legtoscl. - Jan Bielatowi('z: Bubl. - w
ruJe bebe
hy. z 
.... Maisie (a Anglicy 8m'1I}. podrwiwae sobie z rze- 
i'.I}.cych pod wodl}. jest utrudnione, wy_ Marian Kuklpl: Listy Orzeszkowej do m
e bylo jeJ 
Llly.) sluchala doSe komo trudnych do wY'm6wienia na- 
suni
to projekt zmiany koryta Wisly redakcji "Promlenia". - Jadwlga oboJ
tnie rozwaza.f1 G. 0 'ich sytuacji. zwlsk polskich!). 
na odcinku 15 km..... Mrozowska-T()('plltz: Dzlecl
oe ia
. Byla smuklQ. .blor:dynkij.. wynloole Film, przygotowany, jak wynlka 
Z kompaniij. do Cz
stochowy. - Pan- sztywnQ.. dop6kl. me otworzyta ust. z al'tykutu Colquhouna, z duZym pie- 
dora: Puszka. Wokoto BerHna. - Ilekroe przenl6wlla, kl
la: na pogod
. tyzmem dla powieSci. 
ie wsp61- 
J. st. Zalesl{i: Vnid pod zaborem na gamek, kt6ry uSllowala wyszo- nym dzielem wtoskich. francuskich, 
carskim i sowieckim. - Alojzy Biel: rowae, na wlMc1clela .domu, na G. amerykaiiskich i brytyjskich f.iJanow- 
Gdy przesiedleil.cy nie byli jeszoze On z pr
.sadnij. czut
cI
 I przy ka
 c6w. ReZyseruje go "maestro" - taik 
przesiedleiicami. - Jadwlga Otwi- dej okazJI ,
azYw:a
 Jij. "koc
iem stale tytulowany pr7.ez sw6j wloBkl 
now8ka: Panna Langlewicz6wna. - 1 ,,.sk
l1
m '. na. JeJ ,:"argac
 Jednak personel - Luchino Visconti, patron 
Zash;.p('a: W oczach Zachodu. - nil{ nle ZlJawllo 'Sl
 mg-dy za
e Pleszcz;t- calej szkoly ..nco-realLstycznej". mag-- 
Ben: W Londynie. - Korespondencja Hwe 
anl
. G., paml
tam, mlal nat i radykal, kt6ry "zyje na pra- 
(Izydor 8. :Uodelskl. Alfons ,'a('ewiez. uluh!onij. teorll;! ze ktoo kt
 wpa
a wiey, a mysli na lew-icy". Rol
 ksi
- 
Tadeusz Tomaszewski. Tadeusz Za- I.Ia JakQ.s my
l lub wyobraza soble cia Saliny dosc nleoczekiwanie objij.1 
blo('ki). - Czytelnicy 0 ..Wiadomo- 
akQA scen
, Jest tak 
o art
tl} 'I.ktor amerykailski Burt LanC88ter. 

iach". - Bi.bliOiteki polskje w An- Jak ten, co rzuca 
ySh na papler Obawy, czy wyb6r byl szcrz;
liwy 
gli'i zagroZone. lub obrazy na pl6tno, 0 czymikolwlek Colquhoun co najmniej oslabia, jffili 
nie rozwiewa m6w11}C nam ze Arne- 
rykanln jest jednym z najbardziej 
wrailiwych ma zycie i obyczaje sycy- 
lijskie czlonk6w zespoIu. Wchlal11ia at- 
mosfer
 kraju. oglQ.da. pomnikl jego 
chwaly, zaczytuje si
 w dzietach 0 
!';ycyl11. Tekst powieSci zna l1a wy- 
ryWkl. zapewne nie gorzej niz Cze- 
slaw Straszewicz ..Trylogi
". W 
wsp6lpra('y z Viscontim widae jak 
wzrasta ich wzajemny dla siebie Bza- 
cunek. Lancaster nie omija ::i:adnej 
okazji spotkam.ia i rozmowy z Sycy- 
lijczykami - a jest lch wielu - 
majij.cymi ch06by najlu:tniejszy zwlQ.- 
zek z wydarzenlami opisanymi w po- 
wiMcI. ZamiE'szkal, z ZOTIij. i pi
cior- 
giem dzieci. w "ostatniej z wielkich 
wiejskich rezydencji sycylijskich, u- 
trzymanej w porzl}dku r6wnie ldeal- 
nym jak palac ksi
cia Saliny przed 
stu laty". 
Wytw6rnia korzysta z zyczliwej I 
czujnej pomocy wdowy po pisarzu 1 
jeg-o przybranego syna Gio Lanza di 
Mazzarino, ks1
cia PaLmy. prototypa 
Tancredie.go z powie6cl. Widuje sl
 
go 
sto z aktorem Alalnem Delon, 
odtw6rCQ. tej roU. 


. 


W szeregu artykul6w, z kt6rych 
ostatni ukazat si
 w "NowY'm RUB- 
skim Slowie" z 11 czerwca b.r., p. 
Nikotaj Sarafanow. wielki przeciwnik 
..teorii normaiiskiej" pochodzenla Ro- 
sjj i wr6g ..nienawistnej" daty 11". 862, 
jako rzekomego zaloZenia panstwa 
rosyjskiego, dochodzi do wniosku, ze 
panstwo wschodnioslowiaii.skie (rosyj- 
skie) :istnialo na szereg wiek6w przed 
wyzej wymieniOlll}. datQ., ze wielkim 
bt
em ksi
a Olega bylo przenie- 
Bienie stoliey pati..stwa z p6lnocy do 
..malenkiego miasta" Kijowa, ze pra- 
dawnij. stoliCQ. Rosjj i jej sercem byl 
Potock 1 Ze WTeszcie BiaIoruS nie 
jest Bialij. Rusiij., lecz znieksztatce- 
niem nazwy Bytej (t.j. dawnej) Rus!. 
Sporo swych ..wywod6w" opiera p. 
Sarafanow na tych lub innych ust
- 
pach ..SJ:owa 0 pulku Ig-ora", kt6re 
po swojemu interpretuje. M.m. tajem- 
niczego Trajana w "Slowle", od da- 
wien dawna intryg-ujQ.ceg-o filolog6w 
i historyk6w, tlumaczy jako synonim 
- Tr6jcy przenajSwi
szej. Trzeba do- 
dae ze tenze p. Sarafanow pisuje w 
wolnych chwilach artykuly z dziedzi- 
ny zagadnieii kosmicznych. 
Zakoiiczmy od siebie znanym przy- 
slowiem rosyjskim: niech sie dziecko 
bawi czymkolwiek zechce, byle nie 
ptakalo. 


Stefan 


Stasiak 


. 


slo.sciij. informacji nle ustfilPuiQ. jef!:o 
monograficznym zapiskom. Dla swo- 
ich uczni6w mlal zawsze drzwl otwar- 
te; organizowal u sieble k6tka dys- 
kusyjne, k61ka filozofii por6wnaw- 
W zwi
ym czterowierszu zmarty czej z udzialem zaproszonych przed- 
polski uczony-orientalista i poeta-ml- stawlc1eli filozofil indyjskiej i klasy- 
styk skrystalizowal 9W
 zloZonQ. a cznej. semlnaria i sympozjony w ce- 
harmonijnQ. osobowooc. Przyjaciele lu ustalenia norm poetyckieg-o prze- 
chcQ. umie6cie te slowa na jego gro- kladu z sanskrytll I dla innych za- 
bie na Powij.zkach. gadnieii; uczyl indywidualnie; odma- 
Ksztakil si
 w Pary:i:u i Paryz ko- wial wynagrodzenia. zyl w dobro- 
chal; ale Indie byly mu duchowQ. oj- wolnym ub6stwie, kupujij.c tylko 
czyznij.. ksiij.Zki. 
Polska nie zmalala przez to w jego Nie przyjmowal robionych mu przez 
poj
iu. Odwrotnie: milowal jij., daw- angielskie kola naukowe propozycji 
nij. i wsp61czeSIlQ., coraz zywiej, moc- stalych wyklad6w na wy:i:szych uczel- 
niej, boleSniej - 
knil. W tym roku nlach. uczestniczyt natomlast w ze- 
postanowil wr6cie do Kraju I tam braniach naukowych na tematy spec- 
pracowae. jalne gdy uniwersytet londyil.ski czy 
Wied
 gromadzil do ostatniej go- inne instytucje goScily znakomltych 
dziny na ziemi: r
kij. driQ.CQ. chro- indianlst6w: ci go6cle zazwyczaj 
nicznie z przeforsowania zaplsywal pierwsl dopomlnaU si
 0 udzial pol- 
nieskoilczone sterty kartek. Nie by to skiego uczonego w konferencji. Sw6j 
kresu jego zainteresowaniom; r6mo- rosnij.cy z ka:lxlym rokiem autorytet 
rodnoSt tematyki zadziwia w jego oddawal na uslugi rodak6w przyby- 
pod
CZllym 10ndyf1skim ksi
gozbio- wajij.cych tu z Kraju dla uzupelnienia 
rze kt6ry zajmowal od podlogi do studi6w. 
sufitu trzy 
iany jedynego pokoju; StudE'nt z Polski ma trudny start 
samych slownik6w w tej cennej, w Londynie. Gdy zyl prof. Stasiak, 
celowo dobleranej bibliotece uczone- do nlego kierowano nowicjusza: znaj- 
go-orientalisty bylo do dwustu. dowal serdecznlj. zycznwosc, trafne 
W Polsce Stasiak byl przez 12. lat rady, pomoc, gdy trzeba hylo - u- 
profesorem filologil indyjskiej na unl- pomnienie. ponag-leniE'. nawet nagan
, 
wersytecie lwowskim Jana Kazimie- slowem - "dom". W tym domu pro- 
rza. Przez dwa nast
pne lata wykla- fesora nle hyli 17.adko.sciQ. cudzoziem- 
dal sanskryt w Warszawie. W r. 1946 cy - przewaZali Indusi: tych clij.g-- 
wyjechal do Paryta.. skl}d wkr6tce n
la w swolsty spos6b szeroka wle- 
przeni6s1 si
 do Londynu. dza, c1ij.g'11Q.I ojcowski stosunek ..Gu- 
Cz
sc jego archiwum zgin
a w Pol- ru" do ucznl6w. Profesor mial zaw- 
sce. W iLondynie ogieil znlszczyt w sze odpowiedz na 1ch niezUczone py- 
r. 1953 cale jego archiwum, w tym tania, rozstrzyg-al wQ.tpliwo.scl, nada- 
cz
 ocalallj. w Polsce. Odchorowal wat kierunek 
dom. Jeden z tych 
t
 strat
. Po przyjSciu do zdrowia studentow-Indus6w z hUskief!:o grona 
_ zacZl}I od nowa. prof. Stasiaka, dzis zajmujij.cy po- 
Od dawna nie nie wydal w druku. wa.:i:ne stanowisko naukowe w Sta- 
a dnlkowane prace cz
c1owo zagl- nach Zjednoczonych. w artykule po- 
n
ly, 
sc1owo SQ. wyczerpane. ..po- smiertnym pol!wi
onym jego pami
- 
tern wydrukujij. co uznajij. za potrzeb- ci dla prasy indyjRkiej tak sl
 0 nim 
nE''' odpowiadal gdy poruszano t
 wyrazil: "Indie SI}. uwatane za kraj 
spraw
. m
drc6w; ale prawdziwego m
drca 
Listy prof. Stasiaka do ucznl6w, spotkalem gdy wyjeohatem z IndU". 
pi;ane na ma.
zynie. zachowaly sit: w 
odbitkach. Wagij. wypowledzi i Ikl- 


