Wiadomości, R. 18 nr 51/52 (925/926), 1963

London, 22/29 December, 1963 
Registered at the G. P. O. 818 a Dewspaper' 
[Dzis 28 stron I I Cena 9s. 
, 68 ilustracji 
Rok XVIII nr 51/52 (925/926) 
LONDYN 22/29 grudnia 1963 


TYGODNIE 


Red8i1r:cja I admfnlstracja: 61 Great RueeeU 
street, London, W.c.J, tel. CHA 3644. - Pre- 
nwnerata kwarta.lna. 30s.. w Stanach Zjed- 
l1OCZODych i IAn.d:z1e $iJ50, W BelgU 220 fro 
beIg., we Francjl 20 fr., w N1emczech 18 DM., 
w SzwajcarU 20 fro B71W., we Wloszech 2000 
lirOw, w cinnych kra.jach rownowa.rt
 $4.60. 
Zmiana &drew Is. Czeki naler!y wystawlat 
na "Wl&domoAci". Ogtoszenia: admI.ni8tracja 
..WIadomojcl.'.. Cena za 1 cal X 1 szpa.lta Iil- 


Oslol prowadzony za uzd
 przez :J6zeta po drodze 
do Betlejem nl6s1 Panlenk
: zapt'ZQ.tni
ta wylQ.CZ- 
nle 
lq. 0 przyszloAci wdyla nlewlele. 
W6t szedl samotnie ich 
ladem. 
Po przybyciu do mlasta, podr6Znicy zatrzymall 
si
 w opuszczonej Btajnl i :J6zef z rniejsca. zabral 
sl
 do roboty. 
"Ludzle - m
lat w6t - to zdumlewajQ.Ca rasa. 
Ozego to nle potrat1q. zrobl
 swyml 
kaml i ra- 
mIonaml! 0 iler! to lepsze od naszych }ropy! I 

. A nasz pan Die ma soble rownego w maj- 
sterce i tadzeniu rzec:zy, w naproetowywanlu tego 
co krzywe i gir:ciu tego co proste, w rdbIenlu wszyst- 
kiego co nal
 bez melancholU i mlu". 
:J6zef wychodzi i nlelba.wem wraca nlosq.c na ple- 
each stom
, lecz co za stom
 - tak tywq. i roz- 
8loneczn1onq. te sarna jest 
tkiem cudu. 
,,00 on1 tutaj przygotowujq.? - mOwt do slebie 
osiol. - To wyglq.da na poslanko dIa dziecka". 
- Pewn1e br:dzlecle potrze1m1 tej nocy - rzecze 
Panienka do wolu I osta. 
Zwi
ta dlugo patrzq. po sobie, usllujq.c zroou- 
mloo, a potem ktadq. si
 na klepisku. 
Wrychle budzl je c1chy glos, kt6ry przeo1knq.1 
wskroa catego nieba. do zieml. 
W6t wataje, stwIerdza te w tt6bku znajduje si
 
nagle, 
iq.ce dziectq.tko I metodycznie, mlejsce przy 
miejscu, rozgrzewa. je swolm oddechem. 
PanJenka dzI
uje mu spojrzeniem petnym u- 
Bmiechu. 
Uakrzydlone istoty wchodzq. i wychodzlJ udajq.c 
f;e nle widzq. Aclan, kt6re przenlkajq. z takq. tat- 
woSci
 
:J6z6f wraca. z pieluszkami potyczonyml 00 sq.- 
siadkl. 
- To cudowne - mOwt swoim glosem c1el111, 
troch
 za. gt8iym w tych okolicznoSclach. - 
:Jest p6inoc, a jasno jak w dzied. awi
 trzy sIoil- 
ca zamlast jednego. Ale dJV'.q. do tego teby sl
 po- 
Iq.czy
. 
o 
c1e w61 wstaje, stawla uwab1le kopyta bo- 
jq.c sir: zbudzi
 dziecko, zdeptat jaJd
 kwiat me- 
bleski, al'bo zrobi
 krzyw
 anlolowi. :Jak wszystko 
stato si
 cudownie trudoe! 
Sq.s!edzl przychodzlj. odw1edzi
 :Jezusa i Pann
. 
Sq. to ludzle ubodzy, kt6rzy mogq. of'iarowa
 tylko 
swoje promienne twa.rze. PMnlej przybywajq. inni, 
kt6rzy pnynOSZQ. orzechy, fujark
... 


W6t I oslo1' U8Ilwajq. slQ nieco oa bok I zasta- 
nawiajq. si
 jakle sa.ml zrobiq. W'l"8Zenie na Dzie- 
c1q.tku, kt6re ich jeszcze nle widzlato. 
- Nle jesteSInY potworaml - pow:Iada oslol. 
- Ale zrozum .u naszyrn wyglq.dem, kt6ry zu- 
pelnie nie przypomina ani jego wlasnego, ani jego 
rodzic6w, mOOemy je przestraszy
. 
- 
16bek, Btajnla I dach z krokwiaml tat nle 
aq. do nlego podobne, a jednak sir: Ich nie bo1. 
Ale w6l Die byt przekonany. Przypomnlal soble 
swoje rogl i popadt w zadum
: 
"To naprawd
 bardzo przykre nie moo al
 
zbliZyt bez wzbudzanla strachu do tych kt6rych 
sir: najbardziej kocha. Zawsze muszr: uwata
, teby 
kogOlA nie skaleczy
, a przeclat nle lef;y w mojej 
naturze napada
 na osoby czy rzeczy bez powodu. 
Nie jestem ani ztoczyilcq., ani truclclelem. Ale 
gdzlekolwlek sir: ruszr:, zawsze wQdzr: air: z tyml 
rogaml I bu
 sir: z nlmi i nawet kiedy jestem 
zmorzony snem I kiedy trac
 
a.domoSC, te dwa 
oSclenle, te dwa twardziele 8IJ. ze mnq. t Die zapo- 
mlna:jq. 0 mDie. Polirodku nocy czujQ je na akraju 
molch marzed sennych". 
Wielka trwoga chwyc1ta woh1 na mySl te sir: 
talk bardzo przybli
1 do dzieciq.tka by je rozgrzaf. 
I gdyby tak przez nleuwagr: ub6dt je roglem... 
_ Nie powinleneA sir: zbytnlo Zbli
t' de maled- 
stwa - mOwt osiol, kt6ry zgad1: rny!lli towarzysza. 
_ Nle wolno cl nawet 0 tym mylilel:, bo m6g1:by
 
je zranl
. A poza tym, m6gtb
 na nie kapnq.
 

linq., kt6ra c1 Acieka z pyska, a to by10by nlesto- 
sowne. A wlaAciwie dlaczego ty air: tak lIUnlsz 
kledy jestea szczr:
liwy? Zachowaj to d18 slebie. 
Nie potrzebuje8'L tego pokazyw
 wszystkim. 
(MUczenle wolka). 
_ Widzisz, ja ofiaru
 mu dwoje molch uszu: to 
sir: rusza., to moma nastawi
 oa wszystkie strony, 
to Die ma kolicl, to jest przyjemne w dotknlr:ci'll. 
To jednoc:zamte straszy I uspokaja. To wlaf!D1e 
to czego trzeba do zabawlenla dziecka I to poucza- 
jq.ce w jego wieku. 
_ Ta.k. Rozumiern. Nle p
. Nie jestem taki 
gh1pi. 
Poniewa1; oslol rnla1: mtn
 
 nazbyt dufnq., wolek 
jednak dodat: 
- Tylko me zacznIj mu ryoze
 nad glowq.. M6gI- 
by
 je zabl
. 
- Prostak - powiedzlal osiol. 


Osiol trzyma sir: lewej strony zl6bka, w6t prawej: 
mlejaca kt6re zajrnowali w chwiU Narodzin, a kt6re 
w6l, w pewnej mlerze ceremonialist&, szczeg61nie 
sobie cenI. Nleruchomi i peln1 czcl trwajq. tam go- 
dzlnaml jakby powwall niewldzialnemu mala.rzowl. 
Dzleclr: przymyka powieki. Spieszno mu zasnq.
 
na nowo. Kilka krok6w za proglem snu czeka 
Swietllsty aniol, t.eby je ezegOlA nauczyc lub mOOe 
o cOlA prosi
. 
Aniol wychodzi t.ywy z sennego marzenla :Jezusa 
i zjawia sir: w szople. Sktoniwszy sir: przed nowo- 
nal"Odzonym maluje przeczysty n1mb wok61 jego 
gtowy. I drugl dla Panny I trzecl dla :J6zefa. Po- 
tem oddala sir: w rozbtysku skrzydet I pl6r, kt6- 
rych biel clq.gle odnawiana i s7JUIIllq.ca przypomlna 
blalollt fal morsklch. 
_ Nam aniol n1e dal nimbu - stwierdza wolek. 
- Na pewno wie dlaczego. Zbyt mato znaczy- 
my, osIoI t ja. A poza tym, czegoSmY dokol'.ali, teby 
zaslutyt na takq. aureolr:. 
_ Tyli n8lpewno nlczego nle dokonal, ale zapo- 
minasz :Ze ja dZwigatem pannr: na grzbiecle. 
W6t mysli, patrzq.c przed sleble: 
,,:Jak to air: dzleje, Ze Dzlewica tak pir:kna I tak 
lekka kryta w sobie to dorodne nlemowlq.tko?". 
Ale rnOOe my!llat glo8nO. Eo oslol mu OOpowlada: 
_ Sq. rzeczy, kt6rych ty nle moresz zrozumie
_ 
_ Dlaczego clq.gle m6wisz te ezegoS nie rozu- 
mtem? 
ylem dh1tej n
 ty. Pracowatem w g6rach, 
na nlzlnach I nad morzem. 
- Nle 0 to chOltLt - stwlerdza osiol, a potem: 
- To nle tylko aureola. :Jestem pewny, wole, teA 
nie zauwaZyl it dzlec1q.tko jest jakby 9kq.pane w 
cudownym pyle, alOO raczej jest to cOlA lepszego 
nit pyl. 
- To 0 wiele deUkatnlejsze - mOwt w6l. - To 
jest jak 
aUo, ztoclsty opar kt6ry wydziela sir: 
z malego cialka. 
- No tak, ale ty to tyIko mOwtsz by mnie 
przekona
 f;eS to sam widzlal. 
- A co, nle wldzlalem? 
I w6t c1q.gnle os1a w kq.t stajnl, gdzle na znak 
adora.cjl zta!yl gatq.zeczkr: dellkatnle otoczonq. 
ZdZbtaml s\omy, kt6re bardzo dobrze oddajq. pro- 
mlenlowanle bosklego clata. :Jest to plerwsza kap- 
lica. Tr: stomr: woIek przynl6st z pola. Nie Bmial 
tknq.
 stomy w tl6bku; ponlew
 byta smaczna, 
wzbudzala w nim przesq.dny lr: k . 


AZ do zapadnir:cla zmroku w61 I oslol paSli sir: 
na Iq.ce. Choc kamlenlom zwykle trzeba bylo duro 
czasu by zrozumloo, oa polach by to ju1; wiele ta- 
kich kt6re wiedziaty. Natknr:U air: nawet na kamyk 
kt6ry przez lekkq. zmlanr: barwy i ksztaltu dal 
im do zrozumlenla te wie 0 wszystkim. 
Byty takZe kwiaty polne, kt6re wledziaty I kt6re 
naleial0 oszczr:dza
. Nle latwo by to pafi
 air: w 
polu bez popemlenla 
r:tokradztwa. I jedzenJe 
wydawalo sl
 wolkowi coraz bardzlej Zbyteczne. 
SycUo go s
ele. 


*) Opowladanie z tomu "L'Enfant de 11\ Haute- 
Mer"; przeklad za po'liWoleDiem wydawcy (EditiODB 
GaJlimard) . 


przeloiyl TYMON TERLECKI rysunki ADAMA KOSSOWSKIEGO 
, . r 
WO
 I OSIOi. U Z
OBKA.) 


JULES SUPERVIELLE 


Przed wodopojem taJd;e zadal soble pytanie: 
- A ta woda czy wie? 
W nlepewn
i wolal nle pI
 I poszedt dalej do ja- 
kiej8 zamulonej kahlZy, kt6ra wyratnie 0 nJczym 
jeszcze Die wiedziala. 
Ale czasem nic go nle uBwiadamlalo pr6cz nle- 
skoilczonej stodY.CIZY w gardle wtedy gdy jut prze- 
tykat w
. 
"Za p6Zno, - myslal wotek, - nle powlnienem 
byt pI
". 
Nie mnial oddycha.t, powIetrze wydawalo rnu sl
 
czym
 

tym i 
adomyrn wszystkiego. Bat sl
 
te wraz z powietrzem wetchnle anlola. 


W6t wstydzU sir: Ze Die zawsze jest tak czyaty 
jakby tego pragn&.l. 
"Ba! Trzeba b
e dba
 wlr:cej 0 
 nt! 
dotq.d. I jut. Trzeba. tylko uw
. Baczy
 gdzle 
ata.wiam nogl". 
0sI0I nie BUszyl sobie gtowy. 


Stoi1ce weszto do stajnl, I dw6jka zwlerZQ.t Bta- 
rata si
 na przescigi osIanla
 Dzieclq.tko. 
"Trochr: stoilca maZe by t nie zaszkodzUo, 
rnyslat w6l, - ale osiot znowu orzeknie te sir: 
na tym nie znam". 
Dzleciq.tko spa to clq.gle i w snle niekiedy m
lal0 
i sciq.gato brewkl. 
Pewnego dnla, gdy Panna w progu stajnl odpo- 
w1adala na bezUk pytail Btawianych przez przy- 
sztych chrzeScljan, osiol pyskiem delikatnie obr6cU 
malef1stwo w swojq. stI'QIlr:. 
I Maria, wr6clwszy do 8Wego syna, bardzo sir: 
przel
kta: z uporem szu'kata twarzy dzlecka tam 
gdzie JIi. zostawi1a. 
Zrozumlawszy co sir: stalo, data osIoIkowi do zro- 
zumlenla te nie nalef;y dotyk
 dzieclq.tka. W61 
przytaknq.t jej wyjq.tkowo wymownym mllczen1em. 
UmIal nadawa
 swojej nlemocie rytm, OOclenie, 
akcenty. W chtodne dnl mo:!:na by to latwo sledzi
 
ruchy jego m
U po dh1golicl kolumn pary, wydo- 
bywajq.cej sI
 z jego nozdrzy. I zda
 soble sprawr: 
z w1elu rzeczy. 
W6t uwataJ te ma prawo oddawal: Dzieciq.tku 
tylko ustugl poArednle, 
q.gajq.c ku sobie muchy 
stajenne (w tym celu co rana ocieral soble grzblet 
o dzlki ul) lub miaZdZq.c owady na AcianlE" 
0sI0I naaluchiwal hatas6w z zewnq.trz I je!lli 
 
wydawalo mu sir: podejrzane, zagradzal wejScle. 
W6t natychmlast Btawal za nlm Zeby 7,wi
kazy
 
zaporr:. Robill slQ tak cl
 jak tylko mo:ma; 
p6ki trwato niebezplecze1istwo, Ich glowy I brzuchy 
wypetnliaty si
 otowiem i granltem. Ale tch oczy 
blyszczaty, bardziej czujne nt! zazwyczaj. 


W6t ze zdumieniem spostrzegt Ze Panna zbllZa- 
jq.c si
 do 1;t6bka wywoIywata umrnech na twarzy 
Dzleciq.tka. :J6z6fowi, mimo brody, udawalo sI
 to 
r6wnlat bez wI
szego wyaUku al1bo przez samq. 
dbecnMt, alOO przez 
 na fujarce. W6t t
 miat 
och
 cOlA 
. Ostatecznie, trzeba tylko drou- 
chat. 
"Nie chcQ nlc z1:ego m6wi
 0 panu gospodarzu, 
ale wQ.tpir: czy bytby potrafU rozgr
 Dzieciq.tko 
:Jezus swoIm OOdechem. Co sir: za8 tyczy fletu, wy- 
starczytoby tebym zostat z malym sam na sam: 
wtedy mnle jut nle oniemniela. Stasje sir: z powro- 
tem IstotQ. potrzebujq.cq. oplekl. A w6t prrecleZ ma 
pocZ'llcle swojej slty". 
Kledy paBld si
 ra.zem na polu, 
o zdarzalo 
si
 Ze w61 opuszc
al osla: 
- GdzieZ to idziesz? 
- Zaraz wr6c
. 
- Ale gdzie Idzlesz? - nastawal oslol. 
- Id
 zobaczyt czy czegOlA nle potrzebuje. NI- 
gdy nle wladomo. 
- ZostawZe je w spokoju. 
W6t sir: oddaJal. W dachu stajenJd byl przeztor 
_ to co p6tniej mIalo si
 nazywal:, w1alinle z 
 
przyczyny, "wolim okiem" - przez Jd:6ry rogaez 
zaglq.dal z zewnq.trz. 
Pewnego dnla w6l stwIerdzU, te Maria I :J(yzef 
wyszli. Znalazt fujarkr: na tawce, w zasir:gu 8WegO 
pyska, ani zbyt daleko ani zbyt bUsko Dzleclq.tka. 
"Co by mu zagra6? - powiedzial do s!eble wo- 
lek, kt6ry omnielll sI
 klq.gnq.
 na sieble uwag
 
:Jezusa tylko za tym muzycznym poArednlctwem. 
_ PieMl do pracy? 
iew bojowy odwa.mego bycz- 
ka? czy "Zaczsrownq. ja l6wk r:"? 
Czr: sto wo1y zdajQ. sir: przeZuwaC, gdy w glr:bl 
duszy !!plewajq.. 
Wolek zadq.1 delikatnle we flet i wcalp. me jest 
pewne czy jakl
 anlol nle pom6g1: mu w ....'Ydobyctu 
z nlego tak czystych dtwl
k6w. Dzlec1q.tko unJoeto 
z lekka gl6wkr: I barki na policleli t.eby zobaczy
. 
Flec1sta nie byl jednak zadow"olony z wynlku. Ale 
przyn8Jjmnlef mlat pewn0lA6 te nikt z zewnq.trz go 
nle dos1ysza1. Chat tu si
 mylll 
Szybko umknq.1 w stra.chu teby ktOlA a 
1aszcza 
osIoI nie wszedt I nle zaskoczyl go zbyt bl18ko 
fleciku. 


_ PrzyjdZ je zobaczy
 - powiedzlata Panna. 
pewnego dola 00 wolu. - Dla.czego sir: teraz nlgdy 
nie zbllt.asz do mego dzieclq.tka? Tak ladnle je 

eYlaleA gdy bylo feszcze nagusIef1kle. 
W6t oomtelony stanq.l tut przy :Jezusie, kt6ry, 
by go calkIem omniel1
, pochwyctl jego pysk w oble 
rq.czkl. W6t wstrzymal oddech teraz bezuf;yteczny. 
:Jezus sir: uBmlecha.l Rado8'6 wolu wyramta air: 
bez sl6w. Przybrata k8zta1t jego ciala I wypemUa 
je aZ po same konluszki rog6w. 
Dzleclq.tko patrzyto to na 06Ia, to na wolu. Oslol 
byl troch
 zbyt pewny meble, a w6t doznawal uezu- 
cia nJezwyklej mrocznoAcl przy tej twarzyczce deU- 
katnle 
etlonej 00 wewnq.trz, jakby w malut- 
kim I daleklm domku 
atlo lampy przenlkalo 
przez lekkte zaslony z jednej Izby do druglej. 
Wlcizl}c te wotek jest tak chmurny Jzteclq.tko 
wybuohnr:to glo8'nyrn Bmlechem. 
Zwierzr: nle pojmowalo jasno tego mntechu t za- 
dawato soble pytanie czy malec je nle wysmlewa. 
Czy nle naletaloby odtq.d okazywal: wir:cej powAcIIJ- 
gUwoki? A nawet OOejS
? 
wtedy dzieclna zaSinlala slr: znowu tak 
etll- 
stym., tak wydawal0 sir: woIkowi synowskim lm1le- 
chern te zrozumlal I
 dobrze zrobll nle odchodzlJc. 
PanJenka I jej synek 
 przypatrywaU sl
 
soble z bUska. 


"Wydaje ml slQ, t.e powlnno tu by
 mlejsce 
tylko na 

 - m
la1: w6l. - Nle bylo dotlJd 
czyst8zej matki, pI
iejszego dzlecka. Ale nie- 
kiedy i ona I ono wyglq.dajq. tak powatnle"... 


I' fi\ "" 

 II ,. 
 

,/:;



 
 


J He:' {,
 ( 

 

{"\?' 
.'.:. i
\\."
 \1E 
 'r 
 

 r.....'. I 7 i!:'
' !.p:... -..-- W' 
. '-' 1 '+ '... '-4'
''' , .!. ';
 
, L ) ::!""
w
, . 
 } 
. 
 , \ _' .... 
. .: ......Y'.... 
 - 
JI'\ .-:41' L J:.""\t,,\\, .. - .' '" 
 
j -f '
-' ':' '..:.' ..., - =--., 
j-c '.\' ". ,.'. 
." r, 

 

i' .
j)\)i'l V." 'J 

 t 

 I i .: !, I' 

:.:

.}
] 'i 1J t ','!:\ 

I !,' 1
' 
=
--, li " . 
. ,11\' ;::;:...;:.
. 
 \. 
,..::


'./ . .
- -=..:,.... 


W6l i oslo1' mleli wra.cat do Btajnl. Przyjrzawszy 
al
 dobrze w ob&wie t.e sI
 myU, w6l pow:IedziaI: 
- Sp6jrz no na t
 
, kt6ra. idzle po nle- 
ble. :Jest bardzo pi
kna t rozgrzewa. ml serce. 
- Zostaw swoje serce w spokOlju. Nle ma. ooa 
nie wsp6lnego z wielkiml wydarzen.iami, w kt6rych 
uczestnlczymy 00 pewnego czasu. 
- M6w co ChCe8Z, ja uW8lt.am te ta gwia.zda 
zbUf;a slQ ku nam. ZOba.C7J jak nlsko Idzle po nlebie. 
Wyglq.da jakby kierowa.1a air: do naszej Btajenld. 
A pod nlq. trzy osoby obsypane drogImI kamlenla.mi. 
Zwierzr:ta. dotarty do progu Btajnl. 
- Wedh1g c1ebie, wole, co to znaczy? 
- Za dut.o wymagasz ode mnie, oole. ZadlJwaJam 
slQ widoklem tego co jest. To 1 tak jut wlele. 
....:.. A 18. roam sw6j poglq.d 
- Pr
ej, p
j no, - rzekl :J6z6f otwlerajq.c 
wrota, - czy nle wldztc1e, te zagradZacle wejScie 
I przeszkadzacie tym paJ'istwu? 
Zwlerz
ta usun
 81
 na bok by przepuAct
 
kr6l6w. By to ich trzech, i jeden z nlch, zupelnie 
czarny, reprezentowal Afryk
. Zrazu w6t dawal 
na nlego dyskretne ba.czenle. Chelat si
 upewnl
, 
czy aby Murzyn tywi dla nowonarodzonego tylko 
naprawdr: dobre uczucta. 
Gdy obUcze czarnego, kt6ry musial by
 trOch
 
kr6tkowzroczny, nachylilo 81r: by zobaczy
 :Jezusa. 
z bliska, gtadkie I wypolerowane jak lustro, 00- 
biln obraz Dzleciq.tka z takq. czoiq., z tak wlelkim 
zapomnlen1em 0 soble t.e serea wolu prrepelnUa 
stodycz. 
"To ktOlA bardzo zacny - pom
lal. - Tamel 
dwaj nJgdy by si
 na to nle zdobyli". 
Po kilku mtnutaoh dorzuc1t: 
"Ten jest nawet naJIepszy z WSZY9tkich trzech". 
W6t przychwycU blatych kr616w w chwiU gdy 
starannJe chowaJi w swolch jukach 
bto 8lomy, 
kt6re wyclq.gn
U ze tt6bka. Czarny nle cheW wz1q.
 
nJczego. 
Na przygodnym legowisku poty'czonym przez 811-- 
slad6w trzej kr610wie Z88Ilr:li. 
"To dziwne - m
lal woIek - k
 sl
 do anu 
w 'koronle. Twarde to I musl zalWadzac 0 wiele 
bardziej, nit rogl. Z tyml blyszczq.cynrl kamlen1aml 
na glowle chyba trudno usnq.
". 
Spall grzecznle jak posQ.gI wyc1q.gn1Qte na sarko- 
fagaoh. A Ich gwlazda btyszczala nad tt6bkiem. 
Tot przed brzaskiem wszyscy trzej podnleali ai
 
rownoozetm.le, jednakowymi rucha.ml. Zobaczyli we 

e tego samego anJoIa, kt6ry tm nakazal ruszy
 
za.raz w 
 I nle wraca
 do za.zdro9nego Heroda 
z wiadomokiq. te wldzleli Dzlec1QJtko :Jezus. 
Odeszli zostawlajq.c gwlazd
 na.d 
6bkiem, aby 
kaZdy wiedzial, te to w1:aSn1e tu. 


MODLlTW A WOI,U 
"Nle oalety' mnle BlJdzif, 0 nlebia.i1skle Dzle- 
c1r:, po moim g8Iplowatym I nierozga.rnl
tym wy- 
glq.dzte. Czy nle rn6gtbym kiedy{i 
 by
 po- 
dobnym do malej chodzq.cej skaly? 
"A te rogl - to wdne tebys wledzlal - ra- 
czej ozOOba nit co Innego. Wyznam cl szczerze, 
te nlgdy Ich nle u!ytem. 
,,:Jezu, o6w:Iel: cale to ub6stwo I ten nle- 
rozum, kt6re 8IJ. we mn1e. Nauez runie odroblny 
Twojej delikatnoAc1 Ty, kt6rego nMkI i rq.czkl sq. 
tak mlsternle doczeptone do Twego elala. Czy nle 
zechelalby
 rnl powiedzlel:, m6j maleilki PanJe, jak 
to sI
 stalo Ze :jedneg-o dnla, odwr6clwszy tylko 
glowr:, nagle Oleble zobaczylem w calej Twej oka- 
zaloki? 0 jakZe Cl dzi
jr:, cudowne Dzlec1q.tko, 
te woI!no ml klr:cze
 przed Tobq. I w ten spos6b 
ty
 w poufaloSct z anlolaml I gwlazdaml! Nlekiedy 
zadaj
 soble pytante czy przypadklem nle zaszta. 
pomylka I C'zy rzeczywlscle ja powinlenem by
 
tutaj. MOOe{j me zauw
1 te mam wlelkq. bliznr: 
na grzblec1e I te z OOku brak ml sierSci, co dosy
 
brzydko wyglq.da. Nawet w ob
ble mojej rodzlny 
moZna by to wyznaczy
 mego brata Zeby byt z 
Tobq. lub molch kuzyn6w, kt6rzy sq. 0 wiele uro- 
dztwsl ode mnle. Czy lew alOO orzet nie byUby 
bardzlej powotanl ?". 
- Clcho 'bq.dZ - powiedzlal oslol. - Co tak 
wzdychasz? Czy nle widzlsz te przeszkadzasz mu 
spa.6 swoim przetllwanlem? 
"Ma racj
 - rzekt do sleble w6l. - Trzeba 
umlet'! mllcze
 Jdedy nalety'. Nawet je!lli odc7:uwa 
siQ szcz
le tak wleIkle, Ze nle wiadomo gdzie je 
pomieScif" . 
Ale oslol tat sl
 modUl. 
,,sty poclq.gowe, osly juczne, liciele sIr: nam 
pod kopyta pl
e tyc1e I na weso1ych pastwlskach 
08'1q.tka b
q. patrzaty w jasnq. przysz1oS
. Dzl
1 
Tobie, mlody czlowteczku. kamlenle 
13- tkwity 
na wlaScl.wym mtejscu, na skraju drogl i nie 
b
q. na nas spadaty. I jeszcze cOO. Dlaczego to 
na naszej drodze muszq. by
 stokl a nawet g6ry? 
I czy nle byloby wszystklm dogodnie gdyby wszr:- 
dzle byla r6wnina? I dlaczego to w6l, kt6ry jest 
81lnlejszy ode mnle, nigdy :nikogo nle dZwIga na 
grzblecie? I dlacwgo moje uszy sq. takle d1ugie I 
ogon jest bez slerScl I moje kopyta Bq. tak male 
I moja pierS jest tak WlJ8ka I m6j glos taki wrza- 
Rkllwy ? Ale mo:!:e to wszystko nle jest nleodwo- 
talne?". 


W czasie n8StWJllych nocy to jedna. to druga 
gwiazda stata na stra!y. A czr:eto pelnily jq. cale 
konstelacje. Dla OI:!1oni¥'Cla t8ljemnlcy nleba, mlej- 
see, gdzie powlnny byly sta
 n1eobecne gw1azdy, 
zawsze zakrywat oblok. By to to cudowne Ze Nle- 
skoticzenie Odlegte stawaty sI
 zupe1nie malutkie, 
by stanq.
 nad tt6bklem I zachowywaly wylq.cznie 
dla steble na.dmlar mru, lIwtatla i ogromu, wydzle- 
lajq.c tylko tyle lie bylo Dlez
e, by ogTZa
 I 

etU
 1!ZOpQ, a nle przerazl
 dziecka. Pierwsze 
noce ch
jaJ'istwa... Panna, :J6zeof, D71ec1q.tko, 
W6t I 0Ri0l byli wtedy sobq. w apos6b niezwykty. 
Ich to:!:sam
, kt6ra za dnia. nieco sir: roz- 
praazata i rozdra.1miata na g
1 - po zachodzle 
sloi1ca cudownte 81
 Rkuplala. t 
Ia.. 


Wtele zwlerzq.t za. poArednlctwem wotu I 061a 
doprasza1:o siQ poonania Dzlec:lq.tka :Jezus. I pew- 


nego pl
knego dnia koil, zna.ny ze swej ogiady I 
szybkoAci, za. zgodq. :J6ze!a zostaJ wyznaczony przez 
woIu do zwoIania nazajutrz w8zystldch. kt6rzy 
chc1eU przyby
 do stajni. 
0sI0I i w6l zastanawiaU sl
 czy nal
 wpulici
 
dzikie zwierzr:.ta, a takZe dromadery, wielbtQ.dy, 
sIonie, wszystkIe kreatury kt6rych gar1:oy, trq.by 
I nadmiar koAci 1 clala wzbudza podejrzenie. Py- 
tanie to dotyczylo r6wnl
 stra.sznych Insekt6w, 
jak skorpiony, tarantulie, w1elk1e pa.jq.k1, gad6w jak 
bnije, to wszyatko co w swolch gruc:zotach wy- 
twarza jad za.r6wno w nocy jak w dzied, a nawet 
o 
cie, kiedy wszystko jest czyste. 
Panna nle miala wq.tpliwoAcl. 
- MOOec1e je wpuki
 wszystkie. Moja d7J1.eclna 
jest w tl6bku r6wnle bezpiecma. jak gdyby byta 
pa!Jrodku nlOOa. 
- Ale po kole!! - dorzuc11 :J6zef tonem prawie 
wojekowym. - Nle chc\, mby dwoje 2JWferzll-t 
wchodzUo przez d1'71Wi jednoozeI!inle. Nikt by al
 w 
tym nle wyDlal. 


f 


r'
 
 / 

 --- 
---::_
\L
 
,' 

 .

..." 


!L-' 
l -\ 
"t 
, 


'-.;. 
'/ . 


i 
t '

.:'. \ ' 
{...... - 10 

 ;
)
.' . UI 
 \
/ 

/ I 9
J \ 


 
', '. :-'; 
. ./;/. I) 
. --..... 


...1 


-
 


Z
to 00 zwterzq.t jadowitych, 00 wazyscy czuli 
te sh1sznle im 81
 DaJe:ty to 
uczyn1cnie. Do- 
cenlono takrt: w
w, kt6re unlkaty patrzenla na 
Dzlewic
, trzyma.jq.c si
 od jej O8Oby mef;Uwle z 
daleka. A wychodzity z takim epokojem i godnOlAciq., 
jakby byty got
biaml lub psami podw6rzowymi. 
Przyszly teZ zwierzQta tak maleilkie Ze nle bardzo 
by10 wiadomo czy 8IJ. wewnq.trz czy jeszcze czekajq. 
na dworze. Dano catq. godzlnQ atomom zl"by mogty 
slr: przedstawi
 i okl'lJ!y
 tt6bek. Gdy uplynq.l czas 
dla nlch przeznaczony, m1mo te :J6zef czut po lek- 
kim laskotaniu sk6ry t! jeszcze nle wszystkle z 
Dich wyszty - rozkaza1 stawi
 sl
 nastwnyrn 
zwterz
tom. 
Psy nle mogty slr: powstrzyrnal: od zb:iwienJa: 
nle pozwolono 1m przebyw
 we wn
u 87.opy jak 
osh1 I wolu. W odpowiedzi na to wszy8C.y je gla- 
skali. Odeszty peble wdzl
c1. 
Kledy zapach za.powiedziat zblitaIlie slr: lwa, w6l 
I oslol zaczr:1i zdradza
 nlepok6j. Tyro bardzlej t.e 
ta woil oprzenlkala nie zwaf;a.jq.c na nlc, poprzez 
kadzld1o, ml
 i inne wonnoki kt6rymi magow1e 
szczodrze oasycili powietrze. 
W6t docen1al wspanlaJomytlne wzglQdy, kt6re 
uzasadn1aty zaufanie Panny i :J(yzefa. Ale zostawi
 
dzlecko, ten delikatny ptomyk, przy bestll, kt6rej 
:fedno tchnlen1e mooe je zgB8i
... 
Niepok6j wolu i osIa zwir:kszal jeszc
 wstyd 
te, jak jasno widzleli, obecn
 lwa calkowicle 
Ich paraliZowala. R6wnle ddbrze jak 0 rzucenlu 
sir: na nlego, mogli marzy
 0 zaatakowanlu grzmo- 
tu czy ploruna. A w61, ostabiony postem, czul 
 
raczej eterycznle nit wojownlczo. 
Lew wkroczyt z grzywq. kt6rq. czesal tylko wlatr 
pustynny, z oczaml peJnymI melancholU, kt6re m6- 
wlty: ,,:Jestem lew, cM; na to poradzQ? :Jestem tylko 
kr61em zw:Ierzq.t". 
Bylo widoczne, te zaP1'Zll-tato go przede wszysi:- 
kim to by zajmowa
 mo:!:Jiwle jak najrnnlej mlej- 
sea w Btaje.nce, co me by to tak latwe, by oodychat 
bez na.ruszania czegokolwlek wok6l sleble, by za- 
pomnie6 0 8WoIch ruchomych pa.zura.ch I !uchwach 
poruazanych pot
ymI muskulaml_ Zblltat mr: ze 
spuszczooyml powlekamI, skrywajq.c swoje W1Ipa- 
niale zQby jak wstydliwq. chorobr: I z takq. skrom- 
noSciq. t.e by to jasne, It jest z tej rasy lw6w kt6re 
w przyszloScl mlaty odmOwt
 pomrcta frw. Blan- 
dyny. Pannle by10 go 
l I starata sl
 go podtrzy- 
mal: na duohu umniechem podobnym do tych, kto- 
rymi zwykle darzyta 8Woje dzieciq.tko. Lew pa.trzyl 
przed sleble z .wyrazem jeszcze bardziej zdespero- 
wanym nt! przed chwllq.: 
"eM zawlnUem, Ze jestem tak wielki I tak 
silny? Wlec1e dobrze ze zawsze jem tylko przy- 
naglony glodem I 
etym powietrzem. Poza tym, 
jest t
 sprawa lwiq.tek. Wszyscy mnlp.j lub wir:cej 
staralimny sir: by
 trawot.erni. Ale trawa to me 
dla nas. Tego nle moon a przetknq.6". 
Wtedy jego olbrzymi leb podobny wybuchowi 
wtos6w i kudl6w schylU sir: I smutno opad1 na twa.r- 
dq. zlemir: a 
el na koi1cu ogona wydawal si\, 
r6wnie przygn
biony jak glowa - 
r6d wlelJde- 
go mllezenla, kt6re leg-to clr:tarem na wszystkich. 
Gdy przyszta kole1 na tygryB8., rozp1aszczyl sir: 
na zieml do tego stopnla te wskutek umartwieil 
i wyrzeczeti stal sir: prawdziwym dywanlkiem u 
st6p tt6bka. Potem, w kllka sekund, wr6cil do ale. 
ble z nlewiarogodnq. doktadnoAc1q. I pr
oAclli 1 
WY!lZedt bez slowa. 

yrafa przez dobrq. chwllr: pokazywata swoje no- 
1;yska w przezlorze drzwl t wszyscy zgodnle uznali 
te to "liC'zy sir:" za. obeiscie !!16bka w kob:o 
To sarno by10 ze s'onlem: zadowolil 6Ir: przy- 
klr:kn1
lem w progu I wykonanlem trq.bl} nreh6w 
przypomlnajq.cych kolysanle sir: kadzlelnicy, co 
wszystklm bardzo przypadto do gustu. 
Baran z olbrzymlq. we1nq. upieral sir: teby go 
ostrzyt.ono na mlejscu: z plr:knym podzi
kowaniem 
zostawiono mu jq. na gT2Jblec1e. 
Mama kangurzyca chclata konlecznle oflarowa
 
:Jezusowl jedno ze BWych dzleci, utrzymqj
 Ze jej 
to me sprawia r6tntcy, :Ze robl to ze szczerego 
aerea, te ma Inne kangurzq.tka w domu. Ale :J6zef 
byl odmlennego zdania i musIala zabra
 male ze 
sdbq.. 
Struslca mlala wl
ej szczr:ecta; skorzystala 
 
chwili nleuwag1. by ZlIleA
 w kq.cle jajo I wyjli
 po 
clchu. Pamiq.tka, kt6rq. spostrzetono doplero naza- 
jutrz rano. Odkryl jq. osiol. NIgdy nJe wldzlal jaja 
r6wnJe wlelkiego t r6wnle twardego I poczytywa.1 
to za cud. :J6zeof wyprowadzit go z btr:du w naf- 
prostszy spos6b - zrobU ze strualego jaja omlet. 
Ryby nie mogq.c sl
 pokaza
 z powodu trudnOOc1 
oddychanta poza wOOq., wydelegowaly mew
 w 
swolm zastr:pstwie. 
ptakl zostawialy na odchodnem swofe lIpdewy, 
goI
ie sw01e mUosne gTUchanla, koty swoje spoj- 
rzenla, syn
arlice slodyez swych gardzleli. 
Chclaty sir: przedstawl
 r6wnleZ zwierz
ta, kt6re 
me zostaly jeszcze odkryte I kt6re CZE"kafq. na 
nazw
 w lonle zleml lub morza, w taklch gl
blnach, 
t.e tyjq. w wiecznej nocy, bez gwlazd, bez ksi
ca, 
bez p6r roku. 
W powietrzu czulo Rlr: trzepotanJe dusz tych 
zwlerzq.t, kt6re nle mogty przyby
 alOO kt6re si
 
sp6ZnJaIy, Innych jeszcze, kt6re mIeszkajQ.C na koil- 
cu 
ata, ruszyly mimo wszystko w drog
 na 
owadzich n6Zkach tak matych, te m
ty przeby6 
zaledwle metr w c1q.gu godzIny I kt6rych tycle 
by to tak kr6tkle, te nle mlaly co marzy
 0 prze- 


byclu wl
 nt! pi
esiQCiu centyrnetr6w - I 
to przy wle1kim 
Aclu. 
Zda.rzyly sI.
 cuda: :Mhv przy8pleszyt kroku, 
legwan powAciq.gnIt.l 8WOjq. gwattown
, hipopotam 
przykl
"l z wielkq. gracjq., papugl rnllczaly. 


Niedh1go przed za.chodern 8loi1ca zdarzyt sI
 wy- 
padek kt6ry wszystktch zmartwll. :J6zef, zm
y 
calodziennym kierowanlem pochodu bez krztyny 
jadta, rozdepW w chwiU rozta.rgnlenia z1:ego pa.jq.- 
ka, zapomlnajQ.C f;e I on przyby1: zto:!:y
 hotd Dzle- 
c1q.tku. PrzeI'8.Zona twarz AwI
ego wprawita 
wszystkich w zaklopotande na dhJ:t.azQ. chwil
 
Nlekt6re zw:Ierzakt, po kt6rych moma si
 byio 
8pOdzi
 wI
WLej dyskreaji, OCIIq.gaty si
 z wyj- 
lictem ze Btajnd; w6t musta.t wypros1
 1asI.
, wle- 
wl6rk
 I borsuka, kt6re nle chclaty 81
 wynlMt. 
KI1ka motyll nocnych korzystajq.c z barwy po- 
dobnej do wlq,zafl dachu pozoatato I spQdzilo ca1q. 
noc nad tl6bklem. Ale nazajutrz plerwszy promlei1 
9ioi1ca. je zdradzIl, i :J6zef nle chcq.c nikogo fawo- 
ryzowa
 natychmlast je 
1. 
Muchy, opJ"08ZOll1e r6wn1
 0 opuazczenie stajenki, 
za.znaczyty przez niech
 ruszenia si
 z mlejaca, 
te zaW8Ze tu byty I :J(yzef nle wledzial co oa to 
powiedz:l
. 


Nadprzyrodzone zfawlska, mr6d kt6rych tyl, 
nleraz zapteraly wot:kowt oMech. Przywyklszy do 
wstrzymywa.n1a tchu na wz6r 8.8Cet6w azjatyck1ch 
stal 8i
 rownl
 w1zjonerem I mimo te gorzej 
III
 czul w wlelko8c\. nlZ w pokorze 
 
prawdzlwych za.cl1wycef1. Ale mlarkowal go skru- 
pul I nle pozwalat soble wyobrata.
 anlol6w I lrw1.
- 
tych. Wtdzlal Ich tylko wtedy, gdy rzeczywlliole 
zna 1dowall sir: w pobll
. 
"Biada mt, - m
lal w6t przera.!ony tyrol zja- 
warnl. kt6re wydawaty mu sI
 podejrzane, - biada. 
ml, kt6ry jestem tylko bydlQclem poc1q.gowym lub 
mote nawet demon em. Dlaczego mam rog1. jak 011, 
ja kt6ry Digdy me wyrzq.dzilem nlkomu krzywdy? 
A mo:!:e festem po prostu czarownlJdem :". 
:J6z6f nte m6gl nle zauwa.f;y
 nlepokoj6w wol'ka, 
kt6ry topnfal w oczach. 
- Wynocha na pasz
! - krzy'knq.1. - TkwIm: 
tu caly dzled plQ.CZQ.c air: pod nogaml. Nled1ugo zo- 
atanJe z cieble sk6ra I ko8c\.. 
0sI0I i wol wyszll na pole. 
- To prawda, Ze jesteA chudy - stwlerctnll oslo1. 
- KoAct c1 tak sterczq. u niedlugo br:dziesz mial 
rogl na calym cl.ele. 
- Nie WSIpOIminaj ml 0 roga.ch! 
I w6l powledz1at sam do sleble: 
"Ma 8Iuszn
. Taik, trzeba. 

. 0, chwy
 t
 
dorodnq. kr:pk
 tra.wy. A ta tutaj? Mo:!:e uwa.t.a.sz 
6;e jest trujq.ca? Nle, nle jestem g1odny. :Jakte 
plr:kna jest ta dzleclna! I te wspanlate postacl, kt6re 
wchodzq. I wych.oc!q 1 oddychajq. c1q.gle bl1q.cymi 
RkrzyHamt. Cale to wlelkie pai1sbwo, kt6re nle 
brudzQ.C sir: oprzychodzl do naszej prostej stajni. 
No, jedzZe, wolle, nie zajmuj slr: tamtym. I poza 
tym, nle daj sie budzt
 szczr:ectu, kt6re cir: poclq.ga 
za uszy w Arodku nocy. Ant nle po7JWalaj soble tak 
d1ugo kleczeC' przy 1;16bku na jednym kolanle, bo 
to cle bold. Tw01a wola 9k6ra 1est calJdem zutvta 
na wlq.za.nlach koScl; jeszcze chwlla a zagni
 
al
 taIw. much,.-. 


Pewne:l nocy konstela.cJja Byka trzvrnata stra.t 
nad f;t6bJdem na tie czam
o nteba. Czer\Vone oko 
Aldebarana. b1yszczato z bllska wspanlate I ognlste. 
I rog1, flanJd bycze byly ozdobtone olbrzymlml dro- 

ocermyml kamlenla.m4. Wo1ek czul ale dumny te 
Dzlec1q.tko jest pod tak dobrq. atra.4 Wszyscy 
spall spokoWlle. osIo1 z uszaml opuszczonymt I pel- 
nyml ufnoAc1. Ale w6l, mlmo te wzmocnlony nad- 
pt'zyT'O(honq. obecn.oAcllS- pokrewnej I przyjaznej koo- 
stelacji, czul sle bardzo slaby. My
lal 0 swolch 
po8wI.
ach !Ia DzleclQ.tka, 0 bezuf;ytecznych 
czulWanlach. 0 Bmiesznej oplece. 
..Czy kon1rtelacfa Byka mnle wldzl? - medy- 
towa.l. - Czy to 
lDe, czerwone. 
atdz1ste 
oko wie te 
estem tutaj? Te gwlazdv sq. tak wy- 
soko, tak daleko. te nawet me wladomo w !kt6
 
stI'QIl
 
IQ.&l.jq." . 
Nagle :J6zeof. kt6ry 00 Jdlku chwil rzucal sle na. 
swolm pos1anlu, zrywa 81
 z ramlonami podnlesio- 
nymi 1m nlebu. On. kt6rv Z8IWSZe zacl10wufe tyle 
umIaru w 
ch I w s1owach, lbudzt wszystklch, 
nawet Dzleclq.tko. 
- Wldztalftn w Anle Pan&. 'Mu81my ruRZa
 bez 
chwil1 zwtoki. Z powOOu Herod&. Chce dosta
 :Jezusa. 
w 8WOje 
. 
Panna blerze syna w ramtona jakby kr61 tydow- 
ski byl jtrl: tutaj, w otworze drzwi, z rzefnlckim 
notem w 
. 
Oslol podnosl sl
 na no,g1. 
- A on? - mlY.vl :J6zeof do Pa.nienkl wskazu1/ioC 
wol'ka. 
- Zda1e Alr:, te jest 7Jbyt B1aby na to by m6gt 
p6
 z naml. 
W6t chce dowiMt, te to nieprawda. Robl olbrzy- 
mi wysltek :teby powstal: 7 ztemi, lecz nlgdy datQ.d 
nle czut sl
 bardztej do nJef przywlq.zany. Patrzy 
wir:c na konHtelac1e Byka z 'b1agalnq. proMq. 0 po- 
moc. Ltczv tylko na nle. te da mu sUe, by m6J;:'1 
1IIr: ruszv
 z mlej8ca. AIif' w61 nlebleskl nle rusza. 
sle, patrzy cl
le tak sarno czerwonym I ognlstym 
oklem. clQ-g'le obr6cony prortlem do wolka. 
- Od wielu dnl nic nle je - mOwt Pa.ntenka do 
:J6zefa. 
,.O! :Ja Wiem t.e mnle tu zostawle - m
li w6l. 
- To by10 zbyt ple!kne. nJe mag-l0 trwa
 wiE'CZTIle. 
Zreszlq. w drodze bylbym tylko k
lstvm. wlokq.- 
cym sle z ty1u wldmem. Wszystklm molm koScl.om 
obmlerzta 101; sk6ra. I marza. tylko 0 tym, by apo- 
CZQ.
 pod otwartym nlebiem". 
08101 zbllta slp do wolu. oclera sw6f pysk 0 
jego by rnu dat do zrozumlenla. te Panlenka pole- 
elta go sq.sIadce I u. po tch odietdzle nle zabraknle 
mu nlcz
o. Ale w61 z na p61 opu8'lJCZODymi powle- 
kaml wvda 1e sie zupe1nle zdruzgotany. 
Panipnka 
taszcze go I woo: 
- Wcale nip ruszamy w podrM;. To tylko tak 
Mby cl naJ('(h16 strachu. 
- Oczywl
cle Ze zaraz wr6clmv - dodaje :J6zef. 
- Nlkt me jedzle da.leko 
rodku nocy. 
- :Jest taka pi
a noc - pode
mu1e Pa.nna. - 
Skorzystamy z niet teby wv1s
 na powIetrze z 
Dzleciq.tklem. ORtatnlo bylo troch
 blE"dztutkle. 
- To najczystsza prawda - powiada 

 
ezrowlek. 
:Jest to pobotne kla.mstwo. W61 je rozumle I nle 
chcac wyjeZUa1q.cych krE'powa6 w przyg-otowanlach 
uda 1p. Ze zapad1 w gl
bokl sen. On klamte w taId 
spos6b. 
- Zasna.1 - mOwt Panna. - PoI6tmv przv nlrn 
slome zp zl6bka, 'by mu nleze
o nle brakowlll0 2"dy 
sle obudzt. Zostawmy fu1arke w zas1E"1!"11 1f"1ro OOrlp- 
chu - dodaje clcho. - Lubl na nlej gra
, gdy 
jest sam. 
Se g-otowi do wy:1ficla. Wrota I'Itajnl skt'7.Vpla. 
..Powinlenem byl je naoIlwl
" - myAIl :J6zE"f. 
bo1q.c st
 te skrzyplenle obudzt wo1ka Iecz on clq.gle 
udaie of;e mt. 

e starannle zarnknleto. 
I podczas 
dy oslol sPrzed tl6bka poyroll staip !lIe 
osIem z ucleczki do 
ptu, w6l leZv hpz nl('hu z 
oczami utkwlonvml w s1om
 na kt6rP'l 1
Z'7.P 
przed chwile Jetato Dzleclatko :JP'ZUs. Wlp te nIp 
tJmle jef ni
dy. ani je:l ani fu1arJd. 
J{oosteJacja Bvka 1ednvm 9koktem stRip w 7E"l11- 
c1e nleba I jednym uderzenlem l'02"U wbHa sip w 
w to miejsce nleba, kt6rego jut nigdy nip opu
. 


Gdy wnet po AwttSl.nlu Ramadka WP!t7hl &'I !'It'! inf 
w61 przestal jut przetu1V9.
 I rozmyAlac. 


JoJee SupervlelJe. 
prze10tvl 
TymOD Terlectt1
>>>
'I. 2 


;--V- 
.. 


..... 



 


"'v
a 


PAWEL LYSEK 


-.. 


WIADOMO
CI 


. f" 


'-, 



r 925/926, 2,2/
9 DeooP.1'
r 196
. 


I' 


, , , 
DROGA. WIODLA WOKOI.. SWIETEJ GORY A THOS 
: . - 


l 
...., 
.. 
f l 1- 
IJ, -- 
. , 
.: 


I STNI.EJ4 r'!wJe Jegena) zw

e z bI-d klasztor n1e skoI'zy'stal roll :t 
nazwq. Iladan/l. g6rze Athos. traktor6w, ani nie zatoZono tam jesz- 
Pierwsza m6w1, ze gdy Olbrzymi cze urzq.dzeil elektrycznych, bo mni- 
.t.buntowali si
 pi"zeciwko Zeusowl, je- 81,' poI'I'Int na Iegend
''() darowanym 
den 
 nich, Athos, porwal ogromnq. konlu trojansklm, wolq. oSwlecae 
akat
 dzisiejszq. g6r
 AthaS, i rzucH klasztor' Swiecaml niz przyjq.t: razem 
jq. rd. Zeusa' ale sJrn}a nie dolecla}g, z podarunkiem jakieA, ch06by tylko 
do OUmpu t' spailla w mtejscu gd7JI.e moraIne zobowil}.Zania wobec swego 
sfr: dziS majduje. komunlstycznego BIl-Siada. Ze swej 
Legenda druga glosi ze g6
 Athos strony rz/l.d greek!. rob
. tet wszystko 
nazwano imieniem syna bvga morza. co jest tylko w Jego mocy by jak 
Posejdona, Athosa.. najmni
 przyjrnowano do klaszto- 


....-..... .. 


I 


I 


.... 


. t 


, 


.. 


. 


I 


,II 
 
r ' 


'I' 


"/ 


Klasztor PhllotbeoU 


Starozytny plsarz Strabon, pJJ9Z/l.C 0 
wysokoScl tej g6ry, powied7J.aJ 
 cl, 
co zamieszkiwali na jej szczycle, wi- 
dzieli wschodzll.Ce sloilce 0 trzy go- 
dziny wczclniej od tych, co zamlesz- 
klwali wybrzeZe morskie. 
G6ra jest rzeezywlacie ogromna. 
PowIerzchnia zajm
e 339 kIn kwad- 
ratowych, a wierzcholek 81
ga 1935 
m. Rozsladla sir: ona na wschodn1m 
rozgah:zienlu p6twyspu Chalcydyckie- 
go nad morzem Egejskim. 
Pi
kna, osamotniona. 1 dzika, jut 
w VIII w. przywabHa. do sieNe pierw
 
8zych pustelnik6w. kt6rzy, szuk&-jq.c 
spokoju 1 ciszy, potrzebI\)'ch do kon- 
templacji t zyola ascetycznegQ, :;o;aw{!- 
drowali tu i zamieszkali w jamach i 
szczelinach skalnych mie..'!zczq.cyeh 
sir: DJieraz bardzo wysok.o, bo prawie 
dochodz/l.cych do samego srezytu 
g6ry. 


row mnlch6w pochodzenia slowi.a1'i- 
skiego. 
W X w. na g6rze Athos bylo 56 
klasztor6w. W dwa wieki p6Znlej 
liczba ich 8i
gala 180. Potem n8.'!t4- 
pH upadek, bo w r. 1882 jest ich juz 
22, a dzIB - ty'lko 20. 
Istniejq. tu jeszcze inne formy Zy- 
cia ascetycznego, przy czym na.jsu- 
rowsza jest regula puste1nik6w, kt6- 
rzy Zyjq. W zawleszeniu pomi
 nie- 
bem Po zlem1q. w Jamie czy w pie- 
czarze a pokarmem lch fill. korzonki, 
napojen'1 
 zimna woda zr6dlana. 
I p
. straWY duchowej, n1c wlr:cej: 
dosloWnie, nlc wI
ej. 
W podW6rza. klaSztorne Wielkiej 
Lawry wparly sir: tysi/l.cami korzeni 
stuletnle drzewa. Klasztor wyglfj.da 
jak staroZytna twierdza; ciP!ka bra- 
ma z brlJ.ZU, kt6rq. Kreta podarowala 
klasztorowi, jest cennym zabytklem. 


" 


I: 


.. 


Klasztor Sbnonos Petra 


nowie wiffiniak6w, przyszU zakon- 
n1cy. 
Skariq. si
 wladze ki8.'!ztorne ze 
narybek mnisi ubywa z roku na rok; 
niedawno byro 10.000, dzis pozostalo 
zaledwie 6000. 
Na drodze do klasztoru f!.w. An- 
drzeja mieaci si
 siedz1ba gubernato- 
ra greckiego. Kilka sklep6w w wiosce 


g6Inq. opiek/l. najplerw ksill-Zq.t, a po- 
tem kr616w serbsklch, kt6rych podo- 
bizny znajduJq. sI
 tam a prawie juz 
na kari;dej scianie wldzi Sl
, podoblzny 
mlodego kr61a jugoslowiati.skiego 
o- 
tra. Znajduj
 81
 tei tu jeOne z naj- 
starszych i najcenniejszych ikon, 
m.in. slynna Madonna z czterema 
aniolami. Sarna Madonna pochOdzl. z 


\'- 



" L- 


t' 


'0; 


--'- 


..-.' 


t " 
.
 
,t" 
.. r 
\,0 '. 
'.. .\; 
. 
" 
... 
.- 
, . 
, -- r' 

 I t( · "'. 
A .. " . if 
'p 


Plaskorze:tba na murze kiasztoru Vatoped.i 


I karczma obslugiwane fill. przez za- 
konnik6w. 
Wi
kszof!.C kiasztor6w znajduje si
 
na zaehodnim bregu p6lwyspu, a na 
poludnie od miastecka Daphni. Na 
samym cyplu p6twyspu, kolo kt6rego 
rozbila si
 ongi flota perska Kserkse- 
sa, plynQ-ca na podbicie Hellady, 
wznosl sl
 wysoka skala, na kt6rej 


XIII W., anl01y zaA dorobiono w wie- 
ku nast;wnym. 
Natura dam tu wszystko nawet 
tym biedniejszym klasztorom, kt6rym 
zabraklo moZnYoh i bogatych protek- 
tor6w. A Matka Boska, tak wielce tu 
czezona, r6Znokolorowym, p1
ym 
ch06 dzlk1m kwieciem obsiala oko- 
liezne doliny, ba nawet i urwtste skat- 


- 
)Ct!' 
"'" .
 


I . 
"fft4 
t!J . \. 
.. 


" (.),g- 1 
" 
, , 

:.\
 
. ' .'. 
J , 
. ';, \-' 
' . 
, 
. 
" 
\. 
- 
- 
, ............ ,. 


.... ,.,. .' 


.. 


f\

--J: 
.,r, 


........ 


... 


.. 


'" 


.' 


.. 


."'" 
." 


.. 


f"
 


"' 


..- 
.' . 
.. 
.-: 


. 
j' 
. 


J." . 
t 


...... 


I .-.: . - . _ - 
j; · f; 


,. 


. II I 


"f 

 , 
, '01; 
.. 


.
Iff 


t- '.. 


. 
- -- 
f.'q,.... 
. 


" 


\ 


. 


.,' 


.. « 


.# 


. 
- 



 


Ktasztor Meghlsti 1.a.vra. 


of 


, 
.... 


F 


, 


pustelnicy ci przyw
drowali tu W skarbcu ewangeliarz, darowany 
przewaZnie z Azji Mniejszej, gdzie wlernY'ro przez paJtrlarchr: Focjusza, 
ustawiczne wojny nie dawaly im wa- na najczystszyip. pergaminie, opra- 
runk6w do zycia ascetycznego; tu wlony w srebro. Wf!.r6d licznych ikon 
tei przynieSU oni ze sobq. tradycj
 ikona Matki Boskiej KoukouzeUssa. 
tyeia zakonnego, kt6re tam wlaAn1e Nazwa pochOOzi od imienia mnicha, 
tak sir: bogato rozwln
o kt6ry w cza.sle snu mial otrzymat: 
Okres "pustelniczy" zakoilezyl s1
 w podarunku zlot
 monet
 w nagro- 
w r. 963, z chwilq. zalozenia pierw- d
 za hymn uloZony tia czeac Matki 
szych klasztor6w: Wielka Lawra, BoZej. 
.Watopedi i Iwiron. KI8.'!ztor Watopedi takZe wyglq.da 
Trzeci okres w rozwoju lycia klasz- jak twierdza. Wedlug legendy, mlal 
torn ego na g6rze Athos rozpocZ/l.1 sir: go zalOOyc mlOOy Arkadlusz, syn ce- 
po upadku Konstantynopola, w r. sarza Teodozjusza Wielkiego, w r. 
1453. 395. Licz:ne mozaiki Swiadc
 0 wlel- 
Celem gl6wnym klasztor6w na g6- kiej zamOO;nOOci klasztoru. Watopedi 
rze Athos jest oddawanie czcl Matce poslada a! p 1 r: c r6Znych ikon Matki 
Boskiej: wedlug utrzymuJq.cej sf
 Bozej. W wleZy klasoztornej mleaci 
tradycji, Chrystus Pan, wnet po si
 przebogata blbUoteka, szcZYCll-ca 
Zmartwychwstaniu, mial OOdac g6
 sfr: r
oplsem geografii Strabona. 
AthOfl Swej Matce jako :Je) wianO. Klasztor Iwiron jest chyba najbo- 
Stq.d g6rr: tq. mnlsl zwaU "Ogrodem gatszy ze wszystklch. POOlogl pokry- 
Dziewicy", a poszczeg6lne ikony uka- te r6Znokolorowym marmurem, a 
zuj
 r6me funkcje kt6re Matka Eo- f!.c1any cennyml malowldlaml. 
ska sprawuje; stq.d to kaZdy obraz Krzyi;e zlote I srebrne, bogate psat- 
ma innli- naZWr:: "Ta, co daje odpo- terze, opraW1lone w uoto wysadzane 
wiel1Z"; "Ta, co chl:tnie wysluchuje"; kiejnotaml. 
Ta co prowadzi"; "Nie zaznajq.ca Klasztor Chilandart, zbudowany w 

zynku'" SIOOkousta" I t.d. r. 1197, slynie z posladanla ikony 
Dla zapobi
tenia kultowi innej ko- Matkl Boskiej Tr6jr
ej (Triche- 
biety ce98Jrz Konstantyn IX zaJa!zai rousa). Historia m6wi Ze gdy {;,w. 
w r 1060 wstwu na g6r
 Athos ko- :Jam damascenski, ranny w r
kr:, za. 
biet
. Co wlr:c e j, zakaz, surowO do przyczynq. Matkl Boskiej zostal ule- 
dzif!. przestrzegany, dotyczy nawet czony, w podzl
e ofiaro
al !
r: zro- 
wszelkich zwierzlj.t plcl Zenskiej. bionq. ze srebra, kt6rq. lkonle dopra- 
(St
d podr6t po skalistych 9ciety- wlono jako trzeci
 . 
nach g6rskich mooe sir: odbywat: tyl- Mnlch Dionlzjusz z Kastont, po wi- 
ko na chudych grzbietach osiolk6w; zji jak
 mla1, Z!:udowa} w r. lS
5 ma1y 
bron BoZe _ oolic). klas
or nazwany jego imiernem. W 
przywlleje nadane kl8.'!ztorom dzieslr:t: lwt pMn1ej klasztor ten po- 
przez cesa
 Bazylego I (867-886), wI
szono, a Paleologow1e nadali mu 
zatwierdzali i rozszerzali jego na- wiele pt'Zy'W'llej6w. 
BtI:PCY nle wylq.czaj/l.C wladc6w mu- Klasmor Zographou za!oZyli trzej 
zulma:6.skich 00 czasu za1ecia g6ry braeia za czas6w Leona MQ.drego. drewnianych balkonach. :Jakie aktual- 
Athos przez Turk6w w XVI w. Mieszcz/l. sl
 tam dwle slytlne 
kony ne staj
 si
 tu slowa ChrystUJSa do 
Traktat w Lozannle z r. 1924 przy- Matkl Boskiej oraz relikwle Sw. Poli- Piotra: "Ty jesteS opoka, a na tej 
znal g'6r
 Athos Grecji, a rz/l.d grecki karpa, 'btskupa Smyrny, umr:czonego opoee zbuduj
 koScl6} M6j". 
rz; kolei z,agwarantowal jej "niezalez- okolo r. 155. Klasztor aw. Paw: la ukryt sl
 warM 
noSt" Wielkt klasztor Docheiarou, zalo
 skal, krzew6w 1 wertep6w, na 
Ca
e rosyjscy staraU sJ.
 by tony niedaleko Daphn1, znlszczyli wschodniej stronle. g6ry. Ciszr: prze- 
klasztory na g6rze Athos byly zagi- korsarze. Odbudowano go potem na rywa tu SZ8mraIlle bcznyeh poto- 
lane przez mnich6w pochoozell'lia ro- miejscu, gdzie si
 dzif!. zna:lduje, a k6w. 
sy1skiego' ohcieli w ten spos6b utrzy- dzi
i opiece tony wojewody mol- Klasztor Stavronikita ma sztucz- 
mac wpl)rwy prawoslawia na tyro dawsklego :Jana Aleksandra Roksan- nle doprowadzon
 wOOr:, jakby malq. 
podn6:iku morza Sr6dziemnego. Re- dry, doszedl on do dzisiej
ej okaza- rzeezulk
,. przeplywajq.eq. pod .skalq., 
wolucja bolszewicka polotyla temu lo1ici. na kt6reJ stoi klasztor; dodaJe mu 
kres, ale, nag-Ie, w r 1958. patrlar- Klasztor Philotheou otaczajq. z JOO- ona wiele uroku. Klasztor ma psal- 
cha moskiewsk 1 , przypomnlal sobie 0 nej strony sosny, a z druglej woda. terz, kt6rego tekst spisany jest zto- 
swYch owLeczkach rozoroazonych po ZaloZy} do fNr. Phnoth
s w X w. tym
 literaml. . . 
e-6rze Atho!'!. A takzE" T1to, chae sam Najwl
ksze chy'ba wrazente robl kla- Nledaleko morza, na mleJseu u- 
bledny przysl-al klasztorowl serb- sztor Simonos Petra (Ska}a 
w. Pilo- stronnym, stoi klasztor Xenophontos. 
"'kiE"TTl
 kilka traktor6w (pewno z traL Zbudowany na wysokie1 skale, ZaloZony r6wnoczesnie z Lawrq., na- 
tvch co sam od Rtalina otrzymal) wygllJda jak zawleszony mll:dzy nie- leZy do najstarszych klasztor6w. 
oraz ur
dzenla E"lektryeznp. :Jak do- bem a ziemiq., glaz-zamek, 0 liczn
h Ogromny marmurpwy kof!.ci61 poowir:- 


"t. ' 
. 


. 
, 


04- 
.. 


'fI'" 


'! 


¥' 


77'"'" 
I . ...---iiJ("" 
 
..--,.'":"" 
 J, , 
. "''' I 


... 


- 

"f 


.. 


1. 


... .............. 
 
." - 


... 


:-1 
". 
." 


ilL , i Ii 
III 'J,. 
! ...1' 
" . pc . f. 



. 


"; 


" , 


.
 
.,' 


, 


II
 


}. . 


. 


(' 



", .. 


" 


\': 


\ 
, 


Klasztor Agiou Pavlou 


.
 
: . 


# . 


\ 


. - 


'.
 


)"" 



. 




 


, 


... 

 
... 


. ....... Itlff 
t ( 
 
 . 
,\. ....'" 
',.', I CJ-Of 
\ ' 


--.:. , mi: b. ..... . 
 . 
, 
)' '( , , 
i iD. 
, 
 11 M ., "- ' I ... 
.
. 


) 


, - 
".
 
* '"-- 


\ 


;I"
II
' 

/J
' N 
.'1'1 
:;:'
 If, 
 
, ' 
. " 
, '.. i, 


..'
1" 
. t!
 ,t"'1 
.
 ,'j 1\' 
i 
l
' 

 I
' 
\I-j ,i 
t. I
 
s.t ok I 
" 
 . .. 


oJ 
.2!. 


. 
. 


, . 


t 


I , 


" 


:. .' 
. fl.. . w " 
. . 
.. "'''' ,''''- 


J 


..., .. , 

 I 
.; --,.,..,' I 
.' 
.. 


:-f;' 


,. 



 


Jlt tt: , 
1}' 

\ .' 
. ,.... 


... 


tt 


\. 


.... 


." ..- 


Freski w klasztorze Meghisti Lavra 


.I 


szczycle wybudowano kapllc
. W 
okolicznych pieczarach i jaskiniach 
zamieszkujq. samotni pusteInicy. Dra- 
blny i liny tq.czq. ich ze f!.wiatem. 
Wracajq.e jeszcze do klasztoru 
Esphlgmenou, kt6remu 
to podaro- 
wat owe nieszcz
sne urzq.dzenia elek- 
tryczne i traktory, naleialoby dOOa!': 
te klasztOr te11 byl zawSze pod szcze- 


Iy, tak Ze f!.wlat naokolo Swlr:tej G6ry 
wyglq.da jak stubarwny kobierzec, kO- 
bierzec ustany pod nogi tych. kt6rzY 
dla czczenia Marti zaparli Sl
 mar- 
noSei Swiata, by tu, na tak wielkim 
odosobn1eniu, prowadzic Zycie pros te 
i twarde, tak twarde jak ta natura. 
kt6ra ich otacza. 


A 


, . , 
,-.,. "'t 
t\ 


., 


" 


.
 


. 
1_."0 ..... 


Klasztor Esfigmenou 


cony jest 
w. :Jerzemu, poka:zujq. tu 
ze czclq. relikwle f!.w. Focjusza, pa- 
triarchy konstantynopolitailskiego. 
Nad samym morzem dumnle wspi- 
na si
 na skaly klasztor Grlgorlou. 
Spalil si
 on doszcz
tnie w r. 1761. 
Uratowano tylko kilka cennych za- 
bytk6w. 
KI8.'!ztor Esphigmenou usiadl juz 
prawle na samej wodzle. Palili go i 
lupili na odmian
 korsarze, ale mi- 
mo to dochowalo sir: w nim wiele 
cennyeh zabytk6w. 
Rosyjski klasztor f!.w. Pantelejmo- 
na mie
i sir: takie na skalistym po- 
brzezu morskim I zajmuje ogromn/l. 
przestrzei1 swymi licznymi zabudo- 
waniaml. Poztacane kopuly ISni
 w 
sloneu, a ogro'l1my refektarz moze 
pomieacic oSmluset mnieh6w. Bylo 
ich tu kiedya p6ttora tyslq.ca, pozo- 


Pawel Lyse k . 


.' 


-- 


--- 
-- 
, ... 
 
. ! 
,. .. 
, . 
:4 .. 
,. 
.t. 
.. . 
. .. 
, 
. - 
.J 
.,. - 
..... "''''''''}''!I 
J 
'.... h 
J'\-':. '( 
'- ' : 


4 


'1 



 


" 


....---"'"- 
:;. .,..;.-- 


f\ 


, .. 
. . 


., . )- 
'tl'
 , . 
,";0 
-ii 


I . 
 .. 
,.I. 
. . 
.: ., 
\ i. . jO! '
"""\o';.'f, 
b
. 

 :..
 
!
. ' ... ' 
t ; 
 " ....
 I:'
 . 
. ..fI.).
 J";'t 

 It.. -"f 
 
; ... ,. ."\ ....... 
., ..'
 ..' 
"..l. 
 l.f 
.
 '.
 1 . 
. ... ill 
 .,0', 

 t , 1 
.- - 
- . o'!.)-' . . 
'--
,r;. . 
.' .. :'

 

 o
;..\- -: ," 
.. ". 
 # 
.". '.1 
. 
:-. 
" 
:F-...''''' .. 


. ... 


.. 


. 
.. # 
 


. , 


'J 
?'I 


..
f 


" 


+ 



 . , 
i' 
,a.. 
. 

' 
..... 


,. 


., 


.' 


stalo zaledwie kilku I to w bardzo 
podeszlym wieku. 
Bardzo romantyczne polozenle ma 
tez klasztor Kostamonitou: nledale- 
ko morza, po wschodnlej slronie g6- 
ry, zaszyl sir: on w pobliskim lesle. 
Zbudowac go miat syn Konstantyna 
Wielklego. 
W Karlai, miejscowoSci gdzle mle- 
szc
 sll: wladze administraeyjne Re- 
publikl Mnlszej Swlr:tej G6ry Athos 
(bo i tak nazywajq. niekt6rzy zrze- 
szone klasztory), znajduje slr: stary 
kOScl61ek zwany Protaton. Zbudowa- 
ny w X W., ozdobiony jest freskaml 
przez Pasellnosa, slynnego przedsta- 
wiciela macedoIiskiej szkoly malar- 
skiej. 
Naprzeelw palaeu, w kt6rym mlea- 
cI sl
 zarzq.d Sw. Synodu, =a.jduje 
si
 gimnazjum, gdzle ksztalcq. sir: p,y- 


........ .. 


.. 


... 


, . 


: 
 


. "-"- 


". 


" 


- 


- 


.Ii. 


.. 


... 


.. 


, I 


-- 


lUasztor Dlonysio8
>>>
Nr 925/926, 2.2/29 December 1963 


WIADOMOSCI 


.... 


. 
 


I zamylka w ramlonach wdelk1 plac" 
(Domenico Bernini. syn), wspaniale 
schody Scala Reggla wlodQ. do aparta- 
ment6w p8Iplesk.icl1, przebudowamych 
przez mistrza.. 
BernIni koilmy 4 uzupeb1La budow
 
fJw. PlotT'a (za.cz
t
 przez Brama.nte- 
go, Rafaela, Michala AnioIa) I D8J'ZU- 
ca swoj
 koncepcj
 ikonologiczn
. 
Kolunmada. BaldachJ1m. rntarze. 
Grobowce. Sohody. Wapa.nIalooc efek- 
t6w Swietlnycl1, pl
o powierwhni 
bl'liWw, ma.:rm.ur6w j kamlerua, mo- 
numentalnooc ikompozyoji, pot
ga. eks- 
presjl i wyobrami tw6rczej - wmy- 
st.ko to jest sk
pane, na.sycone tre- 
sclJj. Ideow
 dziela aztuki. :J
 
treBal. 1 ksztaltu plastycznego. MySJ. 
tw6rcza, zwb:).za.n.a ze stJuleclami tra- 
dycji KoSciola i jego motyw6w iko- 
nografioznych. Realimcje tw6rcze 
Bernlnlego 51} sm.uk
 sakralrul- To 
co mlalo by
 d1a chwaly Boga stalo 
si
 teZ ohwa!1J, KoSclola 1 papiestwa. 
:JesteSmY w bazylice. Gdy po zakon- 
czenlu wojny, oboz6w, utracie kraju 
- an6wd
 - wszedlem pierwszy ra.z 
do pierwszej 8wi1}tynl chrze6c1jaft- 
stwa, rr:ce zlo:tone do modlitMry opa.d- 
Iy. Wydawalo m1 si
 te me by:tem 
w domu BoZym ale w muzeum i tea.t- 
rze papieZy-o ZresztQ. nle bylem jedy- 
nym z rozbitk6w wojennych, kt6rzy 
kr,p;yli zagubieni duchowo w tej 6wi
- 
tynl. A jest to morr.e jedyne mlejsce 
gdzle prnychodZS}. wszyscy, n1ewier74- 
cy d r6Znowlercy. Nawet teatralne 
sD1IUgi swlatla slonecznego, kt6re 0 
zrnlerzchu sWoj
 baldacl11m Bernlnde- 
go Dad grobem Apostola w m1gotliwlJ, 
aureol
, nle byly "SwiaUem Bozym". 
Ty5I
ce zw
edzaj
cych, bezmy{jlne re- 
cytacje przewodmk6w w dzlesi
tka.ch 
j
yk6w. Prag
l"bym wtedy zobaczy
 
tu wspanlalego Chrystusa w fioleto- 
wej szacle z obrazu El Greca wyga- 
n:lajq.ce.go przekupni6w ze sW1l
tynL 
Dopiero po la.tach studi6w wkroczy- 
Ie'll na 8oieZkr: p
y
 artystyoznych. 
ReUgljnych. :Jak gdybym odzysklwa! 
dmsku pod Ojcowem obe1JBk. na alo- Cheesz glupeem zostaC na wlasny utraco
 wi8Jl"
. Teraz dziela BerDi- 
niu, gdy modli!lem si
 u grobu Sw. [rachunek. niego SQ. juz ksi
g!J. otwart
. 
Wojc1echa w katedrze gnleZniefu9kiej, Na skTzytowaniu naw nad grobe'll 
gdy jak.o uozniak gimnazjum w War- Tym w
erszem Goethego m6j towa- apostola stoj
 cztery wielkle z bn}.zu 
szawie szedlem na wagary do 
ie- rzym zaan:kn¥ nasze rozmyslania. 0- skir
cone kolumny; mog
 by
 cztere- 
nek i rzucalem ka87Jtanami w Turka puszczamy plac pe1en ciZby ludzkdej. ma zroconyml plomieniarni. AkBamit, 
kt6rego tratuje Sobieski na moSc.ie - Zazdroszczr: - m6w:l
 - tym draperle, f
e z prawdziwego bal- 
nad stawem parku - wierzylem Ze rozbawlonym chlopakom. Matkom z dachimu w dmele Berniniego staty 
te rzeZby i arch1tektura SQ. odbdoiem d2lI.e:m1 s1ed74cym na schodach ffwU}.- s1
 ksztaltem artysty=ym. Skrr:t ko- 
!me! bardziej doskonalych. PIlerwo- ty-nL Emerytom odpoozywajfl.cym przy lumn. Drapiemy a zwlewny ruch w 
wzor6w. Dzi.sla.j gdy odnalazlem i ob- szmerze foDJtann. Wiele ra.d.oSci czer- rzezbach Berninlego, to falowanie ca- 
cuj
 od lat z praZr6dlami tej sztuki, pifl. w stalym obcowanlu z arcydzle- lej plaszozyzny. Brym i 
ci dekora- 
moja miI
 00 kraju jeBt peIn.Iejsza. lam1 sztukl. Przez lata oko ich czt:- cyjne zdobywaj
 przestrzen. Takie 8Q. 
Irnwen-cje BernIa11ego stJwomyly wzo- 
ry, kt6re 
e naSl.adQwala cala Eu- 
ropa. Czy to 
e nowy typ Swi
tej 
w religijnej ekstazie, czy po
g kon- 
ny, czy grobow.!ec. Eo przeoleZ bal- 
dach:iJIn u Sw. WiOjc1echa. w GndeZn.ie, 
to wartaoja baldachimu z ba.zylLki Sw. 
PIotra w Rzyrn1e a obelisk z Gro- 
dzIska powtarza pomysl pomnika Bto- 
jfl.oego przed koScioiem Sa.nta Maria 
Sopra IMlnerwa. A wreswie fasada ko- 
{jciola Misj.onarzy na Stradom1u w 
KrakOWlie to odmIana rzymskiej BwI
- I 
tynl Bernlnlego San Andrea aJ QuI- i " " , 
rinale. .... " I. !If 
sronce schodzllo i pos-z.erzaly si
, '11" '. It ; . 
clemnialy clenI.e dom6w. Coraz 
- _
..."., iI ,'1' t 
sze nawolywania chIopc6w przywra.- t 4. -- ' , . '" " 
caly zycie na plaCIL Naprzeciw nas _ It 
 -"I, 
 
szemraly strugi wody f.ontanny "Cme- 4f... 
 
 tw6rczym. Poetyc:k
 gr
 Bwla.W I cie- 
rech Rzek". Arcydzlelo rzeZblarskde ... I 
 ni. 
i UI'bal1istyczne organlzujQ.Ce WJ1.skfl. I BaldacWm jeBt pierwszym w1elkim 
przestrzen P.Ia1.JZa Navona. Pelne ale- _ 6. dzIe1em Bern.lnil.ego. Artysta mUBial 
gorii 1 tradycyJnej j
 od odrodzen.ia pokonat wiele t.1'I.IdnoSci est.etyC!llIlo- 
emblematyk1. Cztery w1elkd.e rzek1 artystycznyoh. Przyznawa} potem te 
aw.iata - figury kamienne na 8krzy- Piazza Navona to wspaniale dzie!o udalo mu Bir: tyl- 
mwaniu rzezbionyoh skal. G6I'!J., po- ko dzlr:kI 9'lJc
liwemu przype.dkowi. 
srodku - obelisk. U azczytu gol
b :Jak 'bow1em nieraz twierdzU, 0 uda- 
- herb pa
le
. 
 w6z
stk.o na sa- sto nieAwiadonue przyj:muje, wzboga.- rm;w!ane azaty czterech 

tych z niu sir: d7JI.ela mtuki decyduje nle- 
dzawce gdZle 19raJ!J. kOl1ile morskJe 1 ca air: harmonis}. proporcji. .,Sztuka katedry Sw. Piotra. Potr:zny rzut 1 zlemska wladza ja.kfl. B6g daje arty- 
ryby. Delflny, kt6re w emblematyce ma wla
 ogr
... 
 mpano- w:OO
 materil jak rozwl.any Za.gle1 
e. UzupemlemJ.em soenograficznym 
oznaczaj
 mil0S6 czIowieka i stano- wat nad wyobraZnUj. wldza. sposobem IZ grobowca Aleksandra VII, spod kt6- baldachdmu jest t.ZW. katedra Sw. Pio- 
w1fi. cechr: dob
ego wladcy. A obelisk, przedstawianla rzeczywlst.o8cl do tego rej jak wiatr ulatuje Vaniltas, &Jm.e- tra, gdzie ma. by
 wmantowane Ie- 
azezyt 
emskl
 kr
gu. z kt6rego stopIIJia, jj; ukaZe D1IU jako pl
kne d2lI.e-: let .t
ymaj
cy klepsyd:r: w r

 Dy- gendame k
o Apostola. Czterech 
pop
z J?8YgIl'1Ja paPle.ski
 rrnprze- 10 sztukl twarz brzydklej, ohydneJ namika ruchu u Bernmiego me bu- Ojc6w KoSciola, dw6ch wschodn.!ch 
s1:.l'IZenia Sl
 
 Swlatem WIlara chrze- staruchy" _ pow.!e BernIni. duje l nle ro7Jdziela jasno i rytmioznle i dw6ch zachodnich, podtrzymuje 
ilcijai1sko--k
tolicka. . . . ptlstych przestrzeni w meZbie C'zy w tron na kt6ry splywa Bwlatlo Ducha 
W Rzyrrrue fontaml 
 wlr:ce:J nlZ * * . archltekturze. Ale jest to wzajemne Sw. i!lw. Augustyn, Sw. Ambro:!y, {;,w. 
koScIIOI6w. w: odTodzenIu f
taIma by- Wchodz
 z przygodnym towarzy- przenikanie si
 p1aBzczY7JIJ., Bwiatel I Atanazy 1 fIw. :Jan Chryzostom lli-Czs}' 
la abstrakcy:
 forlJUl. archltektonicz- szem na plac przed fIwUj.tyriliJ. Sw. c1eni. Bwdatel, kit6re BerniDd oZyw!a, Wsoh6d i Zach6d Swiata chrze6cIjan- 
Il!J.. U Bermwego staje si
 rZeZbiar- Piotra. Nlebo. Sronce. I archltektura wydobywa, wzma.cnia. i:iw.iatlo kt6re skiego. 
sk
 metafOI"!J. natUI?" Try tony 
!J.oe kolumnady Bernlndego "jak wielkie dominuje. :JeBt dekara.cjfl.. Nieza.st!J.- 
w anuszle. M,?"zYD1 
6d delfm6w. . kt6re majestatycm1e obej'lluje pionym '" Bkutecmym materwem 
Stwory morskde. UrwiBka lBkalne. Sa- 00.0, 
dzaWlki. Kaskady. struZkl.. Strumyki. 
zywiol wodny uporZl}.dkowany, zI!J.- 
czony w caloM kompozycyjnfl.. Fon- 
tanny-poematy. Fontanny-symfonde. 
Fontamly - w1zje poetyckie. 
Pla.c si
 OiZywial. Grupa p61nagich 
chl0pc6w skakala do basenu fontan- 
ny. Smukle, lSn.i!J.ce c1ala 0 harmo- 
nijlM\f budowie {;,r6dzlemnonlOl'sklej. 
Pi
o wszystk,ich rzeczy na {;,wieoie 
- powde Bernini - ..polega na pro- 
porcjl, mo!na wi
c p.owledzl
 te jest 
udzialem boskim, poniewaZ wywod
 
Opr6cz niezrozu.mialych dziS aluzji, b1ny, szmaragdy i onylksy. Wtedy gdy s1
 od clala Adam&, uczyni
nego me 
czytamy Ze pomnik jest uczczenlem s1edzialem ze spotkanym Polakiem tylko r
 Bo

 ale i na Jeg.o wz6r 
boskiego fIwlatla, kt6rego symbolem nle wiedzlalem ze ten naukowiec glo- i pod° ni bietJ.stw
a.dzal . b mI8t 
jest obeliBk. M!J.droM Bom jest wy- dowal m1
 we Florencji fUoeby Co e prze ? aze y rz 
ra2xma. przez emblemat slonla. Ra.zem zaoszcz
dzi
 na podr6z do Rzymu. Ale uwzgl
lal deformacJe w rzeZbaah, 
te elementy S!J. 7Jwifl.za,ne z osobQ. pa- jeg.o 
wyt tarliwy., jakby odkry- tak dobrze znan.e w
e
YIlTl a.:- 
pleta.. Tylko w1elki artysta Bernini ole innej moozywi8to!joj - wyczulem trstom. Natura 
e
 Irma DIZ 
daJe 
mogl te dziwa.czne i zlotoM symbole od ra.zu. Dusze bow1em i umysly Sl
 ludzlom. BerJ;Ulli 
eca poWl
fJLa- 
uka.za.C poprzez abstrakcyj
 form
 poszukuj!J.cych tych samych prawd 
e rozmlar6w ciala, ram

a l
b no- 
obelisku i dzlik,je egzotyczne zw.I.erz
. rozpoznaj
 s1
 od razu. W mllczendiu. gl, jak to widaC w podnlesloneJ rr:ce 
Pa.trrzI;! ponad obelisk kt6ry _ kTu- jednej z cztereoh kamiennych rzek. 
chy i prosty nad cie1skiem slonia - Bo nad brzegami Wisly Btoi dam Znowu_

 
 



u 
a
 
wsk8:lJl.lje niebo. Gdme swiatlo. Gdz.te [spalony. stal, rwC2A .Sl
 Y .!J. 
d!J..Zy t
nota czlowieka do nie- A -choc go dawno nie ma, przeciez pIac zapelnlal si
 ludi.mi j8:k w
 
uchwytnego kr61estwa BoZej M!J.dro- [trwa na wieki. mt Ndeustanny szmer, prz
y 
sci. Zielona jest Selene. Nawe.t fale rzeki po raz Smiechem, wrzaskI
 graj
- 
Lecz I"zeZba Berniniego, to wst
p, Ukladajq, swe talle w kolor tak cych w pll:k
 chlopak6w, Jak gdyby 
oblecujli-CY d przywolujfl;cy do Rzymu. [zielony w
drowal z ,otchlani czasu, gdy na 
M6wi sir: 0 rzymsklm baroku, ale to tym plaOll za. C
saI'1Z8. I?omlcjana 
miasto Beminlego. XVII w. Rzym an- Jak zielona Selene, kiedy z drzew gr
rnIal -tupot kO;ll i .
11y kwad- 
tyczny jest w ruinach i muzeach. Ro- [wyehynie r:ygl. Do d;ms '})Od Je
 a
CZS}. 'ZlWa- 
ma pierwszych chrz
cija.n w mrokach 1 prowadzi z Olimpu nad Wisl{!, po 1l1!Ska kolumn, 
k6w, galerll; Antycz- 
katakumb. Rzym Bernlniego Zy"je pel- [lasze, nooc k
6ra stol u p
 kaZdego do- 
ni
 Zy"cla do dziS na jego placach, Gdzie minionq, mq mlodosc u ksi{!zyca mu. .Nlebo r.ozb
znuewa jej 
. 
w cienlach jego SwU}.tyf1. Bern1n1. to [strasz{! Bernini UlWaZal ze art
sta pow'l:Illen 
gra Swiatel ustokrotnionych w fon- Niby w Greeji, a przeciez nad Wislq, czerpat naukr: 1 natchnienie z dosko- 
tannach. RadoSt zycla. Przepyoh i bo- [w wiklinie. na.lych wzor6w od.r
nIa. 
 za- 
gactwo paplestwa.. Festyny. stoUca chwycal sir: rzeZbaJrnI z epokl helle- 
Boga i KoSclo1"a. Recytujr: wiersz poety emlgra.cyjne- nlzmu czy Rzymu a.ntycznego. 
N1estrudzony pie1grzym, idr: sprag- go Wawrzyf1ca Czer
niewsklego. Tr:- 
Bknota? Ale czy tylko? Wil"8.C8. do K tOB 
swego kraju p.oprzez Grecjr: Dwie m1- 
100-:1. Blalo-czerwona met.a.forylka. 
Gdy w Polsce ogllj.dalem fasad
 kra- 
kowskiego koSclola Mlsjo:narzy na 
Stradomiu, czy t
 ustawlony w Gro- 


-.. 11'

 
 

 'of 
 
... 

 y 
:4' ..y... 
.;.'. (...
r!, ....
 ". 
.' . \ 
 
i ,.. . 
.....,..1 ''', or, II \. 

'
 .
.f :_.\ " ' 
 
'*f.:, 
 
, 
" 
... 
 


-:------.1 
-... -1..' 


'1- 


" 


" 
 
.,,
\ 
'''''''u '.f - 
,.";;.,,,.....It. ." 



 


, D1mnnift" 
 
.'.) , 
f ". 


tI1 "...... 


'- 


- .... 


Bazylika Aw. Piotra 


Ksi{ldzu Szczepsnowl niony. iPatJozr:. Szukam. Gubir: sir:. SIu- 
Wesolemu 
wi
m cham smner6w wody. I poSr6d Rzy- 
mu demokra.cjl, Wsp6lnego Rynku i 
R ZYM w slerpnliu. Wr:drujr: w go- zbior.owych wycieczek je8tem sam 
dzlnach gdy ulice S!J. puste, okna jak to miasto Berniniego wm-6d mla- 
zasloni
e, pod niebem zbladlym od sta d.zd8iejezego. 
nadm1aru sronca. Odpoozywam na Niedaremny moj trod q:-lj}flsLniA.. 
wyspa.ch cieni wSr6d bryzg'6w Swia.Ua Za.chwyt6w. Pod porwrn!J. Z!lDyslOWfi., 
1 Zaru. Wypatrujr: fontann. Ch:todzr: fizyczn
 formfl. w1e1k.!oh rzeZb i zbyt- 
rozpalO11Jl. twarz i podziwlam strugi kownej dekoracji kryje si
 coB wi
j. 
i kaskady wodne. kt6re 8Q. t.ywym Widz
 artystr: i jego d7jelo a wy- 
ornamentem marmur6w. :Jestem na patruj
 Bogs.. 
plaou przed lIwd.!J.tynriJ}. Santa Maria NiespoWiewanie na PiarzlZIa. Navona 
Sopra Minerva. W gl
bl Bterozy blok spotyikaan Polaka. Przy font:a.nnie 
Panteonu, kt6ry nlemym portykJ.em Bemlniego je suchfi. bulk
. Patrzy na 
wzywa sw
 ojczyzn
 Grec]r:. A wok61 plac. Plac majfl.CY wykwiIJJtny kszt:a1t 
samochody. Samochody. Mlejsce po- cyrku 841tycznego, kit6ry Bta! na. tym 
stojo. Martwa atajnia I smr6d ben- mdejBCU. Mlody Polak obok dzies!fl.tka 
zyny, ;rozgrm.n.ego lalde!'ll.l, rO'Zla.nych marmurowyoh rzeZb - sa.m jak po- 
smar6w. Z TOZn.orodnoSal form Zela- S!J.g. I tylko .bI
e, n1etutejsze oc:zy 
za., stali, niklu i szltla, naraz wy- wyraZ8i» n.Leuchwytny zachwyt. 
nurza s1
 bardziej zagadkowy i sym- PrzedBtawia si
. :Jest pol0n.i3tQ.; pra- 
bol.iczny n.I.Z w r. 1667 gdy byl tu cuje na undiwersytecie w Polsce. 
postawiony - poma:Uk. Kamlenny BlotJ. PoszliBmy do winIarni. Plac aka- 
dZwtga.jfl.CY r&'o:Jwy obel:isk. Od wie- mienia! w !arze. Wielkie rzeZby fon- 
k6w nazywaj'£. go "piskl
 Minerwy". tanny Bern.lndego iskrzyly Bi
 bdelQ. 
RzeZb
 t
 wykonal warsztat Berni- pospolu ze strumI.en1ami wody - w 
nlego wedhtg ejgo projektu. Wte- gl{\bi rCJrZJpOOOieraJ:a si
 czarno--laztIro- 
dy to Athanasius Kiroher napisa! wa fa.sada kOOolola Sa.n Agnese in 
o tyro pomniku: ,,Kam1e:ti egiJpski, Agone. I tylko obelisk plon!J.I wby 
znaczli-CY sloIica promienle, w da- r6Zowy plomyk, drtai, opadal, wzno- 
rze sloii niesle ALEKSANDROWI sil si
 m1r:dzy nleb1em i IIl1s!J. placu. 
616dmeanu. :Jakie:t to m
dre stworze- W wIniarni odblask ja.k echo nasycal 
nie. M
DRO
C jedyn1e CIEBIE lJwiI.a- bursztynOWJl. barw
 wino, fIZklil kie- 
tu daJa, slones. miej7.e 
 dary". 11chy, owoce na stole zmlenl8l w ru- 


I .
.. + ,.,J. 1 
....-. 


. 1 


, 
...... 


" 


f 


" 

- :.......... '" 
..
.".'-{ 


;"... -
 


, 


I 


" 


, 



 


.. 

 


\ 



 
 


, 4 


i  


I 
 


. . 
.to 


r 


t. 
'f,. 


.; 


. 


.... 


, 
4-
 


"1 


.
 


Kolumnada 


*) Przeklady z Kirchera, Gilberta i 
Beru1niego p16ra :JaIla Blalostockleg.o, 
wiersza Goethego - Lucjana SIa- 
md.e:iiskiego, wiersza Cendrarsa - :Je- 
rzego KWliatkowsklego. 


JAN LA TERAASKI 
, 
SWIA TLO 


. 
BOZE 


clyli 81ym Berniniego.) 


'. 


, 



 


tl 


\ 


, 


"" 


.. 


. 


It.' 


.... 



 


Sloii. z obeliskiem DB Piazza della Minerwa 


" 


..,...-t- 
, I 
","'" "- 


. 


" 


k i 
.. 


-t 


.. 


..., 


I 



 


,,'
 


II 


.
 



 



 



'" 


f 



 



 
I 


i 


".,
 


\. 
... . ' 


,.. 


". 


I 


.. 
..'.... 


I 


...' 


,. 


I 


.... 



 


.... 


4.-. , 
....... 
" 


" '" 



 


i 



 v, 


. 
t 


.. 
.... 


. 


, 


rzekl: "Do i:adnej szkoly nie 
[nalez{!, 
Nie nwJltwuj{! i w mistrzow nie wierz{!, 
CM mnie 1Utuezq Greki lub Rzymianie? 
ZnajomoBc z nimi to naSladowanie". 
Zgadlem twej my
li WYBoki kierunek, 


... 


Fontanna. Czterech Rzek 


3 


\...I. 
d 


.tJ 


... 


'iiI 


... 


__ \ \'.'t I 

-- 

- 

.
'
 


" 


-- 


. 


'" 


" 


\ 
.1 
\\ 


.. 



. A 


.. 



 


.' 


, 
. I. 



t 


,
I 
1 


r 


I . 
! 

 
.,.,.,.. 

 - .. J) .1 



ftC;\. ' 
, ",'/: 1(. '1 J
 :...'1. 
I .'" It. ':t't 1'1' " 
l ".-!Il-: i
4 
I '.;t -i-t.. f ' 
:". ':I 
..... 
. "'f' 
." ; 
'r 
£ 
. 


'1 


... 


,'" .. /I 
"\' ....' 

\


:\
.: 
 : . 
.' \;. \: ./' .' \\'1." 
r 1.L"'
; \\X
A[
... 
" '1 '

. 
h, ..{




, 
f 

', _ _\ \ 
., ,\ . 
1. 
 .
" ,....... 
, - 


'OJ; 


',
 
- · f' 

 .: .4
 
';" , - 
., ..' -' ' 


.. .' 


. 


" .. 


. ' 


Wejscie papieia do Bazyliki w drou otwarcia Soboru 
(w gl{'bi baJdachim nad grobem 8W. Piotra) 


-fc 



tf, ' 


.l.:rr 
'" 
:. 
, 



. 
.. 


\\ 

 
...... 


.... 



 
\1-' A 
10' ,.
."., 
..... ') 


..., , 


.... 
"' 



. " 
.." 


" 
\... 
. 
, 
, " 
\
 
.. , .
 
-.. 
- , l 
:: 
-- 
\
 
. , 
- - J .- 
. 
.. 


. 



 


--=- 


.
.. 
.
 


L 
i- r 
... .... 


(t 
.1 


... 


to. . 


,. 
",,-\ 


.. 



 


.... \.H
 
,;or. 


.. 


-r;.. _ 
 
· 
... t 
''''' -.' y..-.--n--t 
, ....
 



 . 
,.. ,",. I 
- '. ,.., 


Bazyllka 


Nie znam Ci{! Panie, teraz - 
[i dawniej Ci{! nie :znalem. 
Nigdy si{! nie modlilem, kiedy bJllem 
[ malJl. 
Tego wieezoru przeciez mJlsl{! 
[z l{!kiem 0 Tobie. 
Dusza ma u stOp Krzyia, jak 
[wdowa w ialobie, 
To Twa Matka - ta wdowa 
[przyodziana w cze-rn 
Bez lez i bez nOOziei - jak jq, 
[malowal Camere. 
Wszystkieh Chrystus6w znam, kt6rzy 
[w muzeach wiszq,: 
Leez dziB Twe kroki, Panie, tui 
[kolo Biebie Blysz{!. 
o zmroku wra.califfiny do mJia.Irta 
przez a.ntyozny most Sw. Aniota., 0- 
zdobi.ony dziesir:c1oma an.Iolam1 z bia- 
lego marmuru, wykonanymi wedlug 
rysunk6w Bernlnlego przez jego ucz- 


'\ 



 
.1 .. 


,,PietA" l\UchaIa. AnloJa w Bazylice 


Ka.tedra i fontanna. "Czterech Rzek" n16w. (Owa wyI'ZeZblone przez same- 
zrodziIy si
 z t.ej samej 
awy ideo- go mlstrza znajdujq. sir: w koAclele San 
wej i art.ystycznej. Oztery elementy. Andrea delle Fratte. Anioly moS!J. na- 
dwa podz.IaIy. Zlemski i slXl1eczny. rz{\dzia. M
 Panskiej). Most ten jest 
Plirarnidaina, dwupl
tJI',owa bryla, zbde- przejsclem, daje poczli'tek relLgijnym 
gajQ.ca si
 w zakoti.czeniu krrzyt.a.. Nad przezyclom plelgrzymom {;,pieSZIj..Cym 
katedr
 jest okno witra.rowe tam za rzekr: do bazyLIJU Sw. Plotra. AnIo- 
gdzle Swiatlo Duoha fJw. I promlenle ly 8Q. zwlewne, kaZdy ukazany w In- 
Sw1etlne w r
ch Bernlniego zamie- nym przelotnym momencle, zwlQ.za- 
niaj!J. sir: w bajkowy ale rzeczywi"sty, nym uczuciowo z niesionym 
 
snop. kr
g 7l0c0nY, rZeZbdonych pro- dziem 'll
ki. Te marmurowe ISylwet- 
mieni. Zjawisko na.tury kt6re prze- ki IIllczym bwe klawlsze w r6:t- 
mdenia si
 w w1eczne elementy aztu- nych pora.ch dnia graj
 inIui barwfl. 
k1. Wych.olz!J.c z bazylilu zagl!J.dam ZmleIlI1fl. jak chmury uchdzii.ce. Pod 
do zawsze Clemnej kaplicy w lewej granatowym niebem nocy w{;,r6d 
nawie gdzle Chrystus UkrzYZowany gwiazd 61}. jasnym drOgowskarl.ean. 
z XIII W. A potem zaraz m:tocWeti.- Na moScie {Jw. Aniola potegIUllem 
cza "PietA" Miohala Anlola. Ten U- sir: z moim towarzyszl'lm. Nastwnego 
krzytowany I Matka Bolej
ca, przy- dnla wracal do Po1ak!. 
pomnlaly 'lll W1Iersz Blaise Cendrar- 
6'a: 


Jan LateraiIskL
>>>
4 


W lADOMOSCI 







' 


Zr6d/o mi/osci pierwszej, 
Pierwszych wzruszen zalqiek, 
Szko/a wszystkiej mqdrosci, 
Wiecznych marzen zakl
cie. 
Cz/owiek nic mqdrzejszego 
Nie wymysli/ od ksiqiek. 
C6i lepszego, nii ksiqik
 
Moiesz mu dac w prezencie? 


r 1i NAJLEPIEJ I NAJT ANIEJ 

 5 ksiqzek pierwszej serii 
Ii POLSKIEJ FUNDACJI KUL TURALNEJ 


ANTONI BOGUSLA WSKI - "TU I TAM" 
Boguslawski potrafil wyzwolic si
 spod 
wplyw6w sienkiewiczowskich i stworzyl 
powieSc .0 wl
ym sty
u, peln
 dyna- 
miki rOJll
 od zywych 1 barwnych po- 
staci, od zdarzen, w
tk6w i powiklan. 
KsUi,zka ta jest jak sliczny zloty kubek 
wypelniony winem historii. 
W oldadce Adama Kossowskiego Cena 9/6 
(dolarow 1.50, frankow 7.50) 


IRENA B
CZKOWSKA - "WR6BLE NOCE" 
Uroku tej kSUl:zki nie moZna, na szc
: 
cie, strescic w kilku wierszach. PO
l
C 
Rlczkowskiej niesie ze. SO?
 tc
ruem
 
..pi
knej epoki" , ukrainskiego me

 
 
monca, kwiat6w i kobiet, dalekosCl 1 
nostalgii. 
W oldadce Stanislawa Gliwy 


Cena 6/6 
(dol. 1, fro 5) 


FLORIAN CZARNYSZEWICZ - 
CHLOPCY Z NOWOSZYSZEK" 
" 


Nie wiadomo co bardziej podzi

ac w 
tej powieSci: czy rozmach. akcJl, czy 
skal
 ekspresji od WS
J
cego rea- 
lizmu po roman
y?zn
 delika
nosc u- 
CZliC, czy szczerosc 1 dum
 patno
yzmu, 
czy odkrywczy j
zyk. Czam¥8;Z

cz od- 
krywa dla literatury polskleJ 
Pl

y, 
barwny i pelen humoru j
zyk zle
 bla- 
loruskiej, jak Reymont. odkryl J
zyk 
ziemi lowickiej, a TetmaJer - Podhala. 
W oldadce Tadeusza Orlowicza Cena 9/6 
(dol. 1.50, fro 7.50) 


MARIAN HEMAR - ,,1M DALEJ W LAS" 


Lw6w i Chopin, piesn i magia, koloro- 
.. M sza " u 
wooc i muzycznosc .. azow , - 
smiechni
te przypowiesci i rzewne k
- 
ki z lirycznego kalendarza wspo
len, 
mistrzostwo rym6w i czaruj
ca splew- 
noSc skladaj
 si
 na ten sWletny to
 
wywodz
cy si
 z najlepszych tradycJ1 
poezji polskiej. :II 
W okladce Tadeusza Orlowicza Cena 6/6 
(dol. 1, fro 5) 


RYSZARD KIERSNOWSKI - 
MLODOSC SERCEM PISANA" 
" 


Tytu1 moma by odwr6cic: tematem 
tych 14 opowiadaii jes
. serce nowo: 
gr6dzkie, pisa1a je mlodo
. 
h
teraffi1 
jej 
 pierwsze pocalunkl 1 pler:v
y 
kieliszek w6dki, pierwsze natchrueIJ.1
 
poetyckie i pierwsze grze;zne. 
ysh. 
Ktokolwiek byleS w nowogrodzkleJ stro- 
nie _ poznasz j
 i zo
aczysz na nowo 
w ksUl,zce Kiersnowsklego. 
W okladce Stanislawa Gliwy Cena 6/6 
___1m_; Hen ry ka potockiego '(doL 1, fro 5) 
z rysWllYHLU . 


Przy zakupie calej serii (5 ksi
zek) cena jej wyniesie 
tylko 


30 szylingow, 5 dolarow, 24 franki 


Do nabycia 


we wszystkich ksillgarniach polskich 
i w Polskiej Fundacji Kulturalnej 
9 Charleville Road, London, W.14 
Kupujqc ksiqik
 polskq 
wydanq na emigracji 
nagradzasz autora 
osmielasz wydawcf! 
pochwaIasz grafika 
wzbogacasz ksif!garza 
popierasz drukarza 
zachf!casz recenzenta 


A najlepiej i najmqdrzej s/uzysz 
SOBlE SAM EMU 





"
-$;




 


............................................................................... 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
: . . : 
. . 
. . 
i 0 az 1 i 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . . 
. . 
. . 
. . 
i - eCla 
 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
5 " 5 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
5 " 5 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
5 NAJSERDECZNIEJSZE 5 
. . 
. . 
. . . 
i ZYCZENIA PRZESYtAJ4 i 
. . 
. . 
i ZZA OCEANU i 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
i Wieslaw i Zofla Domaniewscy, i 
i Wlodzimlerz I Kara Falencc y, I 


 
. . 

 
. . $. 
I Maksymilian .Fryde, I" ara I 
i dr Zygmunt I Pola Jaffowie, i ,,
 

 Alfredowa Jurzykowska, I arszawa I 
· Jerzy Kosinski, · 
 
j i Dallas, Texas I 
! Maria Modzelewska, 5 
 
5 : ,,




""



...


 
. . 1111111111111111111111111111111111111'1"11'111111"111111111111111111111111111111111111111111111111111111 
. . . 
i Helena Orchoniowa, i I "WIADOMOSCIOM", 
. . . 
i Leon Orlowski, i I ktore w 
. . : 
. . : 
i Rudolf Rathaus, i I 40 lat 
. . . 
. . : 
i Halina Rodzinska, i I dobrze 
. . : 
. . : 
! z. Roehr and Co., I I :. zasluzyly si
 
i Zygmunt i Gustawa Ruckerowie, i! kulturze 
· · i 

 dr Oskar i Gizela Schenkerowie, 
; narodowej, 
. . 
i Jerzy Tepa, I zyczenia dalszej 

 Leopold i Jadwiga Welliszowie 
 owocnej pracy 
. . 
i dolilczajil c zamlast barwnych kwlatow i sklada 
. . 
i rownie barwne czekl i IN5TYTUT 
. . 
................................................................................ J Oz E FA P 11SU DSKI EG 0 
W AMEIiYCE 


Nr 9251926, 2
/29 December 1963 


Polski Instytut Naukowy 
w Ameryce 


przylQ.cza sif do hold6w skladanych "WIADOMOsCIOM" 
wdzienich czterdziestolecia 


Zyczy im CO najmniej zlotych godow 
i donosi 
Ze ma na sk1adzie na.:t
puj
ce wydawmctwa po cenach 
zniZkowych (wl
czaj
c przesylk
 pocztow
): 


Gross Feliks - 0 wartosciach spolecznych: Studia i szkice, 
1961; str. 211, nowa cena $1.50 lub £0.10.0 


Kosinski Jerzy - Socjologia amerykanska: Wyb6r prac, 
1962, str 221, nowa cena $1.50 lub £0.10.0 


KrzyZanowski Ludwik - Julian Ursyn Niemcewicz and 
America, 1961, str. 70, nowa cena $0.50 lub £0.3.6 


Kucharzewski Jan - The Origins of Modern Russia, 1943, 
str. 503, nowa cena $2.50 lub £0.17.6 


Noyes George R. editor, - Poems by Adam Mickiewicz, 
1944, str. 486, nowa cena $1.25 lub £0.9.6 


ORAZ PO DOTYCHCZASOWYCH CENACH: 


KrzyZanowski Ludwik editor - Joseph Conrad - Centen- 
nial Essays, 1960, str. 221, $3.00 lub £1.2.0 


l\lickiewicz Adam - Pan Tadeusz, nowy przeklad wierszem 
Watsona Kirkconnela, 1962, str. 338, $7.00 lub £2.10.0 


Polish Institute of Arts & Sciences 
in America 
59 EAST 66th STREET 


NEW JORK CITY 21 


ciqgu 


ZAMIAST POWINSZOWAN SWI
TECZNYCH WYDAWNICTWO "WIADOMO- I 
. 
SCI" ZLOZYLO PIJ;:C GWINEI NA FUNDUSZ BIBLIOTECZNY :...................................................................... ........................ ......
>>>
. 


Nr 925/926, 2.2/29 December 1963 


WIADOMO
CI 


s 


T ADEUSZ WITTLIN 


NIESAMOWITY 


KOSCIOI. 


Pami
i Jerzego Pa.czkowsldego stosy bele'k:, by stromylmi wewn
trz- 
nymi sohodami wap* si
 na. g6r
 
W 
SA.J4-C sir: po nowojorsk.i.ej gdzie za ch6rem znajdU(je s1
 jego 

Ielnicy artystyczoej Green- biu'l'O. Niski zakUI7mly pok6j w ko- 
wich Village zaJtrzymuj
 sir: przed scielnej wieZy' zaJI"ZUoony jest papie- 
starym koScioJem, u kt6rego wr6t eto- rami d starymi cmsopismaJI1!i. Szare, 
jlf. po bokaoh dwa nadnaturalnej wie1- surowe dooki podIog1i. trzeSzezll, pod 
kooci POSQ.gi mr:7;czyzny i ikobiety w kaZdym 
pm%iem 9a.kby za chwllr: 
zebraczyah I'aahmanach. :Jest przed mia.ly sir: rzapal!C. Zajmujlo) m1ejsce 
poludniem, powszedni dzle:ti lIipoowy, w splowialym pluszowym fotelu pod- 
leez na zbutwialych lawkach przed mas gdy moj gospodarz u.aslada za 
koScioJem i pod otaczajlf.cym mroczny amtycznym biurkiem 
ym mn6- 
cmentarz parkanem apaty=Je siedz:j, stwem wielk.ictl oprawnyoh tom6w 
bezdomni wl
. Wielu z nich wyg1:}.da
 jak ksi
gi handlo- 
d=emie, inni z butelki, dla niepo- we. 
znawl OW1ini
tej w brQ.Zowlf. paJP1erowlf. - Nasz koSci& St. Mark's in the 
torbfo), poci:}gajlf. alkohol, zagryzaj:}c Bowel'ie. co po holendersku oznaoza 
sk6rklf. chleba, i 
 caS do szl8ichecklf. posiadlooc, jest najstar- 
sieble lub do &l-siada. Po brudnym .szym w Ameryce P6lnocnej chrz;eSol- 
chodniku drepc74 goJ
bie i dzlobi:} jaiiskim domem BoZyrn, kt6ry po d.zIS 
okruszyny, kt6re im rzucajlf. cisiJ i dzien shIzy wiJernym - za.c:zQ1 tonem 
spokojni prjacy. nauczyoiela hiBtori.i. - Ufundowa1 go 


. 


c:za1a ani jednego nIedzie1nego nabo- W:Lzyta w ooM 
ercd trwaJa godztn\\ 
Zetistwa, :Johna 
 bartem nie za- tuZ przed wy'konan.iem wyroku, a za- 
NdzJcby do koSctOOl.. I to bylo BeI"- 
lIJ'biny odbywaly silo) przy doblegajlf.- 
deCZIUj. trosk1l pastors. Anrthona., mi- cym postukiwanlu mrotk6w stoIarzy 
n,t0 ze :John. Z8.C.ZIf.l wreszcie uczciwie budujlf.cych azafot. Atoll zanian du- 
Sir: .pro:wadzlc i n.awet pr6bowal ITA- chowny ukof1czyl ceremonir:, w pobli- 
roblc pI6rem.. Opracowa1. bowiern pod- sk1m w.i
eniu kobiecym po &IS 
rlo)cznlk pisama. liist6w IImlosnych, klt6- dzleti d:stniejlf.cym w Greenwich VB- 
ry zarnierzal ogloslc drukiern wla- lage, wybuchl pozar. Strat ognlowa 
mym nakladem. Musia1 wsza.kZe za- ruszybl co kof1 wyakoczy a za n1:}. 

Ic drukarz.owi przed uka.za.niern silo) poc:IIf..Zyl thun gapi6w z placu egze- 
k
, a kIedy nIe m6gl dotrzymae kucjl. P6Zn.1ej pastor Anthon wraz z 
warunk6w umowy druka.rn zagrozR br8Jtem skaza.f1ca, jego przyjacdelem. 
mu, ze wpakuje go do wir:a;lenla. za I paIJJIUI. ml'ods}, kt6ra wkr6tce m1ala 
dlugi. W poszukdiwaniu pienl
y Ca- zosl:aC wdOW1). 1 ma.tklf. pogrobowca., 
roline udal'a al
 do swego pastora z op
 cel
, a holota zn6w poooil}.gn
a 
pI"OffhQ. 0 potyczk
, jednaki;e probos7.cz w stron
 m1e.jsca Btra.cmla. Do oeli 
Anthon rndal: zbyt ubog'll. para.fi
, by wkroczyl szeryf ze stm!nlkami, by 
mogl pom6c fmansowo wi
sZlf. 8lIJIY11f., odprowadmC zbrodndarza na azubleni- 
ale przyrzekl pl
knej Caroline. 7Je na- C{!. :John Colt leZa1 na. swyun wlr:ozjen- 
kl'onI :Johna, zeby air: z niQ. oreni!, nym posIaniu zaslonir:ty plaszczem 
tYlIn b8irdziej rl:e juz n1e mogla ukryc przyjaoiela Payne'a. Wzywany przez 


" 


I 
- 
"'" IJ1 r 
. - 
;# 


. . .,. 
, ., 
"" ... , l. ... 
Y" 4 

 


. , .
.. . 

 . .'\.. 
,., ,{ro. 
 ,. 
, .."" , 
. , . 
" 


, 
 - 
. :::.' - 
fit . . 
:- .,. 
.. t .... . 
,I': "". 


. 


b. 


..: 
, !- 



f
 


" 


I 


.. 
.. , 
r -)..
.... "' .. . 


 - t .. 
. , t 

 
, .. 
" I" 
- 
. .... 
... 
 1 
, 


.. 


. 
" .. 


""
J 


.., 


, 


,. 


... 
.y .... -'
 
" 


t 


.111 


, 


._t 

 


.. 


.:: ,
 


... 


.. 


''0. 


-,. 
.. 


, 

... 


Ko8ci61 tiw. I\larka na Bowery \V Grel'D\\-i('b "iIIage 


pieszo. . 
a W02Jie leZaly doczesne Zamilkl, ale nie mlal:em wlj.tpliwo- aktor, autor dramatyczny i wl
ga 
pod LS
tkl S t.o tewarta, w szkatuloo za8 sct, ze na pewno m6glby opowiedzlec oraz jego nleodhj.czny kompam :John 
no 
 tysl
cy dolar6w. jeszcze niejedno. Z dolu rozlegal sir: Colt. 
"SIf. to jednak daJwne czasy - sek- Tytmiczny postuk mlotk6w i jedno- "Wszelako podczas gdy br8it :Joh- 
reta::sc zakoticzyl 
 makabry
ZIU}. 0- stajny b
yk elek
rycznej pilr. Kt6rys na, Samuel Colt, choc r6wnieZ bledak, 
pow:! z .
yrO

lym us
echem. z robotnik6w gwlZdaI melodllo) z "Ok- uparcle prac.owa'!: w swym nleopl8JC8.- 
k L,ata 1J!11Jaly 
 zT?1.l
alo. Sir: obHcze lahomy". ZbliZaJo sir: poludnle. nym i nleopalanym m1eszkarulu na 
?ScloJa. Jak rz;mlemali SIr: 
e
o pleba- - :Jestem paou szczerze zobowilj.- strychu uniwersytetu nowojorskiego 
m od czasu gdy go :poSwar:ci1 r
tor zany - powiedzialem - i zrobilby przy Washington Squa;re, piluj:}c i do- 
Samuel Provoost, paerwszy. 
rskup mi pan prawdzlwy zaszczyt gdyby- pasowuj:}c kawalkii Zelaza. przy mo- 
Nowego :Jor
(U. :JOOen .z .p&ZnleJszy
h Smy wsp6lnie zjOOli lunch. zolnym konstruowanlu wynalazku blo)- 
pastor6w,. W1elebny Wilha.m Gut
rle, Sekr
tar
 byl zbyt uprzejmy, by benkowego rewolwe.ru, a jego wsp6l- 
postanowil przp?brazic 
bywaJlf.ce odm6wi
 Iffil tego zaszczytu, i wkr6tce lokator i Imle.nnlk SaJ!Tlue1 Morse 
s1
 w. tym kooCle1e nabozeiistwa w zmieniliSmy blurko w ko.licielnej wle- przemysliwal nad wynalezienlem te- 



?W.lSka artystyc
e na wz6r di?- zy ilia stolllk w restauracji. legrafu, John Colt rnial: i.nne zamllo- 
}l. Odtlj.d w. k
e1e r
lega1y Sl
 - W 
stii u nas wiszlf. por- wania. Kr6tko m6wllf.c byl mulerern 
o p61nocy dZwl
.l ISkrzyplec I cym- trety zaloZYCle1a naszego k.oSc.loJa kil- karcianym gra.suj:}cym na spaoero- 
b
16,,: oraz zawodzeruia indiaiisk.Lch ku 
rotektor6w I bodaj wszystkich wych statkach rozrywkowych po Mis- 
pleBn:i, a I?r
y blaskach sztucznej po- koleJnych rektor6w wraz z podob1zn1f. sissippi. By'!: przy tym wybLtnej uro- 
8w!&ty kSir:z)'ca, w oparaeh kadzldl:a Normana Guthrie, pastora 0 artysty- dy I m1al ntejednlf. przygodr: mRosnlf., 
.taD.ozyly przed oJtarzern p6lnagie hu- czny;ch inklinacjach, 0 czym wspomiJ- 0 kt6rych byro gloSno 7JWlaszoza. gdy 
rysy w przern:oozystych szatach. Ob- nalem - op()ll,lV'jadaJ: ml dalej. - :Jest pewna bogata rlli:oda 'wd6wka popel- 
Drnwr tego koSciola 0 strzelistej tJu na. swoIah wloSclach Peter Stuy- 
:=
en
:I


rz
r: 
.
 wifo»C I [:rtret pastora He
 Antho- IIllia przez niego B8d1l?b6js1:wo. Gdy 
W1ieZy' stojQ. otworem, a z gl
bi dobie- vesant, 6wczesny guberDaJtor Nowego al'tystycznego du
aste.rzi 
 z 
'pro 
 na.szej paraf.m w pierw- 'Pastor Anthon zajlf.! 
 zbaw!illnlem clq,iy. Dobry duszpasterz n1ezwlocz- stra:i:, nie poruszyl sir:. Gdy ScIlf.gnilo)- 
ga stuk mlotk6w 1 zgrzyt plly. Wcho- Amsterdamu jalko SWIf. prywa'lIU}. kap- jego kaplank8iD1i. I to wifo»C naleZy th
 
e 
 st

'rtor 
- jeg? duszy :John Colt przebywal przez nie 'lOOy poszedl do jej mieszkania, to z n1ego olcrycie, zobacwno go w 
dzfo). Wysokie rusztow
. wzno
 sir: lier:, a 1Il
 pleban.li osadzi1 pastora ho- jui; do 'PrzeszloSoi. Dz.iS nasz koSci61 bardZ
 grz
y.c1
Wl .a 
:- - =SZy 

 cj 
e. Karta 
 
 ale po :Johnie zastal jOOynie BIad kiI- kaluZy kIWi ze ISztyletem w pier- 
at do mrooznego skleplenm rozjaSnio- lenders1ciego KoScioJa. reformowanego jest ostojlj. tramp6w bezdomnych i sw . . af" nue w, po a w mu na. 0
.1 ku ndedopalonych cygar. slach. 
nego jedynle wielobarwnym Swlatlem z pensjlf. 200 guldent6w rocznie. przy- najbiedniejszych 
 tm nJea-az na- Ch::: J 
 1.1 ni
 1m IJ:OI?OC du- w?lal 'Przecze
 zh! p
 Mie.szkal: "Czy podr
1k lIst6w mIIosny.ch .,.Szy'bko rozeszla. sl
 plotka, Ze to 
proml,em.I sloneCZlllych przedziera.jlf.- bywajlf.cego duchownego ocrwk.iwa1a wet jalko jOOyny adres pocztowy dIa nywJi Do 

dY 6:! 
bl
eJ 
eg- W.lfo)'C w 

ty:m pokoju umeblo- :Johna CoUa ujrzal p61kl ksi
ga.rskie Caroline przynlosla IlTlU sztylet, by 
cych air: przez witraZe. Ei1ku oIeSll na wybrzeZu eskorta. woj.skowa, by w krewnych I dawnych przyjacl61 jaSti wieczek I' eg €I ZI any 0- 
anym na ery wmz 00 BWIf. p
y- trudno powieOOlre, na.t.omiast na JOO- 1IDlkn¥ hanby 1W1Lsie1oo' wlelu jednak 
i lJTIuraTZY pracuje przy odnawlaniu drod2Je do jego probostwa dac mu w og61e jaklchs jeszcze majlf.. ' kieszenl 