TERMO:\IETR 00 311ERZENIA 
INTELIGENCJI 
.,Guardian" z 23 slerpnia b.r. po- 
Swl
cil ai artykul wst
pny ksiQ.:i:ce 
znanego psychologa 10ndyf1sklego 
H. J. Eysencka p.t. "Poznaj sw6j 
W.I.". Aby nte urazie puryzmu re- 
daktora "W.tadomollci" utylem tego 
egzotycznego skr6tu zamtast znane- 
go ..IQ", 'kt6ry ozna.oza "intelligence 
quotient" czyU "wsp6tczynnik lnte- 
ligencji" . 
Dziet'w to. wyOane w populamej 
serU ..Pelikan6w" (cena: 3/6), mote 
bye. zdalllem autora, termometrem 
do mierzenia "temperatury lntelek- 
tualnej" ka2xlego czytelnlka. Zawiera 
110 stron test6w. kt6re naleiZy wy- 
konae w cll}.gu czterech godzln. nie 
zagll}dajij.c oczywi
ie do odpowledzl 
na koiicu 'ksl.Q.tki. Jest to wi
 c1
a 
pr6ha nle tylko inteligencji. ale i rze- 
te1noSci! Sprawdzanie wtasnych odpo- 
wiedzi z rozwlQ.zaniamt. przy pomocy 
specjalnej punktacji. powie czytelni- 
kowl, He wynosl jego "wsp6lczynnik 
inteligelIlcjl". Przecl
tny "W.I.", ce- 
ohuJllcy olbrzymiQ. whrks7;
 ludzi, 


Me serce - ?Lad Sekwunq,i 
du('h w Gangesie tonie ; 
w Polsce gr:u;znie kolano - 
gwiazd szuka;lI skronie. 


W ..Kartkach z notesu" ("Nowoje 
Russkoje Slowa" z 17 czerwca b.r.) 
p. Michail Koriakow zastanawiajij.c 
si
 nad filozofiij. i technologiQ. wladzy 
cytuje slowa bolszewika Solca dru- 
kowane w "Prawdzie" w lutym 192,1: 
"Nasze szczyty kierownicze SI}. wad- 
Uwe, przy czym i'8tota 1ch wadliwo- 
Sci ma dwa zr6dla... Z jednej strony 
wcisn
y si
 do nas na posady kie- 
rownic:ze elementy dbajQ.ce tylko 0 
wlasnQ. sk6
 - ludzie kt6rzy dla 
wlasnych korzySci oznajmiU Ze SI}. 
komurustami; z drugiej strony dlugie 
sprawowanie wtadzy wywarlo sw6j 
wplyw demoralizuj
y nawet na zna- 
cznij. cz
e starych towarzyszy par- 
tyjnych. Stij.d biurokracja, stQ.d py- 
szalkowaty stosunek do szeref!:owych 
czlonk6w partii i do bezpartyjnych 
mas pracujQ.cych. Stl}d nieslychane 
naduzywanie uprzywHejowanych sta- 
nowisk w dziedzinle zaopatrzenia. 
Wytworzyta si
 I ustali1a komunisty- 
czna hierarchiczna kasta pracowni- 
k6w na odpowiedzialnych stanowi- 
skach 'Z ieh wlasnymi interesami gTU- 
powyml, kt6ra jest bardzo czujna i 
wraZliwa gdy chodzl 0 potrzehy czlon- 
k6w swojej grupy, jest hardzo tole- 
rancyjna 1 pohla.:i:liwa. gdy chodzl 0 
wlasne t.zw. "male slabootki" - ka- 
sta. kt6ra posiada dla sieble szcze- 
g61nE' prawa, przeplsy i prohierze nip 
stosowane do Innych ohywatell..... 
Pan Koriakow podkre.sla ze te s10wa 


Jadwl/{a Makowl
ka. 


okrcilono jako ..100". Ponad ,,148' ma 
ty1ko okolo 27. ludzi. Pocieszajij.ce 
jC'st Ze niemal r6wnie rzadko wy- 
st
puje ..W.I." znaczme niZlszy 01 
przeci
tnego. 
Eysenck zaozyna od otwartego 
przyznania Ze "testyinteligencji nie 
opierajij. si
 na solidnych podsta.Nach 
naukowych '. Scisle m6wiij.c, mierZ4 
one na pewno tylko jedno: zdolnoSC 
do rozwiQ.zywania takich wlaSnie te- 
st6w! Niemniej jedna.k to ..coo", co 
mierZ4, ma niewij.tpliwy zwilj.Zek z 
post
pami w szkole i osil}.gni
lami 
w pracy zawodowej. Tabela., kt6rij. 
sporZ4dzil ilir Cyril Burt, pokazuje, 
ze ..wybitni specjaliaci i Iudzie na 
wysokich kierownlCzych stanowi- 
skach" majij. przeci
tnie bioI"lJ.oC ..W.I." 
- 153. ,.Pomniejsi specjaliSci, tech- 
nicy, ur
nicy na niZszych, leez ciQ.g- 
Ie kierowniczych. stanowiskach" - 
132. ..Wysoko kwalifikowani robot- 
nicy I drobni ur
nicy" - 117. ..Nie- 
wY'kwalifikowani robotnicy" - 87, a 
"robotnicy, zatrudniani tylko doryw- 
czo" (jak np. zast
pcy sporZlj.dzajl}CY 
od czasu do czasu przegll}dy czaso- 
pism?) - 87. 
W naszym systemie merytokratycz- 
nym (w kt6rym 0 znaczeniu jednost- 
kl decydujQ. jej zdolno.sci i osi
i
- 
cia) - zauwaZa "Guardian" - "te- 
sty inteligencji majij. przed BOb
 
lIwietnij. przyszloSl: (co moZe bye dob- 
re i zle). Praktyczna wartoSl:, jakQ. 
moze miee dla jednostkl poz;nanie 
swego "W.I.", jest przypuszcza.lnie 
niewielka. Eysenck lI"adzi, aby czytel- 
nlk liZywal jego termometru tylko 
jako pomocy do poz;nawa.nia siebie 
samE'go 1 nie opieral na wynikach 
zadnych powaZnych decyzji... Wi
- 
szoSC testowicz6w b
dzie mogla sobie 
pogratulowat.: alOO dlatego, ze po- 
wiodlo im si
 w :i:yciu lepiej niZby 
na to wskazywal lch ..W.I.", albo teZ, 
przeciwnie: :i:e posiadajQ. wybLtne 
zdolno,r;ci, na kt6rycll £wiat si
 nie 
poznat" . 
Sceptyczniej omawia t
 samij. ksi;p;- 
k
 Marghanita Laski w ..Observer"ze 
z 26 sierpnia b.r., koncZ4c SWij. recen- 
zj
 pytaniem: ..Co ma zrobie ktoo na 
wysokim i Swietnie platnym stanowi- 
sku, gdy sl
 przekona, :i:e ma inte- 
ligencj
 niZ.szij. od malpiej? (Jesli 
idzie 0 Polsk
 Ludowij., odpowiedz jest 
prosta: trzymac BI
 dalej kurczowo 
czlonkostwa partii - przyp. ZastflP- 
cy). I na odwr6t: co ma zrobit. ktoo 
z inteligencjQ. ponadanielskQ. na mar- 
nej posadce z lichl}. plac
? (Wstl}pie 
do partii? Wybrac wolnd'e? przyp. 
Zastf'pey). Eysenck doradzUby w 
takim wypadku, by przejst. raz jesz- 
cze podobne testy pod kontrolij. w pel- 
nl kwalifiokowanego psychologa. Dob- 
rze, a co potem? 


JAK DOSTAl" 1000 }'UNTO\\, 
Musz
 wyznac, ze od lektury "Time 
& Tide" odpycha mnie w ostatnich 
czasach honorowe miejsce. dawane 
przez ten skQ.dinQ.d ciekawy tygod- 
nik londyilski "zyciu JC'zusa" w opra- 
cowaniu... lord'! Beaverbrooka pod 
tytulem. kt6ry dla mnie nif" jest 
szczytem dobrego smaku, "Booki pro- 
pagandzista" . 
Totez 0 maly wtos nie przeoczylem 
oryg
nalnego i zabawnego konkursu 
literackiego tego pisma. Zadanie kon- 
kursowe polegalo na skrcSlenie listu 
do dyrektora banku w taki sp0s6h, 
aby uzyskat. od niego nie byle co: 
pozyczk
 tysiQ.ca funt6w bez zadnt:'go 
zabezpieczenia! 
Numer z 2,3 sierpnla b.r. przynosi 
rozstrzygni
cie konkursu i tekst na- 
grodzony (pi6ra p. Douglasa Haw- 
so\"a z Rillington). Brzmi on: 
"Drogl Panie Dyrektorze! - Tak, 
tak to bylem ja, to ja widzialem 
Pana na Promenadzle. Poznalem Pa- 
na i Jego towarzyszk
. Ja sam teZ 
si
 kiedys z t1l paniQ. wypuscilem, 
ale w moim wypadku znalazl si
 nle- 
stety jak18 wScibski typ, kt6ry nle 
omieszkal doniesc 0 tym mojej zo- 
nie. Mam nadziej
 ze Pan b
dzie mial 
wi
cej szcz
c1a! 
"ZaIQ.czam formularz z proshij. 0 
pozyczk
 i ufam ze i mnie szcz
scie 
niE' zawiedzle..... 
MoZe ..Wiadom
ci.. urZl}dzilyby 
podobnij. zabaw
. np. ON numerze 
gwiazdkowym? Proponuj
 temat kon- 
ku
su: list (150 sl6w) do zamoznego 
lecz nie interesujij.cego si
 literatu- 
turQ. znajomego, sldaniajQ.cy go do 
hojneg-o datku na fundusz wydawnl- 
czy ..WiadomoScl". 


Zas
pca. 


Wolne od oplat 
CELNYCH 


. WSZYSTKIE 
LEKAR."TW A 
. MATERIAI.V 
DENTYSTYCZNE 
. OKULARY 
. PONCZOCHY 
NA 
YLAKI 
. WYKONYWA
IE 
RECEPT 
KRA.JOWYCH 


wylIe .prawnie I bf"z zwlokl 
Najwirkszy Dom W;).s;)'lkowy 
TAZAB 
Tazab House, %2 Roland Gdn.. 
London, S.\V.7. Tf'l. FRE Sl'J
 


. . . 


56 Third Ave., New York S, N.Y., 
ALgenquin t-4161 


WACI,AWA GRUBI
SKIEGO 
dwle kslij.tki 0 Rosji 
M
DZY MLOTEM 
A SIERPEM 


czyli pogodna podr6z po plekle) 
cena 9s. 


LENIN 
(czyll dyktatura cyniczna) 
cena 4s. 
Sklad gl6wny: ..v E R I T A S"
>>>
KORESPONDEN(;dA 
zyllaiisklch wl
6w z ..Dziad6w" KONKURS "GLOSU POLSKIEGO" 
e
ci trzeclej". Na konkurs uteracki argentynskie- 
Po przybyc1u do Tobolska zesl9J'i.- I'OLSKA. UKRAINA, BIALORUS okladem ruszczyzny 1 prawoalawla, Pr
ej czy p6f.nlej, w tym kraju go ..Glosu Polskiego" nadeslano z 15 Personal Experience 1939 -1946. 
c6w zaJprowadzono do general-guber- spod kt6rego saml Bialorusini rue zapanuje monotonia wsp6ltycla jak kraj6w 74 prace. Lord Casey, P.C., C.H., D.S.O., M.C. 
natora. Do redaktora "WiadomoAcI" mogli wyjSc na Swiat Ii to bylo przy- w RaOOc1e, jak w calym Maroku. Nle W dziale nowell nagrody uzyskall: Londyn, Constable, 1962; str. XI I 
"Nadzwyczaj uprzejmie I grzecznie czynl}. wlelu bl
6w I przeoczef1 pol- ma innej przysuoSci. KaZda 1nna per- Henryk-Czealaw sliwinski (t), Flo- In1. I 256 i 4nl. I tabl. 5. - Wspom- 
przyjl}.l nas staruszek, a przeczytaw- W 2JWII}.Zku z c
ekawym artykulem skich. spektyrwa oznaozalabY ka.tastrof
, rian Czarnyszewlcz (n), Edward Cy- nienla wybltnego australljsklego po- 
szy nasze na2JWiska, zapytal 81
 mnie, W'"A. Z
yszewskl.ego "Granlce Euro- Pani TopoMka tak koilczy: .....jak Wtedy nlestety mla1by racj
 p. Zby- gan (III), Hallna Swldzlil.ska (IV), utyka I dyplomaty. 
czy szambelan Wollcki, kt6rego w p
 (..Wla
omoocl, nr 856) ,przypom- inaczej ntz deklaratywnle I biernie, szewskl. w dziale essayu Marek Gordon (I), BLblioteka Narodowa. Nr 133. Serla 
Polsce znal, byl moim krewnym, a malem soble refE'rat prof. Eugenlusza wygllj.dalaby nasza przynaled;noM do Dwa slowa jeszcze 0 "trYUm.fle" Stanislaw Vlncenz (n), Boleslaw Po- II. Anglelska komedia restauracji. 
gdy si
 dowledzlal, ze to wlMnie byl 
omera wy
loszony w r. 1925 DR pub- Za
h
Il, gdybyamy dzlA, gdyorga.ni- Sa1ana. Opowiadanie, ze wyt'ok Sl}.du mlan (III). (Nowel
 Elliwiilsklego p.t. G. Etberege. W. Wycberly. W. Con- 
m6j ojc1ec - lzy mu stan
ly w oczach hc: znym posled
nlu Polsklej Akade- zUJe 81e zjednoc
a Europa, mogll w sprawie Salana OOzwierciedla ewo- "Na spotkanie przeszloScI" oglosil greve. Przelozyl I opraoowal Grze- 
i czule mnie IUsciskal, a zauwaZywszy mll Umlej
tnOBcl. W referac1e tym leg1t
owM. ai
 2O-letnim .doSwiad- lucj
 opinii fran.cuskiej na wydarze- ..Gl'os Polski" (Buenos Aires) z 27 f!:orz Sinko. Tytuly oryginal6w: "She 

em chromal na nog
, I dowiedziaw- m6wll prof. Romer 0 wpl'ywle rB.ek c
enlem taklego wl'aJmle zJednocze- nia algerSkle, zakrawa na smutmQ. lLpca b.r.). Would if She Could", "The Country 
szy si
 
e to z przyczyny rany od na tworz
le .sl
 pailstw w Europle; ma dla wsp61nego dobra, I bez u- fars
. Ponadto wyr6Zniono prace nastwu- Wife", "The Way of the World". Re- 
kajdan. polecU natychmiast pollcmaj- byl zdama .te dwle anomalle rzecz- szczerbku dla czylchkolwlek intere- Lata wojny algersklej wprowadzHy jlj.cych autor6w: Jadwiga Otwinow- dakcja Blbliotekl Narodowej Jan Hu- 
strowi, aby zawo1awszy slusarza, roz- ne 
uropy - Ren-Rodan I .Wo1ga- s6w?". .. . . . w zycie publiczne Francjl wlelID}. licz- ska, Jerzy NiemojowSki, Czeslaw Do- lewlcz I Samuel Sandler. Redaktor 
kuc mi
 kazal". 
zwma - twor:&ll- obszary pohtycznej W odpowledzi 
a 

 dyskryrnmacJ
 b
 niebezplecznych virus6w. Sledem Ibek, ElZbleta Wasiewicz, Pomian, Je- tomu: Halina Wiszniewska. Wroclaw. 
Epoka miko1ajewska byla epoklj. mestaloScl. Te 
wa obszary SQ. etre- Polski w zestawle
:llu z Zachodem, lat dramatu zacilj.Zylo nle tylko na rzy Ken (nowela), Aleksander Gro- Zakl'ad Narodowy imienla Ossoliii- 
strasznQ., ale okrucieilstwo nle bylo, faml tan:ta polLtrcz
egC? .. 
Y'Pada przypom
lee p. 
oporsklej, ekonomii kraju, ale przede wszystkim bicki, 
dward Pomorski" Wladyslaw skich, 1962; str. LXIII I Inl. i 559 
jak za Stalina I HiUera celem sa- W ksll}ZCe sweJ ..Zlemla I pailstwo ze do obecnego zJ
dnoczenla 
uropy na ustroju poUtycznym, 'Oslablajlj.c do Ma.z;urklewlcz (essay). I lni. - Na tom skladajlj. si
 kome- 
mym w soble. Uczestnik6w zamachu (Lw6w-Warszawa, 193:8; str. 348) pl- w t.z
. "Sz6stce' nale.Zlj. Nlemey, ostateeznych granic mecha.n1zm de- die, poprzedzone wstwem Grzegorza 
na Hitlera r;ashWonych marszalk6w sze prof. Romer: "Wlelka wojna u- FrancJa, WI
chy, Holand
 i Belgia, mokracjl, wzmacniajlj.c gro
b
 tota- PRZEWODNIK Sinkl: "MoZnooc ch
ciom niedostal'a" 
wleszano 
a hakach rzeZnicklch, dl
 j
nn!1 istnienle podobnej strefy tar- z 
t6rych kaZ;le 
lo.do teJ pory, czy li2Jmu komuIlJistycznego czy faszy- DLA EMIGRANTOW (Etherege), ..:?;ona wiejska" (Wycher- 
dekabryst6w, uczestnik6w zamachu cia [Ja
 Ren-Rodan] z podobnyml t,;z do os!atmej w.oJny, z uszczerb- stowskiego. Opinia public:zma Francj-i Nakladem ..Sunday Tlmes"a ukazal ley), "Swi8ltowe sposoby" (Congreve). 
na Mikolaja I, pobudowano kazama- tend
c}8.ml. do daleko idl}.cego r6Z?l- ki'em dla mteres6w in
}:'ch narod6w! zdezorientowana nleoczekiwanyml fa- si
 ..The Emigrants Guide", opraco- Tadeusz Felsztyn. Ewolucjonizm. 
ty, zaopatrzone w czytelnl
, bi,bliotek
 cow8: I11a pol1tycz
ego na wschodnich a przyklad6w 
olnoo.cl 1 dobrej woli zami konfliktu, domagala si
 jednej wany przez WalteraMarsdena. Na328 Londyn, "Veritas", 1962,; str. 39 I Inl 
1 bllardy, a ci
lde roOOty, na kt6re g
anlcach PolISkl. To s
reta, kt6