ZalH za
 p berz CEID
::' Jaci&
1f. Ca
oline.,....
1f. p

knOOcIIf.. nym ze atatk6w :rozrywlkowych przy szeptalo, ze zabity zo
 1nny wi
 
budynku. Oltarz zakryty jest wielklf. ochron
 przed napaBo1:} I:ndIan lub owwr ayne, P""
' CaJroline by.a DaI.1l.UoU1Q. i n e OPllilZ- zatoce MekBykaiiskiej zaloga spo- zle.t'i, skazany za. wl
gostwo, pod- 
brezentowlj. plach
 pochlapalUl. wap- dZilkich rz;wierZl}/t. Gdy gubernator strzegla zagadkOW1). Bkrzynir:. Gdy czas gdy :John uclekl w p
bra.niu 
nem i farbami. W nawaah sledz! k.i1- stuyvesant i jego Zona :Judith zmarli, podwaZono wieko, zagadka zrmenila koblecym I woalce nowomMubionej 
kuna.stu m
zyzn. Pochylenl, w kon- zwloki rob uoZon.o w rodUnnym gro- silo) w JODU1'1l tajemni
. W kufrze Zony, gdy miasto zaj
te bylo po!a.- 
templacjl. Obok na lawce w brlf.zowej bie w kapllcy, kt6aq. zamkIIli
to, ot- leZa.1y zwloki zastrzelonego jegomo- ,rem. Pogrzeb odbyl sir: szybko w no- 
paspierowej torbre rnajlf. nieodl:}CfmUl. wierajQ.C odtlf.d jieidynie gdy chowano iloia. Policja Die mia1a wielkiego tru- cy, a pastor Anithon zamknQ1 si
 na 
butelklo). W p61cieniu i lekkirn chlo- loch potomk6w. Popiersie gubernatora Z 0 S . - a T e r n e du z Identyf.Lkacjlf. trwpa: jego czarny ewej plebanii i odm6wil przyjmowa- 
dzie przyjenmlej jest mz na skwarnej stoj:}ee nad tlf. rodzinnJi. mogillf. jest plaszcz byl oharakterystycnzy dla D1Ia iIrogoko1wdek, 8. w szczeg6lnoOOi 
ulley, a dZwi
 pil przecina.j:}cych de- osobiBtym podarunkiem kr610wej ho- zecera, a poniewa.Z drukarzy nie m- reporter6w "Tribune". 
ski 1 obstukiwanle seian n1e lrul ei lenderskIej. Oboonde zyje juz tylko . - blja silo) codz1ennie, nazwlisko stwIea-- "Na tym 
aSc1Jwie hlstorla mogla- 
im snu. Ta dziwna Bwi
a, wygllf.- JOOen z !ego rodu: Augustus Van dzono z latw
. NI-eoowem okazalo by si
 skonczyc. Caroline powIla syna, 
dajlf.ca 'lroch
 jak dek.oracja z pierw- Horne Stuyvesant, a gdy on umrze, si
, Ze zamordowany byl wydawelf. Ii- kt6rego tu w naBLym koSoiele ochrzoU 
szej soeny jakiegoS mistemum tu
 grobowiec 
e zamurowany na M M a g e stow milosnyc:h, 
 a.utorow1 pastor Anthon nadajlf.c mu imi
 Sa- 
po podniesieniu kurtyny, to episko- zawsze. GubeI1!l3ltor stuyvesant pozo- . i r a krYlIIltnalem w wypadku nie opla- muel na intencjr: stryja trzymajq.oe- 
pa1ny koSci61 na.juboZszych pod wez- staWH dw6ch syn6w: Baltazara i cen.ia ikoszt6w. :Johna. Colta wytropio- go dzlecko do c:hrztu. :John Howard 
w8JIllem fw. Marka na. Bowery, w Nicholasa, kt6rego syn zaplsal kap- PRZESYLA.J
 WSZYSTKIM SWOIM BYW ALCOIU no na uniwersyteok.im strychu w ru- op
 Ameryk
 I wyjoohal: do Tu- 
dzIelnlcy n
y, w16czr:gostwa, zbrod- liCfo) i grunta na. rzecz sekty Swir:tej pieclarnl brata-lllauk0W'C8. i za.kutego msu., 8. Samuel Colt opa.tent.owal sw6j 
nl, 'Pogodzenia iSi
 z n1coSci:} i upadku. Tr6jey, a Wlernl rozszea-zyli koSci& SERDECZNE ZYCZENIA SM&TECZNE I NO- w kajdany zamknd{M w wi
zieniu. wyna1azek.. ap=edal go r74d0Wli, 0- 
DziS oka'eSla silo) jQ. jako Wschodnilf. do wsp6rozesnych rozmIar6w. Ta po- '
Spra;wa nabra1a niebywalego rozglo- trzy.rnal stopie:ti pu}kownika I w 
- 
Greeenwich Village, ponlewa:i: na. przy- dluZna, .wysdka, masywna budowla w ' su, i1arnuel Colt mpoZyoyl Bir: I wy- gu kilku lat zosta1 mllionerem. Pol- 
leglej Dz1esi:}tej ULicy, przebiegajlf.- jasn.oZ6M.yrn kolorze 0 bialych skle- \VOROCZNE I ZAPRASZA.T..,. DO SWOJEJ ZN A- przeda1 z artatntch 
i potrzeb- kownlk Colt nle zaponmial: jednaJk 0 
ooj tu przez ten nowojorskJi pI. fJw. pieniach i skronmym OMarzu j.est 00- nych mu do jego wynalazku, byle swej bratowej.. 8.II1i 0 jej synu, 8. 
Marka aZ poza poblisklf. Drug-If. Ave- lowo prosta, surowa i uboga. :Jedynie NET ZE ZNAKOMITEJ KUCHNI RESTAU- m6c oplaciC najlepSZlego adwokata. swoI:m chrneSniaku, i 
lal 1m pie- 
nue niedaleko dok6w East River, w w.itraZe damo drogocenne I oryginal- "The Herald Tribune", najpotr:-Zniej- nllf.dre I1a dostatnde utrzy:mande i nau- 
rozpadajlf.eych sir: ruderach powstaly ne. Na jednym z nich more pan zo- RAc.n BZa w6wczas gazeta, codziennie ITA- kr: chlopca. "gdziE5 w Europie", gdUe 
w ostatnlch czasac:h lIczne galerie baczyc zaloZycieIa naszej 8wiQ.tyni, mieszcza1a na pierwszej strocnie sen- jakoby ktoo or6wn.iez widywal :Johna 
sztukl nowoczesnej, a w S:}siednlch gubernatora, gromego mOZn.owladcr: .sacyjne artykuly na ten temat, po- IbeZ lIladu iimierte1nej rany eztyletem. 
zaulkach wielu artyst6w za.k}ada swo- 0 drewnianej nodze. Wysoki, wspar- e 
 " dajlf.C na.wet raz elektryzujQ.CQ.. wia- Po wlelu latach gdy w ParyZu slyn- 
je ateliers. S:} to nUodzl, niekODJiecz- ty na mieczu w ozerwonej szac:le i domoM jakoby paczka przysl
g'lych na aktorka Ethel Barrymore zerwaJa 
nie awangardOWli malarze i rzezbia.- z wielkrm p1erScdeniem na. palcu po a A A przyjaci6l :Johna Colta usUowala u- zar
yny z Diejaildm WiIL9tonem. 
rze, kt6rzy przenosZlf, sir: z uMc Mac- dziS dzlefi spog1:}.da z wYSOkJleg


 h " 
V.lU 
 I8i k twiC..... mu uoiec.z'klo). :Jak silo) jedillak d Churchlill ll em 1 rwyszl
 za mlf,Z za mlo- 
Dougal, Barrow i Bleecker, oeI1Jtrum w naszym koSolele. Ch6r na CI
C 0 aza1V, owymi rzekoanymi przyja- ego ml onera Co,ta, spadkobierefo) 
modnego zachodniego Greenwich Vil- prostoklf.tnych koltlJIIl11aCh przeznaczo- ci6bn1 byli reporterzy "Tribune", kt6- wle1kiego wynalarey, 
lIwy mal:- 
lage, gdzie ceny i komorne SIf. wyzsze ny byl dla lI1iewolnik6w. Na otaczajlf.- 39 B h PI K h rzy za. wn.o.Zldwienie wi
owi uciooz- Zonek wyzna1 dzlermlkarzom, Ze jego 
IlIIz gdziekolwlek w Nowym :Jorku, cym nasz ko9ct61 amentarzu, jednym eauc amp ace, nig tsbridge, S. W.3 kJ, 0 czym mogliby pisac tygodnlamd, antenatem w prost.ej li.nii byl :John, 
a beZitroski nastr6j, halas i staly na- z nlewielu obecnie w Nowym :Jorku, telefon ' . KNI 3941 uozyli szeryfow1 paczkr: z dwoana ty- z kt6rym widzia1 sir: w Afryoe Po- 
jazd turyst6w U1JJlemoZliwiajlf. POWa.-Z- Slf. groby l1czn.ych wieImoww. LeZy sllf.ca.mi dolar6w. Szeryf atoll Die dal mdniowej. 
Ill!}. pracr:. Podobnie Hezne teatry szu- wifo)'C tu Matthew Galbraith Perry, ko- sir: pI7Jekuplc 1 plenllf.dze odesla} pro- Dawno juZ przeminr:1a obladowa po- 
kajlf. tu schronienia przed wyooklmd mandor marynarlci amerykatiskdej, L . I kuratorowi. W toku procesu w koro- ra, gdy wra;z z sekretarzem pa.rafdi 
kosZJt.ami Slj.siOOnlej dzielnicy. kt6ry w pierwszej polowle ubieglego Icencja a koholowa, dancing, wyst
py artystyczne wodzle 
adk6w przesun
1i eir: Sa- koOOiola fJw. Marka opuAcllem knajN. 
Sclany ko.licioJa. fIw. Marka na. Eo- stulecia udal' si
 z misjlf. dyplomatycz- mue! Colt, Samuel Morse, :John Wil- Na mlecznych kIoszach wysokich 
wery okratowane drewnianym osza- nlf. do :JaJpOIlii :I. od tego czasu w ka2;- R . liam Draper, p6Znlej.S7JW wynailazca lamp ullcznych 1eZa1 szaro-mebleski 
lowanlem SQ. na.gie I bezduszne. d!}. ro=iC{! j.ego lImiea-c1 w r. 1858 estauraC)a otwarta do l-ej w nocy - czynna w niedziele fotografli, r6wni
 mie.clZlkanlec stry- zmierzch. Chodnik z lekka uginal sir: 
Nle ma tu nic interesuj
ego, lecz delegacja japotiska sklada kwia.ty na _ zamknipta w P oniedzialki chu uniwea-sytetu, z kt6rego dachu pod Di88Zymi nogami kiedy po k.lJku 
nie chclo) sl41 wyjsc zan1m me do- jego grobie. 'r zrobU podobno plerwsze w fwtecie bUitelkach starszego rocznLka Bea.u- 
wlem sir: czegoS ohocby 0 tych po- "Tu r6wnieZ w r. 1876 zostal: po- zdj
ie, mlody jeszcze poeta Walt jolaiJs pod "filet mignon'" I po amna- 
Slj.gach dwojga trr:dowatych slepc6w chowany milioner Stewart, za1
el Whitman, no i oczywi8ol.e najwl
y rag
 pipermencie do ,.,espresso" 
strzeglf.eych drzwl. Z murarzaml, kt6- pierwszego w Nowym :Jorku Wlelkle- przyjaci-el oska.rl;onego :John Howard powraca.liBmy na Wschodt1Jllf. Green- 
rzy przerwall praclo) i jedZl). SnIadanie, go domu towarowego, obecnie iBtnIe- Payne, p1
 Caroline i pastor Hen- wlch Village 
ewajQ.c "Home, Sweet 
rozmawia dostatnio wyg
dajlf.ey mlo- jlf.cego pod firm:} Wanemaker. :Jego- 
, ry Anthon. Nic jednak nIe poanoglo Hoane". nleSmiertelnQ. pleSn pJ6ra :Joh- 
dy m
zy7lIla. :Jego czarne ubranie, mooc byl delikatnie m6wdJi,c raczej i pomimo ich zeznati oraz plomiennej na Howarda Payne., serdecznego 
rm.wodowo skupiony wyra.z twarzy i Shylock, chodzil w zaUuszczonej ka- przemowy obroney :John Colt zostal: kUIDipla :JOOna. Colta, szulera., mwali- 
pelna godnoScl bladoSc rz.namdonuj:} mizelce z rregarkiem na sznurku za: UZDany winnym :I. skaza.ny na k8l!"1o) drogi, ISZUblen
cznika i brats. W11elk1e- 
co najmniej ikleryka. Podchoc1zr: i miast dewizkl. Mial tez dooc brzydkl N A 4 0 _ L E C I E 1ST N I E N I A lImierci przez powieszenie na szubde- go wynalazcy. Nasze zaohowanle JOO- 
przepraszaj:}c za mojlf. ignorancj
 za- zwyczaj doprowadzarria 1nnych kup- nl.cy. nak nie dzlJw:i}o n1kogo, jako ze w 
'Pytuj
 czy m6glby powiedzieC mi caS c6w do ruiny majl)ltJrowej, po czym "W owyah czasaah publicznym pla- tej dzieln1cy 0 przOOwieczornej pone 
o traglcznych pOSl}.gach. Dowiaduj
 angaZowal ic:h mskawde na sublekt6w W I ADO M 0 s C I" cern kaZni byl Washington Square, raorej tr7ieZwy przechodzieti jest rzad- 
silo) ze te granltowe figury B:} druta w BWOIm sklepie za glod.owlf. pensjlf.. " ten sam, kt6ry obecnie jest centrum koSollf. 1 wygllf.da podejrzanle. Wresz- 
Bo
gluma i wyobraZajQ. par
 ozerwo- W swym testamende stewart v.a..ZI}.- beztroskiego Greenwich Village, gdzle ole doplyn
liSmy na miejsce zatrzy- 
nosk6rych Indian a rzeZbiarz, kt6ry daJ: by pochowano go na cmentarzu skI a d a j 
 s e r d e c z n e Z Y c zen i a WZIlosi sir: IIlOWQCZesny juz gmach mujlf.C si
 przed antycznym st. M8irk's 
poprzez Die prain¥ wyrazic dusZfo) koSciola fJw. 
ka, 
grz
b zaB m!al New !ork University i w 
ieii ba- in the Bowerle. N
 law'kaeh UlliCZ- 
ludZkl). komunikujQ.C1f. s1
 z Bogliem byc kr61ewskl. Talk SIr: tez stalo kle- wllf. iSl
 przy fODlt.a.nnle dziecl, a wie- nych nadal drzemali ci sa.m1 bezdoan'- 
naZlWal jedrnl.: Natchnienie, a drug1!.: dy przyszla na niego pora ku og61nej redaktorowi Mieczyslawowi Grydzewskiemu czorami przy tej samej fontannle da- nl pljacy, kit6rzy epali tu z rana. 
POZlJ,danie. R6wn1eZ dzlelem tego ar- uciesze rzeszy ikupieckiej, pierwszej i jlf. beZIpla.tne koncerty ullczne orkIe- Drzwi koool,o}a byly otwarte, a z wn
- 
tysty jest wznOSZlj.ca si
 w pobliZu drugiej gIildid. Wspam:i.ab} trumnr: opu- stry brodatych gitarzyst6w w ean- trza wypelgal: Mlty plomyk {JwTI8itla. 
fODItanna z boginiQ. Rosy, symbollzu- szczono do grobu r.odzinnego i po- dal:ach. wtooy jOOnak byro tam ra- Panowala cisza.. Robotn1ey dawno jut 
jlf.eIf. indlaiisklf. modlitwr: 0 deszcz. kryto rnarmurOW1}. ply1tQ.. Wkr6tce czej ponuro: .ponmlejszych sk
c6w odeszli. . 
_ Domyslam sir:, Ze koaci61 jest jedinak kt6regoa dnda 0 BwIcle ogrod- po prostu W.1
Zi8JlO 
 
allo)
ch d
- - Dobranoc, DICk - od
 
bardzo Btary _ mOw1l
, by \,)()kryc nik cmentarza dostrzega gr6b rozko- Kolporterzy b6w, kt6re dzlS udzlelaJIj. OleniB; za- sir: 
skajlf.c mu r

. - Bardzo Cl 
zdz.iwiem.le na widok b:}dZ co bQ.dZ pany, a w n1m otwwrt:} trumn
, z kochanym parom obejmujQ.cym SIr: na dZli
kuj
. 
pogaiisklcl1 rzeZb w chrzfficijaiiskiej kt6rej zabrano zwloki. Wieczorem w lawkach, a 
;vch zbrodnlarzy tra- - To ja oj dzl
ujlo), Tad - odpo- 
Sw1lf.tyni. _ I pewnie pami
a czasy mie.szkaniu wdowy tajemlllicza rlo)ka J. F. BIAI..ASIEWICZ M. GA WUC cono na specJalllle wznoszonych ISZU- w1edzial. - Wszystkiego dobrego. 
ktedy czerwonosk6rzy rozwaZali wsunr:m przez drzwi podlu.Z.Iu). koper- blenicach. W dnlu egzekucji Caroline Pot em wstlf.pil na szerokie schody. 
sprzedaZ Manhattanu Holendrom za t
. List byl Jakon.i,czny, zawiera} wraz z pastorem AnthJOnem, Samue- - Hej, Dick! - zawola.l:em za mm. 
20 zlotyah monet I. barylk
 gorzalki. strzlW ubrania zmadego i gotowooc POLISH .. MERI C " 
 BOOK CO. lem Colt:e
 I. :Johnem 
ayne udal'a - A gdy'byooie jeszcze klOOya 
e1Ii 
_ Nieomal. Zbudowano go bowIiem 
cenia nieboszozyka za okup w 

" si
 do wl
z1ema z Ostatnllf. pozegnal- pastora, kt6ry UTZlf.dza1by na
- 
w XVII w., dokladnie m6wUlc: w r. wysokoool cwierc mi1iona dolar6w. l1.Q. w
zyt:}. . 
twa z p6h1agimi hurys!lJmi przy 
1660, czyli w n1espelna 35 lat od Radca prawny wdowy wszed}: w kon- 1 1 36M I L W AUK E E A V E N U E "Gdy w
Sladla z 


ego po- 8wietle ksi
zyca, to nle zapolTlIrlj 0 
chwili gdy Holendrzy wyl:}dowali na takt z porywaczami 1 rozpoClZlj.l tar- woou, gaWlOO:Z, kJt6ra JUz od rana gro- mnie! 
tej naszej wyspie, by zalozy(! Nowy gi, aZ wreszcie pewnej ciernnej DOCY ma
a sir: na. placu k
, zobaczy- - Na pewno, Tad, na. pewno! - 
Amsterdam i na cztery lata przOO zajechal przed IlaS74 bram
 furgon CHI C AGO 2 2 ILL USA la JIf. w: 
ym .we1ODle na 
arzy odkrzyknlf.l stojlf.c u wr6t dzilwnego 
poddaniern mlasta Angllkom. za.prz
ony w konia i wymoszczony , .,. .. 1 w ci
l{Lej Za1oble. Wkr6tc.e Jednak koocioJa wsr6d olbrzymlch pogatiskJch 
M6j rozm6wca, fwiecki sekretarz 810m!}.. CzekajQ.cemu tu m
2JczyZn.ie obi-egla 
gloska ze pod Za1oblf. Ca- poSQ.g6w czerwOl1osk6rych IndJan: 
parafliJ, chr:tnie ud
ela mi wiado- wofulca oddal lej-oe otrzymujQ.c 
 
- roline n?slla bialy str6j pa=y m1o- Natchnienia 1 POZl}.dan1a. 
moSci. Zaproszony idlo) ITA nim poprzez mIan szkattHk
, z Ikt6rlf. oddalll Blr: .
 
J




u


 =:an
 Tat'lensz WittIin. 


. I 



 


j \ 1 \ I . 
. 1 II 
N " 



 
I 


III 'mtl 


.- 


"""" 


.... 


- -- 


.!*" __ #r! 


t'". ... 


BORGLml: 
Natchnienie 


BORGLrM: 
Poq.danie
>>>
gle.lskiego. Przewodniczyl: lord Mor- warto jednak wymI.en1
 je, jako W84"- 
peth, 1t.1ZW. "steward"a.mi byLi m.m. tooclowe polonica: brq.zowy medal na 
Duke of Bedford' Earl of 
tLa.nd czeSC R. C. Fergusona z r. 1832, srebr- 
(znany dostojnilk 
ki); Charles ny medal wybity przez PDlish A990- 
Dickens; ex - przyjaclel Zygmunta elation of Great Britain w r. 1833 
 
Kra:siiisklego Henry Reeve, cz6lowy na.pl.sem "Pobmd thou 
rt not lost 
publicY1sta ,:.l1Inws"a ,1 in. WSr6d Po- snycel"slclej roboty 
idaya, wr
 
lak6w poza organizatorem uroczysto- cle medal IZ lI1aplSem frall1-cusklm 
Bal, h;. 
Sk.iim, rej wodzill: Wa.- "L'Heroique PDlogne". Obok kil
 
delBman, pierWlszy ich uZytkOWDlik, 8. lerian KrasiflskJJ, Krystyn Lach Szyr- monet po]3k;ich z okresu powstania 
nastr:pnie s.p. Teslar, po kt6rym po- ma, mjr :Jan Gle1gud, Leon :Jabl:otlsk.L, Hstopadowego: z.}oty dukat, srebrne 
zostaly (iW Polish Research Centre w BertoLd W,iwciflsk.i, Karol SzuJoww- zlot6Wlki z napisem "Kr61estwo Po!- 
Londynle) starannie przygotowane do ski, aekretarz Literary Association. of Skie", grosze. Srebrny OOZ do 1"OOOl- 
...-..i dTuku 1 czekajQ.OO lI1a wydaw
 odpi- Friends of Poland. Wygloszono nm6- nanm papi
 - rz;. Orl:em. MnogO¥ 
OPOWIESC BIOGRAFICZNA 0 MODRZEJEWSKIEJ . . 6Y najwaZniejszych polonic6w z ko- stwo przemOw1leit., WZl1!iesiono ty1ei owych pamU}tek Swiadczy wymownne 
D yt _. jedn tcb " 1 ' k I
"'T T 1 ki " (Z - i T. . . .f' I ... . j . ." I respondencjl lorda Dudley Stuarta. toast6w - na czeSC polsktch Penelop, 0 tendencji do otoczen:l:a 


- 
,0& l'7A'CZ....em ym em .. Iczrnt. s_
 er ec ego y g- . " Korzystal: z I1J1ah r6wru1,e.Z gen. Kukie1, mil:osei:wie palIlujl).cej k'I"6101Wej Wiik- mlDtami 0 wym
ej W...n'-""W BeD.- 
m u n t Nowak 0 w ski w .,Dzienniku Polskim"). - .,Jedno z I ...-::' 
. 1 plSZl}.c ksi

 0 Ozartoryskilm, i hi- tornl i bohatera Wieozoru, kt6ry w tymentaJ.nej. Fakt Ire prze
owywal: je 
DBj8" ietniej,-zych osiIJ.gni
 pisarskich naszej emigracji I clziel:o, ktOre - - "" . storyk a.ngie1sk1 Peter Brook, do- odpowledzi slaJwil: :m.sl!ug.! kr610wej starannie,. a zapewne i. uzywa1, ma 
si
 Iiczy i dlugo Iiczyt 
e w skarbnicy piSmiennlctwa narodo- ." skonaly zn.aswca wczesnych dziej6w :JiBldwigl, Klaudyny Potockiej i Zofii 1:aJkZe swoJIf. wymowr:. Pietymn lorda 
wego" (J a n B i e 1 a tow i c z w "Gazecie Niedzielnef'). - "Od emLgracji polskiej w Wielklej Bryta- z OZ8.1'torySkiiOO 
YJSk.Iej. Dwwstu Harrowby szczerm wzr:usza. 
p4erwszycb !!low przykuwa urok stylu... Terlecki wnikru),l w tr
 .' nil. biesiadnik6w spclnial'o toast po t08.- DaLsze polomca krYJIl- BI
 wSrOd 
iycla 16j niepospolitej postacl i potrafil staru)C na wyiynie, DB ktOrej I Lord Dudley Stuart byl nlewl).tpLi- ScIe _ powozy rozjeahaly silo) po p6l_ zbioru drulk6w. :J€St wSr6d ndOO bro- 
pra.cowala I tworzyla" (Z 0 f I a K 0 z a r y now a w "Tygodniu '. S8J.idon Hall od strony parlro wle dzia1aczem polltycznY\IIl i spolecz- nocy. szura z :.;. 1859 p.t. "Presentation of 
Polskim"). - "Ksil)1.ka jest wydarzeniem literackirn. ja.k rownieri; I ny.m w w.le1k.im sty1u. Troskliwlf. opie- Czytalam opis owego wspa.n.i81ego a medalm memory of the Ialte Lord 
AwletruJ pozycjq. w dziedzi.nie teatrologii" (J a nus z K 0 w ale w ski I . ..... kl}. ogarnlal Dg61: wygnailc6w polskioh bar1kJ!etu w "westybulu polak.im", sie- Dudley . Coutts. stuart on behalf of 
w .,Nowyrn fwiecie"). - "MiIno skrupulatnego przestrzegania przez O D DAWNA rue dawala. ml 
okoJu JadaLnia - J
Ij., Btare 
ebr
 8to- na rlJiemi anglelsklej, me traCIJ.C Z oczu dzl}.c rprzy blureczku, na ikt6rym roz- the '
o1iJSh Nation by Prince C2Jarito- 
antora prawdy ksiJ).Zk
 czyta si
 latwo ja.k dobrq. powi
" (8 t e fan mySl iZ skoro NOrwld ptsal do I:owe "praouJIf. 
,kazdy IJJiernal dndywldualnych potrzeb 1 utmpien. loZonY jest bLbularz (,,Ib1otter") w ryslci to the Earl of Harrowby and 
W 0 y c I c k i w "Or Ie Bialyrn"). - ..MonumentaiDB ksilJi.ka" (S t e- lorda Dudley Stuarta. i otrzymal od sprzr:t czy p:z
ot 
oze stat 81
 Swiad'CZlj. 0 tym wymoWiI1Je jegri bo- kJSztalcie tec:zJk1 rozm1a.r6w in folio, Vi8COunt Sandon" (London 0.859; str. 
fan i a K 0 s sow B k a w "Wiadom
b"). - "Niezaponmiana I1Jiego oopowd-edZ.. to w przechowywa
 punktem WYJSo!a. .opowleSci 0 daw- hate1"skie staran:la 0 uzySkanie stalej w a.ksarnltnej oprawde, kt6ra ongi by- 12). Medal, po
bnie. jak drwan.. by
 
ewokacja." (M a ria C zap s k a w .,Kulturze"). nej iW Sandoin Hallu korespond€lllcjl nY'ch j,ego wlaBctmelach. A wtr:c - :pomocy fll.nan8Dwej dla ex-:Wblierzy m oo.pewne barwy amaramJtu - a dizlS rezrultatem aJk.CJl eblOrOW€l] pod
J 
Do nalbyc:la u wydawcy: "YERITAS", 12 Praed Mews, London. W.2 da 81
 mote odszukaC jak!ffi nieznall1e PB;lac zywy. GoSoie zajeZdZajlf. i od- i oficer6w listopadowych, urwietiozone floletowo-sza.rej. Zdobll). Pi- orIy pol- w kraju i na emigracjd. Lac1.tiski na- 
1 we wszystkioo ksiwarn1aoh poliskJioh. norwid!a.num. Nde u.da.l'o sir:. W Bta- jeZdZa.jlf., WIluc:zr:ita gospodarzy baJwiQ. skutkiem w BkaLI imponujQ.OOj do dzIS slUe W)"hafltowane grubQ. srebrnl). n1- pis wok61: profilu okreSlal lorda. :ta.- 
I rym palacu ujawnllo sir: natomliast sl
 w chowanego wSr6d 
tarych Ber- d tym ba.rd2JI.ej rwY\IIlowne Ze rz;a opiekll c
 l1a podobienstwo generalsk!,ch w
 ko "Causae Polon:lae indete9S'U9 vin- 
Stron 282, liczne fotografie, na obwo1uc1e "Modrzejewska" Xawerego I1JLespodmane bogac1Jwo pamLlf,t€lk pol- wantek 1 harf, a gdy zbllZa silo) pore. 'I"ZIi-dowlf. ode 51;a}o w6wcrz;as bezpoSred- zyk6w na otoka.ch dawnych r,ogaty- dex., exUllUiffi Po1onarum .Ami.ous et 
Duililkowskiego (z cyiklu ,.,GI:owy wawe1Sk.ie"). 9kiOO a cala wypraJWa (w mUym pos!1:k6w bijlf. z calej ally w w.le1k.i me kol
enstJwo bront 1 wsp61na wall- wek. Fautor". WartD przypomnl.eC, iZ byl 
Cena: 2tJ/-; $4.1t5. towarzystwle gl6wnego za.proszonego, gong ukryty za. klatklf. 8Chodowl).. ka na pola.ch ibitew, na morw 1 w Skojarzen1a wojSlrowe wywohIjll- takZe .filosemltlj.. Nekiro1
 w ..:JewUsh 

......MM"_ 

",___ _""... gen. Kukiela) byl:a godinym utrwale- 
e ScLan paJt.rzl}. na nas portrety ro- powietrzu. S,Wladectwa zabieg6w w t:akZe umieszozone w oszk1onej gab- Ch
om.cle" okre.sla go Jako ,,all U?- 
. . . nla iSpotkaniem z p

.. 
m.ne a wffi"6d 111ch roz1iczne podo- sprawaoh poszczeg6lnyOO ernigrant6w lotoe "iklejnoty" masotisk.i.e .lorda Dud- shri
 p,leader for the :JewB m 
W oko1Lcaoh Lond)'lIlu z!1aJduJe sir: b1ZDY lorda 
udley stuaJ1ta, .wytl'Wa- odnaleze I:a;two w i){orespond€lllcji. Nie ley Stuarta z dobrze zaohowanymi P.arli;ament . 2ywo lJnte;esowal go 109 
kilkad7Jiesilj.t mniej lub w1r:cej mart- I:ego pvzyjaCliela PolaJk6w-enugmnt6w m6g1: zadowoli
 wszystkich, m6gl: po- wst
gami 0 ba.rtwaoh lIlIIebiesklej i nlewi
omych: pam 1 r:: Jego UOZiOZOIIlO, 
pelnlat bl{\dy. popehliali je I emIgran- czarnej w kombmacji znanej ze wstlj.- fun
uJl)c dla nich przyt
€Ik. 
01" nie
dZQ.c mu gorzkd.ch slOw - tek orderu .,Vlrtuti Mi11tar!". Na 0- Nle .ulega wl).tpliwo.lici IZe 
 zblo- 
a nawet brutalnyoh atak6w f!zycz- rwych WO'1Jesnych kIejnobach, wykona- r
ch bl!liotecznych lorda zna3 dowa1o 
nych. ISkromnlj. dch p1'ZeoiVl"Waigll. SI}. nY'ch w pierwszych lataJoh istnienda SIr: ongl wiel
 polon
c6w. U1egly one 
rozHozne dowody wdzJi
cZID.oScl, prze- iPoUsh !National Lodge, krzyz ma ra- rozpros
niu, Jak Sw
czy pozy9kan
 
chowYW8llle z pietyzmem w Sandon miona niemal r6wnej dhlgOOci, co przypadklem dla Blbhotekl Polsk1
) 
Rallu. jeszcze barwiej podkre6la podobien- w Londynie 
gzemplarz sprawozd:anda 
Obiemtem 0 najwi
ksmj wymowie stwo do krzyzy wojskowych W cl
 rooznego Lttel"al1' A;ssooiatlOill of 
jest wie1ka m3JkBita 0 powlerzchni klej skrzynd na pode!!c1e kIaltki Bcho- P
1aJnd w ?zdobneJ d, ruestety, tJ:ardizo 
okolo 2,') m 2 , 2Jdobil}.Clj. Scianr: "pol- dowej przechowywany jest na.dto, ZIUszc.=eJ oprawie. ZachowaJ: SIr: na- 
skiego westy,bulu" w Sandon Hallu wsr6d innych masonic6w, "fay,tJuszek" tomlast 
 Sandon 
allu "Konrad 
(widocZil1a na fotografiJ!). Byla ona lorda z Polish NaJtional Lodge. Wallenr
 d "GraZyna z przeld;adem 
rezultatem "podziemnej" a1kcji zbio- Il1DI}. 'Cennlj. pa;rnilf.:tklf. polsklj. jest francu
'lm Krystyn
 OstrOW8kieg? t 
rowej, w kt6rej wz.
1y udUaJ Polki ZJloty zega;rek slynnego Pabka z bar- a.ngiel
k'
m :Jabl:otls
{.le
o w parySklim 
z r6Znych &!elnlc Kraju. WedhJJg do- dzo wczesnego .okresu istnienia jego wydamu :Jana 
Sle:v'

 z .r. 1851. 
starczonych 'W7JOr6w wyszyrwaly pilnie gl:oSI1egO warsztaItu przekiSZotalconego Kolorowane 
e mlCJaIy 1 bogata 
prostokJ},tne 'kiwatery makaty; Ze.3zyto z ozasem w iLstniejllJC&- do dziS fil1Jl1
 oprawa. z cze
onej sk6ry ze 71oce- 
je potem i cal:oliC opatrz.ono k'W1iool- genewsklf. PaJtek-Phillippe. Zdobll). go nlarrrli 1 naplsem ,,
d Dudley C. 
st:Ij. bord!url}. w Poznaniu. TI:o Bzafi- deli:katne pl
nie cyze10wane Dzdoby Stuart" 
 jeszJCZ'; 
ednym 
 
rowe, spl:owIale. W g6rze, obok Orla i kl6clI.ca sir: z nlmi d
a-lwWuoh twem 


cznoS
 l fIY'JIlpalli. 
i Pog011JL, liSci d
bowych I wawrzy- z kotwiClj., tyle Ze zl:ota i oI
lej P8IJI1Jll}.tkl polskie w Sandon Hallu 
nOw - IlI!lip!IS w jlo)zyiIml polSkJ!m: ,,8io- wag!. SIj. drobnym Wamkiem nagr.ornadzo- 
stry wygm.al5!c6w - iOO opLekunowl". Niewl}.tpliwfj. war.t0S6 artYJstyC7IDlj. nych tam bog
ctw. Lo
d HarroWby 
Ponlzej herby ziem t wojew6dztw w ma natomiast plr:Jrny p!ernc.teii. zloty ma pod SWI}. opleklf. 
le skarby jak 
nastr:pujIf.CY\IIl porZQ.dku: BrzeSC Li- z dwoma rubinami, ozdoblony herbem krajobraz z 
owaTm Cuy;pa, wypo- 
tewskl, Zator, Sieradz, Pamorze, Po- Polski d napisem "The gmteful Poles zyczany na Wlel
 wysta": w naj
- 
dole Nowogr6dek Lw6w Krakow dJn. England to Lord Dudley Coutts nJ.ejszyah gaJerl8.Ch Swlata, p.1
y 
Wjt
bsk, Rawa, 'BrzeSC' Kujawski: stuart tin the year 1840". Oiilarowano .portret ElZblety de .val
Js pr:dz,la 
Minsk, Sandomierz, Kali,sz, K1j6w., mu tak.Ze pamll).tkOWIJ., a w owym Guzmana 
 1561), przy'c
aJ!l-CY wzroIk 
PoznaiJ., Hallcz, Trokl, Wilno, 
y- okresie bardzo popu1a.rnl}. obrlj.C7.kr: i nasuwaJl}.cy. przypomru.erue 
 
ca, Belz, PrzemySl, PodlaBie, Chehn" zeiazru). wyua.:aJUI. od weWTllJ.trz, I/; stan.islawowsJuch portret zblorowy 
Plook, MBc!I
aw i Lublin. (Uderza wyg.rawerowanym na zewnll-trz na- Angel.iJclJ Kauffmann ("The Thre& 
brak Wal"szawy). :Jedno ffiOZna mlet zwilskiem kis. :J6zefa i naplsem: ..
yi Graces"), plotna Rernoldsa., La.wren- 
pracowitym naBzyIIl pmbabkom za dla Oyc:zyzny, umarl: dla Slawy, 19 ce'a,. Zaff
y'.ego d m. Makabryc:zruIo 
zle: nle wszystncie zatroszczyl:y sir: 0 paZdzlern.iJk 1813''', - W€WDIj.trz sl:o- osobl1wOOcllJ. J'::rt portret poSmiertny 
dobry gatunek wl:6czk.I, G, No niekt6- wa: "Powderzony mi honor Polak6w prem1era Angli'l, Spenoera 
eva.la, 
ryOO kwater splowlalo, wyfbljajlj.c silo) nle oddam chY1ba. iBogu w r
ce". Nile zamord
anego. przez w

 w r. 
z caloSc:! przy;kryml kancla.stymi pJa- jest tD 7lI"esztlj. odosobniona w swej 1812. Zg
'I:, me porostawiaJIJ-C re- 
roam!. Nd-e oslabla to jednak imponu- wymownej poLskOOc:l paanll).tka: lord prezenlacyJDego portretu z natury. 
jlf.cego wraZenia og6lnego. Obok ma- Dudley Iprzechowywal: z szaoun.kiem Posadzono przeto t';"llPa .na fote1u - 
katy rz;a.w:ieszana jest ;na (jcfan!e ko- ofiarowall1lf. mu garSt ziemi polSlciej, 
 
o poSpIesznle, przeikaz1!- 
Iorowa reprodukcja z DbjaJmlen:iem ziemt, po kt6rej :nigdy za zycla me Jl).c, wbrew ilDtencjom artysty, truPllf. 
herb6w i kr6t'klf. historil). pYWstania stlj.pal, a !kt61'1f. u'kochal ja:k Byn. bladoSt .twarzy i rysy uSZJtywndone 
;,Polish Tapestry". IIlIlJl. pi
lU}. i wzrusm.jl).C&- 
t- przez "ngor mo
ts". . . 
Nad &zwiBJm.i, prowadzl}.cymi do kJ}, jest laska z drzewa cedru, posa.- warto wreSZOle 'Wspomni
, lZ to- 
dIalszych pokoj6w, wisi pir:UmY portret d.z.onego l1Zekomo przez :Jana ill So- na lorda Dudley 8tuarta byro. c6
1f. 
ks. Cza.rtoryBklegD, kopia z Delar.o- bieskdego W Wysocku, z mOllleb}. opm- Lucja.na. Bonapartego, kB. Caruno. 
che'a. Obok podoblzn:a jedyn,ego syna w.lOIUl- w galee, okuclem ze zI:oooinego brata N
poleona. M

wo byro 
!orca Dudley stuarta, n1en01'Illalnego brQ-Zu t napisami polBkimi: ,,1m nile- 
we,. -1 moze mLmOWolnym 
Framka, kt6rylm opie:kowali 
 pol.scy szcz
1wsza tembardzley kochana" i eohem tego Jest w;vmowne ulokowa- 
g\.Iwernerowie. slowBJm.i "Z cedra w Wysooku [!] me zespolu podoblzn Na
 rw 
UroczystoSt': 
ia m31katy u- sadzonego przez kr6la :Jana". Dar to czr:Bcl k0rrtarza prowadZQ.ceJ. do ta- 
wiecznlono ON paJl11Jil}..tkowym wydaw- :m.pewne pomyslu matld kB. Adams., elenJcl - 1 Die. tylko lazien:ki. Poru- 
nictJw1e, wykonanym baJrdzo starannie naSUlWaPi-cy przypomllllienie 
Uj.tYlJ1l szyro to do zywego gen. Kukdela, 
przez polskiego drukarza, Eugeniusza. SY'bil1i w Pul:awach. jaiko oozywl-sty despekt dla osoby Ma- 
Detkansa., rezydujfj.cego na Dawes W,reszc!.e: pude1k.o z czerwonej sk6- I:ego Kaprala! Gdy ochIOIUl.
 usIIowal 
wyOO rezydencjl magnadklch prze- po powstanau listopadowyml). Dla St. 8 w pobli2Ju Grosvenor Square2). ry ze zl.ocenia.mI i naplsem stwierdza- w foteIu - rnuclly. mu Blr: w oczy 
ksztaloo.jll-cyOO 81
 stopDiowo w mu- oboonych gospodarzy Sandon Ha.llu, Raz jeszoze, jak na Blynnych ba- jll-cym Ze znajdujlf.ce sir: w nLm me- dwa popiel"sia zdob
e 
urowy 
zoo - i jak muzoo 
edza.nych pod sz6Btego Earla of Harrowby I Jego lach polskich organizowanych pr-z.ez dale ofiarow8lll0 hrabinie Harrowby, kominek: Napo
oon 1... Wellington, 
dow6dztwem llJ1udzonych przewodnl- Tl'11llZonk.I, jest to jeden z lI-cznych lorda Dudley StuaT'ta, skupllo fJir: licz- slostrze !orda Dudley Stuarta, po gnilew.n.le od siebLe odWT
. Nami
- 
k6w. Sam.don Hall rue zaanierill silo) s}8JW11ych i){,rewnych, M6rzy pozosta- ne i swletne grOl[lO wy.b1tnych oso- prLedwczesnej jego Smiercl. Wrr:cwno noSci sp11ZOO 150 lat 
ajlf. bez- 
dotll-d w zalecany turystom eel wy- wili ;1m w d.z.iIeWictW1le m.in. bogate blstoSol. z politYCiMeg.o, kulituralnego je spa.dkobierczyni lorda. we WBpoITl- gloSn:ie w wymownym ge9cLe pogar- 
oIeczek sa:m.ochodowych - jest nadal archirwa, obejmu:lllJce watne materialy a takte wolnomula.Tskiego lmiata an- nianym jut poprzednio "westybulu dy. N,f,e trzeba. wywotywa,t. przeszll.o- 
rezyd€lllcjlf. pryiWatnl}.., w kJt6rej :i;yc1e do hLstOI1i1 polltyoznej AngHi w XVII- polskim" w r. 1859. W puzde'l'ku trzy 9ci - sama wyoh
 
 spotkanie. 
toczy !SIlo) po ataremu. tyle Ze o
d- XIX w., znane 'bLb1iotekar,zom i uczo- 2) "An aJC'COunt of the Dinner given egzempJarize znan.ego med8:lu ku czci Szozeg6lna kombmacJa aut
tycz- 
niej d na wdele sposob6w l"IOZSQ.dniej. nym jalro "Harrowby Manuscripts". to the Right Ron. Lord Dudley Coutts zmarl:ego: zloty i dwa. bI"lj.ZlOWe. Na nego tla wydaTzeii 1 utrwalaJ
ych 
Ale salony B:} na:dal salonami, W1ielka T
mlY 25-28, rwypelnione kore!JIO:I1de';l- StUi3J1'lt, May 16th, 1846, at W,jJjif!'s odwroole mapa Po1sk1, od morza do ich pa;mir:t prz
otOw I 
opis6w 
- cJI!; lorda Dudley Stuarta, zaWlerap). Rooms on the OCi!lSion of presenta- morza, w grani!cach przekraczajlj.Cych nadaje odwledz!nom w Sandon Hallu 
I) Pisal1 0 nLm :J. A. TeRlar w nr. m.ln. kJilkaset 1!st6w piI,sa.nyOO przez tlon of a splendil piece of tapestry najsrnieIsze «narzenia mocarstwowe. cechy nlepowtarzalnego 1 gl
bok1ego 
122/123 1 gen. Kuklel w IIU". 459 "Wia- Polak6w lub 'W sprawaoh pohBklah w w01"ked !by Ladies of Poland" Lon- Kilka i1l!!lych medall nie dotyczy prz.ezy;oia. 
doonOOci". lataoh 1831- 1854. Na pl8lll pierwszy dyn, 1847; str. 28. 'bezpoSredn1o torda Dudley StuarI:a, 


6 


PACZKI DO WYBORU - WOLNE OD CI..A 
PRZEKAZY PIEN
ZNE DO POLSKI 
PRZEDSTAWICIELSTWO BANKU P.K.O. 
CENTRALA WYSYLKOWA 
TeIef.on: FRE 7888 TELEX: No. 23919 


, 



 I 


I 
 
= ,,-C 

 .
 

8A 
I 


- 


.
 


1I.'Ii'1ID 



 


1 


HASKOBA LTD. 
121 EARS OOL"RT ROAD, WNDON, S.W.5 
BIURO PODROzY: 
ANGLOPOL TRAVEL LIMITED 
Tel. FRE 1155 




 


POCZJ;.STUJ P ANI
 
ORYGINALNYM POLSKIM 
WISNIAKIEM 


. . 


la buitel:1ci - 19/- 
Bute1ka (:/ litr. - 37/- 
:I:
AJ W8
DZIE 
W RAZIE TRUDNOSCI W NABYCIU 
naplsz do 
WY14CZNYCH IMPORTEROW 


I j 


EDOUARD ROBINSON L YD. 


21 OLD COMPTON STREET, LONDON, W.l. 


_.....
 WtAfII!KW..
 1 
JEDNA Z NAJPOCZYTNIEJSZYCH K
EK OSTATNIEGO 
OKRESU WYDAWNICZEGO 
TYMON TERLECKI 
PANI HELENA 


REST AURACJA 
CHEZ KRISTOF 


12 ST. ALBANS GROVE, W.8. 
KENSINGTON 


Wykwintna poL..ko-rosyjska kucbnia 
Lioencja. alkoholowa 
Rezerwow8J.iie stolikow na wieczlir 
telefon WES 876t5 
Otwarta: 
obiad - L2 - 8, kola.cja - 6 - 11 






 


NAJLEPSZE 
YCZENIA 


WESOI..YCH SW
T i POMYsLNEGO NOWEGO ROKU 


8k1a.da
 
WSZYSTKL'U NASZYM ODBIORCOM i DOSTAWCOM 


DYREKCJA i PRACOWNICY 


FRICATA 


(MERCHANTS) 


LIMITED 


I, Heathfield Street, off Portland Road, London, W.ll 
Tel. BAY 8837 




-
,.,.,... 


. 

 


STANLEY 
WY1;YKOWSKI 
BUILDER, DECORATOR 
208 Wa.lm Lane, Londo&, N.W.! Teiepboae: GLAdstone "88 


S. 


....................................................: 
5 ANGLO POL TRAVEL LTD. 5 
= I 
.:.I_ 121 EARLS COURT ROAD, = 
. -'- . . 
= LONDON, S. W. 5. = 
= Tel. FREmantle 11M , . = 
5 WSZELKIE PODROZE : 
. . 
I.................................................... 


- 


\\'IADOMO
CI 


Nr 92,')/926 22/29 December 1963 


MARIA DANILEWICZOWA 


SPOTKANIE 


PRZESZ
OSCIA 
(" 


Z 


Pamii\tki polskie w zbiorach lorda Harrowby w Sandon Hallu pod Staffordem 


,,* 


wy.suwa silo) I'ozlegl:a wymiana l.I8t6w 
z ks. Adamem Czartory'8kim t z hr. 
Wl:adysl:awem Za.moysklan. Aby od- 
tworzy
 jl). w caJ:oBcl, lord Harrowby 
2J8IITl3JW
 obeclnie w Kraju, w B1bLio- 
tece K6rnickiej i w dawnej B1b1iotece 
kB
t Czartorylslcl.eh w Krakowie, 
mikrofHmy i1ist6w lorda do obu pol- 
ski.oh przyjaci6J:. S
 one powIi
e 
do rozmI8J!'6w orygl.nal6w i pracowd- 
oLe zestawla.ne rw dwugl:osy sprzed 
stuJeoIa.. 
Trud.n.o opLsae, Ue staraD. I dobrej 
woli wlUada w opmoowanle tej ceIl- 
nej korespodencjl oboony jej opie- 
kun. W miar
 odozytywania n1estety 
niezbyt wyratnyOO odbitek fotogra- 
fl.c:znych wylania sir: coraz pel:n.iejszy 
obraz trwalych I t.arliJWych stare.it. 
wkladany,ch przez 7Jjednoozone mOOg! 
IpOlisko-ang1ielslcle w pb:ron
 sprawy 
polskiej na t!:eremie md.{\d.zynarodowym. 
Daleko do pelni DbrazU, choo niejed- 
no juZ z 
opiJs6w archiWUlm W San- 
don Hallu wydobyil prof. Maroeld Ran- 



 'i#i. 

 .
¥\ 
'd. 


..
 


.
 


.' .......", #. 

fj ::A

" :.,)i.e'_ 
. 
,. 
 '. "'
'l'-':';'- 
 ", 

-\'- A 
/1-' ", Q....:.
 
 . l'
.,o:. ;r.
.,;,,....,, 
" 
.... .'"..... ¥ 
= -
, - 

?
,. .., 
['a-'. - ":'I' b ..... 
..... '1" ... ..... .P"""ti,1I:.. '7'"'.1 
\ ';, I"'-v-,....
,.... -
 \ 
'4 t.. "" 1 t 
1 ".
_ , .' _ 
 .,.,

,
 - 
 
. '. 


, .. 
 .. 


., 


. 


..
 


t !.. 
"0 
,,} 
'7 
- 
..;.
 ' 
.
 .. 
:
 '

1' 
,:t."( . .:'" 
"J.... 
 "" 
'" 
1Io.

 
\- 
... 
....
 

 .. \ 


.' 
r 


'1 


'-, -t. 


..
 i'
"." 
...... 
:......, 


! , ,
 
......1-' ,\" : t:'):
 


Sandon Hall z 10tu pta.ka 



 


, 
, . 


. t" 


\ :v"" 
.., 
. 
." 


I 


" 


'. 
r 'I 
',. 


.. I 


,.....
 -::::'?, 
.,. ." -'1, 

'

Sfi 
-.... ""

 



't. 
;:t,,. 


''£'- 


(I 



- 


. .'.. . 
.f.. . 


:» 



- 



.
 
,,........

 .
,
 
... / ... .......;;- 
..... - 
- 'It' 



 

 .3" 
''" ' ,OO 1tJt1i! 
- ,
-..: '
')} 
q..
,,/
 


,. -:;i  


"' ", 


Ks. Adam Czartoryski (litografia. ze zbiorow Biblio16ki Po1skiej 
w Londynie). W otoku napis: "X
 Adam Czartoryski, kurator 
uniwersytetu wilefiskiego i szkol krzemienieckicb. Plurima pro 
Patria et Civibus, multa a Civibus Passus. Podlug wspOlczesnego 
oryginalu powtlirzyl A[ntoni] O[leszczyiiski] i po8wi
iI Dud. 
Stuart 1848. Milordo Dudleyo Stuart, amico in adversis, Polonia 
dicavit. 1848". W prawym gornym rogu IJ1()nogram A.C. i data 
.,1814". 


. 


Front Sandon Hallu 


.. 




 


I 


_r ....--...\ 


Obecny gospoc1arz Sandon Hal- 
lu, VI Earl of Harrowby 


It 


-=--t....( 


l  ,,' 



...., 


. 
\ 


t 



 


,.. 


I ' 


I 
=....J 
-- 


... 


11' 


. 



  


\ 


l
 


- 


I ..vr 


" 


f; 


Westybul polski w Sandon Hallu. Scia..
 po lewej stronie pokry- 
wa dywan wyszyty przez Polki z napisem "Siostry wygnaD.c6w 
Ich opiekunowi". Z tIa wycinajl} sir: splowiale prostokl}ty. Nad 
drzwiami portret ks. Adama Czartoryskiego. 


Maria DanUewlczowa.
>>>
Nr 92.'/926, 2
/29 December 1963 


WIADOMOSCI 


7 



RA(;OVIA 


BOOK 



OMPANY 


58, Pell.broke Road, London, W. 8 


Wlasciciel Dr J. SCHARF (b. wsp61wlasciciel DRUKARNI NARODOWEJ w Krakowie) 
Z wielu tysi
cy ks
k, ktOre IDa na pOIkach, CRAOOVIA BOOK Co. pragnie zwrocic uwag
 na niZej podane tytuly. Wszystkie c e n y, obejmuj
e koszty przesylki, podane Silo w dol a r a c ham e r y k a ii 8 k i c h. 


mSTORIA 


ADAMUS J. - Polska teoria rodowa. ... ... ... 4.50 
AKTA sejrnikowe wojewodztwa. krakowskiego 

 II (1621-1648) 
t. III (1661-1678) 
ADA..'\1US J. - 0 moD8J'chil GaUowej 
AKTA sejmikow \Vojewodztwa pozna6skiego i kal1skiego 
t. I (U572-1682) 
B \.LZER O. - Statuty KazImIerza Wielkiego 
AKTA Stan6w Prus Kr61ewskich (1489-1492) 
BARANOWSKI B., Bortno\Vskl W., Lewandowski W.- 
Dzieje wojskowo8ci polskiej do r. 1881 1.25 
BARANOWSKI B. - Sprawy obyczajowe w Sljdownic- 
twie wiejskim w Polsce w XVII i XVIII w. 
BARANOWSKI B. - Znajomo8C Wschodu w dawnej 
Polsce ... ...... 2.50 
BARANO\VSKI B. - Polska a tatarszczyzna w latach 
]624-1629 
BARDAOH J., HERBST St. - Kultura polska w trod- 
lach i opracowan.iach 
BARTEL W. - Ustr6j wladz cywlInych powstania ko- 
8ciuszkowskiego 8.50 
BARUT W. - Nad rzekq, 
 Z dziej6w Biecza, Gorlic 
I okolicy 8.40 
BATOWSKI H. - Legion Micklewlcza. Wyblir tr6del 8.45 
" Kryzys dyplomatyCUlY w Europie. 
Jesieil 1988 - wiosna 1989 ... 2.00 
nARYCZ H. - Dzieje nauki w Polsce w epoce odroclze- 
nia. Alma I\Iater Jagiellonica 1.90 
BOGUCKA M. - Gdaiiski jako olIrodek produkcyjny w 
XIV-XVII w. ... .., ... 
BORTNOWSKI WI. - 0 cele powstania listopadowego 
BURCKHARDT J. - Kultura odrodzenia we Wloszech 
CI
DOWSKI K. - Rzym. Ludzie baroku 
" - Ostatni Walezjusze 
" - Siena 
., - Rokoko we Wloszecb 
" - Kr610wa Bona 
nESIELSKA K. - Szkice tOruDskie (XIII-XVIII \V.) 
CIESLAK E. - Walki spoleczno-polityczne w Gdaiisku 
w drugiej poIowie XVII w.... ... 
CODEX Diplomaticus Nec non Epistolaris Silesla_.. 
CZAPLISSKI W. - Polska a Baltyk w latacb 1682-1648 
., - Polska a PnLsy Brandenburskie za 
Wlallyslawa IV ... ... ... ... 
CAPLISSKI W. - Dwa sejrny w r. 1652 ... 
CZEKANOWSKI J. - Wstr:P do historii Slowlan ... 
DLUGOSZ J. - Banderia Prutenorwn 
DOWIAT J. - Metryka cbrztu Mieszka. I I jej geneza 
DZIEWIJ!:(J wiekow Bytomia 
EKSTERI\IIX ACJA 2YDOW na ziemiach polskich w 
okresie okupacji bitlerowskiej ... ... ... 
FELD:\IAN J. - Bismarck a Polska ... 
De GAt.:"LLE - Pamir:tniki wojenne (1940-1942) 
GIBBON E. - Zmierzcb cesarstwa rzymskiego. T. 1/11 
GlEI..2YSSKI W. - Prasa wa.rszawska (1661-1914) ... 
GIEROWSK] J. - MIt'Jdzy saskim absolutyzmem a zlotq, 
wolno8ciq. ... ... '" 1.65 
GODLEWSKA D. - Dzieje Lomty od cza.sow najdaw- 
niejszych do rozbiorow Rzeczypospolitej... ... 
GORSKI K. - Dzieje MaIborka ... 
" - Starostowie malborscy (1457-1510) 
GRODZINSKI S. - Obywatelstwo w szlacbecklej Rze- 
czypospolltej ......... 
GRZYBOWSKI S. - Szpada generala. Dzieje bugenot6w 
GUMOWSKI 1\1. - Mf'11niea bydgoska 
.. - N ajstarsze piec
ie miast polskicb 
XIII i XIV w. ... 
GUMOWSKI M. - Hi'ltoria Blq.ska t. I 
.. - Historia 81q.ska t. II 
JAS]ENICA P. - polska JagieUon6w 
JASIENICA P. - Siowiailski rodowlid ... 
JAWORSKI L - Zarys powszechnej historii pafistwa 
i prawa ... ...' ... 2.90 
K:t:.:TRZY
SKI S. - Polska X-XI w. ... ......... 
10 
KIENIEWICZ S. - Sprawa wlo8cia1'iska w powstaniu 
styczniowym 
KIRCHI\IAYER J. - Powstanie warszawskie .__ 
" - Na marginesie wspomnieii dowlid- 
cy Armii I..6d:i, gen ROmmIa. Uwagi i polemiki 0.60 
KITOWICZ J. - Opis obyczajliw za panowania Augusta m 2.20 
KLOSOWSKA A. - Maoohiavelli jako bumanlsta wlo- 
skiego odrocl.zenia ... ... 
KOI..I..
TAJ H. - Listy Anonlrna i prawo polityczne 
narodu poL'Ikiego, t. 1/11 5.60 
KOLl4TAJ H. - Stan oAwiecenia w Polsce ... 2.00 
,. - \Vyblir pism politycznycb ... 2.00 
KORESPONDENCJA Karola SzaJnocby t. I-II 9.60 
" Jana 8niadeckiego. Listy z Krakowa 4.10 
KRAKOWSKI S. - Ko8cilil a pafistwo polskie do 1'0- 
cZ/lotku XVI w. ... 
KSI
GI RE}'ERENDARII KORONNEJ z drugiej po- 
lowy XVIII w. t. I-II... ... ... ... 9.90 
KUCHOWICZ Z. - Z dziejow obyczaJliw pol skich w 
XVII w. 
KU('1I0WICZ Z. i SPIERALSKI Z. - W walce z najaz- 
d£m szwedzki (1655-1660) 
KUL]SZER J. - Pows7.echna blstoria gospodarcza sred- 
niowiecza i czasow nowotytnych t. I-II ... 
KU!\IANIECKI K. - Historia kultury starotytnej Grecji 
i Rzymu 4.2t5 
KUTRZEBA S. Historia ustroju Polski 5.70 
KURBISOWNA B. - Dziejopisarstwo wielkopolskie XIII 
i XIV w. ... ... ... 
LELEWEL J. - Dziela, t. III. Wyklady kursowe z hi- 
storii powszechnt'j nil. uniwersytecie wileilskim 
LELEWEL J. - Dziela t. VII... 
- Dziela t. VIII ... 
.. - Wyb6r pism politycznycb ... 
KRASUSKI J. - Stosunki polsko-niemleckie (1919-1925) 
KAI..KOWSKI - Tysil}C lat monety polskiej. Wydanie 
albumowe ... 
LESI
SKI B. - Stanowisko kobiety polskiej w polskim 
IUa"ie zlemskim do poIowy XV w. ... 
I.Ef;XODORSKI B. - Dzielo sejmu czteroletniego (1788- 
1792) 
LEWICKI T. - Polska i kraje Sl}Siednie w swietle ksi
gi 
Rogera geografa arabskiego z XII w. AJ-Idrisiego 1.50 
X. LIEDTKE - Historia sztukl ko8cieInej w zarysie 4.9t5 
I.APICKI B. - 0 spadkobiercach ideologii rzym'lkiej. 
Okres chrystianizacji cesarstwa rzymskiego ... 
LEJIPICKI S. - Renesans i bwnanizm w Polsce ... 
I..
GA W. - Spoleczeil;two i pafistwo gdafisko-pomor- 
skie w XII i XIII w. 2.95 
1..08 S. - Rzym nil. rozdrozu. Studium monograficzne 
o Katonie Starszyrn ... 
LOA S. - Sylwetki rzymskle 
1..0ZIxSKI W. - Prawem i Lewem t. I-II 
:\IALE(
ZYSSKA E. - Rucb husycki w Czecbacb i w 
Polsce ... 
:\IATERIAl..Y do dziej6w sejmu czteroletniego 
JIATHIEZ A. - Rewolucja francuska 
:\n
RKURIUSZ POLSKI - opracowal J. Przyb04 ... 
l\IALECZYSSKI K. - Zarys dyplomatyki polskiej wle- 
kow srednicb 
I\IA TERIAI.. Y do dziej6w sejmu czteroletniego 
.. do powstania Akademii Umiejr:tno8ci w 
Krakowie 
MATERIAI..Y do dziej6w chlopa wielkopolskiego ... 
I\IEDIAEV ALLIA - W 5O-q. roczni
 pracy naukowej 
J. Da}browskiego 
JIESZORER A. - Brytyjski system parlamenta.rny w 
zarysie 1.90 
MROZOWSKA K. - Szkola rycerska Stanislawa. Augusta 8.60 
" - Wojna 0 nauczycieU swieckich w 
dobie Komisji Edukacji Na.rodowej na terenie Korony 4.]0 
X. N ACHTlUAN - Trybunal Roty Rzymskiej 1.90 
NADOLSKI A. - Polskie sily zbrojne w czasacb Bole-- 
slawa Chrobrego 1.00 
1..0WMIANSKI B. - PocZ/lotki Polski. Z dziejow Slowian 
w I tvsiq.deciu ... 
lUILLER 
 ChorQ.gwie i flagi polskie 
ODYNIEC W. - Starostwo puckie (]M6-1678) 
OSIEMNAACIE WIEKOW KALlSZA t. I, ll, III .,. 
PIEKARCZYK S. - Studia z dziej6w miast pol skich 
(XII-XIV w.) ... 
PAWLOWSKI B. - Od konfederacji barskiej do pow- 
stania listopadoweJ:'o 
PERSOWSKI T. - Studia nad pograniczem polsko- 
ruskim w X i XI w. ... 


PRACE z dziejliw Polski feudaInej ofia.rowane It. Gro- 
deckiemu w roczni
 urodzin 6.00 
PROCES ROMUALDA TRAUGUTTA i czlonkow RZQ.du 
Na.rodowego. Akta Audytoriatn Polowego z lat 
1868-64... ... ... ... ... ... ... 6.00 
Jak wyt.ej - wydawnictwo NaczeInej Dyrekcji Arcbi- 
wow t. I, cz. 1 ... 
t. II, cz. 2... ... 
t. III ... 
t. IV ... ... 
RICCIOTTI G. - Dzleje Izraela ... 
ROI\IAN S. - Geneza statut6w Kazimlerza Wielklego 
ROSTWOROWSKI S. - Sprawa aukcji wojska na tie 
sytuacji politycznej przecl sejmem czteroletnirn ... 2.60 
RUTKOWSKI J. - Historia gospodarcza Polski do r. 1864 2.00 
SIERADZKI J. - Polska w XIV w. Stndium z CZB8liw 
Kazimien.a. Wielkiego 2.75 
SKAI..KOWSKI A. M. - Aleksander Wielopolski t. I-II-III 9.90 
SKRZYPEK J. - Studia Dad pierwotnym pogranlczem 
polsko-ruskim w rejonle Wolynia I Grodow Czer- 
wieiiskich ... 
Sl\IOLKA S. - !\lieszko Stary i jego wiek ...... ... 
SUPLIKI chiopskie xvm w. Z archiwum prymasa 
M. Poniatowskiego ... ... 
WOJCIECHOWSKI Z. - Studia blstoryczne ... 
SZKICE historyczne Xl w. ... 
BERENSTEIN '1'.. RUTKOWSKI A. - Pomoc 1;ydom w 
Polsce (1989-1945) ... 
BRONSZTEJN S. - LudnoM zydowska w Polsce w 
okresie ml
ywojennym 
DUBRELON - 2ycie codzienne we FIorencjl. Czasy Me- 
Medyceuszliw t5.oo 
('ONTENEAU C. - 2ycie codzIenne w Babilonie I Assyrli 2.25 
PICARD C. - 2ycie codzienne w Kartaginle w czasacb 
Hannibala ... ... 
De FOHRNEAUX M. - 1;ycie codzienne w czasacb Jo- 
anny d' Arc 
.MIREAUX - 2ycle codzlenne w Grecjl w epoce bome- 
ryckit'j 
PARANDOWSKI J. - Mito]ogia 
GRABSKI W. J. - 800 miast wrlicilo do Polski ... 
HERODIAN - Historia cesarstwa rzymskiego 
KIENIEWICZ St. - Mitldzy ugodq. a rewolucjq.. Andrzej 
Zamoyski w iatach 1861-1868 
WOLF A. - Ksi
ga radzlecka miasta Starej Warszawy 
1447-1527 
LABUDA G. - 2r6dla skandynawskie I anglosaskie do 
dziej6w Slowiafiszczyzny ... .., ... 
LECIEJEWICZ - P0C74tki nadmorskich miast na 
Pomorzu ZacbodniIn 
LEWICKI T. - 2r6dla arabskie do dziejow Slowiafi- 
szczyzny 
LOWMIANSKI H. - POCZI}tki Polski. Z dzleJliw Slowian 
w I tysil}Cleciu ... 
MANTEUFFEL T. - Na.rodziny berezji ... 
SPIERALSKI Z. - Kampania obertyfiska 
SWIDERELL A. - Historie nle znane historii 
SREDNIOWIECZE. - Studia 0 kulturze ... 
20l..NIERZ POLSKI. -Ublor, uzbrojenie i opol'Zl}drenle 
od r. 1697 do r. 1794 ... ... ... ... 9.60 


9.90 
7.40 
1.7t5 


8.25 
2.50 
7.60 


0.76 


1.75 


2.80 


4.50 
2.15 
2.75 
4.60 
8.80 
2.90 
2.90 
1.45 
1.25 


2.90 
5.60 
2.25 


1.25 
1.80 
5.60 
4.70 
1.90 
2.00 


2.80 
2.80 
2.10 
6.00 
8.70 


8.60 
1.25 
2.75 


BIOGRAFIE. PAMI
TNIK.I. WSPOMNIENIA 
BARYCZ H. - Wsrlid gawr:dziarzy, pamifo)tnikarzy I 
uczonych galicyjsklch t. I-II ... 
BOSCAMP-LASOPOLSKI K. - Moje przelotne milostki 
z mlodq. Bitynkq. ... ... ... 
DROBNER B. - Bezustanna walka ... 
DOMEYKO Ig. - Moje podrliie. Paml
 wygna:6ea 
t. I-II-III ... 
CH
DZYNSKI Z. - Wsponmienia powstailca (1861-1863) 
EBERHARDT K. - Aktorzy filmu polsklego ... 
APOSTATA - Listy. Z serii przeklad6w literatury an- 
tycznej ... .... ... ... ...... 
BOGUSLAWSKI W. - Aktorzy warszawscy ... 
D
ROWSKI J. - Polacy w Anglii i 0 Anglii 
JABLONOWSKI L. - Pamir:tniki (1810-1887) 
JABLONOWSKI R. - Pa.mi
tniki (1905-1928) 
JALU KUREK - M6j Krakow... 
LANDAU L. - Kronika lat wojny i okupacji t. I-II-III 
I\IORSTIN L. H. - Moje przygody teatralne... ... 
PASEK J. Chr. - Pamir:tniki ... 
GRZYI\IALA-SIEDLECKI A. - Niepospolici ludzle w 
. dniu swoim codziennym .., 
D.,.nROWSKI St. i GORSKI R. - WspoDUIienia akto- 
row t. I-II ... 8.80 
ROSNOWSKA J. - Dzieje poety. 0 Wincentyrn Polu 1.80 
PACHOSSKI J. - Druka.rze, ksi
garze, bibliofile kra- 
kowscy (1760-1869) ............ 8.10 
PAMq:TNIKI krakowskiej rodziny Louis6w (1881-1869) 8.70 
\VILDER J. A. - Okiem cudzoz;femca. Z serii wsponmiefi 
cudzoziemc6w 0 dawnej Polsce - 
SIWKOWSKA J. - Koczobrykiem po Warszawie ... 
WASYLEWSKI S. - 2ycie polskie w XIX w. ... 
SOBIESKI J. - Listy do !\Ia.rysiefiki ... 
2YCHOWSKI M. - Ludwik Mieroslawskl 
nOGALSKI A. - Most nad przepa.8ciq.. Rzecz 0 Tomaszu 
Mannie 


11.10 


11.25 
0.90 
1.50 


1.40 
1.75 
2.75 
8.70 
2.60 
1.50 
15.75 
't.'!'! 
2.40 


8.10 
2.50 
2.20 
0.50 
1.00 
5.60 
6.20 
8.00 
8.00 
0.90 
1.60 
2.6t5 
1.50 
8.00 
8.40 
11.50 
8.90 
2.00 
7.40 
t5.10 
6.00 
2.10 
5.8t5 
6.M 
t5.50 
6.1t5 
4.80 
1.85 
2.60 
2.75 
8.60 
4.50 
4.80 
6.00 
1.00 
1.75 
11.90 
2.50 
8.20 
10.50 
10.80 
I.M 
1.75 
0.70 
1.t50 
0.7t5 
4.85 
1.6
 


5.20 
t5.80 
4.50 
1.90 
7.40 
1.65 


ENCYKWPEDIE I SLOWNIKI 
WIELKA ENCYKLOPEDIA POWSZECHNA - Tom I 
(A-Ble). Komplet 
dzie si
 skladal z 12 tomow 
SLO\VNIK POLSKICH PISARZY WSPOI..CZESNYCH 
(od A do I) 
MAI..Y SI..OWNIK KULTURY ANTYCZNEJ. - Grecja- 
Rzym ... 
SLOWNIK !\IODY - opracowal Banach E. i A. ... 
SI..OWNIK STAR02YTNOAO SLOWIANSKICH 
t. I, cz. la 
t. II, cz. 2a 
BRUECKNER A. - Siownik etymologiczny j
zyka pol- 
skiego ... 
SLOWN]K J1j:ZYKA POLSKI EGO - pod redak('jq. 
W. Doroszewskif'g"o tomy I, II, Ill, IV od A do L po 
MALA EN('YKLOPEDIA ZDROWIA 
A-Z. ENCYKLOPEDIA POPULARN A 
MALA ENCYKLOPEDIA TECHNIKI 
!\IALA ENCYKLOPEDIA MUZYKI ... 
:\IALA ENCYKLOPEDIA PRAWA ... 
MALA ENCYKLOPEDIA EKONO;\IICZNA 
PILECKI Sz. - Lotnictwo. - MALA E.
CYKLOPEDIA 
I\L\.LA ENCYKLOPEDIA PRZYRODN1CZA ... 
ENCYKLOPEDIA ()('HRONY ROSLIN ... 
ENCYKLOPEDIA MUZYKI KOSCIELNEJ 
PODR:t:CZNA ENCYKLOPEDIA BIBLIJNA - 4 
ci 
w dwlich tomach opr. 
ENCYKLOPEDIA STAROPOLSKA - oprac. Z. Gloger 
SLOWNIK GEOGRAFICZNY - p()('hodrenie I znaczenle 
nazw geograficznych - opra.cowal Staszewski J. 
SI..OWNIK WYRAro\v OB{'YCH 
:\IAI..Y SI..OWNIK WYRAZOW OBCYCH... ..., ... 
SLOWNIK WOJSKOWY 
KALINA P. - Podr
zny slownik polsko-niemiecki 
SCHIMNITZEK. - MaJy slownik lliemiecko-polski 
MARCA A Ch. - Siownik hiszpafisko-polski ... 
SOJA St. - Slownik wlosko-polskl ... 
ZAWADZKI Z. - Slownik polsko-wloski ... 
RADEW A Sab. - Slownik polsko-bulgarski 
BOG USLA WSKI A. - Siownik rosyjsko-polski I polsko- 
rosy jski 
SI..OWNIK IJKRAISSKO-POLSKI 
SI..OWNII{ POLSKO-BIAI..ORUSKI 
ILI'STROWANY SI..OWNIK te'bni('zny dia w"zystki('h 
2 tomy 
SI..OWNIK TECIL
ICZNY 1)()lsko-angielski i angielsko- 
pol
ki ... 
SI..OWNIK SAl\IOCHODO\VY angielsko-polski 
I\IE('HANICZNY angielsko-polski 
I\IECHANICZNY polsko-angielski 
ELEKTRYCZNY angit'I'iko-polski 
ELEKTRYCZNY polsko-angielski 
ODLEWNICTWA w szeSciu j
zykach 


t5.20 
t5.20 
6.80 
11.00 
7.50 
4.95 
7.40 
6.60 
6.00 
5.50 
2.25 
6.80 
5.2t5 
11.00 
28.50 
17.80 
8.25 
4.00 
1.2t5 
1.90 
8.00 
1.90 
1.90 
1.90 
1.90 
8.60 
2.50 
2.50 
4.00 
1.7t5 
1.90 
8.00 
8.25 
2.10 
7.80 
4.80 
8.70 


10.50 


10.50 
10.70 


80.00 
4.00 
8.00 
6.80 


WYDAWNICTWA ALBUMOWE 
2.00 
8.00 
2.00 
8.00 
2.M 
5.2t5 
6.00 
2.10 
7.50 
1.90 
4.10 
8.00 
8.00 
8.00 
8.00 
8.00 
4.00 
4.50 
8.80 
4.50 
2.00 
8.00 
4.75 
8.00 
5.00 
t5.00 
2.00 
3.00 
8.75 
8.7t5 
6.50 
8.00 
8.00 


8.00 


ATLASY. PRZEWODNIKI. MAPY. 
ATLAS 8WIATA - Zeszyt pierwszy W1'&Z S ozdobq 
0kiadkJ) na caloM .., ......... 
ATLAS 8WIATA - zeszyt drugi ... .... ... ... 
ROI\IER E. - Maly atlas geografiCZDY... ... ... 
I'RZEWODNIK PO WAHSZAWIE 
WOJEWODZTWO WARSZAWSKIE - pnewodnlk 
WOJEWODZTWO GDANSKIE .., ... ... ... ... 
:\IAI..\ IItZEWODNIK PO WARSZAWIE ... ... ... 
POI..8KA RZE('ZPOSPOLITA LUDOWA. Mapa admiDi- 
stracyjna 1 : 1.000.000 ... ... ... ... .... ... ... 
EUROPA - mapa samochodowa 1: SOO.OOO... ... 
MAPA SAI\IOCHODOWA POLSKI... ... ... ... n. 
3IAPA WOJEWODZTWA POZNANSKIEGO 1 :600.000 
" KOSZALI8SKIEGO 
" GDANSKIEGO 
" WROCLAWSKIEGO 
,. ZIELONOGORSKDCGO .. 
" WARSZAWSKlEGO 


6.00 
4.00 
0.90 
1.16 
1.26 
1.10 
1.00 
0.90 
1.16 
0.90 
0.80 
0.80 
0.80 
0.80 
0.110 
0.80 
0.10 
0.10 
I.U 
S.10 
1.10 
1.60 
0.76 
0.10 
L16 
1.50 
1.10 
1.10 
4.70 
L4G 
4.86 
1.10 
1.60 
LGO 
1.10 
1.80 
1.J6 I 
1.16 
1.16 
1.26 
1.10 
1.80 
1.60 


1.25 
1.00 
2.60 


4.60 
8.90 
7.40 
2.50 
2.75 


8.80 
6.00 


0.70 


0.90 


2.70 


1.90 


FILOZOFIA. PSYCHOLOGIA. RELIGIA. 
SOCJOLOGIA 
ARYSTOTELES - Etyka mikomachejska 
Bw. AUGIJSTYN - Wyznania ... 
BALEY S. - Wprowa(lzenie do psy('bologil spolecznej 
BAUMAN Z. - Socjologia na codzieil 
CHAI..ASI
SKI J. - Pr7.eszlollC i przyszloM inteligencji 
polskiej .............................. 
{,HARIS'l'ERIA - Rozprawy filozofic:me zlotone w da- 
rze W. Tatarkiewiczowi w 70-q. roczni
 nrodzin 
CZERNYSZEWSKI M. - Pisma filozofic:me t. I-II 
CYCERON - Pi sma filozofi('zne t. m ...' ... 
DESCARTES R. - Zasady filozofil ... 
DIDEROT - Wyblir pism filozoficznych ... 
}'EUERBACH L. - 0 ist()('ie chrze8cijaJistwa 
.. - Wyklady 0 istocie religil 
FICHTE .J. G. - Powolanie czlowieka ... 
HREN1EWSKI H. - Elementy logiki fonnaInej 
HORNOWSKI B. - Psychologiczne podstawy ksztalto- 
wania pogll}du na swiat dzieci i m10dzieZY 
I:VGARDEN R. - Splir 0 l.'Itnienie swiata t. I-ll ... 
KAl\"T .J. - Kryt
'ka czystego rozumu t. I-II ... 
I{OLI..
TA.J H. - Wyb6r pism naukowycb ... 
KOTARBISSKI T. - Elemt'nty teorii poznania, loglki 
formalnej metodologii nauk ... 
KOTARBINSKI T. - Wyb6r pism t.1 My
1i 0 dziaJaniu 
., - Wyb6r pism t. II Mysli 0 mysleniu 
KOZACZKA A. - Bb),d jako wada oswiadczenia woll ... 
KRAPIEC 1\1. A. -Realizm ludzkiego poznania ... 
KRZYWICKI L. - Dziela t. lIT - Artykuly i rozprawy 
( 1886-lH88) 
KRZYWICKI L - Dziela t. IV - Artykuly i rozprawy 
(1888-1889) ... ... ... 
KRZYWICKI L. - Dziela 
 V - Artykuly I rozprawy 
(l890-]H91) 
KRZYWICKI L. - Idea a tycie ... 
I.EGOW(('Z J. - I'ilozofia okresu Cesarstwa Rzynv;;kiego 
I.APICKI B. - Etyezna kultura starotytnego Rzymu a 
wczesne chrze8cijafistwo 
LADOSZ J. - Wielowarto8ciowe racbunki zdafi a rozwoj 
logiki . .. 
'\IAT.INOWSKI B. - Szkice 0 teorii kultury ... 
:\IORA WSKI B. - Studia z historii mysli f'stetycznej 
XVIII i XIX w. ... 
OSSOWSKI S. - U podstaw estetyki 
PETRYCY S. - Pisma wybrane t. I-II 
RUDNIASSKI Z. - Z dziej6w filozofii 
S:\IOLUCHOWSKI 1\1. - Wyb6r pism filozoficznycb 
SOCYN F. - Listy t. I-II ... 
STASZIC S. - Pisma filozoficzne i spoleczne 
TATARKIEWICZ W. - 0 szc
lu 
- Estetyka sredniowiel'ZDa t. I-ll 
- Historia fllozofii t. I-II-m ... 
- Skupienie i marzenia. Studia z 


2.00 
5.80 


4.20 
S.80 
2.50 


2.10 


2.7t5 


2.00 


2.10 


2.00 
1.50 
4.95 
2.6t5 


2.10 


8.70 


6.80 


2.90 


" 


4.90 
1.60 
2.2t5 
1.90 
4.60 


LITERATURA I 0 NIEJ 
BO«irURODZICA - Opracowal J. Wron('.zak. Opracowa- 
nie muzykologi(,7Jle H. }'eicht. Ossolineum. Wydanie 
luksusowf', duty format 
BRUECKNER A. - RO:i;nowiercy polscy. Szkice obycza- 
jowc i Iiterackie 
I.EBI\I1AN B. - Utwory rozproszone. Listy ... 
LlTERACKIE PRZYSTANKI NAD WART
 - Redak- 
cja Z. Szweykowskiego 
NARUSZEWICZ A. Satyry... ... 
KRZY2Al\"OWSKI J. - Polska bajka ludowll. w ukladzie 
systematycznYTD 
KRZYZANOWSKI J. - Romans pol..ki w XVI w. ... 
KRZY2ANOWSKI J. - W ki"\"gu wielkich realist6w 
POLSKIE WIERSZOWANE LEGENDY 8REDNI0- 
WIECZNE ... 
ROCZNIK HISTORII CZASOPIBMIENN1CTW A 
POLSKIEGO 
PRZYBOS J. - Sens poetycki. Szkice. .__ 
ZAWODZISSKI K. - OpowieSci 0 powie8ci. 
HOCEL I.. - Przypadki Jej Krolewskiej Mo8ci Ksiq.zki. 
Z S{'rii: ksilJ-zka 0 ksilJ.We 
BJ.IZINSKI J. - Dziwollj.gi I humoreski ... 
BEI\I A. G. - Pisma klJ.ty('zne ... 
BI'DZYK K. - Szkice i materialy do dziejow literatury 
staropolskiej 1.20 
LEWANSKI J. - Dramaty staropolskie t. V-VI Antologia t5.60 
GOLASZEWSKA M. - Filozoficzne podstawy klJ-tyki 
litera('kit'j ... 2.25 
ODZYSKANE GNIAZDO - Poezja I proza zlemllubusklej 1.75 
SA\VRYNOWICZ E. - Korespondt'ncja J. Slowackiego 
t. I-II ... 9.75 
TffiVUI J. - Czary i czarty polskie ... 8.50 
.. - Polski slownik pija.cki i antologia ba.'hiczna 2.7t5 
TOPOl SKA Z. - Z historii akcentu polskiego od XVI w. 
do dzi
 
WOROXCZAK J. - Tf'ksty polskie w r
koplsle nr 43 
Bibliott'ki Kapltulnej we \Vro'1awiu z polowy XV w. 2.10 
2ABICKI Z. - Tradyeja, styl, obyczaj. Szkice krytyczne 1.90 


17.80 
2.2t5 
8.50 


.. 


.. 


" 


" 


1.75 
1.7t5 


POWIESC. NOWELA 
ANDRZEJEWSKI J. - Popi6l1 diament... 
" - Noc ......... 
BUNSCH K. - Wawelskie wzg6rze... ... 
- Ojciec i syn... ... ... ... ... 
.. - Imiennlk: 8ladem pradzlada ... 
.. - Imiennik: Miecz I pastoral 
D
nROWSKA M. - Wyblir opowlada6 ... 
,. - Gwiazela zaranna. ... 
DOBRACZYSSKI J. - Wyczerpac'\ rnone 
,. - Dlonle na murze 
.. - Llsty Nikodema 
" - Gra w wybijanego ... 
GRABSKI W. - Rapsodia swidnlcka t. I-D ... 
" Czerwone tarcze ......... 
IW ASZKIEWICZ J. - SIaW& I chwala t. I-U-m 
.. - Czerwooe tareze ... 
KOSSAK Z. - Dziedz1ctwo... ... 
.. - Z otcblanl ............... 
KOSSAK Z. i SZATKOWSKI Z. - Troja pliInocy ... 
KRASZEWSKI J. I. - Z siedmioletniej woJny '" 
- Kr6l chlopkow 
- Infantka 
- Przygody pana 
- Matka Hii\czy 
- Pogrobek ...... 
- Czasy koAc.luszkowskJe 
" - Strzemiefaczyk ... ... 
" - Historia pra.wdziwa. 0 Petrlm 
Wlallcie ... ... .. . 1.81S 
KRASZEWSKI J. L - Cbata za wsu. 1.16 
" - RamuJtowle 1.16 
" - Milion posagu ... ... 1.10 
,. - Krzyt.acy ... ... ". 1.10 
:\IALEWSKA H. - Przemija postlW swlata ... 8.76 
., - 1;elazna korona '" ... I.GO 
PARANDOWSKI J. - Alchemia 8lowa ... 1.60 
- Powrot do iycia ... I.U 
" - Pisma wybrane 8.60 
I_'RUS B. - \Vyblir nowel '" 0.10 
- La.lka t. I-I1-m 4.00 
- Plac6wka ... 1.00 
- Faraon t. I-II ... 4.00 
- Wyb6r publicystyki 1.90 
.. - Obrazki warszawskie ... 0.40 
REY!\IONT \\1. St. - Chlopi t. I-II ... ... I.GO 
,. - Rok 1794. Ostatni sejm Rzeczy- 
pospolitej - Nil desperandwn - Insurekcja (try]ogia) 2.65 
SIENK]EWI('Z H. - Trylogia t. I-VI... 7.t50 
- Rod.zina Polanieckich 1.65 
- Bez dogmatu ... '" ... 2.U 
- KrzyZacy t. I-U... '" 1.00 
- Listy z podr6ty ... 1.80 
- Llsty z Afryki ... ... ... ... 1.00 
,. - Stary sluga. Han1a, Selim Mlrt.a. 0.80 
STRUG A. - 261ty krzyi t. I-ll-m ... ... ... ... 2.00 
- Pokolenle Ma.rka 8w1dy 1.60 
- Ojcowie nasi... m ... 1.60 
., - Ludzie podzlemnl ...... 1.85 
" - W twa.rdej Rlutble ... ... 1.20 
TETMAJER K. - Na ska.lnym Podhalu ... 1.66 
TOL."iTOJ Lew - Wojna I pok6j t. I-IV ... 2.00 
- Zmartwycbwstanle ... 1.60 
" - Anna Ka.renI.na t. I-D ... I GO 
ZAPOLSKA G. - Sezonowa rniloM ... 0:60 
ZOLA E. - Paryf; ... 1.71 


8.90 


8.40 


5.20 
2.90 
8.40 
1.00 
6.60 


5.00 


2.80 


4.00 


8.70 
2.40 


1.70 
1.60 
8.70 


2.90 
7.00 
8.00 
5.60 


2.2t5 
7.10 


2.90 
5.80 


6.00 


5.00 
1.50 
2.25 
8.70 


.. 
zakresu est4'tyki 
\\']TWICKI W. Pogadanki obyczajowe ...... 
WOLTER - Listy 0 AnJ:'likach albo listy filozofiezne 
" - Ell"mf'nty filozofli Newtona ... 
" - 0 :iydu. milo8el i 
mierci '" 
Z DZIEmw POI.SKIEJ !\IYSLI FIlAZOFICZNEJ 
t. I-II-lIT ... 
TASZYCKI K. - Wyblir tek'ltliw staropolskich XVI- 
xvm w. 


5.40 


1.60 
1.70 


1.65 


1.90 
1.50 
5.00 
8.60 
4.20 


2.55 


SZTUKA 
DOBROWOLSKI T. - Sztuka Mlodej Polski ... 7.50 
WYKA K. - Makowski... ... 1.95 
TWAROWSKA 1\1. - Leon Wycz61kowski. Auriga t5.70 
BANACH A. - 0 wdzir:czn08c1 przedmiot6w ... 1.7t5 
LIGOCKA A. - :\Ialarstwo dzieci ... ... ... 8.00 
NELKEN K. - Stanislaw Wyspiafiski 8.08 
KRAK()W w tw6r(,zo8ci Stanislawa Wyspiafiskiego 1.60 
SKIE]tKOWSKA E. - Plastyka Stanislawa Wyspiailskiego 2.40 
SKIERKOWSKA E. - Wyspiafiski artysta ksiq.Zki 1.90 
REIN}T-SS - I\lalarstwo ludowe 2.t50 
OCIEPKO - !\Ialarz dnia silidmego 2.20 


., 


" 


" 


.. 


8.00 
1.20 


4.45 
2.50 
2.50 


8.90 


.. 


4.20 
2.00 
2.80 


2.15 
1.50 
2.25 


4.00 


POEZJA 
SZEWCZYK W. - Antologia poezjlluZycklej ... 
BOY - Slowka ...... ... ... ... ... ... 
BUON AROTI Michal Aniol - PoezJe 
BRONIEWSKI W. - poezJe ... ... 
GAI..CZYNSKI K. I. - Liryka ... ... 
HOLLENDER T. - Liryka I satyra ... 
IWASZKlEWICZ J. - Jutro tnlwa.... ... ... 
" - Cienme 1Ic1eild. ... 
MICKIEWICZ A. - Pan Tadeusz, wydanie popo1ame 
,. - Pan Tadeusz, wydanie luksuAowe 
KUREK JaIu - Strumle6 goryczy 
LIEBERT J. - Poezje ... ... ... ::: ::: ::: ::: ::: 
:\IADACH Imre - Tragedia czlowleka. P0ftD8.t drama- 
tyezny. Albumowe wydanie Uustrowane... ... ... 
NORWID C. - Vade-mecum ... '" ... ... 
:\IORSZTYN J. H. - Wyblir poezJl... ... ... 
JAKl'nOWSKI J. z. - Poetki Mlodej Po1sld 
POL W. - Wyblir poezjl... ...... ... '" '" ... ... 
POR

OWICZ E. - Piellni ludowe celtycld.e. genna6- 
skle, romaiiskie ........................ I.GO 
PRZYBOS .J. - Jabloneczka. Antologla polskiej pielnl 
ludoweJ ............................n 1.210 
R02EWICZ T. - poezje zebrane ... ... 1.00 
.. - NiepokoJ, wyblir wierszy O.M 
KSI
GJ\ I'SALl\IOW - przelotyl L. Staff 1.60 
SZEKSPIR W. - HamIet... ... '" ... 0.60 
SZTAUDYNGER J. - BaUady I fJ'887'Jd... OM 
" - Raptularz zakocbanych ...... 1.00 
LAM A. - Wiersze i krajobrazy... ... ... ... '" '" 21.90 
MATUSZEWSKI E. - W oczacb poet6w Wannta I Mazwoy ] 75 
UJE.JSKI K. - Wyb6r poezJl... ... ... ...... 0:10 


2.80 


1.70 


2.15 


SZTUKA. WYDAWNICTW A ALBUMOWE 
sWIE{'HOWSKI z. - Budowuictwo romailskie w Pol'lce. 
KataloJ:' zabytkow ... 
CZARNE('KA I. - Polska sztuka ludowa 
KRAK
W W GRAFICE. - 10 drzeworyt6w S. Raczyil- 
skieJ:'o ... ... ... ... ... ...... 8.80 
GREC.JA - Tekst J. Parandowskiego 5.50 
CANALETTO, 
IALARZ WARSZAWY - tt'kst polski 8.80 
CANAI.ETTO, l\IALARZ WARSZAWY - tRkst anJ:'ielski 8.80 
MALARSTWO EUItOPEJSKIE W ZBIORACH POL- 
SKICH .., ... ... 
50 LAT KARYKATURY POLSKIEJ 
JAN I\IATEJKO - opracowal J. Starzyfiski ... 
TAN1EC W POLS{'E - opracowala I. Turska 
TE:\IATY I\I1JZY{'ZNE W PLASTYCE POLSKIE.J 
opracowal .J. Banach 


KRA.JOZNA WCZE 
X. KALISZ 
KRAK
W ... 
SZCZE('Il\" 
SZCZEC'IN 
LEGNICA 
W ARSZA W A - kilka r6zny('h alhumow 1. 
2. 
8. odbudowana 


ZAI\IK I AL
SKIE ... 
RATUSZ WROCI..AWSKI 
PUI..AWY ... 
LUBLI:V 
OPOLE 
Z BIEHIEM ODRY 
Z BIEGIEM DUN,\.JCA ... 
ZIE!\IIA SANDOI\IIERSKA '" 
W AR:\IIA I I\IAZURY ... 
ROK W PUSZCZY ... 
TATRZASSKI PARK NARODOWY '" 
GNIEZNO ... 
WYCIECZKA DO prSZCZY 
POJEZIERZE SUW ALSKIF. 
POZN AN 1. 
POZN A
 2. 
ZIE:\IIA KIET.ECKA 
!\IO.J A ZIEI\I1A - opracowal foto
. Hartwig 
KAZThnERZ - tf'kst .J. Parandowskiego 
NA POI\IORZU ZACHODNTM ... ... ... 
GDANSK ... 
PARKI 1..0DZI ... 
I\UEDZY ODRJ.\. A NYS.
 ... 
AI.:\IANACH FOTOGRAFIKI POLSKIEJ 
AL
IAN ACH S('ENY POI SKIE.J 
ARTYAC:'IO SZTUCE - 011 Van GOJ:"ha do Pi

 .:.:.:. 
wybraly i opracowaly E. Grabowska I H. Morawska 


0.16 
1.00 
0.80 
0.60 
0.8lS 
1.1t5 
0.75 
0.90 
0.80 
2.66 
0.10 
0.'70 


3.70 
1.20 
0.80 
1.%0 
1.66 


t5.60 


Varia 
M. KOZAKIEWICZ - 0 mUoAci prawle wazystko... ... 1.00 
K
ki wyZej wymlenilone s1:a.nowI!IJ. n1e7J1UU'!7mll 
 tego 
co posladarny na 6k1adzle. Katalogl bardziej aczeg&owe wy
 
sylamy na 
dan1e. Nadto Cra.cov1a rmprasza do zwledzania jej 
sklad6w, jak tei; 1 urz:}.dzonych wyBtaw po8ZO:lJeg'6lnych dzIa- 
}6
, meszcZQ.cych sir: przy 58 Pembroke Road. LoncIon. W.8 
KSlr:garnia otwarta jest codzrlennle oil 10 rano do 6-ej w1ec:z. 
W sobot
 od 10-ej rano do 4-ej pp. 
Pragnlemy nadto dodaC, Ze Cra.covia Book Co. ma motn
 
sprow
nia z Polski kaZdeg'o pisma codzIennego I katd 0 
CzaBOplSma. Dla przykladu podajermy kUka tytul6w wra:r. eg z 
cenami prenumeraty roc:znej II}CznIe z przes
 Oeny ja.k prz 
ksl
tkach w dolarach ameryka6sk.lch: . y 


DIALOG (dramatnrgla w t.eatrze, kInie, 1'BdIo) miMI
 
PAMI
TNIK TEATRALNY kwartaInik 
TEATR - dwumiesir:CUlik ' ... .., ... ... 
TWORCZOSC - miesi
znik ... 
KA.,"EN A - litera.tura I kultura w Lube18kim, c1wu- 
miesi
7Jlik ............ 
ZN AK - mif'siff'Zlllk katolicki ... ... ... 
\.RCIDTEKTURA - miesir:cuUk '" ... 
PA:\II
TNIK UTERACKI - kwartaInik '" 
dorlatek biblioJ:'raficzny do nl
o... ... ... ... ... 
POLISH PERSPECTIVES _ mlesl
 
POLISH SOCIOIAGlCAL BULLETIN _ kw
ria.fuik ... 
RUCH MUZYCZNY - dwumles
 ... 
nmUOTEKARZ - miesl(lCZnik ... 
NOWE KSI
2KI '" '" '" ... 
ZAPOWIEDZI WYDAWNICZE ... 


6.20 
6.00 
5.60 
15.10 
1.10 
6.00 
10.00 
4.GO 
0.80 
4.00 
6.00 
8.M 
1.66 
4.10 
1.60 


5.2t5 


JEZYK POLSKI (5 numerow rocznJe) ... ... ... ... 2.80 
PORADNIK .
ZYKOWY (10 nwner6w roczn1e) 1S.7t5 
WO.JSKOWY PRZEGL
D IllSTORYCZNY - 
b;ik 10.75 
Na !Q.darrie wysylamy szczeg610we kata:logl wszyst1dcb cza- 
soplsm ukazujlJCYCh sl
 w Kraju z tym, :te na lkaitde z n10h 
moZem.Y przyjlj.C prenUiIneratr:. 
CRACOVIA BOOK OOMPANY
>>>
s 


WIADOMOSCI 


po . 
SKACH eg1JpskiIoh 
 kro- wynn 
e i m1ejscu ":ysoka. Tot61; Cala ta wyprawa., wb}.czajliC nawet n1 koledzy. Trzeba w

 ze dobre brntowan
a. No .t, ma slr: ro=I
, 
. OI8m1 zgrabne 6mJd, kt6re zaraz :h0ta:J.iOC6w z portu 
alfy do obm1 bron 
s
ynow
 r6Zne garlacze I manlery nakazylWaly pi6 wmo prosto pl
 
kna.. nawet w najgor.szym wy- 
Jak
 of
 z 
usem nazwal aka- w1eziono 
ytwOI"!lrma. autobusami. granatI1JtlU, to 
 bajka woboo z manierkI. daniu, nlgdy nie byl:a iSmCQWaIla ina- 
rabeuszarru. Nieoh mu 
 skara- KLerowcy. me robili taJemnicy: mula. Motoryzacja t
tego okresu Zresztq. po obozie kr
 s1{\ od ozej niZ jako "madam". KaZda ma- 

usze! Wir:c pa.r
a ta gawledZ 
rzez - Powleziemy was prosto do Lat- zasa.dzala m{' oUj,gle Jeszc
 na InU- &witu do nocy Arabczyk.owte w cha- dam w opinii arabskich poSrednik6w 
piasek tam. i sam, na w.sah6d 1 .za- ryny. tach. Zwlerzr: to 
IJ.8.CZ8. BI
 wypr6- I:ataoh po Plr:ty i chre 
 jako byla "dobra" t zazwyozaj okre8laJno jq. 
ch6d, ku morzu i od morza, z w:Ja
- - Po oo? .. . b?Waru} odw
 II Clerpllw
 w 
- szp1edzy, dosta.rezali przecieZ nle2Jbr:d- ja:ko "good French fami!1ia", w naj- 
rem i pod wla.tr, w d6l i w g 6r r:,. me - Przez pierw:szy m1e8U).C mc IDO mu, ale w CzaSLe pokoju zdradza ClI}- nych zapas6w "gareuzy", zielonych gorszym Tame jako .,my 6iJster". 0 
w;J,edz1
 za czY'JTl. Te owe :buJd co sraczka. M6w,Uj. ze to od muchy pa- goty bez t.adnej wq.tpliwoScl pa.cy- ,pomaTancz kradzionych z Zy'dowsklch innych zaletach swawolnych pail a- 
i rusz w
acaly m
 n.a gr2'Jbiet !J palaczy: Ale. bard:zi

, wid2'J1 sir:, ze od fistyczne. W karcie atlantyckiej mu- pardesOw, banam.6w oraz gotowanych rabskiOO wypada zamilCZJe6. 
wol'aly do meba wszystkiml 
kami tej angielskiej Matti. 16w still. na plerwszym m!iejscu wol- jajek. Owe jajka i banany zlaJ:y Bir: Niechze jednak p6Zny wnuk nle SIlo- 
o ratunek. Cza.sem je przewracal - 
 cze.g o ? .. 
 od Juk6w, na drugim woln0S6 od w 10h lfwieZo nabytej polswzyZnle w &i pochopnie krzywwrow gen. Ko- 
wlatr mHos1erny, a czasem mlyniec - UJI'zyCle na l11IleJscu: barak z pi- slOOel, na trzeclm wolnoSC 00 uzd, na- pi
e brzmlQJOe zawolanie kupiec- pa.D..sldego. FraternLzacja polsko-ar8Jb- 
ow:a.dzIch odn6g tak s
 wida6 rz;nu- wern, herbat, i clpsami. to
 ciekawOOe czrowleka do tego Jcie: "Katabane dajka!". ska na odclnku erotyczn.ym bardziej 
dzJil StJw6rcy t.e ni aUld ni zowQ.d - Z. czym '. ZW1
 II}CZY sl
 u; przekrffileniem Fraternizacja polsko-arabska za- byh pra.ktykowa.na w gr:ble, jako 
chrzq.szcz stawal na wszystkl
 nogi i - ZJecIe, zoba.ozycie. wszystkdich ty,ch wolno6ci. OSlQ. c
 wUlzala sl
 wlaSnie dzl
k1 tym jaj- przedmiot niewyCZJerpaIlych Zart6w, 
dawaj, od razu .sypaI: w SWOIm kle- - 
 cIpsy? Iswej natury muly wybadowujq. na 80- Iwm. lliBtoryczne wzg6rze Wespazja- nit w czynJJe. PI1Zesb}.pienie progu 
runku: na wsch6d lub na zach6d, ku - Cipsy, eksy, tOl118Jty, potaty. No '
ie 
jemn1e, gryZll-C 
i
 i poryku- na i krzyrowc6w, oIbsadzone teraz arabsldego ogrodu rozkoszy przekra- 
morzu lub 00 morza, w d6J: lub pod i haan. J
c, ko
 
 na ludzlacl1, InSZiCZ4C przez ohrze5cljailskie hufce z Lechl- czalo odwag
 zna:komitej wi
kszooci 
g 6r r:. W g6r
 16Z4 C co sI
 wapl:jl 0 - Kto? m
 kopamem za poturezenie ra.sy. stanu, 
gn
o na siebie dbl
 rolnierzy i chre trudno w to uwie- 
pi
, to sir: 010kie6 Z8l1IUIl. AJe lazI. Str
h bylo eluchat. . Tak. wj
 wojsko polslde w Ziemi Saracen6w. Pierwsze szt= przypu- rzye, pod tropikalnym suknem czr:
- 
I to Dlle zwaZajq.c na nic, prosto ja.k PatrJ.archowie i 
ror.ocy przepoWl8.- SW. maalo do pokonania klimat, umun- idly jagLiczne dzlecl, wolajq.c 0 "baIt- clej mOZna bylo spotkae czystych :J6- 
strzelil. Stal po drodze kamleil, prze- da.li 
 Ziemla Ob
eeana b
dZle 
y- durowanie, oporzQ.dzen:Ie, twbrojeIJJle, szysZ'. Za nimi poszli kUpcy, naj- zef6w nit Casanov6w. 
lazl; leZalo .Iajno wielblq.dzie, obwq.- nQ.6 mWdem 1. mlt;kiem. Polskllm krzy- regulamin, tradycj
, btegunkr:, wrzo.. pierw piesw, potem JOO na os1ach, Pi
kne pozdrowie.nie ",czoI:em!" wy- 
chal, posmakowal, 8!le ubabrawszy rowOOD1 
 BI
 najp1erw W oczy dy 1. poparzenia, owady, gady, plazy wkr6tce i na wi'elbb},dach. Najpierw p1erala iS8.IOO". Z oogo tytuh1 etrzclec 
nOzk.t' d C2'JU11k1 przela7l; sterc:zal p
 rzucll:a obflt
 jadla 1. napoju. . Mleko, i ssaki, a wsr6d nich, pr6cz mul6w, z zawinJUJ.tk8JJn
, poWm z koszami. Osajda" stal e1
 przedmiotem zaz- 
uschlej figl,. wszedl na saan czubek, co pra
da, byl:o z puszek Ubbys i r6wniez pTze]:oronych.. 
adra oficer- wreS2'JCie z ruchomym
 domaml towa- droSci towaJ'lZYsza z przepustki, k.t6ry 
teby zletfC potem na sam d6l. I tak Carnatlon, ml6d zaB za.st
pmyaJ:. fab- ska 1. pod01Ucerska uSllnle pr6bowala rowymi, ulokowanyml wSr6d garb6w wrOOiwszy do obozu rozpowiadal Ze 
prosto, przed siebJe, na olaOOga, aby ryczny syrop, ale za to w b
bllJIlym wszystlcicl1. sztuczek, forteli, obyczai- wielblQ.dzlch. Za nirni: sun
 szyki cala :JerowLlma wola za jego przy- 
do wlosny. Nlgdzie to licho miejsca dostatkU;. k6w, sl:ownlka. d wychowawczych spo- szC2'JWanych str
czycJe1i. Nawet g.oll- jadelem po imien1u "Osajda!". 
me zagrzalo, a zeby co do r};a.roJa zdy- Od 
ll8Bzow
J .g6ry 
mel, przez sdb6w przedwrzeSn:lowych. Ulani, jak broda ro7!bU namiot tuz pod obozern, Byloby zatenn wojsko po1sk.le do re- 
balo na puStyni, trudno uw1erzy6. 
 i GalilleJ
 
dzlly. autobUiSY, to ulani, puoowali k!amerld na 21010, na prz
t
, rn
c gOOoi bezplamie szty zara'blalo, gdyby w sukurs nie 
Chyba mc:z.ery ptasek. by 
 zatrzymae u podn6za g6r :Ju- buty na "jaS:n:iej elonea", strzelali ob- kawQ. po turedku. W czasLe zabiegu przysz1:a pot
 fala polszczyzny. 
Taklch to BkaraJbeuszy przypomi- dejsk1cl1, pod wi
q. br
 drew- 
 jak z hauble, oczyezcz:aJd pu- m1al pod r
 clHopc6w do wachlo- Wion
a ona z Syjonu. Najpierw wi
 
naJd Polusi.,' pI'Q.CY przed meble upar- 1li.a.nQ., ozdobJl4. gw1RZd:i z duzyun ogo- styrur: z kMni
, no ... rzeoz jasna, wiania. 
by gal
 palimy przed z gospoly "ZUJTA WROTA". Trzy 
oie, na pal
, ku ,,11m sloneczko wytej, nem, jak na szopkach ludowych, I. na- w kuoki 
ewali ZUraWJ.ejkl. gol"l}oem i muchaml. kruczowlose sklep6wkJ. I ruda mar 
,tym Si:komld bHr};ej", przez ca1y Swiat, ptsem: ZUJTA WRO:rA. . Ale i w pl.echocie nie bylo ca1kiem poIacy me targowali slr: ZlbytDio i c1eI1z-wla8cLcie1ka, podajl}C ekromne, 
a ju! najbardzlej przez Ba1kany, pod Wrota te rzecz:ywiSaie prOfWamly nudno. WymyMono namet t
bacza do rue pr:rebredzall, totet kupcy arabscy ale tradyeyjne polskie przysma.ki, k1- 
OJ"zcltl bIa.s'zane, od kledy poszla do wolnoScl. .
ukl I?O
e parI)' od pobudki 1. hejnah1. Kamykd wyl'uBld- ruebawem ukuli sentencjr:: "Boilandii szone og6rki, zdernnda.czki z koper- 
W1e
 Ze gd71Le8 na pustyni zblera m
 {mieg6w 
arviku w 1ibljeki pLach ':V'l:a- wane z pustyni praoowicie ukl:adano kojes, Inle.sl rruszkojes". Poj
tni wo- kiem i jajeczni
 u; cebulkq., wyshl- 
wojsko polskle. Danla I. Norweg1a lmie po 
. WolnoS
, to b
lo wOJsko w orly I. Inne esy-floresy. jacy w lot mpali co treliclwsze slowa ch.iJwaly skarg mllosnych, za.sI
 wlo- 
upa.dly, a P.olUSI. letli, Madzlarzy Ru- polskle. Musztry, regula
my i pat- Wsza.k.Ze sztucz.kl kaJpraLslde, piesz- ar8Jbskiie, przypolszcza.jq.c je nleco. darz gospody oh
tme zalatwial inte- 
munl I. :Jugos1Owianie zatrzymYwali riotYCZIDe pogad:ankii uwaZalo 

 za czoty sierianckie 1. marsy of1oerskie Tak ooz ,..lJ'l1.lszkojes" wymawi'ali ja:ko resy pozaobozowe, W1I
 wyjSCliowe 
za drutami, Polusl. kr
mli mlyilce no- 210 konieczne, byJ.e m6c m6w1
 
 ni.e Gkutkowaly. Suo iNowe. Pierw- "mysl konlec". rzna! ju7; ZoJ:ni;erz rue garnltu11ld, krawaty, pierScienie, sreibr- 
gamd do slOilca, opaJajl}C Bi
 Dad Du- polsku, pysko:v at po polsku, j
 l' pl
 szym jego znakiem stalo sl
 zniesie- tylko podstawowe wyrazy arabskiego De blaszki ,tozsamoSoi krzYZy'k1 jero- 
najem, Sawq. i Drawq.. I przy plerw_ po polisku, Swi
towae po polsku 1 sw6j nie formul:ki "poshJsznie" przy mel- sl:0MJJika, ale i gesty, jakle w taan- zolimskie, II'J1Jedaliki, lisci-e oliwek z 
szej sposobnoScl prySkali przez druty honOJ" obnosl
 I1a po
1 spos6b. :2;01:- dunku. 
u! 
nierz wi
ej nle prosll tych krajach zna.czq. wi
j nlZ Blo- G6ry Oliwnej, wOOr: z :Jordanu, ta.Jci;e 
I granlce. Nlemcy podbili Belglr: 1 Ho- m
 we wl:asnym wOJoSku, ch06by na posluszme, me sluchal pos1usznle, nie wa. W
r:c pir:6 palc6w stulonych i import polskich w6dek Baczewslclego, 
lan d1 r:, Polus! b
Li Dalprz6d. Paella naJbardzlej oboej zlex:n l , n
e :zul: Di- patrzyl posluSZIlie. :przy.suwanych ku 8WOim ustom ozna- w kt6re clQ.gle jeszcze oplywala judz- 
Francja, le1l1: dalej. Wojna 8Oble, Po- gdy na I30bie ucLsku .nlewoll. O}czyzmq. . :J6zek Pawlik
sk'l, zalawszy pal
, oza smak.ow:itooc, p1r:e palc6w rozcza- ka ziemia. Zreszb}. m.!iejscowy Wol1'- 
lusl soble. llistorla I3Oble, P.o1us1. tet nawet II1a konou Swiat8: byl mu ob6.z me oddal.honoru Ja:k.lejS szal'ty. pierZJOIlych w kierunku oozu rozm6w- sohmidt p
1 zna3romitq. w6dkr:, w 
8Oble. Franoja si
 poddala, Europa czy koszary z chorl}gwiUl. 0 dwu naJ- - Pame kapral, a dlaozego to nie cy - przekleilstwo, gest odsuwajq.cy mczym Die wrtr:.pujQ.Cl} monopolce. 
poddala., polscy skarabeusze robili prostszych koloraoh.;, oddajecie honoru? dlon.!Jl. od slJeb1e - ntechr:e do dalszej Klimat, przyjaoiele 
ydz1, zmienne 
swoje. "ZLOTA WR?TA to Die by
a na- - .A 00 ja was znam? - odpal.Y rozmowy lulb ukoilczenie largu, ophl- losy wojny i poLski duch wolno6ci 210- 
_ Rozumdesz, ibracie, _ ma.w1ali1 zwa obozu am koszar, przecJ,wnie, Pawliikowsk1. kanle w powietr2'JU TQ.k - odtegmmLe tyly sir: pospolu I1a malownicz0S6 u- 
soble, _ Z Madz.iarami p6jdz:le lat- szyld na - ja:k .
e trudno si
 domy- 
trzelec Kaziuk Tomaszewski z s1
 od iSprawy, cmoknir:cte - odmo- mundurowaD'1a polsklej brygady. Naj- 
wo, bo to ohlopy sw.oje i dome, kr6- lJIee - tydowskieJ k
,tynle, 
,

- Wilna. oSwiadczyl przy raporcle kar- .wr:, dwa cmokni
'a - stanowcZQ. 00- pierw zaczr:li si
 odr6Znla.e ulani czym 
low:! rumuMklemu _ sanatate i I1a wOln.iczlI.ooj. z ,,NaflQ. .-"iMafU}. . B
la nY'm ze 
 da sir: nikomu, nawet sa- mOfW
, trzykrotne cmokni
le - za- sir: dalo: glansawaniem but6w, malo- 
maJITle, a tylko trooh
 trudniej more kant

 woJskowQ. Obflt
 cebuli i memu generalowi, wdupawderzy6. trzaBnIi
e dr7Jwi, wielokrotne cmo- waniem pas6w I sprZQ.OZ€Jk, zaglna- 
bye z Grekami. Bo u nicl1 n1gdy nie judeJsko-polsldch przysma.t:6w: 
- Podohorqj;y lekarz Baflka, jako ofi- kanie - ibeznadziJejnooc sprawy, po- nlem rog6w u fura.Zerek, nareszcie 
rozpoznaJSZ, czy naprawdr: SQ., czy tyl- 
iez polszcz
q. szynkarek clerph- cer slu2ibowy pul:ku, zarZl}dzll alarm gl:adzenie brody - zachwyt dla urody blalymi zaslonami kark6w pmed sloil- ..' . 'ne 0- P 
ko robiQ. Grek6w. Bo JOO te pierwo- W1e wY'sluchuJli'cych tt:'Sk
ot mHo- w plutonle przeciwlotniczym, a na kobiecej (l:8JIlJJ8. i wielbb},dzIica. majq. cern, SkoplOWWlY.rrcl z fllm6w orien- ml wznoslll J?

e
rad

J mylQ.c ki 
 . 
szC:
r. 

 S="
Y 1 ' m 6 b mili 

 
rodne Turki to me, tylko na naB cze- snych 
daJlonych od r?dzJn tulacz
. gwalt dow6dcy wycedzU spokojnie: ten sam rdzeD wyrau.owy - "dZa.mi'l" talnych. Zanillawanl w tradycjl eta- krzyki: ,,
y
 0 'e 
to' 0 to w fetkl, lwowiac y P ili 6 mag "' , J krako "";'
 _ 
kajq.. A na Wschodz1e, bracie, podol- - :Juz. w1em, -1lll6wil
 p
 FaJ- - Skoro pan poruozniJk nile uznaje - w 8IJ"8JbszozyZnie co pi
knOO6). I rzyoftcerowie, kt6rzy W1Ilet jako roy- c
 d okollCznoSol, iI11 
 . ie' .... yy
 
nid; pod Adarna.sZkiem 81:01 mlliono- ga, gdy Jq. 'kto e
clal komeczme SJ?t- moich zwolnlefi chorych, to mySlr:, Ze ta:k dalej. tecznl: miell ,,Ip6jM pod kapelusz" i ffile)SOOWYlTl spoitecze:nstw:fu':
elk a
 cy muzykowali po BWojemu. Strzelca 
wa B.J'II11Iia. He, he, Adamaszek _ pl
_ kat I.Ja osobnoSoi,. - wy wszysc:y Je- i ja m
 prawo Zla8tQ.pie pana w do- Opr6cz gest6w i pojedynczych Bl6w do IMnych d2Jiadk6w, na razie jeszcze urazy, h? przedteJ? u;ion w .ooiolt. _ OreJ?1usa z Grzeg6rzek Die mOgl: Zi!"O- 
na mlejscowooc! NiIC dno daktyle, chal- st
e. oo.:dzo nJ.esz
sliwi. . wOOzemu. wkr6tce kaZdy polski krzyt.owiec zamawla.li u 
yd6w rogatywkl, opa- l
stytiJs
le u
1y 
 s
d
- f.ml
 nawet mteszkarriec Br6dmie- 
wa, rahatlakum, no i bajadery w mu- Zll
mlB.: JU?
. pachnie 
czej ndz . Plutonowy Fronczysty na zapyta- przyswoU sobie popularne wlerszyki sywall sir: poprzeczka.mi, a ponlekrt6ry mach .zydowsldch 
6
 w wino o
. Krak
, kiedy, na przykl:ad, 
ldiDowych fli!gac:h-okryjbiedkach. 
y6, 
za. Zlemi8oieJ, soczyScleJ, =yslo- .DIe przy raporc:ie, cr;y 1\W.e, co mu arabskie, w rodmju: zadynd'al nawet sza.b1Lskiem, Mlodzi, k.
, peJsaoh6wk
, k 
 r:, slodko- 
I:: "M1alem w kieszenl komin i 
IIle umlerat! wrej. Gleba ozerwona. 
os
ca sl
 gro
 za wy
enle sl
 z obozu w na odwr6t, zama.wiaH soble mundur- rlszoilskJle, 1: 0ok karmel 'ae nad- Iik. M
ta mnie za wszarz, a ja 
Udne tam ucleohy 7)byt dhIgo pod_ rdzaw
 
urzaJWq. w cza
le wLchr6w, czasle pogotOW18. marszoweg.o, wyrazU' Lahad whisky, lahad beer, ki z oienlutlciOO material6w, niby to kor2'Jenne AlicaJ.1te, by opluk bu z szucher na cale m1asto. :Jakiby mi kto 
r6Znlk6w polsklch DJie trzymaly. Mu- p
hDle }akby perfuma plaskowa. Ten pow
tpiewa.nle: Lahad zig-zig, kojes ktir, khaki, ale owo khaki m1en
1o sir: 1.st.IJQ. nrlar ryby .po zydowsku 1. scha d _ palcem kaw
 zamleszal". 
zyczka cyganska i tokaj dla. kuraZu piaBek, jak mak 
 ocz,!, syp8Jla pu- _ E, chY'ba Die rozstrzelanie? tr:cZQ. _ od koloru prawie blalego, k
ustq. w .rWl
dkU. Wszyst
o to 0 
 SlQ.
cy g6rn1 i oIeszyflscy chyba 
i poch14ania _ owsrem, czem'll nie? stynia by .
odziC i sidlae przyby- Plutonowy Kosiba w wyniku sporu co by w wolnym przekladzie na pol- niczym nocna bieli2'Jna, po odciefi nad- ffilone naleZYCle p
lerosaIDl "Du
, na dn:Ie kopaJii. uchowali BWQ. starq. 
PoSpJJeWat te r6Zne do ucha BZepta- BroW. AI
 JeJ ipOzorny czar: to objaw z ,szefem kompanli, podpilwszy, krzy- ski moma wyrazic: filolkowy. Za ozym doszly rozma.ite kt6ry w tym CZ8I8Ie. re
amo
a.I:: 
 polszczyzn
. Plutonowy Makiela po- 
ne ".szeretem", 8. nawet wyclQ.e czar- nJ.eust
pllwej, wal'ki pustyru z rajem, czaJI: na caly ob6z: patkl r6Znych brom, cywiJ.ne trzewt- po. polsku: ."p
!estyn!l
le Dubkl SQ. w1adal:: "Co ja mogr: za to?". 
dasza w karC2'Jmie, teZ me zdrada. No z urod:i, prz

, rodzenlem.. W po- - Takl zwykly Wojtkowiak 
dzle Jedno whisky, jerlno piwo, kl, odznaki aojusznlcze, medalikJi, wI- naJsmaczmeJsze . . izr el- r A 
rucznika KubacZlkr: chyba ame- 
a Ze krew me woda, wi
 1 ksiutkl- wietrzu 'llDOSlI SJ
 
pach teJ. walld 
i przymawial! Takd. zwykly eIer- Jedno zyg-zyg, bardzo milo. slork,1 i tam dalej. 
rz polski na Byla sposobnoSe, 
by 7Jl.em
 a w I omenderowaJii Zy'woem spOO 
ftUutki 1 fig!e-milgle, d hBJp za koJanko - aromat. 
anej uernl zlaneJ. l1a
le zant! WschOO2'Jie b
. Rozkazy plr:tno- sk
 polQ.czy
 z maOlerZl} JakfiS no fiJ. q. Henryka PoboZn.ego pod Stanislawa 
przy grzanY'm winku z gotdzIkami, woW}., kWJt.ru).
ch pomarancz 1 
g- Strzelec Kokoten z Zaolzia stale Saracenska mowa. i obyczaj zacz
y wa.ly tr: samOfWol
, ale op6r byl nle WlU}., roz .k'ledy naszym I!larzyly 
 

:'i



go . Biedak, zam

 s1
 
albo 1. nawd przysl
g[ na emu.ere t c;Ia16w, woo tUJ i cyprys6w, bu
wne- odmawIal udzlalu w marszac!h., twter- sl
 OOdy szeroko wlewat przez branny mniej twardy. Ostateczn
e zwycl
ylo sny impenaJne 0 wsp6lneJ gra.nlc:y mu e . ,. 0 swojq. :'IJ:bizn
. zeby 
tycle. byle ty1ko z8Jtrzaski przy far- Jq.c
ch mi
slstych 
puncji, 0leJk6w dzQ.c ze ma ",szpatne platy'. obozu Latrun. Nlkt juz IIle m6w11 "nie przekonan:le Ze oie str6j zdob! 001- Austr
U}.... . . P J J J
 "ehachar' me uW16d1:. 
tuszkach Ii 'tam dalej zelZyly nieco u roolmnyOO,. popooludni
ych podIl1;u- Strzelec Kobyl:czyk 08w'iadozyl Ze rna" tylJko ,.,mafisz", nie "rs1uchaj" tyl- nlerza. WOJ
o polskle zaJ
o "!' drodze.po- " rzedni
J oo.bawy. dostarozaJi wil- 
czarnulek madziarsklch i Amiglych ch6w 8r6dzlemnomors
ch, czadu W1e- me 
dziJe lIpLewaI w lD8Il'Bml, bo jego ko "essma", nLe "odejdZ" lecz "jaNa" Wraz z poI.szczyZIlQ. hebrajskq. sze- k?jOWej ho
el kr61a DawHia i ka
= ruucy, 
o ! Wat;szaw1acy:. . 
I J 'e

 ohorwackLch A z braku laku kowych grob6w i rum, dymu sadyb :Zona i dzieci ..v"","", W Kra j u KLed y albo ernsi" nie ikontec" lecz l.
laH' ro "- .anh
'" do T -"' run P 

 ZLO - mr: EuropeJskq. w :Jeruza1e:m, kaJWl&. "IdZZe ty, pleska twoJa niebieska, 
1"'

' bs k' h h ' od '_"
 h r............" '" .,'''''' , '''''-' "'t"J.....1 ......... .
 " - edm iefi' h Tal p loth 1 wte i wewte kalaf .. ta i . . 
ostatecznle wesol.e ullczki, Vig I Ne- ara lO'.C 1 U gwk
Y: nocy. go odkomenderowano do frnWadronu nie "zgoda" ale "sawasawa" (nale- TA WROTA" obyczaj i tradycja pol- r,,:nkl na 
rz.' Clac . e rzm
 
eW16r- 
meth w Peszcle, i ma.loml.atsteczkowe 
g Ojclec 
dzaJ
c 
lerw
ych ulan6w, oSwiadczyl rOO 
 boI kon!.. Zalo przy tym zestawie obok sle- ska. Rychlo sI{' pokaza.1o ze w calym 
e:eth, rue
:czone han?elk.i 
 Tel- cz
m o

em przez most KierbedzJa 
romanse pod s!.OOmioma kotami i trze- rod2'Jlc6w z raJu l3O
e
nle 1m 0b.lec8;l - Koby}czyk, przecied: w wa.szej ble palce wskazujq.ce obu dlonl jak Izraelu dru'gi j
zyk po hebrajlskLm AVlvle 1 Halfle, ogr6dkl .w Rlszon, M zana. . . 
ma kominaml. Byle na kr6tk.o, d!a ad- 
t c
a 0I"8JZ ci

rIlle 1 osty n.a ZlemL. ewidencjl ja:ko zaw6d stoi wypdisane: Asesor gdy opowladal 0 Kusym i jest polSkt Co krok ze sklep6w wy_ Rehowot, G
el'lZe, Petah Tikwa, Gan= . Strzeloo Edward K
, n1ll1 C? wy- 
sapk.i, przed skokiem do nlJezn.ainej Mia]: D:l
wQ.tJ?I1W:1e I1a mysh przede kOfWal. Sokole). Nlkt nie uZy'wal wyrazu lanialy sl
 kUSZl}lOO zach
ty w pl
_ :Jewne, ':V' klb
cach w
r6d 
ytruso ill:, p?prz
d:zaI: oracp).. "K?byli 
y 
rzeki, przez mezna.lUl. granic
, przed w
y
 ZleInlr: Obl
canq.. Nie pa- - No 'bo k.owal, ale mechanilCzny _ "pienil}dze", skoro moZna bylo po- nej po1szozyZn
e. Podobno nawet w wych g:
J6w. Plr:
a plaZa 
orska 11 
0fW1 byli a bo
atych 

c6w fI1J1e- 
nowym wir:iJ,eniern.i nowym ,kzykiem. 1IlIl
ta!-1 0 tym 
o1:;ni.cy kalrpl;\ccy, nie dal sobLe naplu6 w 
 Kowal- wiedzle
 swojsko "fHus", a "jestem wagonach kolei palestyDskich zjawil w pob
 dwu .naJszYkowme
S
y;m ":: .;. h M
":szame. p
zy f::aklch okaz- 
Dopierot u swmch mozna 
e bardzl,ej zaprZQ.!ID
 reg
nun
 czy.k. bez grosza" znaczylo "ana ma- sl
 napls: "WyglQ.daj, wygll}daj, ladnie T
l-AvlV'le k
WIarf1 Noga., dUZ€;'J. ma J 0 Z
kli mayviaC. .,Ci.ach go pa- 
wzU).e odwet za gMd i poniewderk
, piechoty nd.Z KSI
gl} RodzaJu. W1
C Otyll w sluZbie !ku chwale ojczyzny sk,tn" i by'lo. !1zecZ jasna, wst
pem br: dziesz wyglq,dal!". Pmepustkowicze, Ie], stala 

 ulubionym mneJs;,em I:aszem. '. iSzerokie dusze 

;sowe: "W 
za bioie po pyaku i tl"l}canLe kolbami, zabrali 

 ochoczo do musztry 
 twi- slerZancl, zwanl teraz "Ibomlbowcami", do propozycji pozyczkl. Wersalu wnel- ledwo wys;a
szy z autobus6w "Eg- spotkail "!",I
Z:r dwoma Nogam
 '. 
c; .t
oJe, "!I gar
n
 mOJe , a. kra.ko- 
za wszystkle te "kapsa-faja", za fog- czeillboJowych.na ;spos6b 
lskl. Ale opuszczall ze 
grozy 
 I OOyma.li kdego z Arnbarni Diie uprawiano, chr: t - gOOu", Ibyli zasypywani pytanlami: . Do pomles
 jr:zyk6w przycz
H' anle. ,.,Wu:1ze c

 z akcentem.
 
dy I lagerule, za. bacznoSC przed byle rychl:o regularnmowe padarna., cz.ol:ga- wargl na to "wojsko kr610wej :Jad- Die nazywajq.c lich bra.6mi w iOO jr:- ..Kto z RadornLu?", ,,Kto z Brody?", SIr: jeszcze memalo z trudeJ? toruJ'!tC:Y SrOdk?
m ..dze.. 
h? pr.06CleJ: 
kutasem na fura.Zeroe wq.sa1ego ko- IlJlIa. i ipOstawy str.zelec
ie spOfW
owa- wigl". Areszty 1. koszarniaki _ stra- zyku, kt6ry to wyraz w polszc:zytnie .,Z :J
zejOfWa proszr: do mme!", "Czy sobie drog:
 do gl6w I?Ols
LC
 anglel- ,:s.z


m. , 

;:zaW18.IU
 .Jeszcze .pro- 
guta madziarsk1E
go. Gdy wi
 bractwo Iy ibq.ble, oparzellny i podr

.oo chy na Lachy, are8Z1t bowiem wywro.. nie da}by si
 wym6wie w salorue. jest u was Felgut z Ktrakowa ?". ski z zaSplewem. nadwiSlansklm. R6t- SCleJ.. ."Cz
. , Izrae
CI natomia.st: 
za.ledwie zdolalo sphl!llQ.e na wySndony kolanach, ra.
nach 1. gdzle mdziej, cily wn
lbll}dy przy. jakichS roootach Wszelalro ,,iketterWrek", czyli "pro- Cho.iJby wylano morze MId 1. a.traanen- ne z te
o wynikaly k
opoty. . . "Da
 Cl, 
oze, na rok! . . 
skrawek me!md ojoczystej, na desk! po- k
 inl:ewypow1edzian
j rozkos
y mU?h. w obOOle, 8. koszarnlak oszczr:dzal tyl- az
", oraz ,,8J8zkerek" czyU "dzi
ku- tu, by dowieM czego in.nego, me masz - KaZlu, - m
wil prZYJaclel Nle oplsaC 
orzekadel kar?anY'c
, 
ktadu "Warszawy", zax
 otw1eralo Wleczoraml na odm
r: Zl}d:lily wOJa- ko f8Jtygl przylIloszen1a w man1eroe jr:" (wy:mawiane czr:Sorej przez Pola- blizszej drogi niz 00 Polaka do Izrae- st
elca Tomaszew.skie&:o, - coa ty 
ych wszys
k1ch: !,k!lJI"ta lubl dy:m , 

by eprawiedliwie rOO obl.erat ztem- k6w moskdty, nocaffil zaB. pluBkwy wLna z klasztoru trapl.s
 i piwa z k6w jako "a.sLkury"), wymykalo sir: Uty. t.ak.l 
lady? Bo co chwi:lr: 
y
, j3;k "flgu,r na flgu:, Jak .rzek
 
w


r 
niak6w me 
e, na s1u1Jby me wyj_. naandotowe. Przytr
 s
 
to kantyny w mena2Jce. Ozymlit to usluZ- czasem z ust obok tamtego niby
to- Wi
 choc:ia:Z podoh:m.ieleni plelgrzy- Angllki 1 Australce m6w'iQ. 0 tdbie Igur', ".to 
l
! z kIm Sl
 lezy , 
dzie at. doBtan1e mundur, alarm6w nile prz
gody ze skorplonaml, czterdzie- . .,hlady'. . "karta IlllU 
Ika I tym pOOobnych. 
uzna, '00 jm d
 tyoh f1zdgryga1ek. ston62Jkarrni, a naJWet i "ezama wdo- ;$

4'h
















 

















 I Inny w.ojak poptwszy plW8. doma- 
ywot wOJskowy sprzyja uaieraniu 
I'tych "Iosi". Bo wojn
 przegraldSmy wa" ruszam. 
 ataku na n.letutej- 
 gal sir: w mordowm arabskiej jeszcze przy
.6w i zlotych mySli,. a .t61; r6Z- 
przez "I:osie":-pilo sl
, gralo B1r:, i tarn- szych goaci. N1ebaIWem tedy 
Ierz 2 NA
KSZY WYBOR POLSKICH W()DEK WIN OWOCOWYCH I PIWA WINA i ruffiU. norakich zaw: oIafJ . LWlov:'IaD1Il jakiS 
to-.owo si
. No i dlateg'o tu jestelimy. za.CZI)l unlkat bliZszego zetkni
c1a z 
 ,. - Room, 0 yes, room for two - rozpowszechn1:il w cal:eJ bryga
 
Kto winien? Co robili panowie do- ziem
, padanie ogr
czajQ.c do Pl"2: Y - 
... przytaknlj1 och
 Ara
us. ..,szka

c1Iu}. pa:a1ychf'. Za najwyi:.szy 
w6dcy? Chwa1ill, IDa 81.
 rozurnie6, cu
.a cz.oI:ga.me do raozkowanJa. I UKIERY Z CALEGO SWIATA - MIODY PITNE - SOKI OWOCOWE 
 Wr6c11 po chwili I 
ada: przYImo
 os6b 
 ludzl. przyj
o sir: po- 
tego, co uOieczkr: stworzyl. Zamm J
 doszI'o do gotych ko- \' - Room ready upstairs. wszechnie uw
 "meWQ.skoSC". Nie- 
Z takim to l:adunJdem 
ynr:m Eiko- lan, kr6tklch angtelsklch spOOenek 1 POLECA 
 To zn6w ja.k:Legoo Polusa zapytala wq.ska byla dZlewczyna, niewl}Skle go- 
latana Iajba pod bla.lo-czerwotlQ. fIa- pOOw1nd
tyclJ. 
ej lokcia rr: k a: w6w , dzieWCZyna; TQ.CO, niewQ.sk1 marsz. . 
g4 z odem w koronie do Zlemd Obie- zam.Lm nastaly he1my korkOfWe, Jakby r. - You f,inIsh? Strzelec Buokl z Garw.olma ope- 
ca.nej. Wyposzczone BlWJowo . aza.rZe czapy na grzybach, woJsko odbyw8Jlo E D W A R D R 0 C H E L T D 
 - 0, no, I am Polish - - dumnie rowal sentencjami wierszowany.rrcl: 
zil.raz na pokladzte pr6bowa1y Z8.CZI}.C 8WOjq. ;pow:innOOC w pobranych je8z- wyplQ.l pierS mlloSnik. 
swoje - skutJdern czego ze WBZyst:klch cze w Syrii "sortach" francuskich. · Kapral 
muda na pytanie konduk- Ruszaj raka, 
mJka
ark6w sta.tku lecIaIy komendy Byl: to zapewne str6j wojownlk6w z tora 8.utolbusu. gdy Z!}dal blletu do A on skaka. 
musztry i meldunJd !Iilltu8 bajt
 i ery lodowcowej. Zaczynajl}c od clala, Hald'y: "Single?" - odpowiedzlal: Ruszaj byka, 
na prawo patrz w 'tyl 7JWTot dok
a p1erwsza rwcale lJILe byl:a koszula, lecz S K L E P Y W D Z I E L N I C A C H : 

 - No, I MIl married. A on tryka. 
Wojtek.' szerokl i 
gI, Diczym 
 BhLCiki, 
 Podch
 .KrupSki w r?ZJIl6wkaoh Ruszaj bq.ka, 
Ale pul:kownd'Cy w kusyoh marynar_ tyle Ze rue Jdty, ale calodziaJny, czar- «. z tubylcanu uZywa! tylko JedDego C'\l- A on brzdq.ka 
kach w kratk
 00 RubIa z Budapesz- ny lUib bIaIy pas z welDy. Nalem.l:o dzozlemskiego slowa: "madame", kt6- 
tu d siterZancl (;) obust.ro1:m1e wydr:tych n!Jm, wed1e poI1C7JeiJ, fJlO(IDO owijat 
 re modulOfWal na sto sposob6w, w za- NaleZY si
 na. koniec elowo Btar- 
portkach z oajgu, me rOzporzll.dzajq.c tors, co ponre mialo zalbezpieczat Zo- leZnoSc1 od stopnia zaOOwytu. sz:r m ofic
rom z dawnej armil rosyj- 
ani aresztem ani. na.wet 
_ b}.dek od naglych cModOw nocy 1. nie- A podof.icerowie pocztowi dJa lep- slnej. Na}hwvalej w paml
ci wetera- 
kiem mUlSiell poprzesta.t na regula- odmiennych upal:6w dnm pustynne- szej paml
c1 dyktowali adres OOdzla- n6w karpacklch zapisal: Bir: dow6dca 
mln
Oh mara1ach, opleprzonych g
_ go. Potem szla diuga w cza.rne pask! I:owy: "Polisz Forces Mydli", zamiast pulku, kt6ry zacZQ.I: mow
 na obch6d 
sto woJskowq. iacinQ.. Posypala e1
 te- koszula poza. kolaina, w dawnych zur- 4, zawiklanego "MLddle East". liwl
ta nlepodlegl:oSoi od pami
tnych 
dy wzajemna wyrniana. grz
 naJach nosZl}oo m1ano nocn.ej, teraz Myliliby e1
 jednak, kto by sQ.dzi.!:, sl6w: 
_ My warn poka1Jemy! _ zapo_ przez wojsko zwana przeclwpanoeruQ., ze w tej wI.eZy Babel polszczyzna u- - Rozebrano biedIIQ. Pol
 na 
wiadaJd ofiICerow1e. a to z Itego ipOwodu ze trzyma.la s
 tracim swoje barwy. trzy paroele. :Jedrui- zabrali AwBtryj- 
_ Gdzie8ol.e byll we wrzeSndu? _ sztywno jak kryno1ina IJ niemjl:osier- - Dajc1e szlag trafil! - W1Ltali si
 c:y, drum Prusy, a trzeoiq. to my za- 
pytali retoryC7nie ochotnicy. .nile pUa pachy 1 wazystko co trzeba. koledzy po odna1ezien1u s1
 w Bry- brali. 
:Jedn.akZe do skroban:ia zlemniak6w Galoty s1
aly, ma 
 rozumd
, do gad2'Jie. Musial: tei Die dawat latwej wiarY 
szll, chre z ocUj.ga.nI.em, na apelaoh kostek, 8. na to 
szystko szedl do- AlOO j
sz.c:ze ladniej: nie.sprawdwnym plotlwm, bo niem.al 
stawa.ll, co prawda, nledbale, eluchall pi
ro Illl
dur sukienny, gru;by, Ze aZ - NaJ Ole nagla krew zalela! kaMy obch6d konczyl okrzykiem Da 
nawet pogadanek ziewajQic, co praw- mRo WIZlQ.
 do r
, haftkaml zapi- B
o to pozdrowienie wschodn.lo- czeSC m8ll"szal:ka Pil:SUdskiego. (Urt 
da 00 ucha do 
,cha no d heblowali nany pod ISzyjq.. Na trzy6wierciowe malopolskJie. na stron
). 