 dO" ..zjednoczenla dla w
inego d
b- jedynej rzeczy: polaZenia kresu woj- stronach daje on wszystkle niezb
e ---: Szk.ic 0 teorti ewolucjl z punktu 
Ich skazano, ogranlczone byly do me chce i nle moze nalezec do AZJI, ra. 
la Polska wl
cej 1 
eSn.iej nie. StQ.d masowe poparc1e dla de wiadomoScl dla os6b emigrujliCych do wldzema katollcklego, podzielony na 
dwugodzlnnego mlelenla na Zarnach, to poIudnlkowy lanc:u
h ,panst",:, reszt- amz.eh te panstwa, w unli z LitWl}. 1 Gaulle'a w kolejnych glosowaniacb. pa.D.stw wchodZl}.cych w sklad Wsp61- rozdzialy: ..Uporzlj.dkujmy wpierw 
co ze w,,€l
du na brak ruchu _ jak kowych, gotowych 1 Je
 Sl
 tw?," Rusllj... Wyrok SQ.du w sprawie Salana, ab- noty Brytyjsklej. slownlctwo", "Ewolucja w sclsl'ym 
podnosi Wolickl - bylo wlelce ko- rZlj.cy
h. IdI}.c od poludma, to. Ukr
l- . 
am Toporska postQ.pllaby 5lusz- strahujlj.c od wszystkich aspekt6w znaczenlu slowa", "Powstanie fycia", 
rzystne dla zdrowia na, BlaloruS, Prusy Wschodnie, L.t- meJ i mQ.drzej. gdY'by przed. oddaniem natury moralnej, oznaczal w oczach "MATERIALY DO BIOGRAFII "Pochodzenle cz10wieka". "EwolucjO' 
. wa, Lotwa I Estonia. A Ilie jest za- swe
o al'tykulu do druku, zastanowl- oplnii publioznej niemal zach
t
 do GENEALOGII I HERALDYKI nlzm". 
WIZY: ..OSOBOJE MNIENJE" pewne przypadkiem, ze w przedlUZe- 18: Sl
 
ad uwaglj. sw
go .rozm6wcy przeilluri:e:nla konfliktu. StQ.d dezorlen- POLSKIEJ" Wit old Gombrowlcz. Ferdydurke. 
Gustaw Herllng-Grudzlnskl wybie- niu tej strety ieZY I Finl
ndia". Blalorusma,. kt6ry :powledzlal: "My z tacja, rozczarowanie czy oburzenie Staraniem KrzyS7Jtofa G6rsklego, Uit de oorspronkelijke, Poolse editie 
ral sl
 niedawno do Polski jako ko- Ale skQ.
 znowu 
chclalo sl
 p. PoIskQ. moze 

Iemy wsp6qraco- przeci
tnego Franouza. Adama Heymowsklego, Andrzeja Jal- vertaald door Willem A. J\laijt'r, Her- 
respondent socjalistycznego dziennlka Zbyszew:,kl
mu dzlslaJ. granlcy "pol- wac w przy.szlrecl, my rue c
cemy Wyrdk wydal S1Jd wojskowy. Try- brzykowskiego, Szymona Konarslde- man van der Klel en Chris de Rul
. 
wloskiego "La Giustizia". Ale wla- s
o-r
s}:'J'sklej sprzed plerw
ego roz- rozd

pywama ran. Po co m6wI
, co bunal specjalny 0 n
ewlj..tpllwle ka- go, Mieczyslawa Paszkiew1oza., Ber- Amsterdam, MoussauU's Uitgeverlj 
dze polskle odm6wlly mu wlzy, I z bloru 1 w .dodatku ..
olon
anej bylo... o. stowym charakterze. Dramat armii narda Pilewskiego 1 Leona-Hleronima NV, 1962; str. 265 i 3nl. - ..Ferdy- 
tego powodu przyw6dca socjalist6w czy zeuropel

:-anej me-schl.mnaty
- . Jakze po obywat
lsku I .oblektyw- francuskiej, znaczony nlezawinionyml RadziwiUa ukaZe Bi
 nleOOwem pod durke" po holendersku. _ 
wloskich Saragate napl
tnowal _ jak klej Ukramy . Jak wy?braza soble m
 mY{!11 0 OOlesn
J dla 
e
o spra- kl
skami nie rna polach bitew, dramat redakcjQ. Konarskiego t. I. wydawnie- Poeci polscy. Wlkt{)r t.omuilekl. 
donosi "Dzlennik Polski" _ ..cI
ki Zbyszewskl spolonlzowame 60.000.000 wle obywatel z teJ sameJ Zle:ml co jej szef6w, wyolbrzymlona na skutek twa ..Materialy do biografii, genea- Opracowanle grafiC7JIle Andrzeja JIt'i- 
blI}.d (grave errore) polsklCh wladz Ukralnc6w przez 30.000.
0 Pola- p. Toporska, a nam obey przeele. wydarzeii ich rola w fyciu politycz- logii I heraldyki polsldej". dricha. Warszawa, Czytelnik. 1962; 
komunistycznych, obrazajQ.cych zasa- k6w?! . Mog
 tylko poradzl
 p. Zby- nym Francji, co podwaZylo jednlj. z Tom ten zawierae b
e nastwu- str. 141 I 3nl. - Wyb6r mniej zna- 
d
 wolno6ci". sze
sklemu by dokladnle przeczytal E. J. Czernlawski. elementarnych za.sa.d demokracjl, mla- jQ.ce !prace. nych wierszy 8wietnego poety. 
Socjali
1 nie po raz pierwszy bu- sobl
 artykul Barbary Topor:,ldej w nowioie prymat rwladzy eywllnej na.d Kazimierz KoScialkowski: "Ga.lQ.Z Maria Grotiska. Tadeusz CleSlewski 
dZQ. sl
 ze STIU, w krt6rym tkwlQ. od ty
ze 
mym n
merze ..\y18.
omo- 








 wojskowlj., wszystkie te elementy mo- wilkomirska KoScialkowskich"; lista syn. Okladk
. obwolut
 i kat-ty ty- 
wybuchu druglej rewolucjl rosyjskiej, Scl , u
eszczony Jakby dla Iroml tuZ 0 TRYUMF ZDROWEGO glj. w pewnej mierze tlumaczyc rue. oficer6,,:,,: t
zyszy i podoficer6w tulowe projektowal Wit.slaw Zajit('z- 
i ze zdumlemem przyjrzawszy sl
 oOOk Jego artyk
u. 
 artykulu p. oczekiwane decyzje Sl}.dowe. POOobnie II ukramsJdeJ Brygady Kawaleril Na- kowski. Redaktor Irt'na ItZl}jjnlrka. 
otaczajl}Cej Ich rzeczyrwistoeci zapa- Toporskiej wywTIloskuJe p. Zbyszew- ROZS
KU jak w wielu -innych dzledzlnach fy- rodowej z r. 1790; lista czlonk6w Redaktor techniczny :\fariall Naor- 
dajlj. w ponownlj. drzemk
. 'Zasad
 
ki 
lac:o:ego niezaleZnle 00 r6Znlcr cia, tak r6wnie.Z I tutaj dramat 811- Tow. Demokratycznego Polskiego w niakowski. Wroclaw, Zaklad Narodo- 
bowiem wolnoSc1 obraza rue to Ze doScloweJ, nle ma mowy 0 spolonl- Do redaktora "Wladomoki" gerskl wyclsnQ.1- swoje pi
tno. W chao- Paryzu z lat 1832-1851 (opracowa.1 wy im. OssoliiiSJdch, 1962; str. 213 
polski.e wladze komunistyczne odma- zowanlu BI
orusl I t!.kralny. sie d 
zLowie potracill glowy. Luojan Krawiec); KonstAnty Prze- I 7nl. I tabl. 41. - W przedmowiE' 
wiajQ. wizy plsarzowl antykomuni- . KorzystaJQ.c z oka
JI pozwa13lm so- W rozpalonym lipcowym zarem Ra- Pam Zbyszewskl powiada: tryumf wlocki: ..W8pomnien.la."; Stefan Woy- czytamy: "Celem niniejszej pracy jest 
stycznemu ale fakt ze wladze anty- hie 
c wyraz 
ZIWU dla "Wla
o- bacie artykul p. W. A. Zbyszewskie- Salana. To raczej wygllj.da na tryumf c
yf19kI
 "Skarbkowle na Wodzicznej ukazanle i scharakteryzowanie przedt' 
komunistyczne w kraju tak wrog1m moScl za oglosz:eme taklch wspama- go w nr. 846 ..Wiadomoo.ci" spada na spustoszenia. Woyczynscy herbu Habdank'.. wszystklm dzlalalnrecl graficznej ar- 
komumzmowl jak 'Polska w og61e Ist- 
c.h a
tYkul6w Jak artykul "Ani gu- glow
 jak kubel lodow3ltej wody. Szcz
iwie Francja po wlelu latach Adres reda.kcji: Konarski, 25, rue tysty, kt6ra jest zasadnicZl}. cechlj. w 
niejQ.. zlka... Eustach

 Swl
w.sklego W tyro miea:ie. w tym kraju, gdzJie nieprzerwanej wojny, odnalazla wre- Taitbout, Paris 9-e; adres a.dmini- jego tw6rczoecl, z uwzglt:dnienll'rrl 
Domagac sl
 od wladz komunlsty- (nr 843) I wymle.mony juz artyikul n
1 od
U
 :,I
 I 
m'OZjl. r
, szcie pok6j I odnajduje swoje praw- stracjl: Grabia, Casilla de Correo r6wnieZ Innej, w m1ar
 zachowanych 
cznych aby nle obraZaly zasad wol- Toporskiej. f 11 e b
a 
.; .uropeJ
y
 - dziwe oblioze. 2543, Buenos Aires, Argentina. Za- material6w. W pierwszej cz
ci B1;a- 
no8ci jest tyro samym co domaga
 Jakub Hoffman. Y . so .le w
l"'
ycle Y': a m 
rze Leszek Talko m6wienia wraz z naleZnoecilj. Dale- rano sl
 przedstawi
 zarys zycia I 
si
 od emierdzlela aby przestal smler- powledzu,:l'bym monotonll, tak l?
em (R a bat). zy kierowae do adminiBtracjl lub re- przebieg dzlalalnoSc1 oraz jej charak- 
dzlec, od bandyty zeby poniechal ra- Do redal.tora "WiadomoAcI" bardzo Jest wyl:I-czona moZl
woec da
cji czy teZ pod adresem: G6r- terystyk
, w drugiej zebrano mate- 
bunku, od faszysty 
eby byl demok- . :f""f:t

 kO':[llk!u, 
a tej z1
, 



 Ski, 12, rue Edouard Tavan, Gen
ve- rialy: prace graficzne usystematyzo- 
ratlj., od hUlerowca zeby kochal 2y- Mozna l?ogratulowac autorce 8:'I"ty- 
 h .aJ. cu ZOZ!eml6C zapoT 
 Champel, Sui8se; Pilewski, 12 Kenil- wane w katalogu z indeksem wykaz 
d6w a ad socjallsty zeby porzucll kuru "Pohtyka poLska wobec Bialo- na yc '1!11 .0 SWOl'm paSZlpOI"C e .1 SMIERC STOLYPINA worth Road, London, W.5, Eng1and; tekst6w drukowanych I r
kopis6w 
marzenla 0 wsp6lnym z komunlsta- rusin6w" (..WiadomoSci", nr 857) p. czuje \SI
.U sl.eble w do
u,.trudno me Libella, 12, rue Saint-Lou:1.s-en-l'TIe, oraz literatur
 przedmiotu. 
ml Froncle Ludowym. Bal'barze Topor.sklej, lImialego wygar- foczuc k sl
, ta :mera;ll OSOb.
o l le d


iJ h - Do redaktora "WiadomoAci" ParLs 4-e, France. Ludwik Landau. Kronlka lat wojn) 
Wiz odmawlajQ. wszystkie pa.il..stwa ni
la prawdy; przyczyni si
 on do ym 
 cen . m J1J enaWl..c w w:J,",": Cena za egzemplarz obj
to.Sc1 oko- 1 okupacjd. Tom I. Wrzesl.en 1939 _ 
na Swlec1e; nle jest to szczeg61na rzucenla promyka SwlaUa na sprawy poLsklego dziennlkarza. 
o w grunCll; Kiedy dostaj
 .,Wiadom08ci" szu- 10 15 arkuszy duZej 6semki z prze- li.Itopa.d 1940. Tek8t do druku przy- 
skaza na obclQi;onym i bez tego ponu- naszych kres6w p6lnocno-wsc
odnlch, 
eczy. m
ore
 t cal ':1 