 I:ajby 7JSUwani
 I l'OZSUwa.ndem rajtki z1elone przychodzily ow1jacze W plutonowego Rejnemana wcielU sir: Tak tooy BWOjacy czull sir: w Sy- 
n6g przy mustrze. Bylo w tyro tyl61; gr8lllia.towe. N,a nogl buty juchtowe, chY'ba Seweryn Soplica. Rallo bud2JIl ic;mie jak u si
b,ie w domu. I to wcale 
miloSoi ojezyzny co I. siebie sarnego, Z61:te dla odmaany 1 nigdy przez woj- 
 on sw6j pluton od razu facecyjnie: me dla podoblenstwa rzaemd, krajobra- 
zgodnie z druglm bosIclan przyJreza- sko 
e pucowane z powodu 
urzu w ... "Kto 61
 nle naje, ten Bi
 Die nalize". zu, pogody, flory czy fauny. Bo gdzie 
niem. Uzywat r.ozkoszy wojaczki Bpie- namlOtach II poza. namlotarm. Fura- Po ozym udawa! sir: na stron
 me stQ.pJl4.e, ze spr:kanej z1erni wyrastalY 
8zyll przewa.tnle dffiwia.dlczemd ko- Zel'ka skq.pa. 16d

a:ta. Orze
k6w do- omleszkajl}c pow.iadomie 0 tym donlo- saIl1;e cudact"!la: Nic tu z poOOZnej tra- 
chankowie, nile epodziewajl}ey sl
 nad- starczaly kramik;
 zydowskle. Orly slym wydarzem1u podkomendnych w dY
JI, ser
loklch obrazk6w i araJb- 
zLemSkich rozkoszy. Tylko matJurzy- bLaszane mi8l?" w rysunku dumr: 1 har- slowach "Idr: si
 skaleczye". Dokony- skich 
'l. Dr
ewa i kwiaty koIcza: 
Aci junac:y lIarrerze i iIIn podobni doSe, na grow1e koron
, w dzloble "Die $. wajl}C przeglQ.du plutonu przOO ape- te, oSClsta, kluJl}ce. :Jaszczury wyzeJ 
wn:Osi:ll zapal wojenny I. paiaJi 4- 7)ginr:m". Pod h
m blaszany 6zedl: I lem WYraZal zadowolerrle: "Kaczo, by- lokcla, nieplochlilwe, Dlleruchawe, c1e- 
dzq. odwetu na odwlecznym wrogu, ale 2'Jielony czepiec, uzywany raczej jako 
 cw, indyczo!". KaZdy rozkaz zwykl: 
wsk!e. Kameleony leniwe, tylko 0 
I on! popr8JktylkowawSZY u staryclI myJka bez hel:mu lub tez jako S2Jczot- byl zaopatrywae moralem: "Wlesz jak J
zyku nlczym st
pek pioruna. 
kapr
li I. wyjadaczy z rezerwy, ka do but6w. jest nie trzeba ci rysowae". K1edy M1kolaj KI'IZYsztof Radziwill 
juz schodzQ.c z pokladu "Warszawy" DJ:a utrzymam.la naleZytej 
lwetki 
 P
zy ka.Zdej sposobnoocl plutonowy zwany Sierotkl} podr62Jowal po Ziemi 
I ;Lnnych kryp gt:lby miell naleZycle ZoI:nierskiej ShlZyIy jeszcze r6zne rze- 
 STIul wspomnienla z wojny bolszewtc- sw. w roku Pailsldm 1582, w klaszto- 
umeblOfWane I.' pog
 na Swiat 
a- mlenLe, pasy, iadOWIllioe, troki, taszki kiej rze jerozollmsktrn na drrewiech d2'J!e- 
Bclwie uporZQAikowany. i !ima.Ra, u; przy b ?I"6w zaB metalo- - Bylo to pod MID.skiem. Snieg po dzJiJea po raz plerwszy ujrzal: chame- 
No i tak za
la a1
 poliska krUiCja- wyoh, pr6cz .karablDu i 16d
 z IX?- pas, a my rw :tyto. Wchodzimy po. It;n
, "kt6rych trzech mieLi zakon- 
ta na Zierni. ffw., rozibliw1szy namioty c:iskanu, dlug'l szplkulec, ba:rdZlej zbl1- tern do jednego lba6ki po sanie. A on mcy'. ,,:Jest na ksztalt ja.szczurki - 
u podn6Za g6r :Judejskich, w miejsoo- tony do laney r;'1z do bagnetu, I:opat- na to: "Matisz, sanie, mafisz. :Jalla zap1saJ - i tej':be wIelkDSci, ale Die 
woSci slynnej z dobrego wtna, ruin ka, helm, rnaruerka, kubek. Ple
, \1 Sklepy PICCADILLY i EARLS COURT otwarte 
 do 10-ej wieczorem z mojej chal:upy!". No to my 7lI10WU kl}sze, 00 t.eZ g
by rue ma, gdyZ tylko 
zamku krzyWwc6w 1 Diezm!Jernie li.cz- ohlebak i mask.a .dopeln1aly le
Lego ' w las. Idziemy., idziemy, aZ doszliBmy wiatrem Zywie. Dzlurk
 me. Diewiel- 
nych szakab. Nazwa teg
 Biota po- opor.Zl}dzenia troplikalnego. Ma SIr: ro- W niedziele 10 . 00 _ 2.00 1 . 7 _ 10 wieczorem w k01\CU do tak rzadkiego lasu ze w kl}, j8;ko ziarno pieprzu mniejsze, kt
- 
chodzila poooe od Dobrego Lotra-Lat- zumleC, do 
ego zrolOfWany koc ora.z Inim juz ani jednego drzewa Die byl:o. rl}, wJ8.tr bierze w sir:; k temu me 
TO z araJbska La.trun. t.l1JW. 1ndYWlduaJina plachta naanioto- No, ale to byla tak dawno Ze aZ nle- jest jadowity, barzo pomalu
ku cho- 
. Cena Zoln1erskleJ sk6ry byl!!. W 0- wa. ,-















.
';

, prawdQ., dzi 11. gdy oz1owiek je we.tmie i posa- 


JAN BIELATOWICZ 


"z 


I.. 


o 


o 


A" 


T 


WR 


T 


A 


Nr 925/926,2,2/29 December 1963 


NOWOSC! 
wydana nakladern Ksi,,
arni A L 1\1 A BOO K Co. Ltd. 


------- 


.. 


1ANCE 
't 
 

 
a. 
, -.
 

 


, 
TANCE POLSKIE 
narodowe i regionalne 


OLGA zEROMSKA 


-u 
- 


... 


.
 9 
'
')I 


 
,,) 


 



 

 


-.. , 


... 


t 


Przedmlotem i .trffici
 tej ks
 jest praktyczne om6wienle 
wszystikich tan:c6w narodowych oraz wi
kszoSci tail.06w reglOnalnych 
Polski. Podaje ona szczeg6ly Wstoryczne, etnografi.czne i obyczajowe, 
jako teZ fachowy opts krok6w i figur tailc6w narodowych: poloneza 
i chodzonego, kujawlaka, kra:k.owiaka, maJZura I obe11ka. Z tailc6w 
reg;lonalnych om6wlone SQ. w Diej najbardzlej typowe tailce dzlesi
ciu 
r6Znych reg,ion6w Polskl, w lQ.oznej liczbie 72. stron
 muzyCZIIQ. ksU},Z- 
ki uzupehliajl} nuty do ka.Zdego z omawianych tanc6w, zebrane w 
por
nllJTI albumlku melodli. Llczne ilustracje w tekScle ulatwiaPi- 
ootwarzanle tailc6w w ich autentycznej postaoL 


Wydana ozdobnie w dutym fonnacie, obejrnuje 220 stron + dodatek 
nutoW)': (48 stroD). Opra.wa luksusowa ze 210ceniarni t banvnq. ob- 
wolu
. 


Dia kazdego mUosDika tanca polskiego, kai.dej szkoly, organizacji, 
ze...polu taDecznego, choru i t.p. - ksiJl.zka ta jest nieodzowna. 


Cena 52/6 lub $8.00 - przes}'lka 2/6 lub 4Oc. 


Do nabyda u wydawcliw: 


I 


KSI
GARNIA POLSKA 


ALMA BOOK Co. Ltd. 
9 


Lenthall Place, Gloucester Road, 
LON DON, S. W. 7. 
tel. FREmantle 9062 
lub w ka.Zdej ksi
gami polskiej
>>>
Nr 92:/926, 22/29 December 1963 


.......................... dzi na si
 (00 me przykro trzyma-: w 
: : r
ku, jako inSZl}. gadzln
), to tak br:- 
. . dzie pomaJuczku chodzlro po ozlowie- 
· . ku, az je zsadzi., bo 1 z drzewa me 
= = znidme nigdy, i przez dzien ledwie 
5 A IP lr I E IK A 5 


u 
f
kf
t
1b
;
 
 
. . mu si
 zroslo", przecieZ ruchy leniwe 
· · gadziny bystro podpatrzyi, Die zmiar- 
. : . Grabowsk. - ego= : kowawszy tylko Ze caJ:e zycle stwo- 
rzerna tego rmeliCli 9i
 w j
yku w 
. . 
bk
 zw:Ia:rilo)tym, kt6rym wystmela 
. . ku muchom i robakom niczym piorun. 
· Najwi
ksza polska placow- . By zaa dostrzec swe przysmaki, ka- 
= = meleon ,.,oczy ma wypukie, okrl}.gluch- 
. ka farmaceutyczna poza. De i weso1e, 8. ra.zem maZe jednym 
5 granicami Kraju, wysyla do : 
:
:

 nan!::iM
 d
t n"a
 
: Polski i innych kraj6w: 5::;; =:: =or
W( j=




 
. . sztuczek Zohlierze radzl piastowal1 na 
· . rr:ku chameleonty. Kucharz Sylwester 
: LEKARSTW A, : 
=.g
 :

==
;

 
= . wsp6l'Zycie chwaIHy. 
. prz y bo ry lekarskie, chemi-: Dalej szly niedZwiadki-skorpiony u- 
. . clekajq.oe przed Swia.tlem z zadartym 
· k Iia f ty od · jak szyszak Dad glowq. ogonem. 
: -a armaceu czne, - = Mr6wkolapkI wystawialy z ziemi ma.- 
· czynniki i t.p. oraz inne ar- . leiJ.kle wnyczki na owady. Mr6wki 01- 
· . brzymie, czarne i rude, przepasane 
= t
-kuly, jak zywnosc, mate- = w biodraeh jak damy fendesiek.1owe. 
. . Puchate paj
. Robaki owiosione, 
: rialy welniane i nylonowe, : lrostropate, wielonogie, pokrlo)tne. 
u- 
. . Jd opancerzone i rogate. Krooie much 
· obuwie, ponczochy, chustki, . sztyletniczek. Szakale piac:zq.oe noca- 
= = mi za kawalk:iem strawy. Plochliwe 
. maszyny Singera, maszyny . gazele. Rude zajq.czki, 7JITLlzerowane 
· . sloncem. 
y
 DR rej rlJ\emi mogro tylko 
= dzie"iarskie, rowery, moto- : to co um.Ialo sir: schronlt pod ziernlr: 
. . J: to co natura. oble1da w skoruW, 
= c
-kle i t.p. : pancerz, kolce. Ziemia dla twardych 
. _ Zywot6w. Izraelczycy nazywali dziecl 
. = urodzone w PaJestynie "sabra" - 
: . kaktUBMDJI. 
. 
------------------... . Owoce podobnie kryjq. sI
 tu w 111- 
E I 




-I


 

 - 

-p-t


 
5 !l:


':f:;1
1Ei

E 
: 1= go, pigwa. z.amm 

, tw
dq. 
. ___________________ . skorupq. bronIq. Sl
 ! oliiwkI, i ..limu- 
. -------------------- . nie", Ii ."datiy", jak te frukta zwie 
= : M1kolaj Sierotka. Tylko figs., z1elona 
. . i atramentowa, i winne grono podajq. 
· PrzekazuJ . emy · swojq. be2Jbronno&': chclwym ustom. 
= = Twardq. skorupq. broni sir: teZ OWOC 
. . 
 znany Polakom z em-s6w peregry- 
· takz . e · nacji Radziwmowej. ..Frukt ten, za- 
: = lecajq.cy si
 szozeg6lnie dobrym sma.- 
. . klem, zowlQ. go w wielu jtrzykach 
= = mauza. Zda 61
 jakoo naszym og6r- 
· P I E N 14 DZ E · kom podobny, tylko Ze dhtZszy, rub- 
. . szy, roacie krzywo. Pospolu br:dzie 
: = podczas do 50 tych og6rk6w, jako 
. . 
 IaskowyclI o
ech6w, w jednym M- 
. . ku, wi
 skutkiem swego oIfo)'zaru jak 
: = dynie do zieml przylegajq. i gdyby 
· 0 0 P 0 LS K I · Hugo tak 1eZa!y, zgrujq.. DlaezegoO, 
· . rum calk.iem dojrzejq., biorq. ieh do 
: = dom6w, k
dy powoli i lacniej przy- 
. . chd.zq. ku doskona1oScl. Zapach i 
: . smak wiasny uriant6wek gruszek na- 
. : szych, we sir: pr
o nimi nasyc:I. i 
. . Wlir:eej ieh ni.Z dwu z chlebem albo 
: . \ : : . = z serem jeSC Die moZe". De gustlbus... 
. · · . · . · 0 . Lecz ziemia tutejsza, choc caIikIem 
. . . . .. I ,. .' " 
. .. . . 0 . in.na niZ w wyooraZnl z daleka, Die 
. '. -.. . '. ,'.,. . 
. .. .... 0.. __- . byia ze wszystkdm obca. :Jej logy, 
. ... 
 ..-._ . dzieje, jej g6ry i doliny, rzekI i je- 
. ... 
...-

 .... . zi.ora, jej miasta i wioslci wchodzlly 
= ::::: /J '
 
 ""',.::::= : wszak do ojczystej histor1l i geogra- 
. .... ,I. 
 :I....... . flL C6Z ziemia, skoro nawet n
ebo 
· .- _o')iiiiII... ,"'
'oo. .. : poslugiwaio si
 jej geograf.lq., podob- 
= 0- . '-:T
 ',' ."OO . Die jak p6Zniej kJsi
yc wziQ,i nazwy 
. -- .:' ..,,'" \
.'oo . z ziemii. Zakon i prorocy oblecujQ. 
· . "" 
 . : wiecznq. szczr:SliwoSC w :Jeruzalem Die- 
: . bieskiej, na Paf1sk1m Syjonie, k
 
· . sir: dusze udadZl). po .odpra.wie na do- 
= = linie :Joza!ata. Syjon, to jakby plo)PO- 
. MATEUSZ H. . wlna lQiozq.ca 7Jiemlfo)' z niebern, miej- 
· . Bee tak ewilo)te, :lJe ju.Z prawie IlIiezlem- 
: GRABOWSKI : skie. 
. . 
. . 
. . 
: 175 DRAYCOT.r AVENUE, : 
. . 
= WNDON, S.W.3, = 
: ENGLAND = 
. . 
. tel. KENsington 0750, 9656 : 
. . 
. . 
. . 
. . . 
= :\Ioney ordery lub czekt proslmy . 
. . 
= wystawiaC na nazwisko: : 
= 
IATEUSZ B. GRABOWSKI = 
. . 
. . 
. . 
. . 
. * . 
. . 
. . 
. . 
. . 
= : Stworzyciel wszechrzeczy odpoczq.l 
II!! (G-I 
A
 Ill ;:: 
 I
N II 
,....,. /A\ 
 = w przybytku na Syjonle. "I rzekl ml: 
. - Lot'! u. Mieszkaj w :Jakubie, a w Izraelu weZ- 
· . mlj dziedzlctwo, a mi
y wybrany- 
= = mi mymi ro2JPuSC korzenie. 1 tak w 
. 

A B(J w#*Ulr
 (J · Syjonie jestem utwierdzona, a w mie- 
· VII" "
"'
V · sele Swi,:tym takZe odpoczywalam, a 
= : w :Jeruzalem wladza 1I110ja... Wynie- 
. . sionam wzg6r
 jak dnewo eedrowe 
· 84 Sloane Avenue, . na Libanie, a jako cyprys na g6rze 
= = Syjonie. WYWYZszyffirn sir: jako paJ- 
. London, S.W.3 . ma w Kades, jako szczep!ienie r6zy w 
· . :Jeryeho..... (Eklez. 24). 
= : Zupelnie wl
c alUS7l!lie przewodnik 
. . po Ziemi BW. O. Aureliusza Borkow- 
= I I : slclego dla Zolnierzy polskich zaczy- 
. . nai silo) od m6w: ,,
dnym krajem na 
· \. kull 2Jiemsklej IlIie interesowal sir: Pan 
: .; = B6g tak wyjq.t.kowo jak wia.snie Pa- 
. ". lestynq.... No i dlatego powolal Bry- 
= \"r- = gad,: Karpack
, aby umozHwi
 Pola- 
. ". kom pokazanle swej ziemL 
· . Nie zmarnowaJi calkiem tej sposob- 
· 
 . ; . noSel zolnierze. Pod "Zlotyml Wrota- 
: = md" m.trzymywal sir: kaMy autobus 
: ' , .
 = 


;'b:f :J:etb


 
o
:
 
. = gle, trzeba bylo wszakZe nielada od- 
: 
., . wagi zeby sir: wclsn
 mi
y biale 
. T = oOpoiicze, czarnc od fatygi, lub micdzy 
. .. " . czal'Ile opoiicze, splowlale do blaloaci 
= \ . od dlugoletntego uZyoia, mi
dzy zwo- 
. t \ . = je ehust, za kt6rymi blyskaly kolce 
· . w nosie, takie same" jaklmi w na- 
: . szym kraju ujarzmla sir: b:W).ce kro- 
. Piotr Mleczko : wy, 8. kt6re tu sluzyly za ozdobr:. Na 
· . domiar, lica koblece zdobily jeszcze 
= . :delone malunki ptaszk6w i es6w-flo- 
. = res6w. :Jakby tego nie byro dooc, kaZ- 
= urz
dza wystawy oraz po- . da pi
knoM podzwaniala jeszcze po- 
. · dw6jnym iatlcuchem starych monet, 
. siada na ,skladzie obrazy, : jak u nas cyga:fi.sk,le buia.nlci. Twarz 
: rzeib y i inne dziela sztuki · kobiety ambskiej otulona jes
 i na- 
. = pi
tnowana drapieZnq. zazdroSc1Q.. 
re- 
· polskich i zagranicznych ar- . sztq. nle twarz ezyni u Arab6w pIr: k - 
: . noM, lecz klbl
. Ple
 arabska miesz- 
. ty,st6w. = ka, nl niZej ni WYZej, ale w wypuk- 
= . looci lona. Stq.d taniec brzucha jest 
. : tam zr6dlem niewyczerpanej rozko- 
· ERIA tJw t . t oodzien- . szy, przezywanej rz;resztQ. nadzwyczaj 
. GAL 0 ar a Jes . kontemplacyj11lie. 
= nie (z wyjl}-tkiem nledziel i: Z1emlr:, na kt6rej rozegraly sir: 
. . gi&wne rozdmaly bosklej historii na 
: SWIIQ.t) od 10-ej rano do 6-ej pp. . zlemi, obiecal: Pan B6g jednemu na- 
. : rodowi, ale oddawal w coraz to nowe 
. W s t r: p W 0 1 n y . r\!ce, przewaZnie lud6w koczowni- 
: : czych. Co tylko k
6ry zapus
l soc
r: 
u......................... w czerwonl} z1em
 lub Wbli w nlq. 


Swq. budowlf! na g6rach swit;tych 
Pan ttmilowal: 
bramy Syjonu - nad wszystkie 
przybytki Jakuba, 
i powie 0 tobie zaszczytnie, 
miasto Boze: 


"Babilon, ROJChab zaliczam 
do twoich wyznawc6w; 
oto jest Tyr, Filistea 
i nar6d Kuszyt6w: 
oni sif! tu narodzili". 


o Syjonie sif! bf!dzie m6wilo: 
"Wszyscy s-it; w nim urodzili, 
miluje go sam Najwyzszy". 


Pan zanotuje w ksif!dze narod6w: 
"On tutaj zrodzony". 
W sr6d plq,s6w spiewac sit; bf!dzie: 
.. W szystkie me zr6dla w Tobie". 
(P s a I m 86/7). 


KSI
GARNIA POLSKA 
W PARYzU 
123 BId. St. Germain, 
PARIS - VI-e 


poleca nast
puj
ce 
wydawnictwa: 


PODR
CZNA 
ENCYKLOPEDIA 
POWSZECHNA 
A-Z 
w jednym tomie 
1070 stron dwuszpaltowego 
druku, 31 tablic, 10 map 
oraz 252 ilustracje 


REDAKTOR 
dr STANISLAW LAM 


Cena egz. w oprawie 
Fr. 75 - £5 - $15 
* 
ALEKSANDER 
.. 
BRUCKNER 


TYSI4C LA T 
KULTURY 
POLSKIEJ 


2 tomy folio 
Tom I: 1136 stron dwu- 
szpaltowego druku + 842 
ilustracje w tekScie 
Tom II: 1240 stron dwu- 
szpaltowego druku + 595 
ilustracji 


Cena za calosc opra
 w 
p6lsk6rek 
Fr. 300 - £21.10 - $60 


* 
LUBOMIR GADON 


WIELKA 
EMIGRACJA 


w pierwszych latach po po- 
wstaniu listopadowym 
Wstwem poprzedz:il 


gen. dr Marian KUKIEL 
stroll 576 + 300 ilustracji; 
calosc odbita na kredowym 
papierzp, wydanie luksuso- 
we, oprawna w p61sk6rek 
Cena Fr. 125 - £9 - $ 26 


* 
BIBLIOTEKA 
PAMI
TNIKOW 
XX WIEKU 


I. Wladyslaw Gunther: 
PI6ROPUSZ I SZPADA 
Wspomnienia ze sluZby za- 
granicznej. Stron 218. 
Cena Fr. 20 - £1.10 - $4 


n. Kajetan Morawski: 
TAMTEN BRZEG 
Wspomnienia i szkice 
Stron 256. 
Cena Fr. 20 - £1.10 - $4 


m. Kajetan Morawski: 
WSPoLNA DROGA 
Wspomnienia 
Stron 216. 
Cena Fr. 20 - £1.10 - $4 
IV. ZH
munt Nagorski (sen.): 
IXDZIE MOICR CZASoW 
(w druku) 


v. ,Juliusz Sakowski: 
ASY I DUlY 
Portrety z pami
ci 
Stron 328. 
Cena Fr. 26 - £1.16 - $5 


Zam6wienia i wplaty 
przyjmuje: 


KSI
GARNIA POLSKA 
W PARYZU 
123 BId. St. Germain, 
PARIS - VI-e 


oraz wszystkie ksi
garnie 
polskie i obce. 


WIADOMOSCI 


9 


pa.lI1.k:I pod ci
 latorotM, ju:Z owoce 
ich lIpieszyli z m1eczam1 zbier3.: 111- 
p1eZcy. Nie byl'oby to zbyt dziwne, 
bo tak przebiegaly ostatecznie wszr:- 
d:de dzIeje ludzkiego gatunku, tyle 
Ze t
 ziemI
 wszyscy uwzi
li sI
 u- 
waZal: za swojq. 
i
to6C. Zwiaszcza. 
"mdasto pokoju" - Salem, Ur-Sza- 
laim, :Jebus, KukB, czyli :Jerozo1im
. 
No 11 wodz!l1 si
 za I:by 0 mi.asto po- 
koju, zdobywszy je burzq.c natych- 
miast wszystko, co postawtli poprzed- 
Dicy. 
ToteZ Ziemia 8W., pierwsza pod 
slof100m 1lI"Odq. natura.lruJ., jest w.iel- 
k1m lunJietnikiem ludzk
. B6g stwo- 
rzyl: ziemlr:, a czl.owiek zapragIUll u- 
rzq.dzi
 Mu tu mieszkanie, przyku
 
Boga do :dem1. Nigdzie tak sir: Die 
ki6e:! pi
kno stworzenia. z n1eporad- 
noSc:lQ. ludzk1ej r
 jRk na zlemi Ka- 
naan. W szyr:rtko, co tu CZ}owiek po- 
budowal, szpeci to, co stworzone.. 
Najpi
lej Boga chwaJq. dzIe1a :Je- 
go: :Jordan - srebrny stos pae:!erzo- 
wy tego ikraju, s10dkie morze Galllej- 
skie t slone Martwe - diwoje oczu 
2Jlemi, g6rn. Tabor - jaik Iuk modllt- 
wy napi
ta ku mebu, ponad snleg 
bielszy Hebr()([l, Karmel - kl
czndk 
swmta, kr61ewska g6ra Scopus, opa- 
dajq.ca pokornle na kolana aZ w :Je- 
rych.o, g6ra Kuszenia - z kam1en!, 
kt6re nie sta.Iy 9i
 chlebem, dollna Pa- 
sterzy ezumlq.ca anielskim "Gloria", 
poehody cyprys6w z g6r ku dolinom 
i -sosen z dolln ku wzg6rzom, ch6ry 
eukaliptus6w, wiekowe oliwki Geth- 
seman!, arfy drzew figowycsh 
 gor- 
ozycznyClh. 
Ludzle znlszc:zyU sporo tych dziei 
BoZych: Syjon i Golgotlo) tak podarli 
na strzr:py, przekopali i zasypali gru- 
zem, tak ml
y sob!). rozszarpaH Ze 
ze wzg6rz poczynlli pleczary a Swla- 
tlo nakryli c1ernnoSc:l
 plwnlczntl-. 
la- 
dy obecnoooi Syna BoZego ponakry- 
wali pracowitq. ciasnotq. krueht i kalp- 
liczek. Gdyby dzlS Chrystus :mnart- 
wychwstal mUBi3}by odwall
 n
e je- 
den kamlen grobowy, ale kllka skle- 
pien d k:Ilka bram. 
:JakZe sir: tu jednak bra
 romierzo- 
wi z obozu Dobrego Lotra ku opisa- 
Diu Zieml fIw., skoro nawet pq.tnik 
radzlwillowskiej mlary, za mc majQ.e 
trudy, Irlebezpieczef1stwa i koszta, 
wsr6d zb6jc6w d nieprzyjaoi61 wmry, 
moszcZl).c soble drogr: uotem 1 ceki- 
nami (..dwa cekiny platu od giowy" 
kosztowalo ilIo tempore wejSole do 
bazyliki Grobu fIw., nle liCZl).C drob- 
lIlych majdyn6w na bakszysze), opa- 
tl'ZOny listem papieskim (.,jako jest 
obyczaj, gdyz krto tam jedzie, albo od 
papieZa, albo do tych. kt6rzy od IIlte- 
go na. to postanowienl 811-, d07JWolenle 
na piSmle ma bral:"), uzbrojony w1e- 
dZl)., polecenlami 4 pach*kami, 8. tak- 
Ze turecklml janczarzynarnl i arabski- 
mi sabadynarrnl, i tylko na oku ma- 
jQ.c rnlejsca 
r:te, modiy d odpusty, 
sumujQ.C pilnie cich lata i kwadrageny, 
przecle co i rusz w swej ksir:-dze "Po- 
dr6zy do Zleml 
wlr:tej" wym.aje bez- 
sUno&': swego pi6ra, "Byioby co pisa
, 
- powiada, - ale juz to drudzy uczy- 
niU, wir:c opuszezam". Albo: ..:JelIU te- 
dy kto mszy ozy:taj
e to znajdzie, 
Zem ja jeszcze co OPU80U albo pomy- 
Iii w czym, nlech za 7Jle nie ma i po- 
prawi, bo ja 1 pamir:ci swej nle du- 
fam... 1 dla kr6tkoScl czasu, jako ze 
tam to Bwilo)te miejsce ma w sobie, 
iz najwl
tszego grzesznika barzo 
wzbudza do dzifo)'kowania Panu Bogu 
za n1ezllczone dobrodzlejstwa :Jego i 
na rozmySlania piine"... 
C6Z by zresztQ. mOZna pi
kniejsze- ,

 
goO od Rad:dwlUa Sierotki napisat: 
o :Jordan:ie - Ze w n1m "woda barzo 
mr:tna, ale zdrowa do p
cia, a nig-dy 
nie Smierdzi"; 0 :Jerycho - ..kt6re 
mlasto w r6wnl oudnej i zyznej owo- 
OOimd wszelakiml, gdyz i datly tam 
ju:Z rlojrzewajq. 
 gorl}cem barzo 
wlelklm"; 0 El111TlJauS - ze ,,-zburzone 

 juz od kllku lat puste, malo coo 
przez dzlesi
 dom6w tam byio"; 0 
GalHei - Ze .,trudno wypisat weso- 
iooc poIoZenia tej tam krainy"; 0 
:Judei - Ze "me podobna rzecz widziel: 
jako wiele ta z1emda wlna mlaia", bo 
..od do1:u a.z do w!erzchu g6r wymu- 
r.owano kwadratean jako iawy w teat- 
rum, co winnice byly"; 0 jeziorze Ge- 
nezaret - ze ..ryby ma barzo dobre 
na ksztalt karasl"; 0 g6rze Tabor 
- ze ..wysoka i okrq.g1:a, jakoby jQ. 
na urZl).d mlal: sypa-:, I k temu taklej 
cud.noScI, te sir: nle rz;da by
 z przy- 
rodzenia, ale kunsztem jakim UJDYSl- 
nle usypana i tak aZ do wierz- 
chu jakooy jq. wienoom kamien- 
nym, a drugim z d1"2JeWa zielone- 
go opasaf'; 0 morzu Siarczystym 
- Ze ..teglowa-: po n:im nie motna 
dla zbytnlej 
stwy slarkl" i Ze trzy- 
krotnie w cUl-gu dnia zrnienla barwy, 
rano na czarnawq., ku poludniu "jako 
sukno modre", iku wieczorowi zasllo) 
..woda czerwonawa albo rudawa, ja- 
'koby jq. IZ g-l1.nq. zmdeszal" i ze "woda 
g
sta, szpetna i barzo lnnIerdzq.ca, a 
gdy jej kroplr: na jr:a;yk poSe:!, barzo 
gryzie I smr6d jeszcze giowr: zaraZa"; 
o bazylice betlejemSklej - te ..
i
- 
nooc tego koSclola z trudna wyplsa
, 
ja1{o 
 wdellcl, i 
eso1:y, i osobliwle 
cudnego marmuru . 
Zlemska pir:kno&': WBzelakO nie prze- 
manlela oczu ksl
iu Sierotce. Trze- 
ma i czterema gwiazdkami oznaczal 
te mlejsca, do kt6ryeh przywiq.zana 
byla ..indulgentia plenarla". W tym 
zapewne Iud karpacki podobny byl 
ksir:oiu. DepW poboZnle jak stado 
owlpc za czarnym habltem O. Aure- 
n
, 
ooMkolanamd I ro
u
i 
lzami kam1enie na Golgocle, w Wle- 
czerrriku, L1tostrotos, ska1-r: Gethse- 
mani, gwiazdfo)' w pieezarze betIejem- 
sklej. KrzyZy'k6w jerozolimskJ.ch - 
niklowych i z r6Znych podr6bek sreb- 
ra i zlota nagarnQ.i. Zapobiegllwsi za- 
opatrywali sl
 w dyplomy pq.tnicze, 
nle braklo nawet nabywc6w kosztow- 
nych order6w. U nlekt6ryoh poboz- 
noSe iq.czyia sir: rz; myslq. 0 dobrach 
doczesnyeh. Z plecak6w i chlebak6w 
zaczr:1y zn1kal: zasuszone kwlatki ru- 
muflskle 
 wr:g1erSkie, haft

e chu- 
steczki 11 perfumowane IIscoo w ko- 
 
lorze flolk6w a zjawily sir: starannie tal wolno, poczynajQ.c od daty, limj- Zawitaj Pani Swiata, niebieska - No to, Wdowiec, w na.grod
 p6j- 
w bibulkl owinilo)te medalikl. krzy- klo) po lmijce. Opuszczai wyrazy [Kr6lowa, d7Jiecle wypoclZll.t do aresztu. 
zyki, pierSclonkJ, nawet. sztabki i k61- br
miq.ce obco, bo w plutonie m1al Witaj Panno nad panny, Gwiazdo Ze stu garde1 buohn
o rienle.. 
ka juz nie tylko na pamI
tkr:. W Pal
- dziesl
u cenzu.sowc6w, kt6I'1ZY z re- [porankowa. Wtedy siof1ce spryskal'o zJotem 0- 
stynie SlowWk polsk
 powI
kszyl BIr: guly, moZe na uo&':, zawsze popra- rze1ka na fura:tJeroe strzelca, jegoO wq.- 
o nowy wyraz polskI: kasz
 w.iali w tych razach przerozonego, ale Na zbi6rk
 kompanii niespodzlewa- si8ka. d krzy
 na szyI. Wdowiec p0- 
W sarno Swi
to WmebowZlr:cIa. w za to objaSnial doldadnJe strate.glczne Ili!e zjawll 
 strzelec Wdowiec. ruszyl grdyJu}., ale nde rzeki me. 
wojsku polsldm obehodzo':!ym jako i operacyjne znaczenie dzI.alaii wojen- - A skq.d to, Wdowiec? - wyraml ZrobRo sI
 nagle cicho, tyro bar- 
Swlr:to zo1:nlerza, rozeszla Sl
 po Lat- nych. Nlm rozpocZQ.l lektUT
, powI6di sluszne zaclekawlenie Eroef. dzi,ej, Ze nads'recU odebral: raport do- 
run wstrZl}8ajq.ca wiadomoSC 0 dez
r: wzroklem po twarzach i rzeki: _ Pande mefje, melduj{! powr6t z w6dca kompa.n!1. 
 przedstawii mu 
cjl. Nle Izraelity, bo to juz wczeSI1IleJ - A gdzie to Wdowlec? Nie mel- ptelgrzymki na Ka.lw
. spr8IW
 Wdowca. D0w6dca wezwal go 
zaszl:o II. nie zgorszylo nikogo. Doszlo dowal wcaJe odejScia z rejonu. - Bez przepustJd? przed stehle.. 
do dezercjl starego, poczciwego i wq.- Nazajutrz po dniu zolnierza 0 fIwi- - Prosilem, ale Die dostarem pI'lZez - Wdowdec... - 
I z gnde- 
satego strzelca W dowca z 2-ej oie wojsko stalo jm wyc!q.gni
te do tr: defil1ad
. A podobno juz mamy wy- wern! i patrzyi dh1go na rude W1i-,siska 
kompanii strzeleeki
j. Strzelec. Wd?- porannego raportu. Szef Wojtkowlak je:ZdZa.C z Z1emi Sw. i ja.sIuj. g
br: - ...pomlJd1cIe BI
 za 
wlec nie v.:ziq.l udzialu w de
lladzIa odebral me1dunek 0 samowolnym wy- _ A czym to jechali8c:l.e? rnn1.e - doIroticzyl calkIem niewoj- 
przed bazylikQ. w Emmaus. :Juz w wi- dalemu sifo)' z obozu strzelca Wdowca _ iPieszo tam i naza.d. sIwwy1m g1:o8em. 
gilir: nieobecnoS
 jego stw
i star- i bez ceregieli rzuc:ll: _ DzJiewI
dzIeslq.t kilometr6w 1m - Rozkaz, paDIle poruczn1ku. 
szy sieriant Klt:k, kt6ry m
al zwy- - Dezercja! Sq.d polowy! p6ltora doby? Cokolwi,ek by powIedz.ial p0rucznik, 
ezaj odczytywa
 celemu plutonowi po- Sionce gonilo jm jutrzenkr:. Wtedy _ Tak jest, pan1e .szerte. Mogiem 8.reszt i tak. rozwalily wielblq.dy. 
wielanlJ, gazetk
 brygadQW1l. "Ku Wol- zza nUl11Jlot6w doleol8.la melodia Go- tylko przez godzln
 poled:et krzyZem 
nej Polsc!'''. Wyjmowai okulary I czy- d.zInek i siowa: zeby zdq.Zyt na zbi6r
 


SERDECZNE 


- 
ZYCZENIA 


SWII\TECZNE 
I NOWOROCZNE 


PRZESYtA 


DROGIM 


CZYTELNIKOM 


I 


JESZCZE 


. 
DROZSZYM 


KLIENTOM 


! 


I 


. 
 
. 


t 


LONDYN: 


22 


ROLAND 


GARDENS 


LON DON. 
tel. FREmantle 


S.W.7 


J175, 


5676 


NOWY 


JORK: 


36. 


3 rd 


AVENUE 


YORK 


NEW 
ALgenquln 


3. N. Y. 
4-4161 


tel. 


DOSKONAtY PODAREK 


, 
HA SWI
TA 


ORYGINALNE POI.SKIE W()DKI : 


WODKA WYBOROWA 79 Pro (Blne Label) t Itr. - 47/-; 1 In. - aI/a; 
plaska , but. - 24/-; pls8ka t but. - 12/9; Setka - 7/S; MIn. - 4/-; 
W6dka Wyborowa 66 Pro (Red LaIbel) II ltr. - 38/9 
pia.ska , but. - 20/3 
pIaaka t but. - 10/6 
W6dka Lnksn80wa 79 Pr. , !tr. - 32/6 
WlAntowka 70 Pr. , ltr. - 30/3; ,but. - 23/3 
Setka - 7/-; Mtn. - 3/9 
Jar
1ak 70 Pr. 1I ltr. - 30/6; MiD.. - 3/9 

brliwka 70 Pro , ltr. - SO/6; M1n. - 3/9 
Wisniak 42 Pr. !i litr. - 37/-; , but. - 19/_ 
Krupnik 70 Pr. 'ltr. - 32/-; MIn. - 4/3 
9llwowlca 69 Pr. II Itr. 4:2/-; , but. - 21/6 
Starka 87 Pr. , Itr. - 39/-; !olin. - 4/3 
Pure Spirit 140 Pr. , but. - 40/- 
Pure Spirit 100 Pr. , b11t. - 30/6 
Goldwasser 70 Pr. , ltr. - 30/6; MIn. - 3/9 
Cacao Choix & Cherry Liqueur 50 Pro , but. - 19/- 
Milid Wawel POOwQjny - 48/6; 
iorek - 24/6; 
MIn. - 3/9 
61 Pr. 1I litr. - 27/6; Min. - 3/9 


Cassis 


WINA OWOCOWE - RYCERSKIE (Wi8niowe) * JANCZAK (Porzeczkowe) * BESKID (Jety- 


nowe) * ZBOJNICKIE (Agrestowe) - butelka 9/9 


PIWO TATRA-:l:YWIEC, OKOCIMSKIE I PORTER 


Do nabycia po cenach wytJej wymlenionych w kaMym dobrym skleple win I w6dek 


Wyqcmy importer: 


EDOUARD 


ROBINSON LTD. 


21 Old Compton Street, London, W.l. 
Tel. GERrard 3367. 


Jan Bielatowicz. 


J
>>>
10 


WIADOMO
CI 


Nr 92.'/926 2,2/29 December 1963 


.. . ............... ...................,... .,....,.,. ......' ...... .,. .............................,..............-,.. 


J6ZEF GARLIASKI 


SPRZEDM HURTOWA 
D" 


FIRM A 
..E Me. . 0 0 
ENOCH & CO. (GEN. MERCH.) LTD. 


44 Sberbrooke Road, Folbam, S.W.S 
teL FUL 6782 


Poleea: 
PASZTETY, SZNYCELKI, PASZTE- 
CIKI Z Mq:SEM I KAPUST
, NO:l:- 
KI W GALARECIE I WYBOROWE 
WJ::DLINY PRODUKCJI WLASNEd 


omz 
IMPORTOWANE Z POLSKI 


:t4DAICIE WE WSZYSTKICH SKLE- 
PACH :tYWNO$CIOWYCH WYROBOW 


..E MeA F 0 0 Dn 




 


. 



@l& 


RADIO I ZAKtADY MECHANICZNE 


Beavor Lane London, W.6 
tel. RIVerside 8006/7, 8701, 1891 


RESTAURACJA 


I!aW@WI!aI!aW
 


449 


Oxford 


Street, 


W.l 


telefon 


MAYfalr 


3088 


NAJLEP8ZA POLSKA KUCHNIA W LONDYNIE 


l.................MMMN.... 


..................................................... 
. . 
. . 
5 LP@I!a@LroU@Ol E 
. . 
. . 
: STARE MAPY POLSKIE, KSI4
KI, SZTYCHY : 
. . 
. . 
. KIOSK KSn;GARSKI - OGNISKO POLSKIE . 
. . 
. . 
: 55 PRINCES GATE, : 
. LONDON, SoW.'; · 
. . 
: Telefon: KEN 2741 : 
. 
 
...................................................., 


APTEKA W. GREEN 


WI. dr :J. Klupt 
156 Cromwell Road, London. S.W.7 
Tel. FRE 7021 


Wysyl:&my do PolSkd 1 lnnych kraj6w 
LEKARSTWA, OWOCE 
1 !.nne towary 


PRZEKAZUJEMY PIENI
ZE 
DO POLSKI 


Masz trudncmcl w na.byciu leku dla slebie lub rodziny w Kraju - 
zwr6C sl\, do nas. 


JEDYNA POLSKA FIRMA 
KSq:GARSKO-KOLPORTAWWA 
w N.R.F. 


St. Mlltltllllt 
8 MUneben 45, Gablonzerstrasse 7/1 
telefon: 31-62-43 
przyjrnuje zarn6w1enla Da ksiQ.tld I zgloszenia prenumerat po cenacb 
kataJogowycb. 


BROWNEJONES 


LIMITED 


1 NORFOLK PLACE, LONDON, W.2. 


TEL. PAD 2797 


NASZ4 SPECJALNOaCI4 
84 PACZKI DO ROSJL 
LITWY, LOTWY I ESTONII 



Jcle nowyeb cennlk6w 


- 
8YGNETY HERBOWE 
SYGNETY NARODOWE 
(SREBRNE ORLY NA RUBINACH) 
wykonywa 


" B 


I 


o 


u .. 


J 


194 Nortb End Road., London, W. 14 
tel. FUL 8770 
llkiep jobllersko - zegarmistrzoWllkl 
L. KAiNTEOKIEOO 


-.... 



 


T 


CZO RAJ 


I 


, 
DZIS 


I 


. 


- 


H OTEL pana Abl"
mlego poloZoiJly lownych, ocementowanych prostoklj,- 
jest w Talloires nad jeZJiorem An- t6w. Na kaZdym czerwlenilj, I;'ilo) kwla- 
necy we wschodniej Francjl u pod- ty. Rzecz zrozumlala ze choe walka 
n6Za. Alp. G6ry, otaczajlj,ce bllo)kitnQ. rozegrala si
 na zlemi francusklej i 
taflr:, dochodZl}. ty1ko do 2000 m, ale z dala od wielkich oSrodk6w imigra- 
wystarozy prze
 silo) zaledwle 0 cyjnych, szukamy na krzYZach naz- 
30 km na wsch6d, by stanlj,l przed wlsk polskich. SQ.. To leZy Bernard 
narni. wlel
1 masyw srebrnego wierz- Zelkowlcz, lat 21, nieco dalej Marceli 
chobka. Mont Blanc. Pilat, lat 25. A kogo kryjlj. groby 
:Jezl.oro jest spore, i trzeba dobrej bezimienne? Wracamy do marmuro- 
godziny by objechac je wok61 samo- wej tablicy by jeszcze raz przeczytac 
chodem. Dawniej otaczaly je chaty napisy. Trzeba konlecznie dowiedziee 
rybak6w, chl0p6w poganlajQ.cych ko- sir: dokladnie jak to w6wczas bylo. 
niki i pasterzy, dzis asfaltowa szosa · · · 
prowadzi przez las hoteH, kt6re cil}lg- Teren wok61 jezlora Annecy dosko- 
nlj, si
 w gllj!b i w szerz. nale nadawal si
 do sekretnych :po- 
Pan Abraml, przystojny m
zy- czynan, wir:c juz od najwczesniej- 
zna w srednim wleku, ma nie tylko szych mieslr:cy rZlj,d6w Vichy nlespo- 
wloskfe nazwisko, al
 takZe sporo kojne i zapalczywe duchy poczlo)ly sir: 
wloskiej !krw1. tam zmawiac. RZQ.dowa milicja pr6- 
Hotel jest spory i dobrze prowa- bowala deptac im po pir:tach, ale g6r- 
dzony, ale nie ugania po nim gro- skie kryj6wki sprzyjaly konsplrato- 
mada kelner6w i sluZl}-cych. Sam rom a ludnosc dawala im oparcle. 
wla.sc1clel wklada na posilki biallj, P6zniej, gdy najwilo)ksze zagrozenle 
kurtk
 i kelneruje obok swcgo mlod- mlnr:lo i Wielka Brytania poczfi!la za- 
szego syna :Jacky. W kuchni wladza dawac Nlemcom ciosy a KomUet 
naleZy do pani Abrami, kt6rej poma- Wolnych Francuz6w nabral wlgoru, 
ga starszy syn i kilka dzlewczQ.t, tak- teren ten zyskal jeszcze bardziej na 
Ze naleilj,cych do :rodzIny. Kto sprzlj,- znaczenlu. Stwlerdzono, ze jest bar- 
ta nIe wiadomo, ale po pokojach mu- dzo dogodny dta operacji desanto- 
BZIj, ai\, BIlU(j dalsze roozinne duchy, wych i dla przeprowadzania zrzut6w. 
bo wszfi!ooie jest porzQ.dck i pogodna Klerowano je na plaskowyz des 
czystooc. GlI
res, kt6ry, choe poloZooY wyso- 
W czasle przejazdu przez :Jurt: ko, rozcill-g"al sir: na wystarczajlj,Cej 
francusklj, dmuchal jeszcze zimny przestrzenl a dostlo)p don byl trudny. 
wia.tr, ale w dolinie zrobilo sir: joZ Bliskoac gran icy szwajcarsklej takZe 
zupe1nie cieplo. Rozpakowalismy wa- ooegrywala swojlj, rolr:. 
lizki, zrzuciliSmy cieplejsze, poor6z- "Le petit homme aime Ie Byrrh 
ne ubranla i wyszlismy na taras. Na (Maly czlowlek lubi Byrrh)" 
lewo 'jezloro i setki bialych Zagli, powtarzalo B.B.C. Ukryci na plasko- 
kt6re rzucajlj, na woor: dlugie cienie, wyzu partyzancl w1edzleli ze nalezy 
w glr: bl W1eczorne juz, ocl
zale f.lon- poczynic przygotowanla, bo tej nocy 
ce, na prawo g6ry, pokryto gr:stym moglj, nadleclee samoloty. "Le petit 
lasem, IZ kt6rego wylamujQ. sir: wzwyz homme casse les tessons de bouteille 
nagie skaly. (Maly czlowiek tlucze okruchy butel- 
. . . ki)" - biegl przez przestworza dru- 
:Juz w clQ.gu najbliZszych dni ude- gl sygnal. Partyzanci rozsyiali ubez- 
rzylo mnie ze w okolicy nil' widac pieczenia i przygotowywali odblorcze 
zupelnie niemlecklch samoch006w, swiatla. Sygnal m6wil ze samoloty 
kt6re normalnie rojlj, sir: we wszyst- juz SQ. w powIetrzu i ze okolo p61- 
kich pilo)knlejszych zaklj,tkach Euro- nocy nalezy sir: spodziewac zrzutu. 
py. Kilku zapytanych 0 to Francuz6w · · · 
nle wdawalo sir: w szczeg6
y. in for- Powial poludniowy wiatr, i pogoda 
mujl}-c og6lnie, ze Nlemcy nle lubilj, ustalila silo) na dobre. Kazdego ranka 
tych stron. Dopiero siedzlj,Cy nieda- wstawalo wlelkie slonce i podnosllo 
leko Holender, kt6ry przyjechal z silo) powoli, nie zaciemnione nawet 
francuskq. narzeczonQ. i przyszlq. tes- najmniejsZlj, chmurkQ.. Po lekkim 
clowq., wykazal zywsze zaintereso- Snla
an
u, ruszalismy 
moch?dem 
warne 1 obiecal, Ze po kolacji wszY'st- nad 
ezloro i tal? ykladahsmy SIlo) na 
ko wY'ja.Sni. trawle, wysta
la
q.c clala na atak 
Wleczorem rozloZyI przede mn!}. pallj.c

h pr?maem.. . 
maN zatoczyl r
kq. kolo i powie- Zbhzala SIr: I-a a z DlIj, ceremoDial 
dzlal.' obladu. Zasiadalem do stolu z prze- 

 _ 'Caly ten departament znam do- ra.i:enlem, wstawalem z uczuclem po- 
brze, bo przyjeZdZam. tu 00 lat na pelnion

 przestfi!pstwa.. Odz

ly 
wakacje. Zamieszkujlj, go Francuzi z w p
mllo)CI lata w
jny. Iluz ludzl CIQ.- 
duZQ, przymleszklj, krwl wloskiej. Po- gle J
szcze glo
uJe a my tu obzera- 
za tym to przeciez wlasclwle g6rale. my Sl
 .IJOII;ad mtarfi!, marnuJemy .dary 
Majlj, wielkle poczucle niezaleZno5cl bogateJ. zlemi. kt6ra w:ykarmllaby 
i nle znosZIj, gdy ktoo za bardzo nlml wsZystklCh, gdyby na sW1ecle zapro- 
rzQ.dzi. wadzon
 wr:eszcle porz
dek. . 
_ Rozumlem. Musleli dobrze znle- Po 0l?ledzle kr6tka .sJesta 
 wYJazd 
nawldzlc Nlemc6w w czasie ostatniej na wycleczk
 a 0 
-eJ 
olacJa, kt6ra 
wojny. stanowl p0wt6rzeme obladu. 
- Tak, ale ponadto dal! im sl
 · · · 
takZe we znaki. Ta wla.snie CZfi!SC Sytuacja zywnoociowa w czasie 
francuskiej ziemi zostala pierwsza ubieglej wojny byla, oczywlscle. zna- 
uwolnlona przez podzlemny ruch opo- cznle lepsza we Francjl niz w Polsce, 
ru zanim nadeszly wojska sojuszni- ale i tam odczuwano wiele brak6w a 
cze. Proszr: spojrzee na mapr:. 0 kil- blednlejsl glooowali. Ruch turystycz- 


 kanaScie kilometr6w stq.d na p61noc- ny calkowicie zamarl, braklo rq.k do 
no-wsch6d znajduje sir: plaskowyZ pracy na roli a Nlemcy, l1awet z nle- 
des Gli
res. Tam rozegrala si
 w r. okupowanej Francji, wydobywali ile 
1944 jedna z najwl
kszych bltew po- sir: tylko dalo. 
mllo)dzy Maquis a Nlemcaml. A tu. Pan Abrami nie byl jeszcze w6w- 
vi tej dolinie, tuz przy szosie do czas wlaScicielem hotelu i nle mial 
Thones, w Morette, znajduje sl
 wo- Zadnych zasob6w. ale juz stworzyl 
jenny cmentarz Francuz6w, kt6rzy rodzlnr:. wlr:c bieda panowala wok61 
w tej bitwle polegli. Powinlen go pan niego okrutna a mloda Zona nie mia- 
zobaczyc. la cZfo)Sto llawet chleba dla malego 
. . . synka. 
yc1e nie byloby takle cilo)z- 
Po kilku dnlach slonca zrobilo sir: kie, gdyby mQ.:i mial stale zajr:cle a 
nieco chlodniej a nawet pochmurno. nie przepadal na cale tygodnle 1 nie 
ZdecydowaliSmY ze ruszymy na wy_ wl6czyl silo) po g6rach z podobnymi 
cieczkr:. Zgodnle z radQ. Holendra wy_ do siebie mlooymi ludzmi, kt6rych 
................................................................ .............................. ........ bra1iAmy sie w stron
 Thanes. lQ.czyly sekretne sprawy. Nikt ich 
Droga, kt6rlj. mielismy jechac, ozna- 0 nie nie pytal, wir:c nie pytala takze 
czona jest na mapie dwlema strzal- i mloda kobieta, kt6ra kochala mr:Za 
kami, wi
c naleZalo sir: spodziewac i w1erzyla ze jezeli zaniedbuje swych 
powaZnych wzniesien, ale nawlerzch- najblizszych, robl tak dla powaznych 
nia okazala sir: tak dobra a wiraZe powod6w. 
tak la.godne ze nasz nlewlelki Ford Gestapo nle dzialalo jawnie w nie- 
pokonal je z latwoScilj,. Wyjechalis- okupowanej Francji, ale mlalo swe 
my z lasu i wielkimi lukaml pocz
- plac6wki we wszystklch w1r:kszych 
liSmy staczac sir: ku dolinle. mlastach i w tych droblllejszych 
Wyjrzalo wreszcie slonce i zabar- mlejscowosciach, kt6re uznalo za 
wilo zywyrni kolorami wspaniallj. zle- wazne. Annecy, stary, hlstoryczny 
Iell stok6w, skaly I porozrzucane dom- gr6d, kt6rego zabytkowa CZIo)SC mo- 
kl. Droga wyprostowala sil: .f biegla glaby zalnteresowaC nawet wybred- 
teraz samym dnem doliny. Mlnr:Usmv nego turystr:, a nowoczesne dzielnice 
kilka lagodnych zak
t6w, i nagle po obiecywaly wszystkie wygooy, cie- 
prawej stronie, za grupq. drzew po- szylo sir: takze wzgl
dami niemlec- 
kazal sl
 bialy, wysoki maszt a na klej policjl, Nalezalo uwaZac. 
nim, zwlj'aPl,ca sir: na wietrze, fran- .. · · 
cuska flaga. Stalo tam juz kilka sa- W koncu r. 1943, gdy p61wysep 
mochad6w. apenlnskl zostal juz w duzej cZl;!scl 
Cmentarz jest niewielkl, ale rr: ka oczyszczony z nazlst6w, zachwialy 
artysty sprawila te tresc, kt61"1j, kry- sir: wszystkle podstawy, na kt6rych 
je, w1dzi si
 00 razu i dlatego robl rZl).d Vichy opieral swe istnienie. W 
doZe wraZenie. Po lewej stronie stol kazdej chwill naleZalo si
 spodzlewac 
niewysoka marmurowa tablica, na inwazjl poludniowej Francji a w6w- 
kt6rej podane SIl- szczeg6ly stoczonej czas dywizje niemieckle ruszylyby w 
walki, w glr:bi surowy masyw grani- tamtym kierunku i skonczylaby sir: 
towych blok6w, bez napis6w, ozna- f1kcja nieokupowanej neutralnoSci. 
czony tylko mieczem w ksztalci
 Tak sir: tez wkr6tce stalo. 
krzyZa. W prostoklj.cie, otoczonym Rozw6j wypadk6w sprzyjal rucho- 
Zwlrowq. sciezklj., 105 wlj,skich gro- wi podziemnemu. Dotychczas, w tej 
b6w I Wlj.zlutkich drewnianych krzy- cZfi!scl kraju, ograniczal sl
 on do 
Zy. Na kaZdym znak odznaczenia bo- propagandy, do drobnego sabotaZu, 
jowego, data urodzin, smiprci i na- do montowania oddzial6w kadrowych, 
zwlsko. NI!'kt6rp groby slj. bezimlpn- teraz m6g1 juz i musial przystq.plc 
ne. do dzialanla bardzlej zdecydowanego. 
Przesuwamy sl
 wsr6d r6wno po- Mimo zlmy oZyw\ly sir: przelr:czl'. Juz 


. 


.' 


. 


Por. Th4\odore Morel (..Tom") 


--
 


nle z daleklej Anglii ale z Wloch po- 
cz
ly nadlatywac desantowe samo- 
loty. 
RzIld Vichy, kOl1sekwentny do 
ostatka, pr6bowal przeclwdzialac i 
wysylal, gdzie m6gl, mlllcj... ale slu- 
zlj,cy w niej Francuzl bez przel{Ona- 
nla atakowali wlasnych braci. Depar- 
tament Haute-Savoie, w ktorym po- 
10Zone jest Annccy, przysparzal naj- 
wl
cej klopot6w, wlr:o 31 stycznia 


.... 


...... ... 
- 

 ,.. 
"'" 


;- 


f 


.. 


i, 
r 


Cmentarz w l\lorette 


swym zwyczajem, zaprzestali walki schronlenia podziemnych tolnierzy, 
I zacz'}li umacnlac swe pozycje. zwlq.zano ich jednym sznurem i usta- 
Kpt Anjot zawezwal do siebie do- wlono pod skal!). przed lufami kara- 
w6dzc6w kompanii i wsp61me zabra- bln6w maszynowych. Burmlstrz mia- 
no sir: do rozwaZenia sytuacji. Padlo sta otrzymal polecenie wrzucenia ich 
12 partyzant6w a w1elu zostalo ran- cia I do wsp61nego grobu. Oparl si
 
nych, c
c z nich clr:zko. Chata, z temu rozkazow1 i pochowal kaZdego 
wymalowanym na dachu czerwonym osobno pod krzyzem na IQ.czce kolo 
krzytem, zostala zbombardowana, I Morette. Tam wlaSnie, w tym samym 
szpltal trzeba bylo przenleSc do groty. miejscu znajduje sir: obecnle cmen- 
Wszystkie inne budynki na plasko- tarz 105 poleglych I zamordowanych. 
wyzu splon
ly. Pozycje niemleckie w Bardziej szcz
liwl traflli do 0SwIr:- 
nlekt6rych miejscach znajdowaly sir: cimia I Buchenwaldu. Przewodnik Z 
juz tylko 0 kilkadziesilj,t metr6w od Chamonlx Bozon takie wpadl, poje- 
wlasnych, prymitywnych umocnien, chal do obo1JU, ale doczckal konca 
przewaga atakujQ.cych w liczble i sile wojny 1 wyszedl calo. 
ognia byla przygnlatajlj,C8.. · · · 
MaZna bylo kontynuowaC op6r lla- Wlatr znowu zmienll kierunek, zro- 
st
pnego ranka, ale prawie na pew- bilo silo) chlodniej, wilo)c za.miast plaZY 
1944 ogloszono w nim stan oblr:zenia. no bylby to ranek ostatni. Sukces trzeba bylo uplanowac wycieczkr:. 
Maquis uznali, ze j'est to wyzwanie, wojskowy batalionu 'byl skromny, ale Drogl SQ. wszr:dzie doskonale a gdzie 
kt6re must byc pokwltowane slllj,. moralny wleJokiej wagl. Po raz pierw- sir: nie dojedzie, tam mo2ma prze- 
Inaczej cala kilkoletnia prara zakon- my ad strasznych dni IIpca 1940 clez dojsc. Spacer kaZdemu dobrze 
czy sir: fiasklem. WYs14piono otwarcie w tej czr:ki zrobl. Zdecydowalismy 7Je dzis wej- 
Ogloszono mobilizacjr: 27-go bata- Francjl, zmuszono Nlemc6w do zgro- dzlemy na plaskowyz des Gli
res. 
lionu, kt6rego kadra przygotowywala madzenia duzych sil, zlamano reszt- Z Talloires jedzie si
 samochodem 
silo) w sl'krecle juz od dawna. Dowo- ki autorytetu rZlj,du Vichy i jego przez Morette, Thones, St. :Jean de 
dzB nlm instruktor z St. Cyr por. znienawldzonej milicjl. Kpt Anjot Sixt, Entremont i skrfo)'Ca sir: w g6 r fi! 
Thoodore Morpl ("Tom"). Na miejsce powzilj,l decyzjr:: oowr6t. kolo l'IDssert. Leana, g6rska, kamle- 
koncentracji wyznaczono plaskowyz · · · nista draga jest z pocZlj,tku mozliwa, 
dps Gli
res. Wieczorem po kolacjl, gdy ocir:ZaIi ale po pewnym czasie robi sir: tak 
Dyskrety ruch rozpocZlj,I sir: w oko- ad slonca i straszliwej ilosel jedze- wlj,ska i stroma ze lepiej jest zosta- 
licznych osledlach. Mlodzl ,ludzie nla, nle mieliilmy jut sn na Zaden wlc samoch6d 1 piq.c sir: dalej na pie- 
wkladali cieplQ. bleliznr:, smarowali zbyt energlliczny program, 21bleraliS- chotr:. 
tluszczem buty, pakowali zawinQ.tka my sir: w malym saloniku t zasiada- Widoki SQ. wspaniale. WSZfo)dzie na- 
i wymykali sir: cichaczem. Louis lis my do gry w warcaby_ Za moich okolo przepaScie, nagie skaly, stoki, 
Abraml uSclsnQ.1 Zonr:, pogladzB glo- chlopir:cych lat gralo sir: na szachow- pokryte glo)stym lasem I blegnlj,Ce wy- 
wr: synka, zarzucH na ramir: plecak nlcy 0 8 polach i 12 pionkach, ale soko ponad dolinami stalowe wyciq.- 
i ruszyl w g6ry. Francuzi wymyslili grlo) bardziej zlo- gi, kt6ryrni transportuje sir: zrlj,bane 
Milicja rzlj,du Vichy pr6bowala za- Zoolj,. Ich szachownica liczy 10 p61 I drzewa. 
blokowac przejscla na plaskowyz i 20 pionk6w, bic moZna i trzeba w tyl Isc trzeba dobrych kflka godzin. 
sprow ok ow ala szereg potyczek, w bez rozp
u. W plerwszej fazle gry Na jednym zakrfi!cle dostrzegamy u- 
kt6rych podniosla straty. Kilkunastu Uok jest nieslychany. stawlonlj, przy skale tablicr:. Giosi tie 
millcjant6w dostalo sir: do niewoli. Dotychczas gromH wszystklch mlo- w tym mlejscu Niemcy rozstrzelali 
Partyzancki batalion zajlll plasko- dy czlowiek z paryZa, itt6ry przy dw6ch, pojmanych w odwrocle, par- 
wyz, rozkwaterowal si
 po chatach, grze wykrzy'kuje, gloSno mysli, gesty- tyzant6w. 
rozstawll ubezpleczenia i zacZlj,I ocze- kuluje i tym dobija ostatecznie swych Mijamy jeszcze spory budynek, w 
klwac na oblecany wlelki zrzut. W przeclwnik6w. Bylo naR tam dw6ch kt6ryrn mozna napic sll: kawy lub 
nocy z 10 na 11 marca nadlecialo 30 m
yzn z Wlelklej Brytanii, choe piwa, i osllj,gamy wreszcie wysokoSC 
brytyjskich samolot6w i w kllku fa- ZadCll z nas nie byl Anglikiem. 1500 m. Przed nami resztki spalo- 
lach zrzucBo ponad 500 zasobnik6w. Pierwszy stanlj,l do walki p. Puszkin nych chat, w glr:bi dalsze poczernlale 
Odcbrano okolo 90 ton bronl, amu- (on sam uroozB si
 w Anglii, ale je- zgliszcza 1 spOTa, dosyc plaska llj,ka, 
nicji i zaopatrzenia. Kilka dni trwalo go ojciec chyba nie) , bardzo szybko dlugosd kilometra. To juz Plateau 
uprzl}-tanie bogatego zniwa. przegral kllka partli. ale powoli przy- des GII
res. 
W polowie marca partY7.ancl po- zwyczaB sir: do halasu, i Francuz za- Zatrzymujemy si
 zdyszani. 
niesli tpOWaZnQ. stratr:. W czasie po- cZ1j,1 sir: pocic. P6znlej na mnle przy- :Jest chlodno, ale swleci slonce, ci- 
tyczkl z milicjQ. w Entremont wzllo)to szla kolej. Po dw6ch dniach wszyscy sza, grajQ. tylko koniki polne... 
kilku jenc6w. :Jednemu z nich, oflce- trzej osilj,gn
lismy mniej wllo)cej ten · · · 
rowl, opierajlj,C sir: na danym slowle, sam pozlom I nasz paryZanln chodzll Walka. choc w6wczas beznadziej- 
pozwolono zachowaC broil. Skorzy- smutny, bo odebralismy mu palmlo) na, okazala silo) jednak potrzebna. 
stal z uka7.anla silo) dow6dcy batalio- plerwszeiistwa. RZlj.d Vichy zaprzepascil do reszty 
nu, strzelH don z plstoletu i ranB go :Jednak ostatnie slowo nalcZalo do sw6j autorytet, jego milicja przesta- 
smiertelnle. Francuz6w. Kt6regos wleczora przy- la sir: zupelnie liczyc, Nlemcy stra- 
18 mares. przybyl na plaskowyz i jechala, tylko na jedell dzien mloda cili Impet, a ruch oporu wzm6g1 silo) 
objlj,l dow6dztwo kpt. Maurice Anjot para, i natychmiast przybiegl'do nas i nabral zaufania we wlasne slly. 
("Bojard"), Bretoiiczyk, 40-letni ofi- nasz warcabista. :Juz w kwletniu POCZfo)to znowu mo- 
cer dywlzjl alpejsklej', doskonale 0- - Ten nowy goS{: byl dwukrotnie bilizowac mlodzlpz a w maju na tyro 
beznany z warunkaml walkl w g6- mistrzem Francjl. On warn dzis wle- samym plaskowy:iu oobyla sil;! plerw- 
rach. Przynl6s1 w plecaku sw6j alpej- czorem pokate! sza zbl6rka odbudowanego batalionu. 
ski mundur I natycluniast silo) w nie- Nlgdy nle slyszalem, by w warca- 350 partyzant6w, wsr6d kt6rych byli 
go przebral. Nie spodziewal sir:, te bach rozgrywano mistrzostwa naro- takze uczestnlcy marcowej bltwy, 
wyjdzie calo. i chclal polec w barwach dowe, ale to Zaden argument. Po ko- prfi!zylo sir: przed nowym dow6dclj. I 
swego pulku: .. . lacjl wszyscy tlumnie oblegli maly komendantem obwodu kpt. Nizler. W 
W dwa d
l p6
niej mlhcJa zaatako- stolik. Mlody przybysz okazal silo) czerwcu zaloZono tam stallj, bazlo) i 
wala pozycJe partyzant6w z dw6ch Istotnie wlelkim mlstrzem. Najpierw znowu zaczr:to odbierae zrzuty. 31 
str
n, ale zostala oop
r:t3;! traclj,c 12 zademonstrowal "coup de Napol
on", lipca przybyl na plaskowyz !'Iilny od- 
zabltych. Dow6dca mlhcJI Darnand, kt6ry polega na podstawlenlu kilku dzial 1500 Maquls z Inn ego terenu i 
wldZlj,C. ze sBQ. nlc nle wsk6ra a chclj,C pionk6w i na l1aglym, zwycir:sklm powstalo zgrupowanle, kt6rego nie 
konlecznie zlikwidowac batallon, atalm, a p6zniej rozlaZyl kazdego z moZna juZ bylo ro
bic jednym uderze- 
zwr6cll sir: do kanonika Pasquier z nas bezllto..qnie. nlem. 
prosbq. by ten przekonal zapalenc6w · · · Panowanle Nlemc6w doblegalo kon- 
a calym bezsensie ich przedslr:wzlr:- PlaslwwyZ byl tak szczelnie oto- ca. 118 sierpnla odbito wilo)zienie VI 
cia. Kanonlk zwerbowal proboszcza czony ze 0 wycofanlu sir: calym bata- Annecy i uwolniono wlelu wiIo)ZnI6W, 
Gavel I razem udall si
 w drogr:. kt6- lion em nle moglo byc mowy. Wyda- wsr6d nlch kltku czlonk6w 27-go ba- 
ra trwala ponad dwanaScle godzln. no rozkaz. by potworzyly sir: male talioou. 
Wr6cili z nlczym. Dow6dztwo nie- grupki, po szesciu, po osmiu, i pr6- 24 sierpnla oodzlaly Maquis wy- 
mleckie zawiadomBo rzQ.d w Vichy bowaly przekroczyc nleprzyjaciel- parly ostatecznie okupant6w i depar- 
ze teraz ono zajmie sir: zap row adze- skle lInle pod oslonlj, nocy. Zadanie tament Haute-Savoie stal Sle pierw- 
nlem porzlj,dku. bylo trudne. Partyzancl znali dobrze szym terenem francusklm uwolnio- 
Sprowadzono 157 -q. dywizjl: alpej- teren, ale nle znall planu pozycjl nie- nym wlasnyml dlonmi. 
skQ., pod dow6dztwem gen. Oberga, mieckich. Biel snlegu takze utrud- · · · 
scllj.gnif;'to dywlzjony Luftwaffe pod nlala poruszanle sir:. Znowu swleci wspaniale. poran ne 
dow6dztwem gen. Knochen. Skoncen- 0 10-ej wieczorem pierwsze oddzlal- slonce. :Jestesmy juz spakowanll zno- 
trowano takze oddzialy ,,,Slcherheist- ki ruszyly w ciemnosc. W ciq.gu no- slmy bagaz do samochoou. Na poze- 
dlenst"u z tego obszaru pod klerow- cy pewna ich cZIo)SC przekradla sir: ganie, tutejszym zwyczajem, wycho- 
nictwem dr. Knaba. Milicja Vichy szczr:!illwle, ale niekt6re natknr:ly sir: dzl cala rodzlna gospodarza. pani 
r6wniez mlala wziq.c udzial w ope- na oodzlaly niemleckie i zostaly wy- Abrami w bialym fartuchu wpros t 
racjl. bite lub wzllo)te do niewoll. Niemcy z kuchni, dwie mlode dziewczyny, 
Batallon, licz
cy 465 partyzant6w, zaalarmowali callj, okolicr: i nast
p- starszy syn, juZ Zonaty, z dwojgleI1 1 
okopal sir: w Sniegu i nabieral odde- nego ranka zarZQ.dzili w1elkq. oblawr:. dzieci, kt6re prowadzl za rQ.czkl, 
chu do ooparcia ataku a tymczasem Rozegralo si
 wiele mal y ch po t y czek :Jack y i P an A b . k 1 . t Iko 
okollcznl ' MaquI ' s pr6 bowali lokalne j ,rami, w oszu 1 y 
kt6re przynlosly partyzantom dalsze i w rannych pantoflach. 
dywersjl, by atak ten op6Zn
c. Wysa- straty. W dwa dnl po bitwie pad I pod Od strony Alp powlewa lekki wiatr 
dzono w powletrze tor kolejowy pod Naves kpt. Anjot. ONawa trv.-ala sze- 1 porusza gal
ziami drzew, pod kt6- 
Saint-:Jean-de-Maurlenne, kt6ryrn do reg dnl. Wllo)zlenle w Annecy okazalo ryrni zaparkowany jest samoch6d. 
Annecy mial jechac konw6j wojsko- silo) za male, pojmanych trzymano w Cofam go i ustawiam motorem VI 
wy. szkolach I w Innych zarekwirowanych stronr: bramy. 
Nlemcy poociQ.gnr: li blizej swe od- budynkach. Og61em schwytano ponad Zamieniamy ostatnie spojrzenia. 
dzlaly I poczr:li systematycznie okrlj,- dwustu Maquls i w1elu rozstrzelano. ostatnie slowa. 
Zac g6rskQ. kryj6w k r:. Zgromadzili 7 Kilkunastu zamr:czono na sledztwie Czas ruszac. Wszyscy podnoszlj, rfi!- 
batallon6w alpejskiej piechoty, 3 ba- w Gestapo. ce I powlewajlj, w niemym gescie po- 
terle artylerll, 10 lekkich samocho- Nad rzekQ. Nom kolo Thones przy- zegnania. 
d6w pancernych. dwa dywizjony sa- chw y cono g run 12 szuk aJ '''''' ych J . f G 11 - k . 
molot6w i oodzialy mil'icji, kt6re YY or- 01:01' ar n!4 I. 
mialy atakowac z p6lnocno-wschodu 
i z zachoou. :Jej powierzono pierwszQ. 
pr6b
. 
24 marea, gdy noc pokrywala jesz- 
cze ziemlr:. ruszyli naprz6d milicjanci, 
a nleco p6zniej ooezwala sic artyle- 
ria. Chaty w zachodniej cZfo)Sci pla- 
skowyzu 
tan
ly w plomieniach. 
Pierwszy rozpoznawczy atak 00- 
parto, i napastnlcy przystlj,pili do 
przegrupowanla swych sil. Do obl
- 
nych przedarl sir: przez g6ry glosny 
przewoonik z Chamonix Bozon i przy- 
nl6s1 im wladomo5ci 0 pozycjach nie- 
przyjaclela I 0 jego slle. 
Po dw6ch dnlach clszy, r6wniez 
wczesnym ranklem, rozpoczQ.1 si
 
atak ze wszystkich stron. Milicja, 
ponownie ooparta, straclla 20 zabl- 
tych, all' kolumny niemieckle. ubrane 
w biale plaszcze i wspomagane arty- 
lerllj., wdrapaly sll: na plaskowyz I 
doplpro u jego kranc6w zostaly pow- 
:o;trzyman!' ostatnlm wysllklem. Na- 
deszla noc, wl
c Nlemcy, zgodnlp ze 


Kl)t. Maurice Anjot 
("Bojard") 


t 


..... 


.- '" 


....-.':"""... 


. 


" 
.'''\1 


.. ' 


... 



- 


.. 

 :.. 1:" 


f .. 
'" 
......- 


. 
. 


..
 


..... 


.",.... 


....... 


Jezioro Annecy (z.amek I przt'le'z df' Bluff)')
>>>
N 


NTENIE 


Adres redakcji. 
..Na Antenie n , RozgloBnia Polska RWE, 
1. El1gJi
 er Garten. Miinchcn. Germany. 
tel: 229921 


Micsioczoit ..Na ADtmie" zawiera. w ka2xlym numerz;e 
wyb6r audyoji nadaDych prz.ez R

 PoWol 
Radia WalDa 
. 


Redaktor: Zygmunt M. Jablonski 


mowi 


Polska 


Radia 


Wolna 


Europa 


Rozglosnia 


Rok I 


22/29 grudnia 1963 


Nr9 


SPRAWA 


, 
STOSUNKOW DYPLOMATYCZNYCH 
Z WATYKANEM 





 


W imieniu calego zespolu ROZGLOSNI POLSKIEJ RADIA. WOLNA EUROPA Z)'czy 
WSZYSTKIM CZYTELNIKOM "NA ANTENIE" 


WESOI:. YCH 


SWI
T i SZC
SLIWEGO NOWEGO ROKU 


Redakcja 


I tore Romano" z 16 grudnia ub.r. W 
Rozt1'ZQ.sajl}.c delika.tne zagadn1e- 0 W U g I 0 S k a t 0 I I k 0 W artykule tym mowa byla 0 "p6lofi- 
nie stosunk6w mlr:dzy Koociolem a . - cjalnych pr6bach sondowanta Stolicy 
panstwem naleZy przOOe wszystkim Apostolskiej w nadzlel ze uda sir: zna- 
wystrzegal: sir: fataUzmu. Rzeczywi- byl: np. bardziej konstruktywna po- si
 partia w krytycznym okresle leZ6 w Rzymle pomocnik6w, kt6rzy 
stoBl: spoteczna jest zmtenna i dyna- stawa katolik6w wobec zadan gospo- ..PaZdzlernika". Teza 0 rzekomej nle- ulatwiQ. wp
lr:cie katolickiego 
miczna. Dotyczy to zar6wno kaZdej 1arczych przed kt6rymi stol paiIstwo. ust
pliwoaci kardynala Wyszynskie- spoleczeflstwa polskIego do komunl- 
. 
doktryny jak kaMego systemu rzQ.- Koegzystencja z Kooclolem, umoZli- go i biskup6w, 0 Ich negatywnym, stycznego w6zka". 
dzenla I samych ludzi. KomuniSet nle wlajQ.c uaktywnlenie mas katolic- sztywnym stanowisku, odrzucajQ.cyrn Sytuacja, jakQ. prymas I blskupi 
SQ. nadludZmi i nie stanowlQ. pod tym kIch, moglaby przynieS(: w rezultacle jakoby wszelkQ. mozliwoa6 jakiegoo zastali po powrocie do Kraju, wzmoc- 
wzgl
em wyjQ;tku. Traktowanie lepszy i wydajniejszy wysilek pro- ukladu, nie znajduje oparcia w fak- nil: muslala najgorsze obawy wywo- 
ideologli i ustroju komunistycznego dukcyjny. tach powszechnle znanych. lane wystQ.pieniem Kliszkl. Zamlast 
jako czegoo bezwzgl
ie statyczne- W ustroju komunistycznym brak Przedm6wca slusznie twierdzi Ze jakiegokolwiek odpr
enla na.stQ.pil 
go jest wlr:c zasadniczym bt
em. tego zasadniczego bodZca rozwoju, w kaZdym kompromlsle komuniSei szereg posuni
, Swladczq.cych 0 no- 
Aby str: 0 tym przekonat wystarczy Jakim jest na Zachodzle dQ.zenie jOO- musZl}. widziet dla siebie jakQ.S ko- wym ataku. Pierwszym jego sygna- 
przyjrzel: sir: zmianom, Jakie zaszly nostkl do wzbogacenia sir:. Tym wir: k - rzy!il: chocby taktycznl}.. Ale strona lem bylo naloZenle nowej kontrybucjl 
w Rosji ad czas6w rewolucjl - po- szego znaczenia nabierajQ. motywy przeciwna - KOScl61 - musi r6w- podatkowej na Kuri
 MetropoUtalnQ. 
r6wnal: Rosj
 Lenina, StaUna i Chru- spoleczne - gotowoo6 do poSwir:c en nlez stawla6 sobie pytanie: C'zy ewen- w Warszawle. Rozpoczr:lo sit: kara- 
szczowa. i wysilk6w w imir: wsp61nego dobra, tualne nawll}.Zante stosunk6w mi
zy nie grzywnaml do 2000 zl. i wlr:-cej, 
Por6wnanle stosunk6w panujQ.cych jakim jest gospodarcze wydZwignir:- rzQ.dem komunistycznym a Watyka- ksi
y, kt6rzy stosujQ.c sl
 do l1aka- 
w r6Znych krajach bloku sowleckle- cie Kraju w g6r
 i podniesienie og6l- nem przyniesie korzYSei czy straty? zu swych wladz koSclelnych odma- 
go r6wnieZ wykazuje, ze istnlet mo- nego dobrobytu. Nie trudno odgadnQ.l: ze takIe wla- wlall rejestracji punkt6w kateche- 
gQ. r6Zne modele patistwa komuni- Ludzi zdolnych do klerowania sir: snie pytanie musieli sobie stawla6 tycznych. 
stycznego i ze r6tnlce majlJ, tenden- pobudkami Ideowymi w cOOziennym, biskupi w chwili gdy po stronie ko- Nr:kanie i utrudnlanle normalnej 
cje do pogh;!'bianla si
 raczej niZ za- zmudnym trudzie, nle ma wlelu, ale munistycznej zjawily sir: plerwsze pracy duszpasterskiej metooQ. nieu- 
clerania. w odpowlednich warunkach i atmo- oznaki gotowoSci nowego modus vi- stannych szantaZ6w, niszczlJ,cych wy- 
IstniejQ. wlr:c r6Zne warianty, Ist- sferze Zl1alazloby sir: ich sporo wla- vendi, kt6re mlaloby doprowadzil: do miar6w podatkowych, kar plenlr:z- 
nlejQ. takze moZliwoSct zmlan ewolu- snie w czynnych !irOOowlskach kato- zblizenia ze StolicQ. Apostolskl}.. nych, nakladanych za organizowanie 
cyjnych a w zaletnooc1 00 nich r(yZ- lickich. Rzecz jasna, stan wojny re- Przebiegu rozm6w nle znamy. plelgrzymek, za procesje, nawet za 
nie uklada6 sir: mogQ. stosunki mlr:- ligljnej antagonlzuje I odpycha te Kardynal Wyszynski znajdujlJ,c sir: w kazanla, wzroslo w spos6b wldoczny. 
dzy Koociolem a partil}.. elementy unlemozliwlajl}.C ich akty- sytuacji niezwykle trudnej wypowla- Listr: mego przedm6wcy mOZnaby u- 
Narwet w ustroju totalnym spole- wlzacjr:. da sir: 

dko i ost
ie. Wiadomo- zupelnil: takimi faktami jak burze- 
czef1.stwo w jakleja mlerze moZe wy- Na tym tie rozwaZa6 naleiy spra- Sei IlI;twleJ.pa;;eciekaJQ. z !derownictwa nie krzyZy I kaplic przydroZnych 
wlerat: wplyw na te ewolucje. Tam, w
 "modus vivendi", nawiQ.zanla w parth, an
zeh z kancelani kurialnych. znajdujQ.cych sir: na prywatnych po- 
gdzle katoUcy stanowiQ. POWaZny jakiejs formie stosunk6w mi
y InformacJe, kt6ryml rozporzQ.dzamy, sesjach, jak zamykanie kaplic w szpi- 
OOlam spoteczeiIstwa, mozliwoScl od- obecnymi rzQ.dami w Polsce a StolicQ. SQ. wlr:c z natury fragmentaryczne. talach jak deportacje I wyrzucanie 
dztalywania na spos6b l"ZQ.dzenia SQ. ApostolskQ.. Fakt mialby znaczenie P
alajQ. one jednak na ootworze- zakonnlc z Ich budynk6w w okolicz- 
z natury rzeczy powatniejsze. Ale bardzo powaZne, byt moze przelomo- me z. grubsza tego co zaszlo mlr:dzy noac1ach Zywo przypominajQ.cych de- 
nawet je!ili SQ. l1iewlelkie, nie naleZy we, dla KOSeiola w Polsce. Dotych- Koo:l
em a pan
w
 w ciQ.gU ub.r. portacje za czas6w okupacjl niemiec- 
Ich sl
 wyrzeka6. Dlatego postawa czasowe porozumienia mit:dzy Koacio- InlcJa
ywa zbhzema z Watykanem kiej. R6wnoczeSnle na konferencjach 
absolutnej negacji ze strony katoli- Icm a panstwem mialy bowlem cha- wyszla Jak wladomo ze strony Chru- i odprawach organizacjl partyjnych 
k6w bylaby blr:dem. Zamiast usta- rakter um6w wewnr:trznych. Na og61 szczowa 1 
q.Ze sir: z jego politykQ. aktyw partyjny zostal pouczony ze 
wlal: sir: z g6ry do wszystkieg-o nega- rzQ.dy nie przywiQ.zujQ. wlr:kszej wagl koeg-zystencjl. Nie trzeba tlumaczyl: dyrektywy dla prasy zalecajlJ,ce po- 
tywnle, naleZy raczej w kaZlej' kon- do tego rodzaju uklad6w zawieranych ze Chruszczow spodziewa sit' na tej parcle dla niekt6rych poglQ.d6w" 
kretnej sytuacji ocenial: fakty rze- z wlasnymi obywatelami. NawlQ.zanie drOOze doprowadzil: do demobil1zacji :Jana xxm me powinny byl: mylnie 
czowo - pod kQ.tem wldzenla Ich stosunk6w ze StolicQ. ApostolskQ. prze- zar6wno. szeroklch mas. jak czynnl- interpretowane. Koegzystencja poli- 
praktycznych skutk6w i to zar6wno niosloby porozumienie mlr:dzy Ko- k6w politycznych w 
ecie zachOO- tyczna nie ma prowadzil: do "zacie- 
bezpoSrOOnich jak I na dal!'ZQ. pTzy- sc
oIem a paiistwem na plaszczyznr: nim a przede wszystklm w zachOO- ranla r6Znlc SwiatopoglQ.dowych" lecz 
szlool: Tam g-dzle mozliwe trzeba mlf
dzynarodowl}.. Muslaloby dopro- nlej E"';1
opie. :JeSli chodzi 0 partie przeciwnie do WZInoZenla ..ofensywy 
si
 st
 
 te skutkl wptyWa6. Wy- wadzil: do zmniejszenia tar6. Ponadto chr
esch
ko - demokratyczn
 P:O- Ideologicznej". 
maga to postawy krytycznej, ale nawll}.Zanie stosunk6w dyplomatycz- zycJa Stolley Apostolsk1ej zaJmuJe, W jaki spos6b partia rozumie tr: 
r6wnoczeSnie wyzbytej powzl
tych nych z Watykanem byloby poSrednim rzecz jasna, w tych ra.;hubach mlej- zasadr:, dowiedzleli!imy sir: na x.m 
z g-6ry zalozen I uprzoozef1. uznaniem duchowej wladzy Stolicy sce kluczowe. Poniewaz polska jest plenum. Pewnemu odpr
zeniu mlr:- 
W tym duchu naleiy tez pod.cho- Apostolskiej nad Ko!iclolem w Polsce ipdynym. pafistwem komunlstyc
ym dzynarooowemu po zawarciu ukladu 
dzil: do sprawy stosunk6w ml
zy a tym samym .
UBialoby przekreSlil: 0 tak wlelkiej przewadze kato1ik6w, 0 wstrzymaniu nazlemnych pr6b wy- 
KoSciolem a panstwem komunistycz- lub przyn
jmmeJ .oslabll': pr. 6b r: 00- a Ko
i61 pomlmo wszystkich ogra- buch6w nuklearnych towarzyszylo 
nym. Wiemy wszyscy, jak cl
tkie separowanla KoaclOla polsklego 00 nlczen korzysta u nas wcllJ,z jeszcze gwaltowne zaostrzenle kursu na 00- 
jest poIoZenie Ko!iciola w Polsce. Wie- Rzymu. 'Yreszcle obecnoM prze?sta- z wir:kszej .swobody niz gdzle tndzlej, cinku kulturalnym. 
my co przeszOOI w okrpsle stalin ow- wlciela OJca S'w. w Polsce ulatWllaby wlr:c premIer sowlecki uznal iZ za- Pomlmo wszystkich tych gro
nych 
!!kim. W r. 1956 nastQ.pUa poprawa. kontakty z Rzymem, wllJ,czajQ.c yv ten r6wno rzlJ,d jak episkopat mog-IJ, byl: oznak, kardynal Wyszyfiski zgodzil 
Niestety nip trwala dlugo. Od r. 1959 spos6b daleko bardziej katohcyzm nallepszym pomostem mir:dzy MoskwQ. sir: odbyl: dluzSZQ. rozmowr: z Gomul- 
obserwujemy stale pogarszanie sl
 pols
1 w %61ny nurt tycia Kooci
la. a Rzymem. kQ.. RezuItatem jej byla seria spotkaD 
sytuacji. Religir: usuntr:to ze szk61 - Nle mozna zaprzeczyl:, ze szukaJQ.c Sprawa byla przedmlotem rozm6w komisji mleszanej zloZonej z przOO- 
tym razem calkowtcle. Z wyjQ.tklem jakiegoo zblizenia z Wat
kanem I mir:dzy. Chruszczowem a Gomul:kQ. w stawicieU hlerarchil, rzQ.du i partU 
czterech czy pir:ctu zamknlr:to wszyst- Chr1!szczow i Gomulka maJ!). 
a oku Moskwle 3 listopada 1962, przy czym oraz wylonienie podkomisji, kt6ra 
kle prywatne szkoly katolickie. Zam- swoJe wzglr:dy taktyczne. Pomlmo to wizyta byla rekordowo kr6tka, bo mlala zajq,6 sir: wylQ.cznie sprawQ. 
knif;!'to przedszkola, prowadzone przez - trzeba je wyzyskal:. trwala zaledwle JOOen dziefl. WOOlug punkt6w katechetycznych. Z donie- 
slostry zakonne, zakazano l1auczanta wiarogodnych informacji, pochodZl}.- sien korespondent6w zachodnich wle- 
rellg-i1 zakonntkom I zakonnlcom. Na- cych z sekret:arlatu komitetu oentraJ- my, ze w tym najbardzlej zasadnl- 
kazano wreszc1e rejestracj
 prywat- . II nego P.Z.P.R., Gomulka wystQ.pU z czym dla Koaclola punkc1e strona ko- 
nvch punkt6w katechetycznych nle OdpoWlOOZ naleZaloby zac
 ?d gwaltownymi oskarieniami pod adre- munlstyczna okazala brak jakIejkol- 
tylko poza Ko!iciolem ale nawet w podkreslenia tego co w przem6Wlemu SPTIl naszych blskup6w, oplerajl}.C sir: wlek gotowooci do kompromisu. 
obrehie !iwilJ,tyti. MlodzleZy na kolo- prz
dm6wc
 jest sluszne. Trafnie, OOgrywaniu roll po!irednika, gdyby I tu dochodzlmy do sedna rzeczy. 
niach wakacyjnych untemozliwla sir: 
Olm zdaruem, 
Iadzie naclsk na to miala ona pokrzy'Zowa6 mu "rozklad T8IITl, gdzie istnieje gotowoo6 wstrzy- 
udzlal w praktykach rellgljnych. Bu- ze system komum
tyczny 
ak wszr st - jazdy" i wll}.Zal: sir: z jaktmikolwlek mania, ograniczenia lub chol:by chwi- 
downictwo sakralne prawle calkowt- ko inne ulega zml8;Die I ze w mlarr: ustr:pstwaml wobec episkopatu. Sila lowego przerwania programu stop- 
cie zahamowano, budynkl koocielne uplywu czasu komecznoSci tyc10we perswazjl Chruszczowa muslala JOO- niowej likwldacji Koociola metodaml Gdzie bujne plony. :J:yzne lally, 
na zlemlach zachodnich uznano za 
dlJ, go stopniowo zmuszaly do coraz nak OOnleS(: skutek, skoro w tydzief1 administracyjnym1 i fiskalnyml - 
wlasnoM panstwa, w stosunku do Wlr:kszych ustr:pstw i komp
ls6w. po tej rozmowte dziesir:ctu blskup6w, musi sir: ona spotka6 z przyjr: ciem 
duchownych stosuje si
 wymiary po- Te same konieczno!ic
 prr:dzeJ czy kt6rym uprzOOnio odm6w1ono pasz- pozytywnym. Nawet, jesli podykto- 
datkowe (czasem po prostu kontry- p6Zniej zmUSZl}. komumst6w do pogo- port6w, wyjechalo bez przeszk6d do wana jest wzgl
daml taktycznymi. 
buc1e). czr:-.sto przekraczajlJ,ce mozU- dzenta sir:- z fakt
 istnien!a 
oocio- Rzymu, skoro wkr6tce potcm zjawll Tam natomiast - gdzle gotowoSci 
wooc1 platnika i r6wnoznaczne z wy- la i ludzi 
zna,JQ.cych rehglJny po- sir: tam w charakterze golQ.bka poko- tej nie wldal: a przeciwnie akcja 0- Kiedy na mo\Jm redakcyjnym blurku C
ciQ. naszej historit F
 takze 
wlaszczenlem. 'Klerycy seminari6w glQ.d na SwIat.. 
le kaZdy atelsta, na- .iu :Jerzy Zawleyski a za nlm Zenon granlczania i represjt post'i\puje w co- zaczr:ly sir: gromadzil: odpowtedzi na cmentarze. 0 i1e wilef1ski cmentarz 
powolywani SQ. do wojska w spos6b wet na:tbardzle] zdecydowany, ma Kllszko. raz w wlr:kszym tempie - trudno ankietr: w sprawie godnego miejsca na Rossie wraz z cmen tarzykiem, 
wskazuj
cy na represyjny charakter ochot
 narzucal: swoje poglQ.dy in- Nic nie wskazuje, aby kardynal oczekiwat aby KOSeI61 udzielll jej spoczynku dla proch6w kr6la Stanl- gdzle spoczywa seroe Pllsudiskiego, 
zarzadzen. Klasztorom coraz cz
!iclej nym. Pr?Wadzenie ,:",alkl z religlQ. w Wyszynski OOnl6s1 sir: z g6ry nega- sankcji albo z niQ. wsp6ldzialal. Ist- slawa Augusta, kledy nadeslano mt jest w niezlym stanie, 0 tyle cmen- 
zablera !!ie ich budynki. siostry za- SJ?lec
enstwie 0 
uze
 wlr:kszoSci lu- tywnle do plerwszych pr6b szukanla nieje pewna Iinia obrony kt6ra musi zdjt:(:ia zapomnianego ko!ici61ka w tarz obronc6w Lwowa zdewastowany 
konne rue-uie sir: ze szpitali, I t.d. i t.d. dZI Wlel"ZQ.cych. me Jest. rzecZl}. .ani modus vivendi. Za jego wstawten- byt uznana za ostatecznQ., bo po 00- WoIczynle - pomy!ilalam: upomina- i sprofanowany glnie. Plyty polskie 
Wszystkie te trudnoSci ! repres1e latwQ. ani p9JemnQ.. :Juz dzI!i. W1r: k - nlctwem i poparciem Zawleyskl uzy- stQ.pieniu 00 niej nie ma s!
 juz gdzle my sir: 0 kr61ewski gr6b, 0 trumnr:, usunl
te, napisy zatarte. Za kilka lat 
ogTaniczajlJ, coraz bardziej moZliwoo- szoM urzr:dnik6,w partyjnych I rz
- skal dluZszQ. audlencjr: u papieZa. :Ja- zatrzymal:. TQ. ostatecznQ. ImiQ. jest 0 strzr:p dzlej6w narOOu. A ileZ jest nle bedzle po nlch !iladu. Cmentarz 
ci duszpastprskiej pracy Koociola, dowych wcilJ,gD1r:-tych w to zadame na XXIII. prawo nauczanla religii. KoSci61 wy- takich miejsc pamilJ,tkowych za kor- Iyczakowski zaniOObany I poro9ni
ty 
budzfJ,c zrozumialy nlepok6j I gl
bo- wywiQ.zuje si
 z niego ra:zej z 000- Wlemy, 
e w tym czasle prymas rzec sir: go nle maZe, bo ono jest donem? lIe ko!iciol6w i cmentarzy? chwastem. Wiele pol skich grob6w 
k
 troske ludnoSci. UznajlJ,c jednak wlQ.Zku sluzbowego I 
rdzlej pod na- dwukrotnie zloZy'l wlzytr:- w ambasa- IstotQ. jego misji. TIe zamk6w i pomnlk6w? lIe budyn- obrabowano. PrzewOOnlcy Intourista 
ze svtuacia KOSclola ulega od lat kil- c1skiem z g6ry, anlZell z wl8;8Dego dzle Polskiej Republiki Ludowej w Kto zna zarZl}.dzenia zwiQ.Z8ne z k6w t kopc6w? Gdzle istnieje jpszcze n?e wiedzlJ, lub nie chcQ. pokazywal: 
ku !!talemu pog-orszenlu - nie mozna IJOMdu. Urzr:dy: wyznan stara
Q. si
 Rzymle ambasadorowi Willmanowi. rejestracjQ. punkt6w katechetycznych polski slad? Gdzie zostal zatarty? hIstOryCznych mogll pol skich. Nie 
mimo wszvstko poddawal: sir: fata- zatrudnia6 kslr:zy, kt6rzy zrzuclli su- Za druglm razem doszlo do dluzszej w koSciolach i w domach prywatnych, Czasem dojdzle jakieS echo z tamtych znany nam jest los koSolohl. w 
wt 
lizmowi, nie moZna przyjmowal: z tan!1r:: po prostu 
atego Ze ludzie ci, rozmowy mir:dzy kardynalem a Kllsz- kto przeczyta chociai;by przep?sy hl- z1em, czasem skarga ze w proch sie j 1n'0b6w rodu 
iewskJ.ch. 
f!:6ry ze zar6wno zaszle juz zmlany obclQ.Zeni urazarm i komplpksami z kl}.. Komunlstyczny rozm6wca nie u- gieniczno-sanitarne i wymagaDia sta- sypiQ. polskie zabytki, czasem szept 0 starych m.mkach tci g-rucho. Ru1- 
iak ich kierunek jest nloodwracalny pewnooc1Q. w wlr:kszym stopniu za- krywal po wyjSelu z ambasady, ze wiane pomieszczenlom, w jakich nau- ze Polacy z Lttwy, Ukralny, Bialo- ny zamku w ZbaraZul, gdzle jeszcze 
t nieunlknionv. prawda ze doktryna ang-aZowani SQ. uczuciowo w walke byl z nlej bardzo zadowolony i oznaj- ka katechizmu moZe sir: odbywal: - rust potajemnie czuwajQ. nad hlsto- w r. 1939 chlopi pokazywali "basztr: 
marxizmu zaktada zantk wierzen i z KOSciolem, anizell wlr:kszoM par- mia', 7Je prymas zgodzJil sir: po po- ten zorientuje sir: latwo, ze rejestra- rycznQ. mogilQ.... P.odbipir:ty..... Ruiny Trembowll... 
tnstytucil religiinych, ale dOOwlad- tyjnych aktywist6w. Pewne jest, ze wrocle rozmawla6 z GomulkQ.. Ale cja jest tylko pierwszym kroklem, Nie ma dziela kt6re by pozwolilo Wspanlaly za.mek w Podhorcaoh, sie- 
'7ente uczy o:l;{' tycle ma swoie pra- co
z mnlej wldzi si
 w d.olach par- wkr6tce potem, 9 grudnia, tenZe jest podstaWIJ, prawnlJ, do o
i?ze- ootworzyt: utracone dziedzictwo. W
e- dziba 
61kiewsk1ch, potem Koniecpol- 
wa, kt6re koncem konc6w okazuja tYJnych ducha fanatyczneJ antykru- sam KlIszko dopuSeIl sir: nledyskrecji, nia a z czasem zupemego zl1kwldo- my ri;e pewne p8JmlQ.tkowe budowle skich, potean Sobieskioh, wreszcie 
ste silniejsze niz doktryna. Nawet cjaty, kt6ry wclq,z jeszcze jest bar- kt6ra obudzl6 musiala najgorsze po- wania prywatnego nauczania religii ocalaIy, Ze z tych czy innyoh wzgl
6w Sang-uS2'Jk6w... Olesko. g-dzle urodzil 
naiwleksi doktrynprzy z chwilQ., g-dy dzo 7;ywy u nlekt6rych starych ko- dejrzen1a zar6wno w Watykanie jak poza szkolQ.. wladze obeonych republik sowrec.ktch sir: :Jan III... Mlr, gniaJzdo rodU llIni- 

maid
 sie u wladzy musz
 w coraz m,!nist6w na g6rz.e. :Juz to samo jest i w!ir6d blskup6w. W dnlu tym Klisz- M6j przedm6wca .pop.emla wlr: c roztoczyly nad nlml opiekr: albo prze- cz6w... Nole wied:ziel: czy te zabytkl 
wipkszvm stopniu liczy6 sip z fakta- obJawem pocleszaJQ.cym I zwtastunem ko przemawlal w Instytucte Antonio btQ.d zasadniczy. Uwaza, ze przywr6- jr:ly dla swoich cel6w. lone zabytki, ocalaly, czy trwajl}., czy znlszczyla je 
mi I praktycznvmi koniec:mosciami. ewolucjt, 0 kt6rej m6wU prze
m6
ca. Gramci, kt6ry stanowt przybud6wkr: cenie stOS1.1:Ilk6w dyplomat
cznych z zaniOObane, rozpadajQ. si
 w gruzy. obca r
ka, czy tez przywlaszczyla. 
Wvstarczy chocby wskazal' na taki 
ywiQ.c te nadzieje, nie mozna JOO- komunlstycznej partii wloskiej. Na Watykanem eo IpSO przyme!il: musi Stosunkowo najwir:cej !!lyszy sir: 0 zaCierajlJ,C ich historir:. Slad6w pol- 
Drzvklad jak losy kolpktywizacjl w nak przenosll: w teratniejszo!il: tego sali jednak obok komunlst6w znaj- ulgr: KoSciolowi. Niestety, wszystko koociolach, bo do koSclol6w pielg-rzy- skoSci pr6Zno szuka6 w Krzemiencu, 
polscp. Praktvka odbieg-Ia w tym co stanow1 dopiero perspe
tywe dowalo sir: szereg zaproszonych na wskazuje na to, Ze w obecnY!ll ukl
- muiQ. nieliczni Polacy, kt6rzy odwle- Atenach wolyiisklch. Polak, kt6ry sir: 
wvpqdku daleko od zaloZen teore- przyszlooci, byl: mote odlpgleJ. W zebranie dziennikarzy zagranicznych. dzle stosunk6w jest OOwrotme. Poh- dzaiQ. utracone ztemle. Znany jest los tam prze,d kilikoma laty zabtlJ.kal, 
tvc'7.1lych. chwill obecnej partia usilllje konse- Kliszko najwidocznlej l1le byl 0 tym tycznQ. koegzystencjr: z pot
gQ. mo- koSciol6w lwowskich Trzy z nlch slJ, skari:yl sir:- g-orZko Ze Liceum miesz- 
W przeszlOOci stosunkt mipdzv Ko!5- kwentnle przeprowadzl6 !irodkaml uprzedzony I m6wi1 w przekonaniu ralnQ. jakQ. reprezentuje Stohca Apo- czynne: katedra lacitiska ufundowa- CZij.oe dzis szkoly 'llIkrainskie jest za- 
clolem a panstwPTIl przechOOzilv r6z- adminlstracyjnyml program IIkwida- ze zebranie ma charakter zamkni
ty stol-ska, naleiy - w pojr:ci? kIerow- na przez Kazimlerza Wielkiego, kos- niPdbalIle a ko.llcl61 zmleniony llI8. 
np fazv nip tylko w Polsce ale i w cji KoSciola, starannie obmyslony, t poufny. Nleporozumlenie stalo sir: nictwa partil - zr6wnowazy6 nowy- ci61 Maril Mag'daleny, ko!ici61 9w. An- sklad. 
Rosii. Byly w ZwlQ.zku Sowleckim podzielony na etapy i rozloZony na wldoczne, klOOy Kliszko, odpowlada- ml ogranlczeniaml Koaclola a
y pa;;e- toniego. Niekt6re - jak np. baroko- A inne zabytki? Mu.zea.. archlwa, 
okrpsv wzmozonvch przeRI
1fiow:l'" I dluzszy okres czasu. :JeZeli kompro- jl}.C na pytanie Giuseppe Quarta, konal: doly ze partia pozostaJe Wler- wy koSc16l bernardyn6w i renesan- rolory prywatne i publlczne? Czasem 
bvlv okresy ,.'plerpdvszkl". POOobnle mtsy taktyczne mogQ. ten proces za- wsp6lredaktora katollckieg-o pisma na swej doktrynle. . sowy dorrrlni:kan6w, "SIJ. w dobrym sta- Sowlety zwr6cQ. Polsce jakl
 doku- 
I w Polsce. bv1v dwle pr6bv porozu- trzymal:, czy nawet opM;nil: na ja- ..Confrontl", tytulowal go per "to- Doowladczenie ub.r. uczy, ze 
ie nie, ale nle sluZQ. celom kuItu. Nato- mentv albo dzicl:a sztukl.. Lecz - 0 
miM1la. po kt6rych nastwowalo 00- kls czas, nle moma Ich rzecz jasna warzyszu". chOOzl w tym wypadku 0 kompromls, 'I11iiast zamknlr:ta katedra ormlailska ile rui.m wiadomo - n1e istnteje na.- 
prl?;pnie. OOrzuca6. I w tym punkc1e m6j przOO- Ot6z w przem6wieniu swolm Kltsz- z kt6rego obie strony moglyby wy- niszczeje. wet spis polskleg-o mienia kuIturalne- 
Naturalnlp te norozumienla maiQ. m6wca r6wnleZ ma slusznoo6. Za- ko w spos6b niezwykle brutalny za- ciQ.gnQ.l: korzysci chocby czasowe. P?"" W Willi Ie katedre ufundowanQ. go na. ziemlach wschodnich. 
ch'l.rakter taktvcznv. ale nawpt kom- pomnlaJ natomiast powtedzioo jednej atakowal polskich blskup6w, przeciw- kojowe uwertury w Watykanie maJQ. przez :J8,J;ieUr: zamieniono na muzeum. W kr6tklm felleton!e wy.mlenllam 
nromisv. POdyktowane w7g-1p{1nmt watneJ rzerzy: WSzy!ltko wskazoJe stawlajlJ,c ich rzekomo nieustwliwlJ" by6 jedynie manewrem w roz
c
 Krzyz usunir:to. W muzeum znalazly tylko nlekt6re pamiQ.tkl. SQ. ich prze- 
taktvcznvmi. maia swo1
 realne. na to, te prymas I eplskopat 00 po- reakcyjnlJ, postawr: stanowisku taktycznej, kt6rej cel staje SIr: az sir: g-roby Sw. Kazimierza:Jaglelloflozy- ciez setki i tysiQ.ce. KaZdy Polak do- 
praktvczne konsekwencjP w Zyclll I (,zl}.tku trzymali si
 u.J wla.4nie 11n11. :Jana XXIII. nadto oczywisty: oslabil:,. j
li sir: da, ka i Barbary Radzlwdl6wny. ChrzeSci- powie z pami
ci dIug-1J, 1itanlr: utra- 
mo'!'a ulec utrwalenlu. chol:bv rZPR- KOSei61 Katollcki nlgdy nie posunQ.1 OdpowtadajQ.c na pytanie Innego pozycjr: prymasa, por6znll: 

kane janskie kr6lewskle grobowce - mu- conych zabytk6w, kt6ryml przema- 
C'towpmu. Nle moZna wlpc lek('pwa- si
 w I'!WOlch ust
pstwach wobec dzlennikarza, Carla Falconi z "Es- duchowlenstwo z "nl
st

hwym" zealnym zabytkiem... Dziwny I smut- w:Ja do nas hlstoria. Do czego, rzu- 
7;v(o lub OOrzucal: ustepstw taktvC'z- reZvmu komunistycznego tak daleko, presso", Kllszko oSwiadczyl' epLskopatem a more wblt: k1m mlr:- ny los... OstrQ. Brame uratowali i cajlJ,c te naz;wy, zmlerzam? 
nvC'h. bo one i:akzp 
twarzaia DPwne iak to uczynill biskupl polscy w pier- - PaiIstwo polskie nie przewlduje dzy Stolicr: ApostolskQ. a polskQ. hie- rwiernQ. 
 otaczajQ. Polacy zamde- NarOOowe dzledzlctwo powlnno byl: 
faktv. Tvm wlecei te pornimo tvch wszym porozumientu z l"ZQ.dem w r. obecnie zawarcia konkordatu z Waty- rarchir:. szkall na Litwle. otoczone troskQ. bez wzglr: du na to 
C'"T.V tnnvch nawrot6w - 7;vC'tp nlp- 1950. Partia liczyla w6wcras. ze u- kanem. Wspomnialem tylko 0 moZll- Nle przywiQ.zywalbym takZe pr
e- Ale zabytkowe koScloly w innych g-dzie sir: zna'jduje: w obecnY'Ch granl- 
Ilh t al?'anie nchal: must ob6z komllni- mowa ta wblie klin mtr:dzy "bezkom- woociach, kt6re stalyby sir: bliZsze sadnego znaczenla d
 uklad6w m1r:- miastach. mlasteczkach i v.ioskach? each pahstwa, czy'P07A granlcami. W 
stvcznv w klerunkll reali7.lTlu I orlda- promisowego" Piusa XII I Kurir: i bardziej rea.lne, jffillby eplskopat dzynarooowych, za,"?eranych przez DochOOzQ. nas g-Iosy 0 losie niekt6- Polsce Ludowej., w P.olsce bez przy- 
la
 od fioktrvnerstwa. W konfllkC'ie Rzymsk
 a hierarchi
 w Polsce. X. zmlenil swojQ. postawr: wobec pa:ti.- komunlst6w. Przewaznie SQ. one do- rych tylko katolicklch SwlQ.tyti. Pow- miotnlka, czy nawet w iIIlnY'Ch kra- 
tvm doktryna ntemz wciaz feszczp prymas Wyszynski byl w6wczas jed- stwa. Obecnie nie istniejQ. w Polsce trzymywane d0p6k1 sluZQ. ich in
ere- tarzam te relacje, choc sprawdzll: ich jach. Wymag-a tego szacunelk dla wla- 
bterze e-6re nad 7;vC'tem. alp ostatf'CZ- nym z najmlOOszych czlonk6w epi- warunkt polityczne, moralnp lub spo- som. Obecnoo6 w 'Yar
zawie kllku- nie spos6b. Przepi
kny ko
cl61 baro- snych dziej6w. Pami
ta:my ile rozg-Io- 
nv wvntk nie moo-p ulee-a
 WlJ,tp1t- skopatu, zaledwie cztery lata uply- leczne do zawarcla konkordatu. Na- dzlesir:ciu przoosta,"?cleh p
stw za- kowy w Berezweczu znaiduje sl
 po- SUo czr:sto propagandowego, na.daly 
wo 6 C't. Nle nel'!"ll1
c wlec WD1vw11. jakl n
1y 00 chwiU jego konsekracjl na tomiast posunlr:cie ze strony Waty- chodnich nie uchromla PolskI 00 naj- noc w zupelnej ruin1e. M6wil}. :t.e w obecne wladze sprawie skarb6w wa- 
teorp.tvczne forrnuly wvwterafa na biskupa I dwa od chwllt, gdy zasiadl kanu w kierunku przywr6cpnla sto- gorszego terroru w czasach stallnow- Samborzp koScl61 bernardyn6w za- welskich zloronyoh swego czasu w 
noUtyke komunistyczneg-o patistwa. na prymasowsklej stollcy. Nie mlal sunk6w dyplomatycznych byloby skich. WQ.tpll: wlr:c n
leZy, czr .samo mteniono na sklad. W Piflsku przebu- Kanadzie. Mogloby ai
 wydawat ze 
nle naleZv patrzp
 na nla wvl!}cznie jeszcze w6wczas tego wielkiego auto- przez na.'I uWa.Znle zbadane. przybycie przOOstawiClela 
apleza do dowano I zajr:to czr:aciowo na mag-a- skoro polskle zabytki kuIturaJne na 
Drzez pryzmat obowlQ.zujQ.cej dok- rytetu, jaki ma dzi
 w Kraju I na Po tym przem6wienia mustano zo- Warszawy mialoby na dluzszQ. metr: zyny XVII-wleczny kooci61 i klasztor wsch6d 00 Bugu znajdujl}. air:- w tej 
trvny. S'wiecie. Totet podplsanle porozumle- rientowal: sir: w kolach watykan- stanowll: rekojmlr:.. poszanowania jezuit6w. Los Innych koSclol6w' pin- chwili na obszarze "sprzymlerzonego" 
Nadzle1e na poprawA stosunknw nia, p61!icie na ugOOr:- wymagalo nle- skich ze komuni!ici polscy prowadzQ. praw KoSciola. A jeSli ldzie 0 tenden- skich nieznany. Czynny jakoby jest pai!stwa, zadba6 0 nle nie byloby ZII10- 
mtr:dzy Ko!;clolem a paflstwem wla- lada odwagl. niezgrabny i l1aiwny manewr, majQ.- cje "galltkaf1skie", - 0 groZb
 oder- tylko jOOen. PowiadajQ., ze w Nowo- wu ta.k trudno. Wyslai: komlsjr:-, kt6- 
fa. sip wlr:C' z ewoluc1a svptpmll nod Podobnle w r. 1956 prymas I blskupl cy na celu pr6br: dogadania sir: ze wanla katolicyzmu w Polsce. 
 Rzy- gT6dku celom kultu sluZy jOOynie ra by Lmlen1em rZij.du polsklego i na 
naclsklem kontecznoRc1 'f)()Wvc
myC'h. okazali g-otowool: zawarcia nowego StolicQ. ApostolskQ. ponad glowa.m1 mu, - jest to chyba najmmeJsze ze fara. Wszystkie inne Awil}.tynle kato- jego koszt roztoczyla oplelkr: nad ty- 
Inaczei m6wla.C' ktPTownfdwo komu- porozumipnia, chociaz i wtOOy bylo prymasa., 8Jby w ten spos6b oslabit: wszystkich n1ebezpieczenstw przed llokle tak w mieScle jak na terenie ml zabytkami. Istniej.e przeclet przy 
ntstvczne musl wld7.lp, fila slehlp ono podyktowane ze strony komuni- jego pozycjr: t autorytet. jakimi Koocl61 sto1. 
alosne logy sek- dawnpg-o wojew6dztwa albo 
Q. w za- mlntsterstwle kultury ZarZl}.d Ochro- 
praktvczn
 korzvR6 w porozumlpnlu st6w konlecznoSciaml chwlli I ct
kl- Znalazlo to sw6j wyraz nipmal na- ty p.n. ,:Kooci61 Polsko-Katoltcki" 51}. nied'bantu, albo ulpgajQ. bUr"Jlenlu, al- ny Muze6w i Zabytk6w. Czy ta in- 
:;0; Kooctolem. TakQ. przeslankq. moZP ml trudnoSclaml, w jakich znalazla tychmlastowy w artykulp ,.Osserva- tego naJlepszym dowOOem. 10 mleS7-cZI} sir: w nlch sklady, 6tytucja nle moglaby zainteresowat 


BALLADY 


I 


W ARIACJE 


WYScig na ksir:zyc OOwolany. 
Jm si
 niestety nie odbfdzie. 
Od Ka.z.ac.hstanu do Hawany 
Ro.zczarowaol wszyscy wszr:due. 


Gdzie przysmoA
 syta i obflta? 
Nle ma pszeDiC'y, nie ITIB zyta. 
W
'scig na ksi\"Zyc odwolany. 


Nagle oglosiJ Tass orr:dzie 
Ze nastl}pily wielkie zmiany: 
Wyscig lIB k..i
yc OOwolany. 
Niestety, juz si
 ole OObrdzle. 


Spichlerze puste, ska.rb wyprany. 
Dziesit'l: miliard6w deficyta. 
Gdy furezy brzuC'.h, z mr.zonkami 
Lkwita. 
\VyAclg na kstfiyc - OOwolany. 


Zapomnioo trzeba 0 tym blt'dzde. 
Sportowe przekre810ne plan)' 
Krlit
 komendl}. W tej komendzie 
WYScig na ksir:zyc OOwolany. 


* 


Nie! Nigdy ole uwien{". 

e to z tego powOOu. 
Nie mierz sowieeldej Rosji 
Psychologb). 
.hodu. 


Samopas Zjednoczone Stany 
Niech w lunatyc:znym tkwil} 
[ rozpr:dzle. 
sowiet6w w Derbach tych nie 
zie. 
WyScig lIB ksi
yc - OOwolany. 


Na Z&C'.hodzle to wazne, 
('1IY ludzie glOOnl, czy syct, 
Czy ubrani, c:zy goU, 
Czy brudni, c;z,y umycL. 


* 


Dlaczego't Co st
 8talO't 
.Juz byliScie tak bUsko... 
Jui tak sprawnie I gtadko 
Udawato sl
 wszystko... 


Zachlid lIB tym polega 
Ze on sit' z ludem liczy... 
Ze lic.zy si
 z tyrn wszystklm 
Czego Iud soble zyczy - 


Czy przede ws'lJy!ltkim ludzl 
N akarmil: 1 napolt:, 
Ozy pr.zede wszY8tkirn ubra
. 
Czy nasamprzlid uzbroit\ 


Telewizyjny sputnik 
Wyleciat zza UraJu, 
Nawet sfotografowal 
Drugq. stron
 medalu - 


Ozy wpierw wysylOO lIB ksifZYC 
Astronautyczol}. gondoll}. 't 
Na Zachodzie to wa.ine, 
Co Imide 88JIII wolq.. 


Jf'1MCLe jeden wysilek. 
,Jedna prliba udana - 
.Juz si
 zdawato Ze dzmlaJ 
Wieczorem. Ze jutro z rana, 


Ale w sowieckiej Rosji't 
COt to ZB mMlonka dzika't 
Lud czegoll ..chee" 't CzegoA "nle 
[chce't". 


t.e lada tydzien - pierwsza 
Noga proletariacka 
Postanie na ksir:iycu 
I wygra WYScig! ZDienacka., 


Czy wyScie spaAlli z byka't 


Na jeden krok przed me14, 
Bol..zewicki faworyt, 
Kos.monautyc.zny sZBJl'lpion, 
Sowiecki meteoryt, 


* 


Nle pamlfta.cile przyslowts. 't 
Powiada bez patosu, 
Ze w Rosjl sowieckiej, ryby 
I ludzie ole maJq. gl08U... 


Zwija ogon pod 81eble, 
Zami&!lt ieby slf chwatq. 
WiekopomlUj. uwieficzyl: 't 
Dlaczego? ... Co 8i
 stalo 't .., 


Glodol'! lle rnllionOw 
Lenin glOOem ZBJl'lonyU 
Gniewni '! Ile rnllion6w 
Stalm lIB lIrnlere zabatoZyU 


* 


Tak zdec)'dowat 88JII Nikita. 
Musia.l. Oszczr:dicie mu nagany. 
Nie ma pszeDicy, Die ITIB zyta. 
Wyllctg lIB ksir:iYc odwolany. 


Niechftnl't Wz1q.l: za. mordf. 
Kropi1J)C I'BZ, drug!, trzecl, 
Nie chee lecloo lIB ksir:iyc't 
Da6 czwa.rty ra.z. Polecl. 


GlOOny 0 kromk
 chleba pyta, 
Nie 0 banany I szampany. 
Lud gniewa sif, zfbami zgrzyta.. 
WySclg na kslfZYC odwolany. 


Nie. Die, to nie dIatego. 
To tylko dIa niepoznaki. 
;\11L..i byl: jaktA powlid 
Calkilem inny... ba... ja.ld't 


* 


D 


w 


I 


E 


I 


M 


WyAclg na ksl
yc odwolan
', 
Bo meta jes.zcze ZB daIeka 
I niebezpieczna. dla OzIowieka. 

al bylby niepowetowany. 


Gdyby kto mkJuJc ku satelicle, 
Na s.zwank byt jRki wystawlany. 
Nazbyt jest c.enne ludzkie zyC'ie. 
\VYRclg na ksi
yc OOwolany. 


Za duZe ryzyko w orbicle. 
Nil(' nam tryumly I peany. 
Na1lbyt jest cenne ludzkle Zycte. 
WysC'ig lIB ks
yc - OOwoiany 


* 


W cll}gn bolszewlckiego 
45-ciolecia, 

yrie ludzkie w Sowietach 
Bylo lIB wag
 lImlecla. 


\V kra.iu mlL'lOwych jatek, 
W kraju. gdzie stryczek I kulka 
Jest kant. .za kradziei swetra, 
Guzlka czy pliI-k08zuika, 


\V I(rsju czystek I zsyJek, 
Nag-Ie - roz to za Za.rty 't 
Troska 0 zyrie czlowieka, 
Argnment nleodpa.rty, 


Hamu,je if'h w pOl drog! 
PMled tryumlalnym wyC'Zynem't 
A iluz 8.'Itronaut6w 
Zgin...lo przed Gaga.r1nem 


I przed Titowern't Dzis m6wbJ 
o taktm wa.Znym wzglfdzlf'... 
"'iec.i.e, dlaczego ten wvActg- 
Na kslt'zyc sir: nle OOb{dzle? 


* 


\VyAcig na ksifzyC OOwolany. 
I.ot lunatyrznv. lot nadniebny, 
Juz .test Sowietom niepotrzebny. 
Od dawns. prZf'Z nich je-st wygrany. 


Hen. 00 UrsIn at do Plenin 
Od Jf'IT1l..tf'ju at do Wisly, ' 
\V..zystko 00 marzyJ Marx I Lenin, 
\Vs7Jystkle teorie I pomysly, 


Ludu ZWYC!fskl mrliwczy oWad, 
Potu I krwi i lez marston, 
Trvumf - Idea plus kilowat 
Plu.. kukurydza plu.. megaton! 
CaIA radO!lne wtdowtsko 
no kupy razern, piC' przy plnJ, 
ZdobYli wszy..tko! MajlJ wszystko! 
Gd71e jest to wszystko '! 
N a k8

tyru! 


Marian 


Hem a r. 


A 


R 


y 


sir: polonlcaml na tarenle Z.S.R.S.? 
:JakleZ to przymierze, w kt6ry:m tak 
prosta, tak naturalma apra.wa ni.e 
wzl
ta zostala na.wet pod rozwag-e? 
PrzecleZ kuIt takl,ch postaci histo- 

cznych jak Sdblesld. takich miejsc 
Jak Trembowla, w nlczym nie ura.ta. 
uczut narOOowych nas.zych SQ.sl.ad6w 
Wit:(: gdzie lezy przyczyna Ze v.ia
 
rezyg-nufl!. z jaklejikolwiek aikcjl, js..- 
kiegokolwiek wysil'ku, by zabe7JP'
 
czyl: te zabyt1d przed zni8zc:zenip,m.? 
Czemu 
godzono Bir: Ze polski BIad 
na ziemlach rwschodnich ma byl: z 
czasem zupelnie zatarty? Czemu lek- 
klJ, rekQ. pJ"ZelkreSlono 
 historil 
Polski? Prreciet nic by wir:cej rue 
trzeba nlz uzvskanla zgody czynnd- 
k6w rosyjskich, ukralnskf,ch, litew- 
skich f bialorusklch na objecle tYOh 
zabytk6w polska OCIhronl}. Nawet z 
ogranlczeniam'i, kt6re te czynniJd na- 
r

. Nawet bez partriotycznych ma- 
nifestacjl. Gdyby chociaZ zroblono ja_ 
klS kr.ok w tym kierunku! GdV'by da- 
no dow6d zainteresowania! W6wczas 
zostRJloby przynajmniej w rocznikach, 
ze Polska roSci soble prawo do ople- 
kl nad pomnikami swych dziej6w na 
w.'JChodz1e. 

{" ta opieka, g-dyby UZ)'Iskano do nlej 
prawo, pociQ.gllr:la.by wielkie koszta? 
A i)p kosztuje utrzymame towarzym- 
wa "Paloma"? PrzecieZ to stowarzy- 
szenle, ZyjlJ,ce z ogTOtnnyoh paf1.stwo- 
wych dotacji. ma wlaImie na CPIlu akcjr: 
k'!Itura
 poza In'a1Il!cami Kraju. Ale 
wladomo, ze rozwija dzi.alaln
 wv- 
lQ.czni.e w krajach ZachOOu. Wsch6d 
- nlby "sprzymierzony" - dla Tow. 
"Polonia" jest mm!knir:ty. Wladze w 
Warszawie uznaly Ze P.olacy na zle- 
miach zabranych i Polacy w g-I
bl 
Rosji nle potrzebujQ. pomocy. DuZo 
starafi i zabieg6w roSwir:cono otwar- 
ciu polskleg-o konsulatu w Chlcag-o. 
Ale 1'ZQ.d me walczyl 0 utworzpnle 
ch06by jedneg-o konsulatu w Z.S.R.S. 
Wladze komuni:styczne u
aly Ze kul- 
tura polska, JOOlI na.lezy do wschod- 
nleg-o obszaru, nie wymaga troski. 
Dlateg-o roszCZQ. pretensje do B
blio- 
tekl Polskiej w Paryz-u, choc znajdu- 
je si
 ona pod trosikliwlJ, opiekQ. Po- 
}ak6w - emigrant6w. Ale rue dbajQ. .0 
koocioly i budynk! hlstoryczne, 0 kap- 
re t omentarz.e na zlemlach wsohol- 
nlch, chociaZ te pomnild rozsypujQ. 
sir: powoli w proch. 
Tak czynl rZl}.d, kt6ry ch
tnle 00- 
woluje sir: do uozul: potriotycznych. 
Kt6ry - gdy wymaga tego taiktvka 
- stroi sir: w nacjonalistyczne J'l6rka 
i demonstruje troskr: 0 sprawy na- 
r.odowe. Dwte mlllJl"y' stosowan.e do 

ywych ludzl .J do pamiQ.tek h1storycz- 
nych oIslaniajQ. oblud
. 
Clr:Zko 'W'aZy In'zech nlepam!r:cl, nle 
tylko wobec czlowleka, ale wobec zie- 
mi, wobec oeglel I kamleni, kt6ryml 
zna.czone SQ. dzleje. 


Aleksa.ndrs Stypulkowska..
>>>
u 


NA ANfENIE (WIAOOM
 


Nr 925/926, 22/29 December 1963 


Gdzie 


. . 