Ier
1 kam przede wszystkim ..Okna na Ro- sylkQ.: - zmykly 6 dol., Imlenny (tyl- gotowali Zblgnlew Landau I Jen,y 
rym dorobklem polsklm reZym1e ko- a maZe nawet do uz.godnlema tezy owne
 ..au o
a Jes 0 rzy zen e 0 sj
" Mlchala K. PawUkowskiego. :?;r- ko w przedpl'ac1e) - 9 dol. lub r6w- Tomaszewski. Przedmowq. opa.trzYl 
KLAMLIWY ZNAK ROWNAlUA munistycznym. Strata w danym wy- polsklej z tezQ. b1a!oruskllo. arabskleJ n3lcJI, praktykujlj.cej ruecn
, wo mIllle ta rubryka Interesuje. Kll- nowartoSC w innych walutach. Wito1d Kula. Okladk
, obW\)lut
 I 
Glupota wsp6czesnej anglelsklej padku dla wolnego Swlata Zadna, 00 Zarzuty stRiW
ane przez p. '!opor- skry,tob6joze met
y wobec pacyfl- ka razy wzm1ankowal autor premlera Ostatni tenn1n zgl'oszen uplywa. 31 stron
 tytulOWIj. projektowal Zenon 
karykatury politycznej budzilaby 0- i talk dobrze wiadomo co si
 w Pol- tlklj. naszej pohtyce wobec Bialoru- stycznych, bogoboJnych Europejczy- Sto1yplna. paZdziernika b.r. Cena egzemplarza ,Januszewski. Redaktor Stanislaw Po- 
burzenie gdyby nie budzUa obrzydze- sce dz.leje. Wycieczkl do Polsld 00- sin6w w okresle mi
dzywojennym w k6w. A propos jego emlerc1 w Kljowle po tym termLnie wynosi
 
dzie 9 dol. luble'. Warszawa, Wyda,wnictwo Nau- 
nla. barwiajQ. emlgracj
, sprawiajQ. Ze po_ duzej mierze SIi nlestety, muszne. 
an Zbyszewsk,l w konfllkc1e alge
- w r. 1911 pragn
 podae kitka S'lJCU- z prz.esyIkQ.. kowe, 1962; str. XXII i 2nl. 1 820 I 
W ..Evening Standard" czynny jest nlekt6ry plsarz, k,t6ry przed wyc1ecz- Rzeczywi:scie nle dojrze11smy jeszcze sk
m dostrzega z jednej strony ,,
bl- g616w. 4nl. i tabl. 16. - Zapiski znanego 
Vicky, kt6ry po swoim poprzedlli'ku klj. pIsal 8wietne uwagl antykomunl- do wsp61'pracy z t.zw. ,,.mlodsz
mi" r6w, oprawc6w, torturowicz6w, sady- Podcza przedstawlenla, m6j oj- SOLIDARNOSC DUCHOW A ekonomisty prowadzone z wzorowQ. 
Davldzie Low oddziedziczyl jego naj- styc2Jl1e, po wycieczce juz tego tema- narodaJffi.i na zasad'zie "r6wny z r6w- st6w, skryto
jc6w F.L.N., callj. t
 ciec. Leon
 Rzewu.ski 1 O1oja matka. ZACHODU Ryi-!tematyc
o8cllj. 00 wrze8nia 1939 
gorsze cechy a nle z wlelkoSc1, do tu nie tyka, co obynajmnlej nle zna- nymi", ale mimo to wydaje 011 si
 'P0nu
, 
eZJ1Jl

 falamg
 rozpruwa- Jamna (Nma) z LlpkowSklch by11 w MI
dzynarodowe katollckle kursy do chwiU arCS2Jtowanla go 28 lutego 
kt6rej tamten od czasu do czasu si
 czy :resl
 sprzedal' _ tyle ze sl
 ze na obiektywnl}. ocen
 tego okresu czy 
 nozow
6w a z drugiej ..fran- laZy wr
z !Z Benedyk.tem TyszklewI- wakacyjne w Sa!zburgu, zarozone w 1944. naleZij. do najwa.zniejszych zro- 
wznosil. Motywem naczelnym pro- oswoU. nie przyszedl jes=e czas. CUSklOh p:atrlOt6w, kt6rzy walc;::yU 0 czem I Jego iWnQ. R6ZQ. z Branlcldch r. 1931 i wznowlone po przerwie wo- del do historl1 rzlem polskich w czasie 
dukcJi Vioky'ego jest zestawianle A jeZeU komu naprawd
 t
skno do Szczeg6lnle zarzut p. rroporsklej ze 1ftr
ymanle Francuz6w z Alge
,ll przy I J6zefem Potockim t jego 
onlj. He- Jen.nej, mlaly w tym roku Jako tt'mat drugiej wojny lIwIatowej. 
Rosji sowieeklej ze Stanami Zjedno- ojczyzny, niech jej nle sklada wizyt Pilsudski "choe nosH si
 z z.amlara- zyc
u I przy kraj
 ojozystym . lenlj. z Radziwill6w. ByU onl wszyscy solidarnooc duchowlj. Zachodu wobec Camp of All Saints. Tall.'usz No- 
czonyml; jesli Vicky zdob
dzle sl
 na tylko nlech wraca. MoZna si
 zal'o
 mi federalnymi" - to jednak stwa- Sledem lat tragll:zmej, absurdalnej "z3;proszenl" jako pmedstawooie1e przeobraZeil 8wiata wsp61czesnego. wakowskl. translated by Norbert Gu- 
ugryzienle Chruszczowa, mozna byc zyc ze nikomu wracajlj..cemu na stale rzal fakty kt6re tern'll przeczyly. jest W j ':Jny 

Ch nar
: 
azrnYch na "mlestnawo dworianstwa". Prof. Oskar Haleckl wyglosH dwu- tprman. Jacket design by l..awrenct. 
pewnym toe jednoczesnie ukQ.sI Ken- rezym wst
pu nie odm6wl. 1 to wst
- powlerzchowny I ruesroszny. Pilsud- a naJ lzsze w
p"'-"ycle a e w wa- . W czasie przerrwy Stolypin etaI' w godzinny wyklad koilcowy 0 jednoSci Hoffman. Nowy Jork. St. Mal'tin's 
nedy'ego. Rosja sowiecka i Stany pu bardzo goSclnnego. Do czasu, oczy- ski byl federal-istl}. 1 dQ.-Zyl do fede- run
ach i atmosferze r6wno6cl m wol- plerwszym rz
dzle na parterze i roz- narod6w wedlug naU!ki Chryst usa. Od- Press, 1962; str. 4nl. i 314 I 2nl. _ 
Zjednoczone SIJ traktowane na r6w- wikle. racji Polski, Litwy I Ukralny a moZe noS
I, 
Iede


awych .lat .izrozu- mawial z. J6zefem totodkim; spoglQ.- byl si
 on wauli dawnego uniwersy- Przeklad "Obozu Wszystltich Swl
. 
nym planie: wart Kennedy Chru8z- nawet do jeszcze szel'lszej. Ale idea tm
.yc wee powoJenne
 ewo- da
 D8; wld
I
, oparty 0 ramw od- tetu salzbursJdego, z udzialem m1ej- tych". 
czowa a Ohruszczow Kennedy'ego. FALSZYWE POLONICUM jego me Ibyla zrozumiana przez za- l
Jl 
ry





eZ sI

m dZlelaJQ.CQ. orklestr
. Spojrza1 na mojQ. scowego arcybiskupa i przeszlo 900 The Lion of Caprera. A BiogTaphy 
Niedawno Vicky zaszczycH swoje XVIlI-wlecznych post
powych rac- chlystujQ.ce si
 nacjonaUunem spo1e-" ep ego ..' s em a on ,u, 
atk
 i 'sp
a1 po francusku Potoc- uczestnik6w kurs6w. of Giuseppe GaribaldI by ,John Parri,.. 
pismo rysunklem, w kot6rym pokazal' jonalist6w francuskich lQ.czyly _ w czef1stwo polskle, i stl}.d jego konflHcl: 
6

 wiAIge:;:; st
o,:,zyIY 
iad
mooc klego: ,:,QUl est cette ravisBa?te Do ksl
gi pamilj.tkowej, kt6ra b
- Jacket design by Michal" Hoare. Lon- 
Kennedy'ego 1 Chruszczowa na ksi
- parado
salny spos6b _ takle same Z przedstawlc1elam1 innych klerun- r naJ 
 
e
 nar b ow k ' CI, ta wy
s rz
 y na: femme? Potodki OOpowledzlal: dzle wr
czona ich organizatorowi X dyn Arthur Barker 196? str 352 
zycu. Kennedy przywozl ze sobQ. oozy 'W1
zy petnej rpodzlwu przyja.Znl z sy- k6w my
l1, z kt6ryml szukal wspOi- 

k Izn:t r ar
s 
. pos :I
 tah nOgI "C'est la comtesse Leonce Rzewuska, prof. Thomasowl Michels z okazji' je
 I ta:b1 1 - Blografia G;
ibaldieg-o 
dla okr
t6w podwodnych "Polaris", stemem absolutystycznym Katarzyny praey. W sprawie granic trak,tatu 1 '
I 
ll
 1 d .1-eTY
 !Ii °dYC 
 la plus belle femme d'Ukralne". go 70-lecia, prof. Haleckl napisa1 ar- Instyt
t Historyczny im. Gen. Si
 
Chruszczow - mur berliilskl. Mur II, Jakie IQ,czQ. dzisiejsZQ. angieLsklj. ryBklego, jak wlemy z jego wypo- 'kt6r 0 db
 
 Zl, t yc e em a 
 . W tej ",:,IRiSnie eJm:"ili Bogrow strze- tykul' 0 stosunkach polsko-austrlac- korskiego. Henryk Pi:,tkowski, p}k 
berl1iiskl jest bl'llznierczym uswl
ce- lew1c
 intelektualnQ. z systemem ab- wled:zi, !byl' on bezsilny, IOle m6gi stJd
 0 d !
 