, 
spoczywac 


ostatoi 


kroJ 


polski? 


powloleo 


W nr. 7 ..Na Antenie" postawili- giego d trzeciego rozbloru. Trzeba. bo- krypcle wawelsklej. Obok czarnej zdajemy soble spraw
 z istnlenia nie- okreSlonym po
dku formalnyrn. 
amy to zasadnicze pytanie. przy- w1em pami
tal: Ze Katarzyna chciala karty ma kart
 szczerozrob}.. Abdylko- widzialnego, serdecznego balastu, ja- Wszystko moze byl: przedmiotern re- 
pomnieli8my dzieje trumny Stanisla- w zasadzie nle podzJialu P.olski ale waJ:, podpisal ostatni r.ozbi6r PolskJ ...;. ,t ki kaZde pokolenie w Polsce dZwlga wlzji i krytyki lecz nle &w formalny 
wa Augusta. Udzielili8my glosu swiad- calej Polskii jako satelity. W tym w 
u z ty;m prrestalo tstni
 'V na swych ramionach, z dOiM tyraii- porzlj,dek rzeczy. 
kcm}- historii, kt6
y odtworzyli 1!0.- momencte jednak Stanislaw August paflstwo polSkie na przecUl-g z g6rQ. . \ } .. skiej wszechobecnoSci historli w na- Do historil naleZlj, zarowno kr610- 

m1ert.ny kr6le'o/sk,1 d'1"fL1}1at. M6w1!1- paka:zaJ: 
e nie jest prawdziv.:ym. m
- stu lat. Ale, eh
 Polaka zostaJ:a wy- '.... . szym Zyc1u, z jej dzialanla wycho- wle wlelcy jak i mali - m
e sta- 
smy, ze zagadmem
 m1eJs
 ostG;tme- tern. stanu: poszedl za swoJIj, mldi- mazama z mapy, na.r6d nasz ocaJa1 i 
,. 
 wawczego (we wlaSciwym lub nie- nu wybitnl iI przeci
tni. Stanislaw 
go spoczynku Pon:mtowskugo me po nacJIj" poszeR DR popuJa
 I. wy- zawdzl
C7Ja to w wieIkiej mlerze Sta- 
 wlaAciwym kierunku). I dlatego sto- August byllegalnym kr6lern polsk1m. 
raz pierwszy :znalazlo si
 przed sqdem :pad
 z ro11 h1storycznej. Z chrW'Ll1j, so- nlslawowi Augustowl', 0 czym zapom- sujemy c
o kryterla, jakich nie Koronacja i pogrzeb nalezQ. do for- 
opinii. 
e po 8prowadzeniu proch6w JUszu pruskiego utracl1 momlwoot nial, co przekreSlillJ lIlasz przedwojen- stosowanoby gdzie indziej; kryteria malnego poI'Zl}.dku hlstorycznego, kt6- 
Stanislawa Augusta z Leningradu do zrobienia czegok.olwlek ala P.olskJ w ny rZQ.d w spos6b zar6wno lekkomysl- 'Iff kt6re przy analizie i interpretacjl ry nle ma nic wsp61nego z t.zw. "SQ.- 
Polski, po tajemniczym nocnym po- Petersburgu. A do walkI z RosjQ. ny jak nleg.od:7lLwy. wydarzeti historycznych na plan pier- dem historii". Kr6lowle polscy spo- 
grzebie w wiejskim kosci6lku w Wol- Polska zupe1:nle nle byla przygoto- Nie 'byl "wojennym panem" (ja:k wszy wysuwajQ. wzglQ.d pedagoglcz- czywaj
cy na Wawelu nie wszyscy 
czynie 8poleczenstiWo zabralo glos. wane.. Zdrada Pros byla DIe tylko mawiano 0 nIekt6rych naszych kr6- IJI 14 ny. Historl
 U literatur
) uwaZa Bir: byli wlelcy, a oceny ich dzlalalnooci 
Wawei? War8zawa? Wolczyn? W6w- koncem dawnej Rzeczypospolitej, ale lach). a przecd
 wygraJ: bata1.l
 ta.k u nas od pokolen za instytucjr: wy- ulegly powaZnym rewizjom. 
cza8 w r. 19S8 najwybitniej8i intelek- d. koncern lkariery Stanis1awa Augu- wielkQ. te w por6wnaniu z nilj, bledl!lQ. chowawCZQ.. (Magistra vitae). :Jffill ZloZenie proch6w stanisla;wa Au- 
tualiBci wzi
li udzial w ankietach sta. Mote mogfuy byl potem OOegral: wspaniale wiktorie, odnieslone przez jut nie caly narM, to przynajmniej gusta w tajemnicy przed spoleczen- 
Wiadomo
ci Literackich" i "Ilustro- peWJUI. ogranicwIUJ. rolr:, gdy'by air: innyoh wladc6w polsk1C1h. CzytlWe per jego najwybltnJejsi synowie powinni stwem w Wolczynie bylo objawem 

anego Kuryera Codziennego". kcmsekwentnle trzyma111lowej pozycji. saldo jest na przy'ldad zwycl
wo swoje Zycle modelowal: na okrffilo- niedopuszczalnego zlekcewatenla pro- 
Rozgloinia Pols!ca R.W.E. rozeslala G
yby po kl
e .w
skowej z r. 1792 pod W,iedndem wObec wygranej bitJwy nych wzorach. "Oal nam przyklad tok6lu I po
u historii. Nle mote- 
obecnie nowq. an.kiet
. ucleild z insygmanu korocnny;mi za 0 konstytucjr: 3 maja? Odslecz wie- Bonaparte.. . .. , ..:Jak Czarnieeki.. .", my upodabnlal: sir: do praktyk partii 
Wawel? Warszawa? Wolczyn? Po gTanlc
 lub daI si
 W7JiQ.l: do nlewoH. defiska to ty1ko meteor. ty,1ko blysk, "Patrz KOOciuszko....., "Skoczyl Ko- komunistycznych, kt6re swych przy- TYMON TERLECKI . 
uplywie 6wiere wieku pytania na- W6wcza.s jaiko. flYlJDbol SUlWerenno- kt6ry zagas1 rychlo, a r.ocznd,cr: usta- zietulskl...... Przy stalym zagroZeniu w6dc6w grzebiQ. I ekshumujQ. w za- 
brzmialy nowq. trl!9icznq. tre
ciq.. W 
l- 
 miMl?Y pewllen wplyw na powsta- wy m8(fowej Bwir:clmy co roklU wszr:- naszego istnienia zbiorowego 00 stu- leZnooci od aktualnej konlunktury po- Sprawa Stanis1awa Augusta Po- 
czyn lezy za Bugum. WtfkBzo
c 
'o/1q.- nie kOOClUszkow.skle i p6Zniejsze wy- dzle tarn, gdzie nas losy zaniosl:y. leci, kryterla polskie sBQ. rzeczy litycznej. niatowskiego wydaje sl
 sprawQ. wy- 
tyn w okolicy Brzekia zann1cm
to. darzenJa.. Udzlal Stanislawa Aug-usta w tym uwzgl
ial: muSZij. pierwiastki mo- Zlozenie proch6w Stanlslawa Au- roslQ. z kompleks6w, sprawQ. usta- 
Ko
cioly zamienia si
 w 
wietlice i To powstanie ibyro jedynym, w pel- dzlele b
 przemotny, Bled jego r
i, ralne. W odr6Znieniu 00 znanej for- gusta na Wawelu byloby aktem w1onQ. w falszywej perspektywie. W 
aklady. Pytamy zatem - nl uzasa.dnixnym powstaniem polskJim. jakte dyskretny, zn.at w ka.zdym pa_ muly Nietzschego, u nas nic sir: nle szacunku dla nlezaletnego od poli- r. 1938 albo naleZalo go zostawll: na 
czy proch'll Stanislawa Augusta po- Sprawa paiistJwa pol8k.lego bym juZ ragra.f.le, w niemal kaZdym s1owie, dzieje "poza. zlern I dobrem". Postal: tycznych ..sezon6w" porzQ.dku histo- NewskIm Prospekcie czy na wiecz- 
winny spoczq.c obok innych kr616w w.tedy przesQ.dzona, a dla spo1eczen- trudnoSoi zaS, kt6re s1
 przed nlim ze- historyczna, kt6ra wybila sl
 dzlr:ki rycznego' kt6ry cechuje dojrzale, u- nym wygnaniu w Petersburgu, alOO 
polskich na Wawelu? Czy w Warsza- stwa insurekcja b
a StosunkOlWO 1Da- wSZlj.d pl
trzyly, roawaly si
 byl: nde talentow1 politycznemu, dyplomatycz- formowane narody bez wzglr:du na pochowal: z szacunkiem godnym na- 
wie z uwagi na zaslugi ostatniego 10 kosztowna. Natomiast pozostawilta do ,pokonanla. I tego wlailnie kr6la nemu, organizatorskiemu, gospodar- ich ustr6j. rodu wolnego od uraz6w, zdolnego 
kr6la pols1ciego dla 8tolicy? Czy 
 u: olbrzym1 spadek poHtyczny: unlwer- pochowano w nocy, w tajemnlcy, jak skiemu, a iDie blysnr:la takiml przy- do patrzoola z dystansu na sieble i 
wagi na jego przewiny, abdykacJ
 'I. sa) po1a.n:lecJd, trady'o
 kosynier6w I zbrodniarza. Pambt-tkowy medal koronacyj- mlotami, jak niepokalany patriotyzm, na swojQ. historir:. 
POdpi8 zlozony pod aktem ostatniego kadr
 jak.obl.n6w, czyli rewolucyjlIlych Czegok.olwlek sl
 tkniemy, przeg1lj,- ny Stanislawa Augusta, wybi- niezlomnoM przekonaii i charakteru, W. A. ZBYSZEWSKI Stani8law August byl ostatnlm kr6- 
f'ozbioru _ POZ08taC majq. na wiecz- patrlot6w, ikt6rzy uksztalt
 caly dajQ.c historlr: ostatnlch lat XVIII w., ty na. jego zlecenie 25 listopa- duch walkI, nleporozumiewan1e si
 Kryptr: wawelskQ. nazywamy "gro- lem Polski szlacheckiej. Byl Przy- 
nym wygnaniu w WolCZ1f7tie. . polskJ XIX w. 
e w. ICZaS1e powsta- wsz
le, co krok wldzJtmy lnicjatywq da 1'764 przez m
 w Lon- z wroglem, w naszym zblorowym 00- baml kr6lewskiemi na Wawelu". Nle tomnym Bwiadkiem jej trzech roz- 
Drukujemy nizej dalsze odpoune- nia kr61 StaS JuZ we byl aktorem Stants1awa Augusta... Kl6z byl mece- dynle czuclu stanowi swego rodzaju "obce jest to calkiem Scisle, 00 w tej kryp- bior6w, czlowieklem, w kt6rego go- 
dzi w opracowaniu Alek8andry Sty- na scenie htstorycznej, tylko staty- nasem plerwarego w1elkJego hi.storyka c1alo" w polsklm panteonie. cie znajdujQ. sl
 groby m
w zna- dzily one przede wszystkim, naocz- 
pulkow8kie;' pierw8ze ukazaly si
 w 814. Po ikl
sce r. 1792 przystlwil do polsklego, Adama Naruszewlcza? Kto Walka 0 woInosl: i nlepodleglool: komitych, ch
 nie dyna.st6w czy kr6- nle I symbolicznie. I mote najOOle- 
nr 8 ' konfederacji targowioklej, kt6ra mla- kr61ewskQ. opliekQ. otoczyl Kprnisjr: gdyby St:a.nie}a;w August nle stworzyl (duchowa tl"eSl: zycia polskiego od 16w elekcyjnych: ksi
ia :J6zefa, Ko- sniej. Czy byl on 1m wlnien ?Na pew- 
. . la jut charaikter rosyj:sklej par- Edukacji NaukOlWej" Jct:o uczcll dz1a- dia ptsarzy sprzyjajEl-cych warunk6w stuleei), wygnanie, wI
zienia, marty- sCiuszki, Mickiewicza, Slowackiego, no nie, 00 stanowily ostateczny sku- 
ADAM PRAGIER tii agenturalnej. POWBtanl,e przyj
l z lalnoot X. stan.Ls1awa Konarskdego i odpoMedn1ej atmosfery. Nlecha;J rologla w 7lMzych szczeg61nych wa- wreszcie PUsudskiego. Z druglej stro- tek dluglego procesu i zlotonego splo- 
j est blerIUl sympatlll- PoI:em b
 juZ tyl- kto sulbwencjonowal archiItektuT
 i w1
c sobie leZy w warszawskiej ka- runkach nawet u przyw6dc6w zastQ.- ny, nie wszyscy nasi kr610wie - 00 tu okolicznoSc1. Za wlnr: motna mu 
Krypta wawelBka przenac:zona ko przedmdotem wotonym przez Ro- malarstwo i piBmdenno!ctwo f tea.tr? tedrze. pll: mooe nleraz inteligencjr:. umie- Lokietka - spoczywajQ. na Wawelu. tylko poczyta.(: Ze nie byl czlow1eldem 
dla kr6l6w i cz1onk6w rodzln kr61ew- sjan. I na za,}mf1czenie zrobR It
 jednll- Kto placil dlug:! poet6w, kto ich... j
tnool: 
dzenia, talent strateglcz- Nie ma tam Warnef1czy'ka, kt6rego na mlarr: tych tragicznyeh okolicz- 
sk1cl1. Nie tneba bylo b1 
 rzec:z, kt6rej me musla1 i Icl6rej nle ublera1? Najw.lr:kszemu poecie pol- WAC 'l- AW GRUBI ""' SKI ny. Po owocach Ich wcale nie pozna- zwlok nle odnaleziono. Nie ma Alek- no
c1, ch
 wydaje sir: wQ.tpliwe czy 
krolem aby tam spoczy:wa . 
yJV
y powmien byl zrObl
. Odesla} insygn4a Skiemu XVIII w. Stantslawowi Trem- s.. n cle je, Nar6d nasz pod tym wzg-Ir:- sandra pochowanego w katedrze wI- jakikolwlek Inny czlowlek m6glby :Ie 
wa tam niejeden kr61 zly. I l=6 to koronne Katarzynie. bec
lemu, kr61 sprawil iutro i t
 Mimo rzeczywiste mote. ale 1 uro- dem jest an1elsko vvyrozumlaly. (Bea- lef1skiej. Nie ma Walezego, kt6ry odmlenll: I odwr6cil:. Zapewne ktoS 
oalkiem w 
u, bo dla w, Utrzymanie si
 w roll jest rzecZQ. poeta, utracjusz zreszl4. i karclarz jone r6wnie6: winy, przypisywane tyfikacja Rydza w toku?) - Nile bez byl pochowany w SaInt-Denis a.Z do optymaInle dorastaj
cy do wymlaru 
pom1eszczende w grobach kr61ewski
 w polityce Ibardw trudn
: wymaga spod ciemnej gwiaJzdy, zasypywa1 8ta- przez niekt6ryoh historyk6w Stani- pewnej racji zwyklo sir: czasern prze- chwill, g-dy rewolucia sprofanowala wydarzef1 bylby sl
 zachowywal wo- 
ode jest tAdnym od:znaczeJ[1i
lale: skromnoSci, 
wiadomoAc1, te jest s1
 nlelawa Augusta 
stami w kt6rych slawowi Augustowi, jako ,kr610wi pol- blJkiwal: ze w6dz przegranego pow- nekropolil: kr616w Francjl. Nie ma bee nlch Inaczej - godnlej I bardziej 
turalnym nastwstJwem ich k blew j tylko elementem w 
lu narodu, a zrrajduje.my pow.t:ar7;ajEl-ce' si
 bez kon- skiernu, 
alam sobie uwatal: go stania bllZszy' bywa polskiE".mu sercu LeszczyLisklego, kt6ry jest pochowany konsekwentnle. Ale jest to dziedzina 
Acl. Dopdero w Polsce po
t.k
 nie wcleleno!em int'eresu narodowego. ca proSby 0 zalagodzenle wlerzyc.le- za monarch
 znakomltego i za po- od wodza opromienionego aureolQ. w Nancy. Nie ma Augusta m, kt6ry czystej spekulacjl. 
znaIazJy sl
 na Wawelu szczq; . Wymaga charakteru. Wy;maga nie- 11... Znana jest troSka Stanislawa Au- staC w naszych dzleja.ch szczeg6InIe wlktoril, a dziejopis nad WlslQ. jakby umarl w Dre
nle I tam zostal pocho- Faktem historycznym jest ze kr61 
I1.8Ijwybiltmll.ej.szycl1 w narodzie: K.o- zalemego umyslu. Z nowszej hfstorU gusta 0 rozw6j nauki na przylklad wybLtnQ.. 
e w wynlku pierwszej woj- z pewnQ. nieufnOOciQ. odnosll sir: do wany. Nle ma MarysiEmkl, kt6ra spo- Stanislaw August, konkretny czlo- 

U87JkI, ksl
cia :J6'lA'Jfa, Mickiew!cza, P.olskl umo!a1:bym przytoczy
 tylko je- astrcmomii i f,lzyki, ikt6
e kr61 ota.czal ny kwiatowej odzyska!iSmY n1epod- sukces6w nie okupionych wysoklml czvwa w BloIs. wlek Zyj
cy w okreSlonym czasle, za- 
Slowa.cldego, Pl1:sudSktlego. Ale kryrp- den przyklad, Romana Dmowakiego, 8WQ. oplekQ. sprOlWadzajQ.C z Londynu leglOOC, Ibylo to w wielkIej rnferze je- stratami. Tak wlr:c moZna bylo twlerdzll: te waZyl na losie swego kraju nle swot- 
ta wawelska, choc w ten spos6b sta- kt6ry we wczesnych latach trzeciego najnowsze 'kosztowlIle lunety a z Lei- go za grobem zwyc1
wo. Kulturze Kto jak kto, ale Stanislaw August i sprawr: zwlok Stanlslawa Au
sta mi slaboodaml, lecz tym co bylo W 
m sl
 poniek1}.d paIIlteonern Polskd po- d1Jiesir:c1Qleola 'b.w. uwaiJa}, Ze na tIe dy przyrz
dy, 
Q.ce ostatnim krzy- bowlem i cywIlizacjl, ku jakim nas 
a brak niepowodzen 
 kl.r: sk uskar- wolno pooostawic przypadkowi I nle ni":l najlepsze, naprawdr: nlepospollte: 
roZbiorowej, me stra.cYa przez to swo- 6w.czeEIIIeg-o ukladu europejaktego jest ikiem technikl. pObudzil po rozkladowym panowaniu za
 si
 nie m6gl. :Jffih mlmo takich bawll: sil: w przenoszenle jego zwlok. SwIetnQ., wlelostronnQ. IntellgencjQ. I 
jego charakteru, mdejsca ostatnlego dla Polski korzystrrlejsze, by rZQ.d1Ji1:a Na doszczr:tnie za czas6w saskJch saskim, zawdzi
liSmY pragnienie pozornych "kwalifikacji" typu nega- Ten pogllj.d mial za sObQ. pewne ar- europejskQ. kulturQ. umyslOWllo. Z je- 
spoczynku kr616w. Wlikt ni
 lewLca niZ jego wtasny ob6z po- wyjal'Owionym gruncie orM i sial nie- samoistnOOci patistwowej i moraIne tywnego, nar6d nie zamknQ.1 go w gumenty, p6ki zwloki Stanlslawa Au- g'O dzlalaniem i imleniem lQ.czQ. sir: 
,Stanislaw August mia1 z1y P eki ' lityczny. strudzenie dbajQ."C 0 rzeczy wilel1de d slly wyzyakania 6wczesnych mlr:dzy- swyrn sercu a zast
pom pir:knOOu- gusta spoczywaly w kOOclele f3w. Ka- dwa rozstrzygajQ.ce pobudzenla. :Je- 
spotlkania IZ Hist.orill- .Byl czloW1l ern drObne. Kanal Kr61ews1cl t fabry.ka narodowych okollcznOOci polltycz- ch6w I pobla.Zliwszych hlstoriogra- tarzyny w Petersburgu. Sam ogll).- 000 - wyratone w kon9tytucji trze- 
epoki rokoko, nilby f'lgurka z sa8ldej porcelany, pa.la.c lazdenkowskl i, jak nych. f6w nie udalo sl
 swyml utworaml dalern ten kOScI61 I ten. gT6b w r. 1933 ciego maja - nakazvwalo przemlanr: 
porcelany, a mial do czynienia z part- ZYGMUNT sir: zdaje, pterwsza w Polsce fabry- Zasladl na tronie gdy spo1eczen- i pracaml przybllZy
 go do zbioro- I bylo to jedno z najstrasmiejszych ustroju jako warunek lstnlenla zblo- 
neramt z epoki renesRmiSU: z Frydery- NOW AKOWSKI ka... czekolady. I plerw8ZY, wyhodo- stwo 'byro ro2lp1'z
Zone, magnaterla. pi- wej wyobraZn.i hlstorycznej spo1e- Wl'aZen w molm Zyc1u. Caly koocl61 roweg-o. Drugle - w intensywnym ty- 
kiem n, kt6ry tylko stroll m1ny I'D- t wany w P.olsce... ananas. Oczywl
e, jana samowolQ., a sq.siedzi nasi zacho- czep.stwa, na zasadzie "taryfy ulgo- byl wypelniony nr:dzarzaml, m6wi
- ciu duchowym, w OOwIac1e, sztuce, 
kokowe, ale byl lisem d wr:tem na G:rz
jmy 
bJle 
? ;akp

 droblazgl, nlc wi
cej. Latwiej' pisal walt sir: jak wlamywacze. NIp latwa weJ" dla dzi
jowych pech
c6w, ozna- cvmi jut skaZon
 polszczymQ. I gdy nauce - kazalo upatrywa
 t'l:kojmir: 
1I1.ia
 renesaID.sowych wliadc&w 
o- ter"
 n e

y . r hall sI po francllilku n!iZ po polsku ale wla- to praca i nie jednodniowa, oklelzna6 czat to moze jedynie spizowQ. trwa- clcha Msza sir: skonczyla - na 00- przetrwania narodu naprzek6r wszyst- 
skJJch.; z KatarzyIlJl II - tygrYSIC1l-. urg'U, sJan1e zac owa 
 wo- dal lIlaszym 
y'Iclem wsPaniale a pospollte rozwydrzenle oprzytomnll: lool: specyflcznie pol skich probierzy prawlanip sumy 1 na kazanie sowle- klemu. Te dwa oodtce dzlataly tw6r- 
Dna to podnlosl:a go ze swojego lego- 
jegO p
ZWoic1e \ ca
 PawN I troszczyl sir: 0 to, iby jego br
ek masy, zataczajQ.ce si
 
 Mmlelu bez- wlelkoScl. W glr:OOko zakorzenionej ciarze nie pozwalali - wszyscy cl coo przez calQ. niewolr:. Doprowadzily 
wlska i obdarowa1a k01'Oll4 polskQ.. k -I m
 asno:;:=- e orocn
 pod na kslQ.
 :J6zef, nle wynarodowll sir: v.: karnoScl. Gdzle Indziej Poniatowski recepcji tej nleprzeci
tnej postacl w zebracy oblegll mnie fak stado wy- do odzyskania wolnosct. Zachowaly 
:Ja,}m ikr61, StaIDislaw August byl pe- s ran e. umnr: u eszczono w - W1edniu p6Zniej zaS zrnusza1 go do bylby Ludwikiern XIV. U nas nle SWiadomo5ci (a chyba i podBwlado- g-Iodnialych zwierzQ.t. blag-ajQ.c 0 da- wartoocl do dzlsiaj. 
len dobrej wolt oraz zbyt s1a1by, by zlemiach koocio1a fw. KaJt:arzyny, bywanIa: w teatrze polskLm. :JakZe mial _ jak sz
liwszy 00 nlego Le mosci) narodowej najwspanlalsze 0- tek Pamietam, Ze juz W6WCZM opu- Taka perspektywa wyznacza w r. 
t
 dobrQ. wolr: um.l
 doprowadzil: do 
le =ak 
:rn
 

 jej 

o- trudno to wszyBtko wyliLczyl:. Rol-Solell _ poprzednlka, kt6ry przy blady czwartkowe, przerzucanle mo- szczenle teg-o g-robu w tym p6lnoc- 1963 na mlejsce spoczynku Stanlsla- 
kanca. A p.onadto, jakZe m6gl byl a ern k reus 0- W hLstorii poUtycznej ma kartr: pomocy mlnlstra-kardynala 
cinal stu rnfr:dZY PolskQ. a reszb}. Europy, nvrn koSclele, w domu nlewoll wy- wa Aug'Usta Warszawr:, w kt6rej - 
skutecmle opieI'18.6 s1
 pot
miej,szym 
a rrz:: 

dZ, :t
a cz
ol
wle- czarnQ., w hlstorio! kultury kar:t:.{! zro- glowy warcholskie ibez liitOOcI. {,wjatly mecenat, slowem - olbrzy- dato ml sir: haiiblj. I skandalem. DzI- plerwszy i jedyny z kr616w polskich 
wrogom, w paii,stwle bezrzQdnym:, bez za a 0 
 os.' apomn e V 0 tQ.. P.o wt6re Ib
 ikrolem, a kr610wl W ankiecie "Wladomooci Literac- mie zaslugl w dziedzlnle kultury, wllem sll:, ze 6wczesny nasz rzllod i-sir: koronowal, w kt6rej tyje ty- 
wojska, bez Skarbu, bez admdndstra- t
:
rumni
 t6
t 0 n1
f n
m
la1, nale.ty sI.
 to co jest kr61ewskiego: kich", na kr6tko przed drugQ. wojnQ. nauki I sztukl, blednQ. w zestawieniu komis1a rewindykacyjna. kt6ra w6w- sl
cem dziel swego umyslu I smaku, 
cjl, bez oowlaty? :Jako oz1owteik, fJY- a. na r .0 prze ue em g-robowlec DB Wawelu. I tu pow1nIIla SwIatowfJ, wyrazilem poglQ.d, Ze zwlo- z chwlejnQ. postawQ. monarchy wobec cza.., ul'Zl:dowala w Lening-radzle, nie kt6ra wznl6s1 na poziom stollcy euro- 
tuac
 t
 dobrze rOZtllIllial i CIhoial jll- 

?y s=:
a mz m
 by p

 ustal: dyskusja. N1e zaglQ.da,jmy do ki Stanlslawa Augusta nalety zlo- 6wczesnych interes6w polltycznych doma.g-aj
 sll: pOOmiertnej repatriacji no1skiej, z kt6rej stworzyl symbol 
zmieni
. Za jego 1"ZIj.d6w powsta1y d .: I ild T tw
 tU
 tal sp
a wszystki.ch trumden kr61ewaklch na t;yl: w grobowcu na obszarze Lazie- kraju. Nawet wspaniala (jak na tam- Stanlslawa Augusta. nowoczesnej Polski. 
plerwsze elernenty nowoczesnego paI'i- 
 lO s . bl a 
 s } o
 j 
 
 Wawelu bo za.prowadzillOby to nag nek. Dzisiaj ten poglQ.d przypominam. te czasy) ustawa trzeciomajowa nle Lecz ten skandal przybral ootwor- 
stwa pol8k.lego, wbrew oporowi 
- m a a prze .eg za: . 0 g- u. ' n e- zbyt daieko. :Jest to jego rnfejsce ba.rdzo wJasne. pozwala dzislaj patriocie polskiemu ne rozmlarv. z chwilQ. g-dy Sowlety RI 

 magnat6w t clerrmego motlo- g-od:zlwy. Trumnr: 'Przewie'lJlono po cl- Stanislawowl AUguiStowl rzyszlo Tutaj mu sl
 nalet;y wypoczynek zapomniet 0 nieszcz
snej k()laOOracji same zaZl},daly bySmv zabrall zwtoki MA A 
chu szlaoheckiiego. On bra1 udzda1: w chu, w nocy. by bez 
adn)h c
remo- p8lIlowal: za c7AS6w nadtrudlIllejgzydh wleczny. Po dlug-otrwalym panowa- krola z uosobleniem grzechu ffiTIier- ostatnlesro naszego kr61a w r. 1938. DANILEWICZOW A 
spisku, kt6rego owocern bybl.. konsty- nil 1l1okowa
 jQ. w kMcle 
w 

 1 placll: za wMtyewych poprzedDJiik6w. nlu pe1nym udr
k, nlech spocznle w telnego - z carycQ.. Zloo!iwe wler- motvwu1
c to zamknieclem kOOclola Sprawa jest prawdopodobnie naj- 
tucja 3 maja. Gdyiby rtyl 0 klilka.d1Jie- skim. Podobno rzad pOlW me To pewna 
 decyzja naszego przed_ Lazlenkacl1 warszawsklch, w stollcy. szyki 0 intymnych uciechach Ponia- 'rw. Katarzyny. byl to tez skandal. bo doskonalej 000' tna 16wnemu zain- 
alfJ.t !at p6Zniej, 
MbyAmy go 2:

 r}:d



'::6ZI' mI
 
 wojenneg
 rZQ.du byla krzywdZQ.ca w Po owej poSmiertnej jego podr
 do towsklego w petersbursklej alkowie ko
d61 ten byl polski I polsko-metro- teresowanemu J
 starftslawowl Augu- 
ta.k, jaik wsporrrlna 51r: kdlku mr:Mw zy . . t.adnguJ3 najwytszym stoprrlu a podj
ta bez rodzimych wloScl. po tej zatajonej zrobily swoje. Odegraly bodaj tr: sa- pohtalnv, katedrl). kllkuna!rtu plsk1ch stowi Ponlatowskiemu I reprezentu- 
Z okresu Kr61estwa Kongresowego. Wawel nie wpuAcI I w mlalym ;:- wy.sondowa.n!a opinli publicznej i ka- 'Przed naml podr6Zy w wolnef Polsce. mQ. rolr:, co w wlerzeniach glr: bino - arcyblskun6w dill. calef RosR :Jezeli j
ej go g-arncl prochu W odnalezlo- 
:Jego bilans Zyolowy. jako kr61a, padku nle pozwoU na 
 woo s a ryg-odnie lekkom
lna Zamiast 
bvSmY zmarleg;, kr6la wych ludu poznansklego wlzja "kuse- Rosjanle zo.crtawlli po dzlA dzleti koo- nych niedawno notatk
h Prusa wy- 
wypada n1edobrze, bo poddawal s1
 w P!!Tzebie. Ot6
. po l'.f

' 
- :Jesteamy dzisiaj z
peb1ie bezsilnd.. wledIl w majeetacie naroOOwym na go Nlernczyka", wyslannika piekle1. cl61 Saint-Louis des Fran
a1s w czytalam podejmujQ.Ce t
 mySl - 1 
przel1l'ocy t nile umial s1
 jej opleml:. pada1:
bY stwlerdzl
 czy 0: 'g1 - Stal: nas jedynle na protest przecilwko Wawel. Czy moZna przejSl: o
j
tnle wobec Moskwle ala g-arsteczkl t'rancusklch niejako przedlu:t.ajq.ce jQ. zdanle: 
Okoltczn
 w lp6WIlej mlerze lago- sudskl wyra7JR taJklJ, wdlr:, po 'l"U ': profanowaniJu trumny ostatn1ego kr6- kryteri6w, kt6re zrodzlly siC z posta- katollk6w. jak1m prawPTIl pozbawlall "Gdy czlowiek rozsypuje sI
 w roch, 
dz4cQ. b
ie dla mego chyba. to Ze za
, co I,nneg'o Wawel I asy
 woj la polsko!ego Dzj
i Rozgrosni Rad1a H 'I- M wy obronnej zbiorowOOci zagroronej callj. rzesze kaltol1k6w-Polak6w koSo jego sily Zyclowe muslaly zuJl: sir: 
1 w IIlarodzle prawdzlwy op6r pod- aka. a co lnneg'O 1)OgTzeb, kt 'I'Y nor- WoInej Eu
py _ nlechZe ten pr.o- MIC As.. SA BOR w swoim niezaleZnym istnieniu? cio1a polski£g'O w Lening-radzie? na stworzenie nowego bytu" To wla- 
nl6e1 s1
 dopiero po ro2Jb\.orach. Sta- malnie jest udzJla1em nawet pogpo11- test odezwie s1
 najslilndejszym echern! Najlepszym rozwiq.zaniem byloby, :Je1;1l Idzle 0 moje skromne zdanle :Jut w6wc?.8s oOOjetnool: I blernoBt: 
nle da sir: powiedzl
 0 St
nlslawle 
nis1awa. Augusta nte spotka1o meby- teg-o przest
pcy CZy kafdamiarza. aby Sowlety oddaly Wolczyn Polsce, (podkreAlam, Ze n1e jestem ani hlsto- 1"ZI}.du rpolskleg-o wobec prze
ladowa- Au Scie' z asl zbladl I zszarzal ja- 
wale 
e by Ib
 ulkoronowanym Braklo ty'lko, 'by pochowal: kr61a z
. a jeszcze lepiej: bialoruskiemu sta- rykiem ani autorem kSUJ.zek histo- nla katollcyzmu i polskOOcI w Rosji ko 
lowiek g 
Ioki jego obr6cily sie 
Rejtanem. Ale jako cz1owtek, kt6ry murem omentarny.m! Car rosyjskl JoZEF WITTLIN nowi Stan6w Zjednoczonych Europy, rycznych), wcale bym sir: nie czul byly nle do po1r:c i a. w proch -' trwa nadal jako bol 
w mrokach Polski posaSkiej toroww: vAotyl mu koronr: na akronie, a strQ.- :Jakkolwielk 00 anikiety WIOOomo- zwil}.Zanemu w serdecznej unU z SQ.- dotknir:ty wladomoociQ. Ze doczesne Lecz z chwlllj.. g-dy Sowletv przy- wlelkieg-o zespo1u trwalych w
ooci 
drogi kulturze, mwtacle" dobrej 00- cll mu jQ. z glowy prezydent MOOcIc- 
c1 Literackich" up1yInr:lo 6wIerl: w1e. siednimi stanam1: polskim, litewsklm szc
tki kr61a Stanislawa Augusta wlozly do Sto1pe6w trumne o!';tatnle- kulturalnvch kt6re formowal I kt6- 
ministra.oj1 d praJWidlowernu r,07JWojo- kl! ku wypehlionego wydarzenilaml krt:6- I ukraliisklm. Ten gr6b ostatniego, spoc
ly na Wawelu, tyro bardzlej Ze goo kr61a polski!'Jg"o. decyzja Slawoia, rym patron
al jako jeden z naj- 
wi patI.stwa na przyszJooc, zashlgUje Zrdbll sl
 krzvk, podnlos1a sir: fala re' mog-1yby nasycil: so1f). setJd lat nleszc
liwego, mooe s}abego, lecz nie wszyscy lokatorzy tego przybyt- powzl
 w tafemnlcv przed spole- f3wiatleiszych w}adc6w epokl OOwfe- 
na oc
 dodatniq.. Ostatni oz1owiek, protest6w, przodowaly za.tj 

j epra- nle nmiej 191:osunek m6j do wszelkdch na pewno wybitnego 1 sympatycznego ku s
 uosobieniem absolutnej niooka- czenstwem. bez naradzenia Hie z nl- cenla. Blr:dy polityczne popelnlall - 
kit6ry nosll :k:oron
 krolewsJu1, n4epod- wie ..Wd'adom
ci UteraCkie , rOZDI- pogrzeb6w (lIlocznie z mynn wiasnym) kr61a Rzeczypospolltej tych czterech zItelnMcl. Znala2'l sir: tam, na przy- klm. bez 7.asiasroiec1a oplnli na1bar- i to niejednokrotnle - monarchowte 
leg1ej Rzeczypospolitej, powiInien zna- suflj.c wlelklJ, ankiete, w kt6ref wziell uroczy.stych czy nte uroczystych 
 nacji powinlen byl: otoczony naletYI4 klad, peynen monarcha niewysokiego 
iej kompetentnei.osoby, t.zn. arcy- tej mlary co nieposzlakowany :Jan III 
l
 wieozny spoczynek po wygna- ud1Jla1 historvcy, ltterac1, d1Jlennlka- zostal nIezmlenlony a w1
 _ raczej czcill- Lepiej bylo pochowal: go swe- lotu, mlZerota pod kaZdym wzglr:- blSkup'i krnkowsklegO. D6
nlp1szp
o SobIeski Czasy saskie" sq. symbo- 
ndu petersburskian t wollczyilskw, w rze t w 0g-61e 'Przedstaw.lclele opl.nll nlech
tny. Biol"lj.c 
makte pod uwagr: f{0 czasu na Wawelu, ale - stalo sir:. d
, i tet sl
 kwiat polsklch wlerzef1 kardynata Saplehy. Rtr6ta gTob6w lem upadk
 zar6wno polltycznego fak 
krypole wa;welsklej. pubJilJcZi!1ej. Gliosy bvly r01JlTlairt:e. mkt fakt re czynnLJd decydujQ.oe" 0 eks- Teraz chyba tylko obawa desakra- me zawalil w gruzy. Kr6lowl Stasio- kr6leowsklch. byla jednym z na1g-or- I kulturalnego Nikt nie rib jed- 
jednalk nie poMW!lJlI1: ani wvboru mle:!- hum
ja
h. pogrzebach 1 talobnych cji (?) moglaby usprawledliwll: jesz- wi, jak wlemy, nie powiOOla sir: prze- szvch skandall w dziemch 20-leci
. nak projektu 'rewizjl 
 
wel- 
sea ano! tynn lbardrlej hanlebnego 8p?- obchodach ku czcl znakom1tyc:h Pola- cze jednQ. poBmlertnl). przeprowadzkr:. prowadzka na Wawel. Podobno Moo- Tradvcja naRza nie POWiada wcale ze skich pod kQ.tem aw moralnych 
WOJCIECH sabu, w jakl rzI).d tl: ;rzecz zalatWll. k6w, naleZaly w r. 1938 do zupeb1ie Nie SQ.
, Iby taka obawa zachOOzila. cicki nie po
om. "Nie zasluzyl na gorOby wawelskle sa. tylko dla dobrych poszczeg6lnych ich pr 10kator6w dO 
W ASIUTYNSKI pewnt uczestntcy aniklety wyraz.lli Innego "kr
gu" ludzk1ego f pol1.tycz- Niech wlr:c "Kr61 Stall' doczeka w ten zaszczyt! - zawyrokowali u nM kr616w. Nil. Wawelu spoczywa Au- wleczneg-o spoczynku. 
. 61: st znaDZ- zdan.Ie, te 'kr61 powin1en by
 pocho- nego nlz w obec.nej Polsce., 
 IJZ Wolczynie naszkicowanego w pierw- cl, kt6rzy uwaZalI siebie za spadko- J!"Ust II. kt6rv byl pod kaMvm wzg-Ie- Stanislawow1 Augustow1 naleZY st
 
Nle poEle1aan na 0
6 guClh u m tak wany w War.szawle, W katedrze lub trum'nr: z tyrn co zosta1o w ntej ze szych slowach tej OOpowiedzl Ideal- bierc6w hetmal'isklej chorQ.gwi, ale w dPTIl monarcha 
orszvm I bardzlej przeto t zw wieczny" a wlec spa- 
nej 
c1 rodak6w, ry !C w 'J)al'ku mzlenkowskLrn, llXiecydowana St&nislawa Augusta powinno si 1"Ze- nego rozwlQ.zanla! godzinie pr6by nle blysn
li geniuszcm zdradllwym ad Rtanlslawa AuJ!"Usta, kojn I 
t
 grob na W welu. 
nle lpOdndeca jRk doibry pogrzeb. Bpra- wir:k
 jednak, do kt6re;l I ja na- nI
 uroczyBcie do katedry wa
w- ...Nle SQ.dz
, by Stanislaw August ani wlelko
iQ. ducha. Nie jestern jed- SDOCzywa tam Michal WISnlowieckl, NadYnim - w :awle kooc1el:ej - 
wa, co sir: dzI.eje lulb 
"

j z letalem, 
oSOW'aJa za Wawelem. Wy- skiej. ChoclaJ;by dlatego alby nowej m6g1 zapobiec rozblorom, a nle po- nak pewien, czy spoleczenstwo nasze, kt6ry bY
 od Stanislawa Augusta nle- pl
kny marmurowy g-robow1ec z pro- 
koStmi st
awa AU6__ 
 buch wojny sprawl1: te cMa historla mlodzlezy naszej dat pogllj,dOWlj. lelk- dobna mu odm6w1l: zaslugl w tym wezwane do plebiscybu: "Gdzie umieA- skonczeme g-IUDSZV. Stanislaw August filem kr61a w medaJlonie I odpowied- 
m.l s
 malo mteresujQ.ca. Na; IpOS1J1:a. w zaDOJDIlden1e, 
 jednak w cjr: kultu cz10wdek uznaj e 0 _ Ze w c1r:ikQ. er
 porozbiorowQ. nar6d cil: SZCZI}itkl Kr61a?" - wypowiedzia- bvl .J
alnym kr61ern pol skim, ostat- nim asortymentem muz I enlusz6w. 
interesuje mnte StanLslaw August ja.- 
71lm Z okup8.cfQ. wschodnlej polo- mat spraw Lntele
ua1n c
 f{ 
7t nMz wszedt wzmocniony potr:ZnQ. loby si
 za Wawelem. MvSlr:, Ze wil:k- nlm kr61em. ad biedy moona sip spte- osloni t ch nl rzetroc f I dra- 
go ze.gadnienJ.e roId cz1ow.ieka w polt- wy IRzeczyp.osooliitej L ze zmdanaml, w 0g-61e tw6rczOOol. art:sty
 Dad dawkQ. wltaminy "M" - tw6rczej szoM glosowataby za War
zaWQ.. Nie r3;l: czy I;sl
 warsza'.""8ki nie po- peri
t Za'PrO
ktowalbZ;S g;;nPil:knie 
tyee. b I w1ad kt6re w:pr0W'8.dzmd taJm rOBy'j,scy bar- politykQ.. Pry;mat ten powllJ11en byl: mysli, kt6rej przede wszystkim za- walczylbym wI
 w obrocnle kr61ew- wmlen tez 811: tam znaldowal:, moo- prof. WladV'slaw Tatarklewicz Gro- 
Sta.n1.s1aw August Ychcl8J nC: 
 barzyflcy, oowilIlnlBmy zabral: glos w przypomniany I zaajJreentowany w wdzl
za przetrwanle. skieg-o prawa do krypty na Wawe:Ju. naby 
a
et twlerdzll:, te Aleksander bowlec w Warszawle kryje ,,; soble 
rzuconym. Nikt go m
asne rodzlnie. te1 materM. Kraju, g'dzie tyc1e tntelektualne t Gdyb
.. sprawa jeszcze jednej "re- I poWlDlen spoczywal: Ina :Wawelu. moZlIW'oScl jeszcze jedne1 przepro- 
la, nawet w jego w j ba.gn Pozycja, z kt6rej chcielLbyBrny - tw6rczoot literacka podleg-ajlj, surowej TADEUSZ patriacjl tragicznego monarchy mla- bo za zg-oda. Polak6w przYl
1 tytul wadzkl zwlok - a dosyl: Ich jut bylo. 
ZostaJ: wylbrany przy pornocy kt: teoretyeznle bodaj inlterweniowM, jest kontr.oli urzedn,tk6w zaleZnych od u- la rzeczywlScie OOZy6 w przyszl
ci kr61a pol
klego, dopiero Mlkolaf I A wit:: - Wawel 
tow rosyjSko!eh. 0t6Z czbowiek, J ba.rdzo slaba. ReZy.m warszawsJd, kt6- rzr:dnlk6w dbcydh 
leIk1edy wrogich NOW AKOWSKI (ohyba si
 na. to nle zanosl), naleza- 
I waznll; uchwalQ. sejmu zdetro- 
przyjrnuje z rflk obcych wladz.{! n ry ma na 8Wy1m rachunku Zig'OO
 na l1clej b 
 tw'6 czOOcI loby go przywr6cll: mlastu, z kt6rym mzowany. Wlee prawo do g-robu na 
8WIOimt, robl Ito alOO - czr:9alej ij nOlWY ro71b16r Pol.!OOl, moZe wvrazll: 

r:tnle SW

bym u
lal ...; prze- 
m

70M pols
a dlnlf jes
 typu byi najScislej ZwiQ.zaDY. Ostatni Rex Wawelu i on i jego nMtwcy utraciU. KONST ANTY JELENSKI 
z nisJd.ch pobudek, al'bo :- 
dz e zupemy bralk zaoil!lJteresowanla. Dopo- niesieniu trumny 8tanLslawa Augusta rac.ona I
b=fgobl a j e 1 0 i d ywi na= Poloniae po niespokojnej wr:dr6wce A1e. ze 
zf{led6w !ormalnych - a te OdkQ.d czlowiek zaczQ.1 sir: trosz- 
_ z poczucia odpowled1Jialn'-"'UL za mlnal sIe 0 
t zalbytk6w wawe1- d i ej k ted szeJ wyo z orowe. n zycia doczesnego iI pozagrobowego sa ]edynle decydu]l).ce - gr6b Stan i- c l: losem zwlok ch zmarlych - 
swoje spo1:ec1Jetistwo. W takLm wypad- skIch I innych akarb6w, zdeponowa- 0 warszawsk a; ry, gdyby ml dualne) tak sllnle przemaWlajQ. wszel- m6gtby sobie wreszc1e odpoczQ.l: w slawa Aug-usta, z chwlll). gdy .1ego c
1I zda.nlem anf"Y 10 6w odk d 
ku przygotowany byt musl IJj8. 
l lIlych w Kanad?Jle, jeBll. jednak td2Jle 
:


=
i:e 
..Zt 
dia. 
 
ir gest
 I ak\Y 


e j 

 Lazlenkach. AlOO w tej katedrze do zw: loki znalazly !'IiI: na terenie Pol- stIl 'st
 czlowieki:;' -.5 
eb';, 
okres przykrej pracy pZyskiw a 0 trumn
 ze 7JWlokaml ostatnieg-o czesn ch poet6w i 1 z lsk1ch z ny erzen owo-o we,. kt6rej go, na obrazle Matejki, wlwa- ski - mooe zna]dowal: sle tylko na g-roby naleiQ. do dziedzlny rytualu. 
SOIbie 7I.8.jpiemv tolerancji a potem Uii kr61a pdlskiego, z wszelkQ. pewnmllj" nle t;lkO moZn}lm :r:reklo
 aile spro
a
e zwlok kr61
w i poet6w, tujQ.cy rOOacy nloSQ. na r
ach w pro- Wawelu Pochowanle Slanislawa Au- Truooo 0 bardziej ustalony rytual 
znania narodu. Stanis1'aw August by. wczemtlej niZ my. wiOOzla1 0 jej 10- I szczerytm dYSkretDym f wlaSclwie 
la k n 
 sere 
f=t ' usYfywa- mieniach trzeclomajowej jutrzenkl. gusta w Warszawle byloby takQ. sa- niz w wypadku zwlok kr6lewskich. 
z poc:zQ.
u poga.rdzanym ,,K
 HIe '1 
 ikrzytyk na tej sprawie. skromnym 'przyjaolelem. Nie dykto- 
u

aw, m h zab
=t
we, mQ. do\VolnOOciQ., takim samym ka- Do krypty na Wawelu, w 
rialU, 
Ciolkdem , porywanym przez Bolszewlcy moga operowa6 dwoma wal im j pisat 1 jak 
 pewnyc yrn JU LI US Z :pry'
ern, 'lakim samym aktem nadu- Saint-Denis, Kapuzinerkirche - pm- 
derat6w barskJch, Skompromttowa- arg-umentaml, m6wilJ,c, po plerwsze: plsat 


:0ko aby d.ob1'lZ::repl
 =

(
q.c na 
rzy:
d d
iWY- ZYCla wladzy, co pochowanle l!o w wo date funkcja monarchy, nle jego 
nych p!.erwszym rOl'lJblorem. Ale w" To nie nasz monarcha, po dru
e, sali i mieli z crz.ego tyl: Literatura W 
 
 
 u 

 ego MIEROSZEWSKI Wo1czynie. Prawnie 1 moralnle, jeden zaslugl. SpoczywajQ. tam krolowie 
c4gu Ibllsko 2O-1ecia, mI
y p
= nie my sponiewleralimny jeg'o SZCZQ.t- polska zawdzl
 '11m 
 pl
ych 
 ksa::%: z ;;0=6w 





 Historia cywilizowanego narOOu tylko arcyblskup krakowskl m6glby "zli" oOOk kr6i6w "dobrych". 
szym rozblorem 8. 'konstyt'IWjq. 3 ki, ale uczynl
 to rZQ;d polakl przed utwor6w kt6rych 'by maze nile b}1'o pow1 
 si Z ki ) Co wi e
' must ople1'a£ s1
 na pewnym 
c
le wnieSl: sprzeclw. lub przynajmniej Absurdalne nieporozumlenlp przed- 
ja., zdo1al zmienM stosunek spo1e- mwere wlelklem. My szanujemy groby' , e r: za am em. 
 J. za4dat, by jak
 areopag sprawr: tr: wojenne ze zwlokami Stanls1awa Au- 


do p

Ii' 

en; 
:S::y

:
l

=
 

 =
g-l
I
t"i



O:
 



I
:=fE::\
I=j:t 
t ostroZn.q. na .og61: pollt)'lk
 zewn
rz- sta.raDlIlej konserwacj!, 0 czym prze- tymbardziej nle przysluguje dzisiaj nie tylko krypb}. kr61eowskQ. stal sle 
IUJ. d w t)'lm czasle budowa1 Bll
 we- konal: sir: maZe kaZdy tU'rysta, kt6ry Gomul
e. r6wnieZ panteonern. A r6
lez s14 d 
wn
trzIUJ. Polski. Odrodzenie wew- zwiedza Kreml". To prawda w stu W dalszych numeraoh "Na A71tencle" zabiorl}. gros nast
puj
cy plsarze: Totez, zupelnie niezaletnle 00 sta- ze ala Polak6w historia 1est wleezn ie 
n
trzne wyraztlo 
 w ruchu, prowa- procentach. Owe J('roby aprawjajQ. Marla Czapska, Juliusz Sakowski, Pawt'l Zaremba, Andrzej Pomlan, Alek- nu koociola w Wolczynle, nlezaleZnle Zywa, wsp61czesna, ze sl).dzon (sluS Z - 
dZQ.cym do sejmu wlelkJ.ego. Stani- wra};en1e, jaJdy codziennle b
 00- sander Janta, Wieslaw Wohnout, Jan Fryling, Marian Czarnecki, Wltold od faktu. te WoIczyn leZy dzlslaj na nle czy nleslusznie) Stanlslawa Au- 
slaw August zoetM naprawd
 uznany Ilmrzane za pornOCQ. elektroluksu. Sta- terenie zlem za;branych, wladze pol- gusts. tyml samyrnl kryteriaml kt;6- 
za kr6la przez nar6d i moglo s1
 wy- nlsJaw August spoczywa w wf,ejskim Nowosad, Tadeusz PIMZCZkowskl, Mieczyslaw Paszkiewicz, Emeryk Czapski. skle powinny za.ZQ.dal: bezzwlocznego ryml sq.dwno Pllsudsklego. ' 
dawat. te jest m
 stanu. Ale f;e- koeol6lku, prrerObionym na magazy- Karol PoznaAskl, Zygmunt Nag6rski sen., Wanda Pelczyfiska, Stanislaw wydania trumny ostatnlego naszego OsoblScle nle jestem czcic1elem tra- 
by odegrat sw.ojEl- rol
 powlin1en byl ny, albo na ffivIletHce, alOO nawet na k
la I przewieM jl). z honoraml, na- dycji t fakt, Ze zwlokl Stanislaw a 
jQ. gral: kcmsekiwentnJie. To znaczy chlew. Paprocki I Eugeniusz Weese. - W nr. 8 ..Na AntenJe" zabrall glos: Bogu- leznyml monar:ne, do .Krakowa I u- Augusta spoczywajQ. raz jeszcze na 
aby konstytucja 3 ma.ja nie przekre- Ten krM ma cza.rIlIl. kar.tr: w na- slaw Mled716ski, Wacla.w Jr:drzejewlcz, Kazimlerz Sosnkowskl, Edward Ra- I"ZIj,dzll: StanlSlaWOWl Augustowl terenle Zwll}.Zku Sowleekiego jest ml 
lILim dobrych stosunik6w z Peters bur- szyoh d?Jlejacl1, ma na swym sumde- czytiski, Kazlmierz PapOO, Marian Kukiel, Czeslaw Chowanlec, Oskar Ha- wspanlaly pogrzeb na koszt pa:tistwa, wlaSciwie oOOj
tny. Ale jezeli (W 
gie:m. W szczeg6I.no8cl me dopuScil: niu gTZeoh okropny t IIlIewybaczalny. zgodny z dawnym protok61em kr6- imi
 kryteri6w tradycyjnych) zwlo kl 
do pl'IZymI;e1'lZ8. IZ Pru:sa.mi, a w ra.zie Ale r6wnocze8nile ma na BWY'ffi kr6- lecki, Leon Koczy, Wiktor Weintraub, Kamil D71ewanowski, Wladyslaw lewsklm przedrozbiorowej Rzeczpos- jeg-o zostanlj. sprowadzone do Polski, 
czego 1M na konflikt z 8ejmem, a.Z lE'!W
Lm rachunku tyle zaslug t!' Wlelhorskl. polltej. A organlzacjQ. pogrzebu i wy- Sl).
 te nalety zastosowa
 kryteri a 
do zupelnego zerwan.la. wlfl.czn1e. Nie trudno je bodaj z grubSZi8. wy'llczy6. borem krypty pow1nlen zajQ.l: sir: ar- tradycyjne konsekwentnle t zwlo Id 
przeBtal'by byl: w6wczas kartli W r
ku SQ. to zaah1gI nlemmertelne, za kt6re cybiskup krakowski, poza. tym do In- ostatnlego kr61a Polski pochowa
 n8 
narOOu t IID.OOe ocalUby PoJBk
 ad dru- patrzy mu 
 poczesne rnfejsce w gerencjl ma jeszcze prawo prymas Wawelu 


jako na.st
pca interrex6w. :Jeet to je- 
dyne godne i uczciwe rozwIlJ.ZaDie 
OOlesnej i hanlebnej pielgrzymkl po- 
zagrobowej ostatniego kr61a Polski. 
Mooerny byl: tego czy innego zdania 
o Stan1slawle AuguScie, ale wzgl
y 
formalne mus
 we wszystkich tego 
rodzaju wypadkach rozstrzygal:. Gro- 
by krolewskie przestajQ. byl: grobami 
kr6lewskiemi, gdy st;ajQ. st
 miejscem 
wlecznego spoczynku tylko nlekt6- 
rych kr616w. W6wczas kotIczy sir: 
cata aura kr6lewskOOc1 krypty wa- 
welskiej, i sami dewaluujemy, obni- 
t.amy wlelkOOl: i f3wletnOOl: ostatnie- 
go rnfejsca spoczynku Koscluszki I 
ksir:cla :J6zefa, Mickiewicza i Slowac- 
kiego, PHsudskiego, a takZe, daj Bo- 
ze, tego mr:6;a stanu, kt6ry nam nle- 
podleglool: i woInool: przywr6ci.
>>>
I 


Nr 9
/926, 22/29 December 1963 


NA ANTENIE (WIAOOM
 


m 


POLITYKA 


dOZEFA 


BECKA 


t I ret byl utrzymany, rzecz bardzo rzad- ta.k B8JD.O jak przyj
by w r. 1920. 
Polityka zagranicrna Polski przed- jak zawarcie paktu z Nienwa.ml, DB- DyskusJ8 okr a glego S 0 U ka w na.s:rej histor1d. Beck m6g1 utrz
 sI
 na ty:rn p}o- 
wo;enne; wyplywa cZ{1sto ;ako ele- str:powaly mraz pr6by poprawy sto- .., SAKOWSKI Czy p. 8II11basador mo- ole, na kt6rym Biedz1aI', tylko d0p6ty, 
ment dyskusji na lamy prasy kra;o- sunk6w z SowietamL te przypomn.!oo datr: podp.Lsa.n1a ukla- d0p6ld trwaJ: op6r Zachodu. No. do- 
we;. Obok propagandy odzywa;q, si{1 SAKOWSKI Ozyli Ze wed};ug pana do? w6d Ze pozyoja taka., 0000 trudna., 
takze glosy rzeczowe; krytyki ze stro- byla to polityka r6wnowagi sOOeun- fot. Tayer RAOZY1OSKI 25 sierpnla 1939. jest mOZliiwa p6ki obie atremy zacho- 
ny ludzi, kt6rzy w granicach, w ;a- !k6w polSko-nJiemieckl:ch i polsko-eo- SAKOWSKI Czy dwa dnl przedtem wuJli. pr\,'fi:n
 _ przytoozy
 moZna 
kich jest to dzis mozliwe w Polsce, wdeokdoh. Co ma na ten temat do nJe 7.Ostal za.warty inny uklad, w ktO- proby d
 podejmowa.ne tworzenia na 
zastanawia;q si{1 nad pytaniem: czy powIedizeruia. p. Ciolkosz? ryrn Polska rue braJ:a udzI.a& a kt6ry odolnikach spornyoh neUitralnyOO bu- 
kl{1ski r. 1939 mozna bylo uniknqc, CIOLKOSZ:Ja patrz
 na to zagad- zawaZy"l na losach lJw1ata i wojny? for6w. Mamy juZ Aust
 maany Fin- 
gdyby polityka zagraniczna w ostat- nd:::mle w ten spos6b: co .zrobY'by na RACZY10SKI Tak. Przedtem zosW 1andi
, pa.f1stw8l, k1t6re sto
 
y 
nim dziesi{1cioleciu Polski niepodleglej miejscu plk. Becka mInister spraw zawarty uklad, naprL6d handlowy a jednym a druglan 
tem i przyczy- 
byla inna. Czy polityk{1 J6zefa Becka zagranicznych w r
dzIe Btronnlctw potem polityczny, t.a:w. pakt R1bben- niajQ. sI
 do ich r6wnowagl. Tak1Je i 
z perspektywy czasu uznac nalezy za lewioowych, gdyby taki 
 w6wc:za.s trop-Molotow. Polska mogla pe}nit to poZyteozne Z8.- 
bl{1dnq,? byl w Polsce u wladzy. S
 te mu- W tym 
u podptsanie ukladu dainie 1 peh1iIa je p6kI Zach6d byl 
Dyskusji przed mikrofonem nasze; sialby sobi.e postawit dwa cele: pierw- polsko-brytyjskiego bylo wl:a.Sciwle got6w s
 opl
 
rozglosni poswi{1co'M; temu pytaniu szy - to obrocna d 11: trz yma.ni.e pok.o- tylko dokoilczeniem procesu dziejowe- SAKOWSKI Proazr: pa.n6w, I'fuJjrm- 
przewodniczyl Juliusz Sakowski. ju, w prze8'wladczernu, te najty.wot- g.o, kt6ry ISl
 rozpoczli1 w koilOll mar- my sir: ku koilcowd. :Jak z dotychcza- 
niejsze mt3I"esy na:rodu 1 pa:fI.Jtwa pol- ca 1939, w cza.sle wlizyty Becka w sowej dyskU8ji wynika, Beck 
l do 
SAKOWSKI W dy8kUJsjl blorQ. u- skiego wyIII18Igajli- dlugotrwa.lego, moc- Londynie, i kt6ry przybral formy tego wby nie bye ani saleJ'itQ. 11I1e- 
dzial: dwaj znakomi'Ci nasi dyploma- no ufundowanego po1roju; drugd oel konkretne na kilka dni przed wybu- m1ecklm 841Ii satelitQ. sowleckrlrn.. Tak 
ci - ambasador Edward Raczyti.ski, w pobtyce za.granLoznej muBialby by
 chern wojny. bylo, istotn1e, Beck Die chelaJ: bye 88.- 
W owym oza.sie ambasador w LoIIldy- w tym sfornnulowaniu: jak na.jlepsze SAKOWSKI Teraz 
 pytanie telitQ. nlemieckLm, ale z r6tnych jego 
nie, i minister TytUJS Komarnioki, 6w- sojUJSZe, jak najlepsza konstelacja, h1potetyozne: czy p. 8anIbasador uwa- posuni
 na areDie m4
ynarodowej 
czesny staly prnedstawlclel Polski cz
ca 
 1nteresom polskim. Za Ze pakit polsko-brytyjski mogl by
 wynlkaro, Ze w takityoe swojej post
- 
przy Lidze Narod6w, dwaj przedsta- Ot6Z jeSli chodzi 0 pierwSZ3 zaloZe- za.warty wozeSniej, 00 od wizyty Be- powal blr:dn1e, tak jak gdyby b)1. Czy 
wiclele strormlctw opozycyjnych, 6w- nile, 
je mi sI
 te mlniBter Book aka w kiwdet.niu do 
 sler:pnia ml- p. Berezows1cl mOOe coB na ten temat 
czeSnJl posIowie na sejm: Zygmunt pragIDl.l d.atotnie ocali
 pok6j I. p
- n
o azereg mdesi
y. a gdyby byl za- powledz1oo? 
Berezowski ze Stronnictwa Narodo- dzil pollty'k
, k
 :mo7ma okre81.l
 warty woze8niej czy by doszlo do pak- BEREZOWSKI Molm zda.niem t:4d 
wego i Adam Ciolkosz z Polskiej jako politylkr: pokojOWQ.. S7;c:z
liwle tu RJibbeDtrop-Molotow? Zdaje s1
 Ze gl6wny polity'ld., Il:aJktykJi raczej, Be- 
Partid Socjalistycznej. Ponadto blerze alOO nl
e, ale 
owaxizif 10: me wpIyn
by to na t.adruJ. zmlain
, cka leZy w czwartym d2lIes1r:ciolecdsu. 
udzlal w tej dyskusji wybitny publi- lityk
 pokojomj. Natomiast 
Je mn a motJe nawet Die doszIoby do paktu Wtedy 
 Rosja Die byla tym 
cy,sta specja.ll2mjq.cy si
 w sprawach sir: Ze zasadniczym bl
em Jego po- po1Bko-'brytyjakiego, gdyby nJe bylo ozym byla lW chwW., kiedy zawieraJa 
mf
dzynarodowych, rOOaktor AlekBa.n- litykrl by« to 2;3 wierzy
. 2Je byl 0 pakJtJu R1bbentrop-Molotow, dwa dn1 ,pakt IUbbentr.op-Mo1otow. Byl to 0- 
der Bregman. W gronie tyro posta- tym przekemany, 1Z reguluJIi-C stosun- wczeSnlej. kres duiego nacl.8k1\l N:lemiec, a przy_ 
ramy sir: om6wi
 moZLlwie Wlszooh- kI z N«:m caml Z81berzJpie
 pok6j 
 RACZY1iSKI PrzypUS'lJOZ8m, Ze po- najnmiej gr6Zb nlemieckrlch w stOBUn- 
stronnLe ten .odIlegly, a jedinak mySl
, trwa.le, ze we UIJlIlai OCenl
 dyn.aanl.kl wodem op6Zn.ienia podptsanla Ukladu 'ku do Rosjt, a Rosja. sir: Niemc6w 
te dla wszystklch Polak6w tak w ruchu h1tlerowskiego. SQ.dzH te oda b
o to, Ze ,t z jednej i z druglej stro- bala. Byl czas na to, a.teby i"stotnie 
Kraju jak i na obczyZnie, rzawsze bli- Bir: alOO !7IDlrusi
 Nlemcy do zachowa- ny, t.zn. i ze stremy brytyjsk;iej i ze zrobit co{j w Europie M-odkowej, co 
ski, a mote i 
cy temat: czy nIa pokoju, albo tett 