 
 
s 


mF we W j lSZ y IiI. St
m o
unQ.1 Sl
. Carowa krzyk- klch w czasie unU lubelskiej na pod- dypl. Wspomnlenla z wypadk6w ma- 
nlem haiiby XX w., tyranU I nlewol1, solUitystyczn
m wl'adc6w kremllil- przeciwstRiW,ic si
 oplnii wi
k,szoSci Zb Zl Z nae Cia ranc, p. n
a przera&Iiwle, c6rkl jej wraz rz; stalwie nowych Zr6del 
kopiSmlen- jowych 1926 roku. Odbitka z kwar- 
w bazach "Polaris" spoczywa jedna skich. Jak dzl1i, tak wtedy przyjaZnJ. spo1e:zeiistwa. Wystarczy soble przy- cz:
:J:

1 t
:

.

N
ryt


= carem 'skryli. si-? w gi
bl 
o
y. nych z Biblioteki Watykanskiej. talnlka "Bellona" rocznl'k 1961. Lon- 
z Il18.dzlel wolnego swlata dla VI- tej towarzyazyla oboj
tnoec na losy IpOmnIee nagonk
 na wojewod
 J6- ta If" k'mi pa Tlum rzuCll' 81
 lOa zab6Jc
, z.robllo dyn B. Awlderskl 1962' str 32 _ 
cky.ego 8Q. to symbole tego samego PolHkl.. zewSklego I p
rednio na Pilsudskie- 
a r
cusk I F'L N st wlel ak si
 zamieszanie: "Gdzle jest car?" - PRACE J. L. ZAJ
CA RE'I
cja wygtoszon
 14 iI
top
da 
b.r. 
porZQ.dku. Totez przypadkowo z.nalezlona wla- go przez naszych "hurrapatriot6\y"" t6w 


r
. 
 Y Ch. . j
 . e h- pytano: OrlkleS!
a zalntonowa
a "Bo- J. IL. Zajlj.c oglosU w "Journal of w Londynle na zebraniu sekcji liIsto- 
Najza1bawnlejsze ze bur:iuazyjne I domooc :W w grudniu 1793 filozof za rzekome ukrainlzowanle Wo1ynIa. bardzo duro J
I wi' 
sk rzlsa
:cyc , ze carla ohraml - a cara me bylo Psychology'. (1962) nast
uj
ce pra- ryczno-wojskowej Polski..go Tow Hi- 
reakcyjne owleczki i baranki anglel- Condorcet napi'sal wlersz p,t Epitre a J6zewskl wlaSnie tylko dQZyl, jak . zloSt t e nn
J !:w 0 arcza wida
. Po chwi:li dop1ero, wolno, l
k- ee: ..Some Investigations of Percep- storycznego . 
skle p8.8Q. si
 na tej czerwonej trawce d'un Polonais exile en SU

rl
 iI. sa. to formuluje p. Toporska, aby ..po- 
i
ze;otWia e
ue
!
Z8:
 
l
 gdy H":,,le, M!kol'aj II wysunQ.1' 
low
 z dna tion of Movement and Related Depht Red Plush and Black Vplvet. The 
bez na,jdrdbnlejszego sprzeclwu. femme (List Polaka zeslanego na Informowac Iud skQ.d sl
 ich j
zyk '00 dz. j " I t J eJ S .r
l;, lozy: mlal' twarz przeraZIiwie bladl}.. Phenomena" I "Stereoscopic De p th Story of Dame Ne1l1e Melba and Her 
S y berl" do 
" ojej 
- ny) " musla 
 a w""-"odzl I j ak sip naz yw a". n d a
 r ik Ie k e emen arn
 
 ucz d C st IW"",,, Szukano lekarza - na sal1 nle bylo. Ph .t h Witt K oo Times B y Joseph w: 
 hsber '" Tft ""- et 
y, o
;c.u · "u M ..'' . . y t k od I Zlenn' ars a wymaga zeuy 0 rzee Pierwsz y dokt6r kt6r eg o rz yw l enomena WI e- onig Effect". d .... . b 
..... ,,"',-,,'" 
zelektryzowac poszukiwacza polonl- y",
 WI
C ze au or a p z Yiffi 7ibrodnie, tortury. palenle blbl10tek I.. . , ' . p. e-p.,,gn y ,Jasper Bla.ckall. Londyn, 
row, tym wl
ej ze utworu tego nle adresem sklerowala swoje zarzuty. szk61 la chasse iI. l'Arabe" _ b
ce zll:mo z 
lasta, byl Polaklem (ru
 p
- POJEDYNEK IMPROWIZACJI WE"ldenfpld and Nicolson, 1962; str. 
notuje ani bibl10grafla Estre1chera W :sprawle ,,:szaleti.stwa" Il8iSzej ad- dzicl

 aktywi.st6w europejskieh nu
tam J
go nazwlska); w naJbUz- Jako odbitka z ksi
gi pamilj..tkowej 8nl. I 376 I tabl. 4. - :?;yciorys wiel- 
ani bibl10grafia Finkla. Ale trop oka
 
inLstracji chyba nie m
 wszyst- Warunkl wo'ny w Al eril 
rodzil szym .sz
)ltalu, do kt6rego Stolypina ko
 c,:cl Waclawa Lednlckiego "stu- kiej 
plewaczk1. koloraturowej. 
zal B

 faJ:szywy. ,,LIst Polaka" nle klego w czambul pot
plae, bo bylo metody walkl J F.L.N., gkt6ryCh ni
 pI"ZewI.czlOIlO, l

rz I obsluga skla- dIes ln Russian and Polish Litera- Marburger Ostforschungen im Auf- 
ma mc w.sp61nego z Polsklj., tyle Ze tez sporo pozytywnych pocil}.gnl
c. imaly sl
 ruchy partyzanckie walCZl}.- dal}:' Sl
 prz«;wazme;. P01ak6w. 
am: ture" ukazala sl
 praca Wlktora trage des Johann Gottfrif'd Herder- 
losy Polak6w. prze
ladowanych we W z.wiQ.zku z artykulem p. Topor- ce 0 'Wolnooc w Innych kraja
h z?aJe ml Sl
, zr
blono Stolypmowl Weintrauba "A Duel of lmprovisa- Forschungsrates e.V. ht'rausgef!:eben 
wl'asnym kraju, natchn
y Condorce- skiej najciekawsze by bylo wysnucie Emocjonalna niejednokrotni
 irra- plerws
y.zableg chlrurglczny. tions" (0 opojedynku poetyckim Mlc- von Hellmuth Weiss. Band 18. Sozlal- 
ta, wy
tego spod prawa I ukrywa- wnio:'k6w na przyszloSC. Wlemy, 
e cjonalna posta
a c
ci ludnoSci eu- . P6
meJ, wsr6d Polak6w na .Ukral- kiewicz-Sl'owacki). demokratie und die Nationa11t!!ten- 
jlj.cego sl
 przed terrorem. do ubrania w wlek'll. atomowy
 narOOy sr
le ropejskdej, bronilj.cej za wszelkQ. cen
 me.. dlugo ko
ent?,Wano. f
t ze 8to- fragen in Deutschland von Karl Marx 
w takQ. wlMnie form
 listu do 
ony, I m
e me mogij. mlee absol!ltneJ lO
e- swego stanu posiadan4a, kt6ry w rze- lYP!n-..polakozer
 ' za Jak

o go u- ANATOL STERN PO ANliIEI.SKl bl
 zum Ausbruch des Ersten WE'lt- 
w kt6rym daje wyraz wlernoSc1 swo- 
lezn
I, muSZQ. oprzec 61
 na J
- czywlstooci byl' stanem przywileju w wazano, rozm.awIaI .z Pola;1uem. gdy Poemat Anatola Sterna "Europa" kr!
ges von Hans-UlriC'h \V..hJer. 
1m przekonanlom I mlloeci do nlej. ktmS WI
ItszY'
 oSr
u. PowstaJe .stosunku do ludnoScl muzuhnailSkiej, Bogrm:v .
;zehl do mego, ?statmQ. je- ukazal si
 w Londynie nak}adem wy- Wurzburg, Holzner, 1962; str. 8nl. I 
W nlecale p6I roku potem, Con- pytanle czy Blai0I"W!1TI1, j
l. dojdl}. umoZliwila istnienie i dzia1ande obl _ go .,WIZJ
 byl'a Polka, PlerwSZY: le- dawnictwa Gaberbocchus w prze- 281 I 3n1. - Dzlelo omawia stosunek 
dorcet, ares:z;towany, popelnH samo- do glosu, 
Ij. szukah. dla Bleble tego kaiiczej europejskiej organlzacjl te
- karz 
t6
y go opatrzy
 byl P
lem, kladzie angielskim S. T. i M. H. Socjal-Demokracjl nlemiecklej do za- 
b6jstwo, uniknlj.wszy w ten spos6b Mrodka na Wschodzle czy na Za- rorystycznej. przewlezlono go do SZ,?ItalB: pol
uego. z ilustracjami Mieczy.slawa Szczuki. g-adnlenia mruejszo8cl narodowych w 
czekajQ.cego go szafotu. chodzle? I w tym d w tamtym wypadku zna- . Szczeg61.y te opowladall ml: m6j okla?kQ.. Teresy :?;arnowerowny, foto- Nlemczech od Marxa do wybuchu 
Dodajmy Ze, jak stwlerdza Jean Aleksander Szendryk leZc moZina okol1czmoScI nie uspra- oJclec, 
oJa matka, pant Helena Po- graflaml Stefana i Franciszki The- plerwszej wojny 8wlatowej. 
Fabre w swoLm epokowym dzlele (W 0 1 v e r ham p ton). wiedliwlajQ.ce ale w kaZdym bQ.dZ ra- toc
a 1 p: Leon Golublew, sQ.slad merson6w. WstWY napisali Michael Aot:a. Universitatis Wratlslaviensls. 
"Stanislas-Auguste Poniatowski et zle wyjaJm,iajliC e na poz6r niezrozu- m

c
 rr
lc6w, obecny w6wczas na Horovitz i prof. Oswald Blakeston. Nr 1. Prace l1terackie. III. Sena.cka 
l'EuropE" des luml
res" (pal"yZ 1?52
, Do redaktora "WiadomosC'i" miale zjRiWlska. sa I ea ra nej. Komlsja Wydawnlc:z;a: Alfred Jah!, 
prawdzl,wy kult Condorceta zywII Tak wi
 straszliwa dysproporcja WIERSZE GRONOWICZA (przewodnICZlj.cy), Jerzy Lanowsk., 
Starnlslaw August; Condorcet 1 La- Bezwzgl
dnoSC, z jaklj. p. Barbara sn mogla uzasadnic nlekt6re metody Jadwiga Rzewuska-Tyszkiewicz Wiersze Antoniego Gronowicza u- Leon Zawad
kl, Marla Lutmanowa, 
fayette uosab1ali dla niego godnoSC i Toporska w artykule swolm "PoUty- terroru algersklego. (P a r y 
). kazaly m{' w grudnIowym zeszycie ,JArzy Fa1enciak, LesZf'k \Vlnowskl, 
nadzieje . rewolucji. Niestety, szuka- ka polska wobee Blalorusln6w" Z drugiej strony, 
Jnoienna I chwlej- za ub.r. czasopisma "Cresset" (Val- Ro
dan Sujak. Stanl
aw Pllawskl, 
jQ.c w dZlele Condorce
a Insplracjl do ("Wladom09ci", nr 856) traktuje bl
- na poHtyka algerska rZQ.d6w Francji, 


 paraiso) I letnim za b.r. czasopLsma J6zef WlJ.8Owirz, Antoni Knot, Jan 
reform ustroju polski ego, kr61. mu- dy pope1niane wobec mniejszo.sc1 na- nledotrzymywanie obletn1c oficjal- ECIIA KONKURSU "Experiment" (Waszyngton). Reit.er. Komitet redakcyjny uczetni: 
sial z 
oryCZQ. spostrzec ze fdozof rodowych w Polsce, bl
dy, kt6re zre- nych, brak dostatecznych gwarancji, Alfred Jabn - redaktor naczelny, 
francuski jest zwolennlkiem znlesle- sztQ. ruewQ.tpliwie byly. przekracza nlepewnoSt jutra i dalszej przyszloSci Do redaktora "WiadomoAci" WYSTAWY ,Jan Krnllk - sekretarz komitmu. 
nia monarchU. wszelkie granlce prawdy i 
mlaru, po7JWalajQ. zrozumlee desperaCkQ. po- Galeria Grabowskiego (do 11 wrze- Aleksandra Chrzanowska - sekrc- 
gdy .przywoluje dla por6wna
lla ger- Btaw
 Betek tysi
ey Europejczyk6w. Mus
 si
 wytrumacz c z te 0, 
e 
nia b.r.) : Derek Boshier, David tarz tecl1nlczny reda.kcjl. 
roaktor 
mamzacj
 I Gestapo: rusy!lkacj
 i Dzisiaj powoli kurtyna opada na tym razem nle poslala
 w 
ione' Hockney, Allen Jones, Peter PhilHps, Zffizytu ROJ:"dan Zakrz..wskl. Wro- 
Czeka, Hitlera I Stahna, Elchmanna t
 przE"szlooc. Nowa Algeria rod2Ji si
 kartJd wyborczej al 
kl .J M
 Shepperd, Norman Toynton, c.law. Zaklad Narodowy Im1M1la Osso- 
I jedne/?o zabi
ego v: Polsce :?;yda.. w b61ach. Ale trudno bylo przypusz- lepsze essaye SQ. 'jed
C:
nie 
:li
 Bnan Wright. hil
klch, 1962; str. 193 I Inl. I Ibbl. 
UznaJ
 konleeznoSt dyskutowan,la czac, ze po 7 latach dramatu, rete- antypolskie, a przeclet w cza.sie tam- I Inl. - Na. tom 
da.dajlj. sl
 na.It
- 
naszych bl
6w paf1stwowych i naro- rendum, jak r6MZka czarodziejska, tego 2O-leeia nie .tylko burzono stare "O

O LATOMORUM" pujliCe prace. "Z ctz1ej
 po
tyki kla- 
dowych, ale rue w formle nleprzy- wyprostuje z dnla na dzleii losy. tego cerkwie ale i coS bud I 6 W podplSle pod ryclnQ. w nr. 854/ sycystycznej w Polsce (Stanislaw 
tomnych oSkarZeti, szczeg6lnle dzl- kraju wilj.c 0 :tym' Ia8nl owano , n e 
 - 855 ..WiadomoScl", przedstawiajQ.CQ. Piotraszko), ..Nlekt6re a
ekty ga.- 
siaj i w sprawach, kt6rym ani teraz, Algerczycy po latach ci
lch pr6b mat burzenlaz
a' n
l essay na. e- p
y
otowania 
 laZy wolnomular- tunku pow1
oweg"O" (Jan Trzy- 
ani w przyszloScl, Zadnego juz rue chCQ. pracy, sprawiedllrwoSc1, wolno- czy i 0 ty
 ze 
e


:I
?
 skleJ do uczc;:zema paml
ci ksi
cia J
 nadlowski), "Swlstek':, wileii!'lkl J(yz;e- 
moZemy .!laC zadoMuczynienla. Tak scl. 1 tej wOli, p
j czy p6mlej umialo and bronic, ani chroni
 swolch zefa.. przelozono .!Ord
 Latom?rum fa Krzeczkowskiego (M1
 
wlaSnle Jest 11ze sprawQ. po11tyld wo- b
dQ. si
 musiell poddaC por6Znieni praw 1 ze pan b I takl j akl b I na ..Zakon. Gloslc1eli. W Lstocie Jng-Iot). "Z prob1E'matyk1 ro7.pralW)' 
bee Bla1orwsin6w, bo Blal
 do Pol- przyw6dcy. kram' y Y rzeczy 

odZ1 0 "kamieniarzy (lato- Norwlda ..0 JuUuszu Slowa.cJdm" 
ski me wr6ci, chooby dlatego ze te Nowa. nlepodlegla Algeria maze s1
. Danuta Kossowska morum) , inaczej mularzy. (TadE"uSZ :?;abskl). ..Marl1 Konopnic- 
400 S2Jk61, jakie poslada obecnie wed- rOZIWljae jedynle we wsp6qraey z (D kl.ej ksilj.Zkl Z obrazkam1" (J..rzy Cic- 
Ie Informacji p. Toporsklej, pracujlj. FrancjQ.. W d2JI.edz1nle gospodarczej, e 1 and, F lor I d a). IJO POPRAWIENIA shkow!'lJd), ..Z hlstorll zhiera.ctwa 
nad. tym i to pod nadzorem RosjL tecbnicznej. admlnlstracyjnej, szkol- Do W artykule X. Henryka LaSnlew- polsJdch pleSril ludowych na S1fJ..CJku" 
Pis
 0 tych oskarneniach p. To- nej, kulturalnej jest ona skamna na redaktora "WiadomoAcI" skiego 0 Laskach (..WladomoScI", nr (Tadcu!'lZ RollauE"t'), "Parnlrnza poe- 
porskiej, 00 stalo sl
, chcia}bym po- pomoc dawnej metropolU. Wszyscy P . rzesylajQ.c moiQ. kartkp W y borcz" , 855/856) bl
dnie podano imi
 X. Kor- tv,:,ka S. 
chlilAklej p.t. ..Za GIog-6w 
wledzlee, obl
ym zwyczajem I ob- przyw6dcy algerscy 2Xlajlj. sobie spra- 
 y .., nllowicza (byl'o mu nie Jan ale W1a- PRIP Poll' (TadE"u!'IZ Go.
ar£"k)' 
sesjlj. traktowanie spraw wlasnego w
 z kmlecznoScl tego faktu i stwier- chcIal'bym zaznaczyc ze nie mog
 zro- dyslaw) oraz na2JWIsko siostry Tere- The Duche-ss of Dlno. Phi1in Zi..
- 
panstwa przez Polak6w w formie 88.- dza.jQ. to publicznle. Nie ma co kra- 
umie
 tych malkontent6w, kt6rzy sy (Zofia Landy a nie Landau). 1,:r. .T:wket dpm
 by Ke-Dlwth Farn- 
moblczowanla publlcznego na. oczach ka
: ..la valise ou Ie cercuell". Ta Je

ze 
zlS po Smlerc1 wlelklego Mar- W artykule W. A. Zbyszewskiego hdl. Londyn, Colhns, 196
: mr. 381 I 
obcych (jak np. we Francjl po kata- pomoc, kt6ra jest warunklem Istnle- ::;Q. 
I
 .





il
;
ki

k

 w nr 857 "Wiadomoecl" znieksztal- 
n1. I tab). 6. - Monog-rafla kRI
lcz- 
strofie wrzeSnlowej z trybuny Rady nla twoJVAJ,cego si
 paiistwa algerskle- Wyraz "natr
tny" uWaZam za obraz p cono nazwisko autora artykul'u w kl kuronSklej. pewnle c6rkl szlachclca 
Narodowej w ParyZu), jakby nle doac go, oznaJZa obecn08
 zyTWyCh lUdzi, ucz.u
 patriotycznych. ... ..Dzienniku PoLskl.m": powinno byc p
l!'lkle,g-o 
lekAAndra Batowskle-g-o, 
byl'o propagandy wszelklego rodzaju obeonoM fizycznlj. Europejczy'k6w. Marian Czarnecki a nie Czarniecki. medoszlej zany ks. Adama Czartory- 
przeciw Polsce. A choe p. Toporska Gdy ucichnQ. osta.tnle echa strze- Antoni Kolator skleg-o, p6Znlejszej kochankl Tal1ey- 
sarna m6wl: "Jest prawdlj., ze 8wla- lanin. gdy za:koilCZQ. s1
 bmtob6joze (E 1 m ira, N. Y.). randa; por. rt'Ct'I!lZjl;! J
a Rajeekiego 
domooc narodowa Blalorusin6w r6w- zamachy, bardzo wlelu repatrd8lllt6w H. P.-Wn. w No
vym Jorku. Za list w lOr. 852 ..W1adomooc1 . 
nala :s1
 w pocZl}.tkach XX w. zeru...... powr6c1 do ojczyzmy, a c1 co zostali, uwagi dzi
kujemy. 
fatygowae! nle bierze pod uwag
, ze to "zero" spokojnle, bez obaw, 
 mogli prne- J. J.-Bz. w Diisseldorfle. Przeslall- 
otrzymala Polska od Rosjl z grubym chodzl
 ulLcaml Algeru czy Oranu. €tmy (0iF. 5593, Sao Paulo. BrazU). 


TYRANIA PODSZYTA 
LIIDZKOSCq 
Ares:zJtowany w r. 1833 i zeslany 
w r. 1834 na Sybit' Konstanty Wolic- 
kl opowlada w swolch ..Wspomnie- 
nlach z cza.B6w pobytu w cytadeU 
warszawskiej I na Syberll" (Lw6w 
1876) 0 zn
canlu si
 Zandarm6w nad 
wi
nla.ml w czasle 8.ledztwa. 
W przec1wlenstwie do tego VI post
- 
powanlu SQ.du wojennego wl!laC byl'o 
"coo na ksztalt wyrozumial'oecl, god- 
noScl I prz)'7JWo1too.ci, a czasem na- 
wet coo podobnego do wsp61czuc1a". 
Wszelako najwa.znlejszlj. instancjQ. BULAWA I HANDEL 
byla ludzkosc poszczeg61nych dozor- W warszawsklm "Awiecle" plk Ja- 
c6w, dzi
kl kt6rej ponure wl
zlenle nuary Gr
zlil.sld oglasza clekawe 
przeobraZalo sl
 czasami w przysl'o- rewelacje dotYCZQ.ce rozgrywek w 0- 
wiowe ..pyszne whp.ienie" z ..Zemsty hozie sanacyjnym po sm1ercl PUsud- 
Nietoperza". skiego; omawla m.tn. okollcznoScl. w 
W tej samej Ludwlsarnl, gdzie sto- jak1ch Amlgly zostal marszalltlem. 
sowano najwymySlnlejsze lirodkl In- Wspomnlenla te warto uzupemlc 
kwlzycyjne, cele wl
zienne stawaly anegdotQ.. W czasie przeja.zdu Amlg- 
BI
 m1ejscem hulanek; ucztowano, pa-. lego 10 IIstopada 1936 przez mlasto 
lone fajki, pito wino, grana w karty. na Zamek, gdzle PrezY'dent wr
y1 
.Ja bylem kucharzem Ludwisarnl mu bul'aw
, na nlekit6rych przecznl- 
- pisze Wolickl - I z dostarczanych cach powstaly zatory, kt6re unlemot- 
nam przez krewnych pleczonych In- lIwlaly dost
p do sklep6w. Pew1en 
dyk6w, kapl'on6w, zaj
y. pomarailcz, Izraelita, zdenerwowany nlespodzle- 
owoc6w, cytryn i napltk6w, B6g wle wR.ruj. przelmkodQ. w handlu, dal wy- 
Jakie wytwarzalem frykasy"o raz swemu nlezadowolenlu, zachowu- 
J..dE'n z Zaridarm6w ostrzegai gdy j:j.c przy rtym postaw
 wrorowej 10- 
zjawial si
 nlespodzlewany ront: ga- jalnoecl pai1stwowej: 
szono wtedy SwlaUo I r02Jblegano s1
 - Taklego czlowieka 
do lrWoioh cel, na podobiefurowo ba- Nie mogll mu 
? 


6 


SILVA 


RZEKOMY AFORYZM WOLTERA 
Zwrotu ..tant de bruit pour une 
omelette (tyle halasu 0 omlet)" uzy- 
wa 181
 powszechnie w znaczenlu "wie- 
le halasu 0 nic", "burza w 8Ziklance 
wody", ..g6ra urodzila mysz", ale 
mal'o 'lito ,wie, jak ten zwrot powstal. 
XVII-wieczny Ubertyn, radca par- 
lamentu francusklego, Jacqu-es de la 
Vallee (seigneur Des Barreaux), ka- 
zal' sobie podac w plQ.tek w pewnej 
gospodzie omlet lIla slonlnle. W chwHi 
gdy wlaSciciel goSPod1 z nleeh
cUJ. 
wnosll niepostnQ. pot'raw
, zagrzmia- 
10. Des Barreaux wyrzucU omlet 
przez okno, przy czym zawolal: ..Voi- 
lA bien du bruit pour une omelette 
au lard (I pomyslee ze tyle hala'9U 
o omlet na B1oninle) !". 
Kledy seigneurowi Des Barreaux 
zarzucano ateizm, Wolter wystQ.pll w 
jego obronie, 1 dlatego zapewne przy- 
pisano mu autor8two tego powi'edze- 
nla. Ir11aI ,tak pono mwolaC kledy 
dowiedzial si
 0 spaleniu kslJiZki Hel- 
vtlitlusa ..De l'Esprit". 
WoIterowl przypisano r6wnieZ oj- 
costwo irnnego aforyzmu: ,,Nienawi- 
dzt' tego co m6wlsz ale got6w jestem 
oddac 
Y'cie ab
 mial prawo to m6- 
wlc". Nie ma wszelako sladu 
e Wol- 
ter tak .si
 wyrazil, a dymy po "ZI- 
tatenschatz"ach poszly stQ.d Ze w ta- 
klch wlaBnie sl'owach S. G. Tallen- 
tyre, autor ksiq.z.ld "The Friends of 
Voltaire" (Londyn 1906), okre.slil eto- 
sunek pisarza do sprawy Helvetiusa. 
W ostatmch czasach rzekome 810- 
wa Woltera staly si
 modne ze wzgl
- 
du na lQ.ZnoSt do okielznanla nl
o- 
czytaJnych wyst
p6w Mosleya. Og- 
romna wi
kszoSC brytyjsklej opinii 
publlcz:nej wypowiada s1
 za bez- 
wz.gl
dnym utrzymanlern welnoSc1 
B1owa, takze w tym wypadku, w I01I
 
zasady wolnoecl slowa. Trzeba na to 
odpowiedziee ze wlMnle w Iml
 za- 
aady wolnoSci slowa, z wolnoScl 810- 
wa nie powinni korzystae cl co t
 
wolnooc chcQ. zachowac wyl'Q.Cznle dla 
aleble a po:z;bawic jej swoich prze- 
clwnLk6w. Zar6wno rzlj.dy fa:szystow- 
skie jak komunistyczne dowlodly 
e 
nle uznajl}. woln
cl mowa, i przy- 
znanIe tej wolnoScl Ich zwolennlkom 
jest zle moralnie, gluple poutycznie 
i s7lkodliwe taktycznle. Z wolnoSc1 slo- 
wa powlnnl korzystac jedynle c1 co 

 woln
 pragnlj. zachowac, gdy 
przyjdlj. do wladzy, takze dla swoich 
przec1wnik6w. 
A je.sll praktyczne wprowadzenie 
w zycle zgloszonego wyZej postulatu 
nast
cza trudno6cl, tadnych trudno- 
Sel nle Il18.strtcza proklamowanle go 
przynajmnlej teoretyczne. 
WracajQ.c do Woltera. byc moZe 
w sedno rzeezy utrafil Peter Simple, 
felletonista ..Daily Telegraph"u, pa- 
rodiujliC: ..Nienawidz
 tego co 016- 
wisz 1 zath1k
 ci
 na flmlert jesll 
spr6bujesz to powledziee". 


ZLOTE DOLARY, ZLOTE L02KA 
I ZLOTE JACHTY 
Stany Zjednoczone udzlelily I udzle- 
lajQ. hojnej pomocy pogrlj..Zonym 'W n
- 
dzy pa1\.stwom afrykaiIskim. Na co 
te pienLlj.dze idQ., ujawniono nledawno 
w podkomiltecle Kongresu amerykan- 
skiego. 
:?;ona bylego mlnistra przemyslu 
Ghany, nazwisklem Edusel, kupil'a za 
3000 funt6w wykladane z10tem 10Zk0. 
Prezydent Liberii Tubman buduje dla 
sleble nowy palac za 3.570.000 funt6w, 
aczkolwiek jego obecny palac niewle- 
Ie ustwuje waszyngtoiiskiemu Blale- 
mu Domowl. Za przeroblenle okr
tu 
amerykaiiskiego na jacht dla cesa.rza 
AbisynU Haile liJelasslego zaplacono 
1.100.000 funt6w, przy czym podko- 
mlsji nle udale s1
 stwlerdzic, czy 
ca1y jacht jest wyikl'ada.ny uotem, 
czy teZ tylko sypialn.ia cesarza jest 
obita zlotyml tapetaml. 
Tak czy inaczej, wymlenlonym 
w1adcom przydalaby sl
 zdrowa por- 
cja rozeg na g6lk
. Oczywl
cle zlo- 
tych. 


WIADOMO
CI 


Nr 859, 16th September, 1962 


RERUM 


Kronika 


Ksiqiki 
nadestane 


BOHUNK 
"A Dictionary of Nicknames" Ju- 
liana Frank1yna (Londyn, Hamish Ha- 
milton, 1962) podaje przy slowie ..Bo- 
hunk" obja.Sr1lenle :t.e jest to prze- 
zwisko uiywane w Stanach Zjedno- 
czonych I w Kanadzie na oznaczerue 
polskiego lub w
giersklego robotnl'ka. 
Powstal zapewne z poll}czenia Bohe- 
mian i Hungarian. 


PubllehPd hy ..Wladomoecl', 67 Great 
Ru.qeell Stroot. London we 1 
and prlnted by Su
or Prlnten.' tor u ) 
11-11 New ROfLd. Londen. l!U. . ..
>>>