 Im- stremy polskiej, rzecz by'la uWaZana by mog}o Hitlera. przynajmniej chwl- 
polityka Becka byla sluszna. Czy pooIalistyazne 
 m
ookie w za. element w grze dyplomatyaznej. lowo w pochodzle m.trzymat. 
mogla odsunQ.
 katalkl
 dzjejowy kie
 po1u
IOWY
. Nle. dooe
 Do ostatniej chwill I po stronie an- KOMARNICKI Wy
 sir: na 
drugiej wojny 9wlatoweJ, kt6ry roz- tego ze !llJIlIperia.llzm memieckl mUSlal gleLsldej I po stronie polskiej h1dzono plerwszy sztych. 
pocZQ.l ai
 uderzenIem kolumn palIl- sI
 rozlaC we wszy
e strony I ude- slr:-, Ze dOI"7JUcenie tego elementu, a BEREZOWSKI Wcale nie na pierw- 
cernych Hltlera na Polsk
 1 wrzeSnda rzy
 przOOe wszym::1um w Polskr:, bo mlanowicle gwaI'ancji brytyjsklej po- szy sztyCh., bo to co Barthou prop- 
1939. w,ojna z PoLskQ. ze wszystkJch ewen- wstrzyma Hltlera.... nowal, to byla koaldcja bardzo sze.. 
Udzial przedstaMrlcleli zar6wno dyp- tualnoSci wojenDych bym w Ndem- CIOLKOSZ I ocali pokoj. roka. I nawet jeSld jej Anglia Die 
lomacjl jak I stronnlctw opozycyjnych czech najpopu1arniejsza. I naj1atwtlej- RACZY:NSKI I oca1l pok6j. chclaJa uz.na6, to wca.le nie znaozy 
oraz najwylbitniejszego dziennikarza sza. Na tym polegal b}
d. Becka. CIOLKOSZ I ocali pokoj, na p6WI1o 
 ta ;koa.licja nJe moglaby sI
 bez 
poUtyczoego zapewnda te dyskU8ja SAKOWSKI:Jak rozu.rm
 p. 
 tak... AngUi udat. Tylko bezJwzgl
 opo- 
nie br:dzi.e stronnlcza., 
e uja;wni rr.a,- Bel ZMZUCa Bookowl., ze uwa
 poll- SAKOWSKI Wla.Snde na
ujemy zycja Pilsudeklego I Becka (Becka 
r6wno shtszne strony jak i bl
y tej tyk
 wojennQ. Nlenrlec raozeJ za. ro- do tego co wspomntal p. Clol:kosz na nie UBprawledJiwiajc1e, bo em juZ wte- 
po1itylci. Chcl.al:em pa.n6w na WlStW ie dZ8lj bluffu. UwaUU: te Niemey 
- wst
ple. Beck, wedh1g tezy p. 0101- dy byl mLnistrem) w stoSU11ku do 
zapyta
, -czy IS8!ffi temat panom 00- skujQ. bez wojlny kolejne speh1ieroe kosza, nle wierzyl w wojn
 i UlWaZal wszelk'ich r07JITl6w z RosjQ. umemotU- 
powdada, az.y panowle uwaZaj
 2Je 7.0- swo1ch ZQ.da.iJ. 1 Ze to jest bliuff na Ze mmma Nlemcy m.straBzy6, 
 wia1a tr: spraw
 I to jest blQ.d tak- 
stat dobrze sformu}owany. drogQ. metr:, na kt6ry moZna odpo- dla Becka tym straszakiem Niemiec tyczny. Wcale przez to nle ch
 po- 
BREGMAN Dostosuj
 s1
 do tego wiada
 k.onJI:rbluffem.. lI1.W by
 polsko-brytysjkl pakt gwa- wled:7Jle: rZe i11ltencje Rosjl w owym 
pytanla i z g6ry stwierdzam Ze zaj- CIOLKOSZ &j.dzIl te Nlemcy mogQ. rancyjny. czasle byly Inne nLt w r. 1939. Po 
mr: w odp,owiedzi stanowfSko D&rt{? by
 DaJSyOCXIle na przyklad przylQ.cze- CIOLKOSZ Tak. prostu: byl okres, w kt6rym Rosja 
pujQ.ce: pollityka Becka by'la w swy:h JlJlem Aust
 d 1.nnym1 
ejszymt na.- SAKOWSKI Prawdopodobnie i dla na umeczywist.nlenIe swolch intencjl 
za}ozeniach sluszna, nie wldat dziS bytkaml, a Z3 Polska 61
 oca11 z tego Wlelklej Brytanii, 
t6ra nie byla g.o- pollWol1
 80bie nie mogla. Trzeba by- 
z perspektywy lat aby Polsk:a mogla potopu, ikt6ry, jak to przew1dywa.- towa do wojny. Przypu:szczano wir: c 10 to wyzyskat po to 
eby ml
 t
 
byla prowadzl
 iDIlQ. politykr:. Oczy- Usmy, grozil ze strony NIemiec. Ze zawferajQ.c ten pakrt, da 
 pok6j mia
 czasu, koniIecznQ. ieby Polska 
wiScie l!1Jie iZnaczy to Ze Beck me po- SAKOWSKI Pam. Cio1:kosz w
- uratowae. Dlateg-o w.sponm1alern 0 u- do tej wojny sI
 przygotowala. 
pelnlal bl\!d6w. nlal, Jakie 
by zadanle IewJ.COWY kladzle R1bbentrop-Molotow, :te jm RACZY10SKI Ale zdaje ml si
, pa- 
KOMARNICKI Uwa1am, :te temat minLster spraw zagram.!:c:znych gdyby plany Hltlera byly zupel'nLe l!'Jd.ecydo- nte 
e, te my w}aSc1w1e brond.my 
jest ba.rlzo rozleg}y. :Jest oczywdScie byl u wmdzy w 
olsce. Czy jako wane: Niemcy zabezpieCZQ. si
 na trochr: mocarstwa zachodnde? 
bardzo skompllkowany, ale skompli- przedstaWliclel najwi
o strOIlDliC- wschodzie od strony Rosjl, :reby mOc BEREZOWSKI Nie bronfmy, panJe 
kowany przede wszystkim dlatego, twa prawlcy, Stronnictwa Narodowe- oderzy
, czy to na Zach6d, ozy na ambasadorze, mocarstw z:a.chodn1ch. 
pcm1ewaZ .odpowiediZ wymaga r6w'I1iez go, p. BerezowSki chctaJ:by podj
 ten P.olsk
. W pub1icystyce kra.jowej pa._ Stojr: na tym stanowlsku te mdmster 
chocby bardzo kT6tkiej analizy poli- temat z punktu wldzem1a opozycji da nieraz zapytanrLe, czy a.tak nieml.ec- spraw zagranlcznych Pol-Skl IT1IUS! plQ- 
tyk1 wielklch mocarstw w tym cza- prawicoweJ? k1 poszedl:by w Jd'e!l"UDku zachodnim, nowa
 dnteresu polsklego, bez 
r:- 
file. BEREZOWSKI Mnle si
 zdaje te czy na Polsk
. W zwUJ.zku z tym du na to jak sI
 ustosunkowuj
 mne 
SIJ.
 te uda sl
 to zaoobi
, jakkol- gl6WIl1i- wadll polityk:l Becka bylo to przypo
, 00 nie w1em ozy pam.owIe pahstwa. NagInaC te inne pailstwa. 
wiek oczywlScie bardzo szkicowo, w te nie lZI"ozumial 1stotnego fa.ktu irZ JOZEF BECK pamd
ta
 wywlad, kt6rego Hitler w Zrdbl
 wysilek w tyro kierunku. 
cUl-g u naszej kr6tk'iej dyskusji Polskr: ffiCJl2m.a oca1i
 pod warum.kllem r. 1935, rmaje Bir: w at
u, 
lelil RACZY10SKI Zda:fe 91
 te prof. 
CIOLKOSZ Temat jest oo.:-d2Jo. c1e- oca1enia E)'stenJ? wer.saJs
ego w .. Kazimlel'ZOwi Smogorzewskiemu I w Bartowski teraz w Polsce tlumaczy, 
kawy, powIem te nawet pa.l}OlIluJQ.ey. m-odkowej Europle. :Jego pobtyka n1-e- zawa1il: Sl\! system wersalskl., ponle- Ozechoslowacjll ta.k dalej. Ale z te- peWIlli- 7M1ok
 w atak.u nJemlecldm, 
t6rym mowU oOOlszewirmnle, a Pol- ze g-dybyffiny sl
 byH oparlf na Rosj1... 
Co do meI'litum zagadnienia wyIpO- miecka w grwncle rzeczy w dalszym waz Hitler m6g1 wybudowaC 1In1
 go wca.le me wynI:ka tie Polska po- co dla Polski bylo I"ZeC74 Dies}ycha- see wyznaczaI rolr: ba.stlonu Europy BEREZOWSKI Nle oparl!... Nilech- 
wlem Blr: w toku d}'lskusji.swolm rozwoju wla8ciwie bym popar- Siegfrieda 1 Francji zna.c:m!e trud- w1nna byla po Monac:h.tum, nie 
w- nde WaZrLQ.. przeciIW Azj1. To si
 wf.V.e z 
p- ZeZ panowle nie przek
cajQ. tego co 
BEREZOWSKI S:l-d
 ze to nie jest clem nle.miecJciej polityki rozb1jania. nlej b
o prz
 Z 
 swym 80- szy udzlalu w Monachium, zgloslt S
OWSKI W zwlQ.ZJru z tyro co nymd Wlizyta.ml GOrlnga w Polsce, z ja powledzlalem. System Barthou nie 
najsz
wsz
 ujr:cle tego zagadnle- systemu wersa1skiego w {;rodkowej jus:zmJ.kom. Ot6Z tego .
 Beck, w1e- swoje rosoorenia do aIs}.ska Cleszy:6.- m6wil p. Berezow.9kiL, chOiaJbym 
y- kuszenl8lmi 0 wz1
oIe udziaIu w tej poleg-al na. opardu sir: na Rosjt. 
n:la. PoHtyka Becka przypada na 0- Europle. :JeSli panow:13 wez!Tlli- pod d:ZQ..c ozym gram reml1ita.ryzacja., za.- Bldego - jak wtlemy kr6tkotrwale, ta
 p. Komarn\JokJ.ego, ja:kQ. wldzl al- krucjacie. M.aZna wl
 m6wit 0 nie- KOMARNICKI przerzucaJ: odpowie- 
kres najwamiej.szy w rm;woju poll- uwagr: jego zachowanie sir: w calej pewnil arnbasadora Francjl 
e je:teli z1udne... terna.tyw
 polsklej poUtyki mlr:dzy- konsekwencjach w poliltyce odp
 dzIainoS
 za be7Jpieczembwo Europy 
tycznym Polski odrodzonej. Poza.tym bard20 waZnej liB: Polski kwestii cze- pode
e ema akcj
 
0jBk.
Q., Polska RACZ
SKI My81
 :te Polska mog- narodowej 1 w stoS\1IlJlcu do Nlemiec nia Becka, ale az.y m6g1 on 
 tak na Rosjr: sawI
 
slU1sznie zwr6cil: uwag
 p. minister skiej, jego p6Zniej:sze manewry w wypelni swoje zobow
 8Ojus'zml- Ia byla postawi
 te tQ.dania czy ra.- i w og61e. daleko, teby przyjQ.
 oferty nlemlec- BEREZOWSKI Ale nie podobneg-o. 
Komarnicki 2Je trudn.o jQ. zrozumi
 sprawie wr:gIerskiej, zauwa.ZY

 
e cze. Ale Francja pozostala bierna. I czej uzasadni
 swoje pra.wa, aIe zro- KOMARNICKI:Ja chcialern przede kLe d czy wtedy bySmy mogli u:ma6, BREGMAN Owszem, zaBtwowaJlby 
1 ocenl
 nle wzi.!j.wszy pod uwagr: roz- wlMci.wie wsp6ldzia.lal w r()7jblJan1lU dlaitego nie moma. 
arczat Becka bRa szalony blQ.d egze1Dwujll-C te pm- wszystldrn zwr6o:lC uwag
 na. dw1e 2Je to by byla pol1.ty;ka polska lub w sojusz polsko-francwild jaklm!i BZe!I"- 
woju calo9oI polltykl europejskiej. sy.stemu wersalskiego, kt6ry i tak juz wsp6l0dp0wiedizialno9olQ. za zalaimande wa. nieSoLslo9ol w tym co powiedz:l8l p. interesle po1skim. 0Ly p. Cl.o}kosz ze- azym systemem. 
RACZY10SKI Postawlono IUlJm py- byl grubo nadwerr:ZonY 7Je wZiglr:du sir: systemu 
saJ.skIego. Co nie zna- SAKOWSKI To zna.czy m"ObRa Bere7JOWski. Pmede wszystkim Wiel- chce powledz.le
 coB na ten tem.at? BEREZOWSKI Ale! przepraszam 
tanie, ozy poi:1tylka Becka byla bt
d- na pozycj
 mocarstJw Z8ichodnich. az.y, powtarmm, Ze ch
 we wszyst- ,,szalemy bI
' koord
 swojej ka Brytania odm6wi1a j8Jklegokolwlek CIOLKOSZ Ch
tnie. iBeck nle m6g1 ta.m byla FraDJcja.. ' 
na. :Jak wlemy, wypadld sl
 ta.k po- SAKOWSKI A nrocaratwa oo.chod- kLm broni
 pollity'ki Becka. takityki rz; t8Jktyq HitIe:ra. Pan CJ.o}- udzlatu w czynnym gwarantowanlu tego uozynl
 dla dw60h Pl'IZY'czyn.. KOMARNIOKI Bard:z;o Zalu
 Ze 
toczyly te nas
pila katastrofa. Cho- nile bronJily t.ego sy;sternu? SAKOWSKI Do bl:
6w mote p
- kOS'lJ. powolujq.c fII.
 na uJdady ldka- paktu wsehodniego. Plerwsza wynlka z tego 00 powiedzia- p8IIl me zna ;korneI1lta.rzy do paktu 
d1Ji 0 to, czy polityka mogla by
 in- BEREZOWSKI P.owladaan: b
 nad- dziemy p6Zn.iej. reiJ.skJ.e, przyjmuje raozej tr: 
 Ze BEREZOWSKI W dwa m1es1q.ce po- lenn poprzedndo. PoIttyka Becka byla, wschodnlego, kt6re otrzymaJ:em i kt6- 
na. wer
rony. To nle zna:ozy Zeby Polska KOMARNICKI Nle zapomlnajmy 0 przez polityk
 
 Z Niemca- tem. mImo wszystko, polityJuj. pokoju. Nle re Og'l
 teraz razem z dzlennlktlem 
SAKOWSKI Proszr: pan6w, p. Be- f!;0 nle bronila. :JeSU m6wic1e te po- jednej str.onJe, kt6rQ. moZemY zrO'lJll- mi pozycja. 
owa Polaki W KOMARNICKI 
ak me by}o. Od chciaI aZeby Polska weszla. do wojny. Szembeka. 
rezowski poruszyl zagadnlenle nle- lityka Becka jest politykQ. polskQ., to mfe(! dopiero teraz, po :JaJ:cle, po tyro 
ecie 0 tYle wzros}a ze kIaRa. kres poozII.-tlro Ibyto to WladomO I z doku- Wazystko jedno w Jct6rym kIerunku, SAKOWSKI Nlestety, nasz czas do- 
wQ.tpliwie waZne: czy moma za.mk- niechze.t ona ma no. celu polskte co zasUo po druglej wojnie lrMato- tendenojom zaspdkajania Nl
ec ko- ment6w, i\t1t6re ogloslmy nloorogo, wy- wsohodnlm, zaohodnhm, pohJdnIi.owym biega kor'ica. 
 sI
 sta.raI podsu_ 
nQ.
 w c1Q.gu p6I godzmy talk waZny wzglr:dY a nJe tylko akumulaci\! tego wej. MySmY mieli azereg fremt6w. sztem Polski. To nJe znaCIZY ze w in- nlka ja.sno ze WIe1ka Brytam.ia nJe _ Die chela} ta:k:Ze wojny z RosjQ.. mowae wynild dys1mJ.sji., chociat Me 
i taik prZJerornowy dla Il'laS okres po- co robiQ. ,I co m6wiQ. mocarsbwa m- :Jednym z tych frODltOw byl front nych a.spe1m:aoh po1ityka Becka, j8lk chclala wzlQ.
 na sleb!.e IJadnej odpo- Do tego m
 dOidat jeden niesty- jestem pewny, czy uda ml sir: wobec 
lltyczny. Oczywlscle nle moZn6. 
- chodnJe... przec1
o W'ielJdrn moca.rstwom, kit6- np. w c:zeskim, 0 kt6rym pan 
 wledzialnoaoL Po drugie, I to tez jest cha.niIe waiZn.y element. W sytJu8lOji rOtnicy 7Jdati oddaC w1ernle pogiQ.dy 
dzlemy si
 staraJl dotkruJ,
 tylko r6z- SAKOWSKI Prosze pan6w zagad- re chClaly do:JiM do porozumienla na- m:inaJ:, bym s1I\Jismla. M6w1
 tylko 0 ba.rozo wame, p a 1:t t w9chodni we
- w.ojennej, oczyIW'IBaie, spo1eczeiJ.stwo wszystkrlch. tu oboonyoh. Otoo pragn
 
nych aspekt6w polltyki Becka. Do- . I kt6
 
 
 Bere- szym ik.os2Jtem i gdyby nle to tie m1e- polityoe o1emleokiej. rug oceny wmystkliCh wydz1aI6w ml- jest czynnL'k.lem najwl
j wagL 0- stwIerdzit Ze pollty!ka Becka mogtaby 
dam ze za zyoia rnfnJlster Beck byl 

:i 
.= Bir: Pdo t
o. czy lISmy pakt z Nlemca.mi, Monachium BEREZOWSKI Nle wystarczy wziQ.C 
erstwa spraw zagranicznych, przy- too w spoIeczeilstJWIe polslum nlepo- by
 shJszna w tym te pr6bowaJ: on 
postalCi.!j. kontrowersyJrul. 1 malo po- ooliltvk'a. 
Iska mog-la bremi
 trakta- odbyloby si
 kosztem Polski I to pod UW8lg'
 sa.mego faktu za.warcla 8pU
lsz
by Ikonfllkt. ddbieD.stwem bylo wywoilaC na.str6j r6wnowagl mI
y Nlerncamd a Ro- 
pularnQ.. Mial z1Q. PI"aS\! na Zachodzle, wersal!lkle 0 wbrew lIt ce mo- jest wielkQ. zaslugQ. Becka, Ze w spra- paJdu Dieagresjl., trzeba 
 pod SAKOWSKI ShIsznle pan wspom- wojenny w Btosunku do Rosji. Nie BjQ.. Byla to politylka pokojowa I 0- 
W DJiekt6rych Jro}ach pomawiano frO tu stw chciaibvrn zebv !: t:' temat wle Gdailska doszlo do konfliktu, a uwag
 r6wnim kJlD8ekwenoje jakLe nial 0 odmowle Wie1Jdej Brytanllf aniellSmy do Rosji t.adnych pretensjl bronna. Odprr::tenle z Nlemcomi do- 
o to 
e byl 
iem politykt me- car 'leWiell S=ir: Bregman I Ko- nle do pr6by roztwlartowania naB ten paJa wyrwo1:al w pollityce pdlskiej. 
aran:towa.nli.a wszelkJch pakt6w. to- terytmlainyoh. Caly syBtem polityaz- prowadzllo do wzmocn.1enta polskiej 
mleck.fej. Tak Ibylo za jeg,o zycla. w
cki bior 'PPd uwa-g-
 ok.olicz- pI'lZy stole konferencyjnym. Konsekwen.cje te 8Q. jaane. Pr'zez teZ chclaJibym poproslt p. aanb8Jsadora ny 'byl odm:Ienny, obey nam, niena- pozycji dyplomatyomJej w 
eale t 
Wiele 'sir: 00 teg-o czasu zmlenllo. W m: 'polit

'Pr
Zenia z Nlem- SAKOWSKI Dadam, tebyprzypom- caly okres rmJbljania systemu wer- RaczyDsklego, kt6ry podpLsywa1 pol- wistny, ale choieldSmy z Rosj4- utrzr- kladlo kres tendencjom zaspokaja.n:la 
kaZdym razie w okresle swolch s
y- 
ami 
a}a w owY'JTI czasLe korzvBcl nioo: w okresle.jeszcze przed Beckiem, salsklego lW Europie Srodkowej I sk
brytyjskL uklad gw
yjny, te m.af: poprawne stosunkl 8Q.siedZi1?e. Nlemi.ec kosztem Polsld. Beck me 
towych sukces6w dyplomatyoznych P Isoo _ t jakie? Bo n1ewatplt'wde we Francji mmistrem spraw zagra- wscbodnlej Polska bym po stronie by wyjaSnll, jak do tego doszlo. Eo Rzucenie narodu polskiego do wOJIlY obctal tJeby Pol.ska bym sa.te1itQ. Die- 
nle byl min.istrem popularnym r6w- k::rz
 dawala Pan amba.sa.dor Ra- nioznych by') Briand i prowadzll po- rozJbijajq.cej. ja'k 
Iadomo F
cja byla slab&, przea),w Rosji by}o zupelnym nlepo- mieokILm czy sow1ecIdJm., 00 zdawa2 
nleZ w Kraju. MajQ.c to na uwadze, Cf0'1iskl ooce zabrat g}os w tej spra- Utykr: porozum1enia z Nlemcaml. KOMARNICKI To nJeprawda... FrancJa oglQ.dala Sl
 na Ang
, An- dobieilstwem. I dl8itego Beck zrobil soble spraw
 
e rw ()Ibu wypadkach 
chcialbym przejsc do zasadn1crre
O i? Pro BEREZOWSKI Tak, jako pacyfl- BEREZOWSKI A co to jest kiwe- glia odmaw:lala wszelk,lego udzIalu w to co IJlJU9ia1 zrobl
 w lej sytuacji. grom to starciem na miazg
, 1 do- 
pun:ktu polltyki Becka, do je:go poJ1- w 
ACZY;
ia KaM Htyka a tvm sta prowadzill, potem po nim przy- stia czeska, a co to jest kwest.ia W{? obronle Europy. StQ.d zresztQ. wynI:klo OdI11Juoll wszystkiie 
ty wsp61- prowadzil do gwarancj:l brytyjsk1ch. 
tykl odprr:Z enIa z Nlemcaml; pop
o- b d I j i.t k a 
iC'ZJI1& . ma- w szOOl Barthou reprezentujll-CY Jderu- gier.ska. a 00 to jest stosunek do pro- Monachiiwn... Wobec tego te p. a.mba.- nej kM1Cjaty przeciwko Rosji... Uklad podpLsany przez a.mbasadore. 
sz
 na wst
ple mlnistra Komarnlc- ar. z e 'PO I Y a 
gr . _ npk antyniemieok1. Jekt6w Barthou, 0 ikt6rylm pan tu aador podptsywal uIdad 0 w-zajem- KOMARNICKI :Jeszcze Pilisudskl jQ. Raczyns.ki.ego by) znakomity w 8WO- 
klego, kt6ry wspomlnal: s1uSZDJie :lJC SOb
 t


Iemen
. obron
, msad
 KOMARNICKI Ale Barthou repre- powIedzial kllka s1:6w? Barthou, jak nych gw&rnncjach poJ:tko-brytyjsldch, odrzucil w roz=owie z GOringiem. jej oz
ci tajnej 1 ja.wnej, ale IDe zo- 
trzeba. rzuci
 Swiatlo na politykr: mo- =
 j J{} ere
 do 


O::nia si: zeontowa} politykr: przekazania. ca.lej w!£YBCy Francuzt, staJ: na stanow:!- ozy lffi6g}by pan pOWled:ziee, jak do- SAKOWSKI 2ebySmy mieli pelny sta} dochowany. :JeSlI! przejdzlemy do 
carstw, 
eby mozliwie najkr6cej 
-' e..e s orm; kron- odpowiOOzia.LIwScizabezpl.eczeiistwow sku, te traJd:at wersalski 8.C7Jkolwl
 szlo do zmiany pdlitykI brytyjskiej obraz poglQ.d6w w tej sprawie, OOolaJ:- blr:d6w po1ityki Becka, blr:dem by'lo 
nalizowal stan polityczno--mlr:dzyna- u

'Clem.. 

oru

 
 
IS BObI'e rejonie w8chodniej Europy Sowietom. obowlQ.Zuje, to jest jedna.k w Europle I w jaJdej m\.erze 
ylo to sukcesem bym teby zabrali glos pp. Bregman. 4:0 ze nle wlerzyl w wybuch wojny, 
rodowy Europy wtedy kiedy Beck zo- n 
 milD! b er 1eni 
b bez- BEREZOWSKI To bym koncepcja wscbodniej I Srodkowej jui podci
y Polski a w jakiej zmlanQ. politykJ. bry- 1 BerelZOwskrl. myf;lal Ze Niemcy bluffu:l4-, 1 Die wle- 
stal mlnJstrem spraw zagranicznych. za an e rOll e w 
l-"""'" paktu wschodnlego. umowami lokaref1sklmi. Barthou tyjskiej w stostmku do Europy. BltEGMAN :Ja sI
 zgad:zalIl1 z tym rzyl w moZ1lw
 porozumlen1a Hit- 
Ulatwi to zrozumienie polltykl jakQ. wzglr:dn

ef!;
 t j n
re
, n

 CIOLKOSZ Podzielam pogll}od, Ze chcl.al: ten system podbudowa
 w spo- RACZY10SKI :Jeszc:ze w obronie po- co nasz przewodnlCZQ.CY powledzial, te lera ze Stalinem. Wierzyl ze gwaran- 
aww. w. wypa . y.n €I e wsz'y'w w najZyW'otnieszym interesle Polski slib 1l101Wy.. PrzecieZ przyjechal do Pol- lityki Becka, mus
 dor?JtlJCl.t jeden w pollityce Booka byla pewna nie- cje brytyjsk;le odstraSZ!). Niemcy, a. 

OMARNICKI Mus
 przede WlSZY- 
Ich 

lst

!1le j=t =
rn
::r
 leZalo podtrzy:mywam.le systemu wer- ski z projektem Locarna wsohodn1
- szczeg6l, mcd;e malo znany, w kaZ- konsekwencja. Mla.nowic.le Die doce- tyunczasem jednym ze skutk6w tych 
stkiim =6ci
 \lJWa
 na to, ze naj- Im.le 0 r
 USl .1Q.C . 68Jlskiego, ale mus
 dodaC, 0 ozym go, w kt6ry chclal 

 WiSZystkile dym razie nle wsz
st
lm. N8iWet w nd.aI on faktu, te pakt n'Ie81g;esjl z gwarancjl b
o ze plel"W,szy Impet 
wI
szym nlebezpieczeilstwem dla szMka Pi1-SUd
:e 
Yf ThIel nie tu jeszoze nie wspomI1ian.o, Ze syste- kraje Europy (uo,()(ID{owej i wschodniej, okresLe po podpisanm u:k
 pol'Sko- Niern.cal!IlJi nie m6g1 trwa
 WJ.ecznie. uderzenia niemieckiego poszed.l w 
Polski bylo zawsze por=mlenle ro- w.vtrzymal 
TN

 ; 

 mowi temu zadaly wielld cios umo- Rosjr:, Francj
, Niemcy i Wielkl). Bry- ndemteckiego z r. 1934, WJelka. Bryta- MU8Ia1 logiczn1e prowadzl
 do 6OjU- Iklerunku Polski. 
syjsko-niemleckie. Sluszn:le czy nie- kilka pow y b
" 
. 
t y, wy 10karei1skie z r. 1925, w kt6rych tanl
. :JakJ}. spot!kaJ odpoWiedt w War- nia. brala pod uwagr: eWffl]Jtu

 re- szu z Nlemca.ml., alOO te! muslal za- CIOLKOSZ Nle. Mwdal p6jS
 w 
sh1SZiIlie, moian zdanlem niewlMciwie, moim. zdantem', Y 1 'y 'P'-"'Y owane m.ocarstwa zachodnie zagwarantowa.- szawie? Sam 0 ty:m przecieZ m6wil. wizji grank polBko-nleml
. Pa- lamat sl
 p
j czy pMm.Iej. Bo dla kab'lym wypadku... 
nazywa si
 to komplekse.m RapR;l1a. w}aSIIle afekitem czy odru
hem uczu- Iy system granic w Europie zachod- Spotkanle ba.rdzo mile I bardzo grze- 

 rOZilTlowy w F.oreLgD Offloe, patistJw totalnych, takich jak Niem
y SAKOWSKI MoZe posze!Dby w kat- 
Fakt rozerwa.nia solidarnoSci niemlec- clowym. Chc1al, praJ?;IUl.\
E.r
:lsI4, ndej i odm6wily tej gwarMlcjl dla CI'lJIIe przyjr:ole, a.le odI?wledzlano mu kiedy. zwraca."lO ml uwa
 Ze w tej hltler?W'skie czy Sowtletyi, pakty me- dy:m wypadku, 
kuj
 
e mnie p. 
ko-rosyjskiej na okras kIlkoletni, byl ziJITmym rachmlstrzem. . "".Y cd cza wschodnlch grandc N1eIlTl1ec. W Polsce ze Polska mOOe rozmawJa
 w tej spra.- spraW1e naletaldby poczynl
 pewIIle agresJI SQ. wlaSciwle Smatrumentem Clolkosz prostuje. 
em polil:tykl 
f8lMem niew
l:jpllw:le 0 n:leslychanym Interesy, 
Ie pOIWoduje SIr: u:u
 em
 i w polltyee polsklej ml\lslalo to pozo- wie pod warunkiem lz 
e na jed- ust
stwa. Odpo,:"ledzialem: "Bardzo agresji. Pakt Rlbbentrop-Molotow na Becka byla takty'ka: wtedy gdy wy- 
znaczenll\l dla Polski. I dlatego Pol- n1e daje Sl
 prowa&M t
tZ 'Ill!f pa stawl
 gl
bokl uraz, I tego nle mo- nakowej atople z FraneJ4-. Wcale to runie to dzLwl, DIe 81yszr: bow1em ze zywa} si{! pak.tem nieagresjl a w rze- dawalo 'Illl\l si
 sir: ze dZilaJa przeelw 
ska miala do wy'boru: czy za.chowy- sku, rue jest ani ent
.:nl an 
- zemy pomLnQ.
 milczenlem. Nle wy- me .odpowladalo rLeCZyw1sI;o9cl. Po strony nlemiecklej postulat6w w tym czywlsto!ici byl paktem agresjl, 1 tak Niemoom., alba kosztem NIemiec, jak 
waC sl
 w ten spos6b, aZeby sprz
ja.t tpnt?f()lbem: ale Drzed I e em, po - nlka z tego ocrzywiSoie Ze nal
o drugle, te w og61e Zaden pakt z Ro- 
gl
dzle". Trzeba Diestety atwier- sarn.o pakt polsko-niemiecki m6g1 by
 na przyklad w wypadku Czechos1o- 
odbudowle dobrych stosunk6w sOW!eC- sk.IeJ mySl1 paflstrwowej I czyni to poplerat nlemieckie rup:enia rew1zjo- 8
 nie jest dla Polski do P
YJr:c!a.. dzI
, Ze stanowfsko mocarst,w zaohoo- na c:lh1.Z.9zQ. met
 utrzyma.ny tylko wacjl, stwarzal wra.Zenle te dziala ja- 
ko-nilemiecklch, co oClZywiSole bylob
 w spo.slib abSOl

. kon
entny, nistycZdle, _ jaikiekolwlek dQ,ZenIa re- A tym.cz8Jsem zdawaloby s1
 ze w ID- mch w latach pop
jQ.CYoh ka- gdyby Polska po6z1a na propozycje ko adherent HIitlera a.1OO zgodn1e z 
skierowane przeciwko niej, ozy tez 
 niekledy ll18IWe mmy eprzy- wizjonistyczne, - wr
 odwrotnde. teresie polskLm leZy (8koro sI
 wy- tastrof
 b
o nleznuer:nie s1abe. nlemleckie p6jScla przecLwko RosjL jego po1itykQ.. Beckowi chodZiilo 0 co 
dl).Zy
 do odpr
enia w stosunku do JAm'llY. Wir:-: tutaj prz
 jako przyklad ratnle zarysawala rew:lzjonistycz:na Przech
 do podplsan1a nasr.ego Skoro 0 tym nle moglo by
 mowy. innego. Chodzilo 0 to te jetel! Niem- 
obu sw,oich SQ.slad6w. BREGMAN Pad}y tu g-losv tp Pol- spraw
 ozeskQ. w r. 1938. :Jest ern go- pollity'ka niemlecka i skoro Polska by- ukladu z WielkQ.. Brytanl
. Nle ma trzeba bylo lIozy
 B1
 z tym ze Hitler cy zyskuj
 coS z jaklejkolwiek 
 
SAKOWSKI Dzlt:lkujr:. Czy p. Breg- ska przvczvn1la me swa noliltyklj. do t6w przyjQ.
 ze gdy'by Polska nle pod- m 7J\lpclInie nie przygotowana ani po- W
tplilW
ct, ze Wl'!'lka Brytania prze- ten pakit zerwde. 
ci Sw:IIIJta, to I Polska mote zyska
 
man mialby ochotr: wypowiedzloo air: NbaleDiia svstPlillI\l wersaJ.slti
g-
. Ze nle nlos1a spr8JWY A.l
, Die za4dala ilityClZDie ani mllltarnie do wojny) l
kla sl
, wi
 ze kraj za kraJe!n RACZY10SKI Mysl
 Ze me, spr6bu- ta:kZe, ale koordynacja BtwarzaIa wra- 
na temat, kt6ry poruszyl p. Komar- Drzvczvnl
a sle do umOCnlE'ma sI
 ZiWTotu S
 zaolziaJiskiego. bieg dziaJ:aC na zwrok
 Ws:z;elakiego rodza- ulega naolskoWl niemleck1emu i ze jr: to UZI!I88.dnic.. Zen1e Ze Polska wsp6ldzlalala z HI.t- 
nicki, 2;
 istnlala grooba :paktu .czte- sotwsz6w stw.or-zonM przez Franc:fe po wydarzen w sprawle czechos1owackJ.ej ju takie komblnacje, kt6re p
opono- takZe Polska br:dzIe podda.na temu na- SAKOWSKI Pr
 ba.rdzo.. lerem. T.zw. po1.ityka 
 koeztern 
rech w owym om.sie i ze polityka Dlerwsze1 wow-te lIwIatowef dla pod- bylby dokladnie taki sam. Bymby wal Barthou, nawet gdyby SIr: 
 clskowl Nie bylo w Londynle wia- BREGMAN Ch
 tytlto dodat ze Die za.sa.d robila wratenle po1ity
i cyniz- 
Becka 
ca. do odpr
 z Niem- trzymania tef!;o svstemu. Ta krvtvka konferencja w Monachlum, rOlZbi.6r Sciowo udaly, rnoglyby 
ae domo, jak sBny jest ten nacisk. Sek- wl
 t.adnej alternatywy dla polity
i rou 1 wytwarza1a 
ny pogiQ.d Ze 
= mogm pozycjt; Polski wzmac- 

;:
r;l: 

I

t
,;;
: 


 
e


 
= I
t

i
:J

: 
ol
e


Yl
r

 
BREGMAN Trzeba. przede wszyst- sze, pakt z NlmTlca'Ill1 zosta} zawarty GOTO WUJE SER...... co ,bylo niemrlJ1iwe dla powod6w. 0 przeclwlko innyro narodom wa.l.cu4cym 
kdm podkreSlI
 Ze p!lJkt nieagresj
 z po tym g-dy Pllsudsk1 bezskuteczmie ROZGWsNIA POLSKA RADIA WOLNA EUROPA PRZY 
 
t6rych an6w11 tutaj p. Clo1:kosz. Dru- r6wniet 0 nlepodleg}ose. Wreszcie 
Niemcaml 7JOStaI zawarty za. C'Z.!l86w aDl"lowal: do Fram.o}t. by w pore p1"Z'e- AUDYCJI NA TEMAT RUCIIU OPORU W HITLEROWSKlCH OBOZACH ga, to byro p6j8cie z Rosj
 p
 ostatmi lbIQ.d. Polityka Becka by'la po- 
Pilsudskiego, w1
 rue m.oZna l1JalIWaC 
kodzl
, llawet przy uZyclu slly, do- KONCENTRACYJNYCH. clw N.iemcol'J1I czy to w formie blla- lItykQ. samOO:1'lielnoScL Przynajnmlej 
zawarcla. teg,o paktu politykQ. B3Cka. zbrojenlu sI
 Nlem
ec. A rorojenla teralnej czy w szerszych rama.ch t.7JW. mlal'a by!. Tymcz:asem w ohiwdli wy_ 
Polityka kt6rQ. Book kontynuowal, Hitlera sta.nowily wlelIDl- gT
 dla Udzial Polak6w w walce na. tyrn najbardzieJ dramatyoznym odcinku frootu drugiej wojny Awlatowej paktu wsehodnlego. 07.18 chyba jasne g 
"'_rT....niSL przez niego przem6wien1a 
wychodzire. z zalotenila ze Polska mu- svstenm weTSltI!'fldeg-o. To byl0 jfszcze propaganda retLymowa od szeregu lat oAwietla jedn.ostronnie: zaslugi komun1.
w sq. wyolbrz
 jest Ze to by naB nie ura.towal:o, Ze 5 maja 1939, jedynego przem6wlenla, 
si dQ.zy
 do moZllwie d.obrych s
()IS\.ln- za zyc1a Pllsudskleg-o i g-dyby jeg-o a. rola polskich ugrupowafl patriotycznych przemDczana. lub falszowa.na.. W r0!W przysUym ooze Stalin uloiy!by si
 i ta.k z Hitlerem k:t6re II'I'W w Polsce zyskalo popular- 
k6w z obu swoirmi 
. Nle na- rad sluchano, system wersalskl m6f!:l naleiy wzm
nia. propagandy w zwUpIm z obchodami 20-ej rocznicy uwolmenla. polskich wlr:rf.n16w naszym kosztem. nose po raz p1erwszy, jurJ; Polska by- 
le.ty n1gdy zapomialat Ze polityka., bV
 uratowanv. Po mmerc1 Pllsud- Z obozliw koncentracyJnych. &zgloinia Polska. Radia. "Wolna. Europa" zwraca. sl
 f4 dron do by- RACZY10SKI Zac.znr: 00 konca.. P6j- Ia caJ:k.owic1e zdana 'lIa pom.oc AngHi 
kt6rej wyrazem b
 pakt z Niemca- skileg-o, g-dy Beck ponosll odpowie- Iych wi
6w politycznych 1 uczestnikow ruchu oporu 0 pomoc w przed8tawleniu pra.wdy. Saje z Rosj1J. grozUo na.m katastrofQ.. t Francji. 
mt, polltylm d
ca do ?dpr
zenia w d'zlaJnose .za po1.ltylkr: poIsk
, trz€lba WSPOMNIENIA, RELACJE i INFORMACJE W tym wypadku 
e staliI1bySmr sI
 Na tym koilC'Zymy dy

 okrQ..g- 
stosunkach z Niemcaml, byla tylk.o przypom11loo j!'f!;O zasadnlc:ze posun\{? paf1strwem sa.teliclUiITll, 8I1e sowueckQ. lego stolu, 
0llQ. pollityoo Becka. 
czr:aciQ. po11tykl szerRZe
, 
t6ra 
o- ole w dniUl, w kt6rym wlaSotwde za- laalezy mulsylaC na. adres: JERZY PTAKOWSKI, Radio Free Europe, Poli!olh Section, 2 Pa.rk Avenue, repulb!iJul. 
owQ.. Nie 
eUb.ysmy StaraliSmy sir: daC odpowiedt na py_ 
czffinh dQi:yla do ulozerua. moZllwie walll 
Ie 6)'stt'm wersaIski: w marcu New York 16. N.Y., U.S.A. obroilc6w ani moralnych ani polltyCZ- tania, czy z pespektywy z g6rQ. tat 
najieplej r6wniE'z 3tosunk6w z SowIe- 1936. kledy H!.tler dokemal milJltary- nych. Oplnia lIwlatowa pnyX:taby to dwud7Jlestu naletty 'U.ZD8.t jQ. za bl
. 
tami. Po ka.Zctym posuni
u. ta.kd.m zacji Nadren1l. M6wir: :t;e tego dnia
>>>
IV 


NA ANTENIE (WIAOOMO
CI) 


Nr 925/926, 2,2/29 December 196
 


OPERATION 


HEARTBREAK 


, 


, 


, 


, 


Sluchowislro, kt6re drukujf'/mY 110- FELICITY Poza Wiil1le nle znalam Sluchow I - sk 0 no mi wyobrazie 8Obie, jak bl;dziesz NARRATOR Dopiero po wielu, wie- 
niiej, wyszlo spod pi6ra Zdzislawa nikogo 0 tym nazwi'sku. sie czul w cywilu. Lu dniach w sluchawce telefonic7JI1ej 
Marynowskiego, naszego niezapomnia- NARRATOR Powiedziala to panna WILLIE B
d
 szcz
sliwy jeieli si
 uslyszal glos upragniony. 
nego lrolegi i wypr6bowanego przyja- Felicity Osborne, gl6wna bohaterka z tobl!- ozeni
. FELICITY Ach, to ty, Willie... 
ciela, zmarlego w M07UlJChium 8 lipca t«:go 
an,tatu. Czy Willie MaryDg1tan ze swej ma.lown!czoSci na korzyM WILLLE Trzec!e na'krycie? IDla ko- nie w dw6ch swiatach r6wnocZ€'Snie? 
ELICITY Nie, kochany, nie 
- WILLIE Kochana, s
lmilem si
 
1957. '. rue mlal 2adnyo? krewny1Oh? szybszych srodk6w dzialan1a.. go? FELICITY Sarna nie rozumiem. dZlesz ch
ba nalegal ,Da to. Ja n':l: za tobl!- bardzo. Chcialbym cil; jak 
.I;
 wczynnym, symp'atycz"!yTf! "Dtzo- FELIC!l:Y NI":. By;! z
pelnym Bie- GARNET WyobraJZam sobie ze Ma- HARRY NJespodziaJl1ka! Feli-city Kochalam Wlilliego. Kochalam go prawd'i( me 

 zal}ual'U 
ychodziC najprl;dzej zobaczye. More dzisiaj?... 
nit; (tak go nazywah przYJ.act!3le) p.o: rO'
: And J'
o OJOlec, am matka n1e ryngtonowi trudno bylo odzIl: sI przyjd:zile tutaj. I dla Diej to teZ nle- przeciez od dziecka. A gdy teraz, pew- za ml!-z. Moze kiedyS, ale rue teraz. FELICITY To niemozliwe. Dzisiaj 
zostalrt gruba teczka 
kTJfPt0"!l t l'amtfiC 
le1i rodzen.stwa. .'YHlie wychO'Wywal z tym pogb},dem. RO'7JmnI:!l z pane
 spodzianka. ZaprO'silem jl!- na kO'lacjt;', nego WiecZO'I1U, powiedzial mi ze mnie WILLIE Dlaczego? wyjezdzam. 1... nie gniewaj sit;'... ale 
se.rdeczna.. Zawsze ug,!uechmfity, pelen SIr: w naszeJ rodz

e. .. . na ten temat nle muslaly byl: przy- ale nie powiedzialem lwgo tu spotka. kocha _ DdpDwiedzialam mu tym sa- FELICITY Jezeli to jest pow6d dla i teraz mus
 si
 juz spieszye na sluz- 
n
zy1!" '711,6 zmq.cone
 pogody dwcha, NAR:RA!OR O
mec.W'lJlh
o zgm¥ jemne. WILLIE Och, to cudown.le! Cleka- mym. kt6rego wyst
pujesz z armii, blag-am b
. Aha, spelnilo si
 twoje zyczenie: 
mezrown
ny U.!!,Wfid.=":Z, utalentowa- w czasle pIerw.szeJ wOJIlY BwmO'Wej... HAMILTON UwaZal"em ze of.icero- wy jestem czy bym jq. pozna}. Prze- NARRATOR Wifi'C dalszy cil!-g wa- oir:, nie rob tegD. mam teraz inne zajt;'cie. Nie jestem 
ny czlow
ek ptora t m
krofcmu. Zdol- FELICITY Tak. Zaraz na. samym wle zawOOowi musZ4 patrzet rzec:zo- cieZ to juZ dorosla panna. szego rDmansu nie ulO'zyl si
 normal- WILLIE Ale dlaczego nie chcesz ju.z kierowcl!- samochodu. 
ny literat, felietonista, i publicysta, IOCZ4tku. WIl1ie chodzM jeszcze w6w- wo d fachowo na sw6j zaw6d Bylo HARRY Cms lee:! m6j drogL nym trybem? "\vyjsc za mnie? Przeciez zaledwie kil- WILLIE Ciesz{! si
 jcieli to bez- 
wszystkie swe ambicje tworcze po- czas do szkoly arednlej. M6j ojciec byl to m.pewne przykre dla Diego 'w In- WILLIE A 00 rob! ta doros1:a 080- FELICITY smutno Tak. Dlacze- ka dni temu powiedzialaS ze nmie pieczniejsza praca. Do widzenia, ko- 
swificil rOOiu. ,P?,zed wC!j1}4 byl dyrelf- wyz
ony w testamenc!e na opie- d1ach spDkaly go jednak rzeczy okrut- ba? go?... Nie J1a kaZde "dlaczego" moina kochasz. chanie. 

orem !l0.zglosm Po
s
W1 w Po.znan
'I! kuna 8leroty, 
ecz Ion .wkr6toe potem nlejsze. Panna Felicity Osborne mog- HARRY Ohodzi wmsnymi drogami. znaleze logicznl!- odpowiOOz. FELICITY Tak, Willie. Kocham NARRATOR Po tej rozmowie Wil- 
t. w Wd"!te, a po wOJme, .na emtnraclt
 I?olegl. O.bO'WlQ.Zlki oplekuncze prze- }a;by co6 0 tyro powiedziel:. Wyobraz lSoble Ze taJci;e sk.oilczym Akcent muzyczny cit;'. Kocham ci
 naprawdt;'. Ale ja rze- lie czul si
 jeszcze bardziej zniech
- 
zrazu..p!Sywal poga


. dla Polski
J 
r:a:a 'PO. rum na
za ma
, Obarcwna FELICITY:Ja?:Ja 0 tym nle wi-em szkolr: drama:tyCZIlQ.! Ale nie wystr:- NARRATOR Willie byl jodnak czywi::icie nie wiem... Tak wiele mal- cony do zycia i oslabiony. Garnet 
SekcJ
 B.B.C., a p6zmeJ z1}alazl s
t: JUz troJglLem 
ecL :Ja mliaIDam wtedy prawie nic. Tyle tylko, ze Daisy Sum- puje w teatrach p\JJblJ1cznych. NaleZY przekonany ze wszystko u1Dzye sit;' te- zenstw wcale si
 nie kooha i tak przepisal mu jakiffi lekarstwa. Uply- 
w zespole re
akcYlnym ROO'U!' 
olneJ dwa lata. NaJstarszy z nas byl Gar- meI1S Ibyla mojq. lkoleZan.kq. ze szkoly do respolu lp6lamaJtorsklego, a bardzo raz musi trybem normalnym i uswi
 wiele ludzi nie zwill-Zanych malzen- n
lD W-iele gorzkich dni, w kt6rych 
E'!iropy, gdzw s
uzyl nam doswiadil:ze- net. w Belgti. Byla ladna, ale P\JJsta 1 ze- wysdklch amblcjach artystycznych. conym: malZenstwem. Po raz drugi stwem kocha si
 naprawd
. czasie Willie, pDzbaW-iony przydzialu, 
n
e
 na.byty1!'; 1eszcz.e.w prudw01en- GARNET Tak, ja bylem naj
ar- psuta. Ma olbrzymU} iloM przyjacl61. w zyciu stan
l OkD w oko ze sw
 WILLIE To cyniczne. Doprawdy... wl6czyl si
 bez pz-rerwy po mieScie. 
ne1 rOOwfonn polskw1, kt6ra odzna- szy. Harry byl mlooszy ode lDDile 0 HAMILTON TaJk. To przy,kra spra- WILLIE A jak s1
 jej powOOzi? szansl!- uczuciowl!-. Trzeba jl!- bylo u- Czy ty chcesz pozostae na zawsze nie Wreszcie udalo mu si
 zobaczye z 
czala sifi wysokim poziomem. Zwlasz- dwa lata, a Felicity - ZIUIJC
e, wa. HARRY :Jest zupe1n.ie rnezaleZna.. chwycic. Zwil!-Za11a malreiLstwem? Felicity. Postanowil jakos uregulowae 
cza w d
edzinie radio-te
tr.alnej Ma- znacznie mJodsza od nas .wszystk.ioh. GARNET Czy z jego atrony bym Otrzymala wszystko 00 zosta}o po GARNET Wydaje mi sit;' Ze sit;' nie FELICITY Czasem mysl
 ze zycie ich wzajemne stosu11ki. 
rynowski odegral rolfi ptomerskq.. To FELICITY Dlatego WIllie eawsze to namlr:tna m1looc? mamie. Fe1tc1ty spokojnie oddaje sir: wahal. to' jakies wielkie przedstawieruie. Kai- WILLIE Felicity, powiedz mi, ezy 
on wlaSnie wymyslil nazwfi: "Teatr patrzyl w dw6cl1 starszych przybra- HAMILTON Nie 
dz
. Willie byl swej pracy fi miesZlka wsp61n1e ze HAMILTON W kaidym razie wal- dy w tej sztuce g-ra swojl!- rol
. Ty zgodzisz si
 ostatecznie teraz, zebys- 
wyobraini" i 
la te[lo now.ego gatun- lIlych brad jak w s1:oree. . po prostu latwq. ofiarQ.. swoj:} iprzyjaci6lkQ.. AJe paJtrz: M:zde czyl ze sDb
. Rozumowal ze musi wy_ jestes zolnierzem, Harry - aktorem... my si
 pobl'ali? 
'fu. tw6rczosC'l 7U!pls
l Wtel.e wa,rto- GARNET W IIllego zaS, Jak w sloti.- FELICITY Ini'oja:tywa na pewno FeJi.city. brae mi
dzy milDScil!- kobiety i przy- Ja jeszcze jestem bez roli. Ale... czy FELICITY Nie, kochanie. Nie. Nie 
Bcwwych sluchowwk hte-rackich, h'LSto- ce, paJtrzym Felic1ty. wy,szJa od nlej. Willie oierpial na gl6d WILLLE To... To ona? Nigdy bym wil!-zaniem dO' pulku. W
tpil, zeby je- mozesz wyobrazic sobie nmie w roli mDgEi!. 
rycznych i dokumentarnych. Dosko- FELICITY Wszyw::y kochaH go w m1loSci. jej Die poznal. Slicwa! goo przyszla zona zgodzila si
 p
dzie mr:zatki? WILLIE Na Boga, powiedz mi, CD 
7ml1j Z7Ulwca w,l1rsztatu !"anwwego, nasz
m domu - poczq.WBZY..od mojej GARNET Ten ddbry i zr6wnowaZo- FELICITY Hallo, Harry!... rOOo- zycie w prowincjonalnym garnizonie. WILLIE Nie wiem, co m
 80bie cir: powstl'zymuje przed malief1stwem? 
W?t
osl .d/? nasze! Rozgl0Bn:t £!lugole
- maUn. skonczywszy n
 .
j. ny czlowiek byl n1eWYZy'ty uczucio- 
ie 
lez.to Willie! WilIie, kochany, Stan
l wobec najtrudniejszego dla wyobrazie. Nie jestem w tym kierun- FELICITY To bardzo trudno wy- 
n1e doswiadczeme, talent 1 ntgdy nte N

TOR Czy 'Y
e nle byl jed- 'WO. Spotkanie z Daisy traktowal za- Jak SIr: mlewasz?! siebie wyboru. Przypominam sobie de- ku bardzo uzdolniony. Wiem tylko ze tlumaczye. 
slabnq,cy zapal do pracy. nak Olr:zarem ',N rodzinae? Czasy Wlte- pewne jako rzJbliZajq.c::}. sir: szan
 WILLIE Jak to ladnie z tWDjej cyduj!JC
 z nim rozmow
 w naszym nie potrafi
 nigdy bye szc
sliwy hez WILLIE Czy kochasz kogos jeszcze, 
J dy byly olr:tZkie.. Bzcz
CIa. strony zes mnie poznala. kasynie oficerskirn. Bylem j'llZ w6w- ciebie. pr6cz mnie? Dlaczego miIczysz? Dla- 
W 
. 19M zmarl Duff Cooper (Ior,(\ 

ET 
ch, me. Bynajl
ej. HAMILTON TaMe Ii w tyrn wy_ FELICITY Nie zmieniles sit;' pl'ze- czas zast
pel!- dow6dcy pulku. FELICITY ProsZl; cir:, nie m6w czegD nie odpowiadasz? 
NO
I'Ch). Dulff Cooper, byi jedinrm WIllIe odzledzlczyl 
 swych rodzl'C3.ch padku jednak nle udalo mu sit;' owej ciez. WILLIE Wie pan, panie pulkowni- tak. Gdy tak m6wisz, czuj
 si
 grze- FELICITY Willie! Czy to' ma bye 
z «,1aJblyskotllws;zyoh UJmysl6w 
glel- daM ZDaClZDy kapI,taI Ii .dochody. Z szansy pochwyclC. Byro to nawet po- WILLIE smieje sifi Jak dlugo m
z- ku, rozmYRlam nad tym czy nie po- szna i nieszcz
sliwa. sledztwO'? Powinienes ZIlac mnie Ie- 
sklich. :J
o polityk, by;! OZ
llek1em tych doohod6w pewna fllrma adlWo- l:}czone ze :skandalem. Daisy S\lIID- czyzna pozostaje wcilj.z mlodym czlo- l'zucie sluzby wojskowej. WILLIE Wifi'C CD maJrn zrobie? piej. Jezeli mnie kochasz, powinienes 

JQ.Cym SI
 wyobr
 1 sib! k8loka zwraoala naszej matce wszel- mers uciekla w przeddzien Bl.urbu z wiekiem? HAMILTON lekko Pan? Nie mO'ze FELICITY Gdybym bylo po prO'stu starae si
 nmie zrozumiee. Nie mDge 
charakteru. W okresie monachljsldch k.Ie koszta, zwiJ}zane z jego naukq. of lice rem pu}ku, kt6rego dow6dCQ. byl HARRY W moim zawodzie _ do bye! dobrze 
ychO'w
nl!-. J;annl!-, powinna sir: zmienie. MlUiSisz brae mnie tak
 
ukl
 z Hitlerem ":"y s14pil Z I"ZIldu I wych
em. MlellBmy go zawsze jej ojclec. szesCdziesir:ciu lat. . WILLIE Chcialbym zasir:gn
e opi- by
 mDze. p
e!zIec: Z8:PD
ij 0 jaka jestem. 
pr6!mera Cham:berlama, w kt6rym w rodZllme za kr
sa. FELICITY To byl dla Diego cios FELICITY z komicznym wesfchnie- 11ii pana. m!lle. 
Ie 
a mowl
: kochaJ. nmle da- WILLIE Czy nie mllJSz zadnych za- 

 
ak? p1er.wszy lord adl111l.r8.- 

LICITY Ale Jedyll1.YJD 
iem okr
tny. Dopiero po dlugim czasle niem Chcialabym, zeby dziewc
ta HAMILT'ON serio Hm! Wiele by leJ, naJdrozszy.. I Ja 
I;d
 Cl
 zawsze sad moralnych? 

Jl, czyh IlTlImster marynarki: Uczy- 
rlhego bylo - zostal: ofl,cerem i napllsa} 0 tyro dQ mojej matIkJi. r6wnie dlugo za
howywaly mlodose. mDzna 0 tym powiedziee. Wiem ze koc?ala. Ale. me bl}dz. za bardzo na FELICITY Nie wiem. Wiem Ze 
nIl to na IZIlak prO'te;'tu przeCl
 ma- :iBC na wojnr:. GARNET Zdaje sir: :lie i ty w6w- HARRY Trzeba przyznae ze diabel- pan nie lubi motoryzacji. sen? Kto wle czym SI
 to WSZYStkD pewne rzeczy s
 zle a inne dobre. Cza- 
rodusznernu handiOWl wOlno.liOl
 na- GARNET On byl po prostu opr:ta- czas napLsalM do niego? nie sir: 0 to staraj
. C6zes tak za- WILLIE Trudno starego ogara u- skonczy. sami wiem, ie zle PO'
puj
 i jest 
rod6w za cen
 chwilowego spO'koju. ny tlj. myiSlq.. FELICITY 'l1ak. Byi to pierwszy milkl, Willie? czye nowych sztuczek. Gonn mi smutno. Czasami zaS czynir: rzeczy 
Podcza:' wojny v.:. rZ4cW.e preml

 FELICITY Zres2'J14 c6Z 
ilwnego? w: moim zyclu list do WdUiego. Na- WILLIE ZamiIklem, bo jestem 01- HAMILTON Tak. To racja. A pulk NARRATOR Willie Maryngton nie niegodne rpochwaly - a jednak :nie 
Churchilla byl mml8trem l!Dfor.

JL, Syn d wnuk zaJW
owego of.lC
ra, wy- plsala
: "Kochany Willie, jestem sniony. Felicity, jest.eS po prDstu pi
k- zostal juz zmotoryzowany. Obowi

i m6gl w zaden spDsOb zrozumiee jej mam wyrzutOw sumi'l'JJ1ia. 
po wOJ
e za8 
baJSadorem WIeJkdej ch
any w rodzlllle,.w Ikt6reJ ted; by- s
l1wa, ze nie ozenisz sir: z Dailsy na. pana cZEi!sciowo staj
 si
 ci
zarem dla pO'stf:powania. Cierpial. Niedosyt NARRATOR Jego milosc byla zbyt 
Brytanti w ParyIZu. Byi ponad
o ut
- 10 Wilele traoyc
 wo]skowych... S.u:
ers. To nie jest dzlewczyna dla FELICITY Nie przesadzajmy. A- pana. Mimo to myslr:, ze b
dzie panu SZCZ
Scia kladl si
 na jegD sercu nie- g-lt;'boka, by m6g-l bye jej Sl;dzi
. Wil- 
lentowanym pisa.rzem. OpoWila
e G
R
ET W
llle po prostu nie ro- cu;bie.. Nigdy jej nde lubilam. _ Ca- Ie... jestem szc
sliwa, Ze cir: widz
. trudnD rozstae sir: z pulkiem. znosnym ci
iarem. lie nie pytal 0 :nic wi
ej, nawet 0' 
"Operation Heartbreak" uikazalo. s

 zum
aI ]
 mozna 
bral: sdbie Inny lu]Ei! Clr:, Felicity". HARRY No, dajmy juz spok6j za- WILLIE Zamierzam si
 Dzenie. A- FELICITY W owych latach SPDty- to, gdzie teraz pracuje. Rozstali sil; 
w r: 1950. 
est ono arrtystycZIUj. .W1ZJ&; zaw6d. Nle'I?ogl poJq.l: dlaczego Har- NARRATOR Du:Z1j. ulgq. dill kipt. chwytom. Zjedzmy prl;dko kDlacj
 i Ie... chcialbym, zanim sit;' zdecydujr:, kalismy si
 od czasu do czasu. Nie w zgodzie i wyznaczyli termin SPO't- 
zYCLa. 8IIlon
n,towego b?,hatera JedneJ 
 p
an?Wll :rostal: aktore'!l' ani tei 
aryngtona stal s1
 fak.t, ze po pir:- chodzmy sir: dO'k
ds zabawie. wiedziee jedno: czy nie zanosi sir: na odwiedzalismy si
 jednak nigdy w kania 
 tydzien. Lecz urn6wiO'nego 
z nl3.J'barozleJ fas
ynuJ'cych, a bez- me llTl
eSoRo IlTlU sit;' ',N glowl'e dlacze.- CllU lata
 
obytu w Indlach pu1k je- Akcent muzyczny nowl!- wDjn
? Pan wie, ze sp6znHem domu. T'aka byla milcZ1!ca umowa mir:- wieczoru, g-dy Willie zjawil si
 w 
Iu:v8lW?'ch operacJ
 wO}ennych - u- go ja wylbralem SObI
 zaw6d leka:rza go pr
eI1JlesIO?o IIla daLsze trzy lata NARRATOR WiHie wracal dO' pul- si
 na jedn
... Nie chcialbym sil; sp6z- dzy nami. swym klubie, rportier oddal mu kartk
 
dZlelerua podst
pnle fa1szywyc:h 
a- 'l:"0js
owegO'. WszystkllE' zawOOy uwa- do EgLptu. Kledy wreszcle calq. bry- ku z dusz
 wypelniDn
 obrazem Fe- nie na dI'U
. Nie chcialbym znow NARRATOR Byla to dziwna spra- z treSci
 otrzymanej przez telefon 
n
 strategicmIych szt8JbowI .me: Zal Jakby za ni
odne I?
czyzny. g
r: odwolanO' z powrotem do An- licity. W ci
gu calegD lata przyjez- min
e sir: z moj
 szans
. wa milosna. Willi,e przyjmO'wal te wiadomoSci: "Miss Osborne telefono- 
mleck!emu przez sztab brytYJsk:I. :Jelyn!e 
ne w Jego pOJr:C'lU bylo: glm - rany serdecZIle po nielfortun- dzal dO' Londynu tak cZl;sto jak tylko HAMILTON: Nie wiem czy sir: stosunki z l'ezyg-nacj
. Tak sa
o ja
 wala, przepraszaj!JC, ze nie b
dzie 
Dzir:Jd tej "operacjl", lQ.dowanle 
 zosta.
 oficerem, bl
 sir:, odznac:zy
. ny'll eplzod
le z Daisy zabllznlly sir: m6gl. Nie zawszc jednak udawalD mu zanO'si na wojn
 czy nie. Ale mOg'Ei! z rezygna.cjl!- zaczynal przYJmowac mogla zjesc dzis kolacji z kapitanern 
jUSZDJiJk6w na Sycylti byl! d'la Hlt- Uwazal .po. prost'll ze shl2Jba wojSko- calkowici.e. Wl1lie oddychal teraz z sit;' spr: dzie czas w jej towarzystwie. pana zapewnie .z; jesIi wDjna wybuch- caly obr6t swego zycia. Czasami my- Maryngton". Willie zgni6tl kartk
 
lera zupelnym zaskoczeruem - 0- wa to me ]E'st zH.w6d, lecz powo}anle. radosn
 perspektywlj. spDtkanla sir: ze Wyjezdzala c
sto lub Wi bywala u- nie zanim pan stanie si
 niezdolny do sIal, ze to juz po. 
ros
u takie j
g-o i wyszedl z klubu na ulic
 by w6w 
8ZCZr:(!zilo to dZliesil}.1JkJ. tysi
cy zywo- FELICITY :rak Willie szedl za swyml najbli2Jszynu w Londynde. Nle- m6wiona ze swymi przyjaci6lmi, po- noszenia broni, to jakD oficer rezer- p
'zeznac:-:eme.: 
yc zol!lIerz
m. ktory bezmyslnie wl6czye si
 po mieScie. 
tOw :boh1ierzy i prz
Spleszylo zwy- swoLm powolamem. . stety, Die ze wszystkiml. mi
dzy ktorych nie chciala go wpro- wy pulku bl;dzie pan powolany dO' n
g-dy n
e wl.dzial :WDJny, 1 !:,ochan- FELICI'!Y I odt
d !l
sze st?s?11.ki 
ci
stWiO a1'I1ltl sprzymlerzonych. O
NET Szed
 .

 
 tradycj
 
ELIC:ITY Ma,tka moja nie zyla wadzae. sluzby natychmiast. kleTI}, .ktory nlgd
 me zaznal pleszczot u
ladaly SI
 c.oraz I}1n.leJ S
zl;shwle. 
r
nnlj... :Jego oJC!
 I.dzl8ldelk byh j.uz od Ik-ll.ku lat, a Garnet prze'bywal FELICITY Po prO'stu wydawalo mi WILLIE To usuwa duzl!- przeszkodt;' swoJeJ u
ochaneJ. :r
k. pl
!Jl. cz
s. N
e moglam wld
ac sw z mm 
sto. 
Akcent 71lUzyczny .ofa,ceranu ikarwa,lerll. MIa} za malo na DaJek
m Wsohodzie, jako lekarz si
 ze to nie b
dzie bawilo ani jego, na drod7)e mojej decyzji. Jednak jest M.Dno
onme, beznadzleJDle. W,Ilhe ozy- N
e I!l
glam. I me mD
lam mu po- 
NARRATOR PlkHamHton, brytyjskl wyobmznl by wybral: inlny zaw6d. wojskowy. :Jedynie Harry byl na ani ich. Ci mlodzi i liberalni artySci jeszcze jOOno... wil. SI
, 
ag-Ie, g-dy wybuchla. druf\'a wledzlec. dlaczego. Rzadko miewalam 
aJt:tache wOJskowy w jednym z paiI'stw FELI?TI'Y Wderzyl ze to jest jego l!1iejscu i robil szybkq. karl!.e
 jako i ten zawDdDwy oficer 0 prostych za- HAMILTON Slucham. wOJna .SwI:,ttO'Wa. Szal
 z I?od.mecem
. wolne WIeCzory. .. . 
poIudniO'Wej Europy, byi zly, gdy w powolame. Jeden z najIepszych aktDr6w londyiI- sadach zyciowych, to byly dwa zbyt WILLIE Wie pan... zanim opuszcZl; !Wzum
al ze teraz zbhza s.Ir:.nll;reszc
e NAR
ATOR WIlhe zostal ZUP
Dlt:; 
p1erw18zyoh dnia.ch maja 1943 muslal G
NET Wstlj.pil do .szk01y woj- skich. . .. rozne swiaty. .. . pulk po tylu latach, chcialbym 
i
 Je
 w]
lka sza
sa. Byle JeJ m
 oml- DsamotmDn
. Garnet calymi. dDlarnl 
jeoh.al: samochodem ze stolicy kraju skowe) w Sandhurst. Nole blyszczal NARRATOR TDtez W:Illie odszukal NARRATOR To znaczy ze pam me doczekae wreszcie awaru;u na maJo- 

c! Nle czekaJ!JC na wezwan
e I?o- byl poch!omr:ty prac!J, a w JegD pu- 
do pewnego portu morskiego tytlko po talentami, looz za:znaczyl' sl
 usilnq. go zaraz po przyjeZdzle. Um6w1li sir: mogla zdecydowae si
 na plzebywa- ra... Pan rnilczy... J«;ch
 do .pulku: Lecz tam ,dOWledzIal Bt
 
lI;szkll;ni.u ni.e podDbna 
ylo 
to, 'zeby przez kiilka minut stal: w po- prac::}. d Ollbrzymim PO'czuclem obo- na wleczorne spotkanie w peW11ej re- HAMILTON Rztywno Cm mo
 na SIt;', ze me 
Dze wy,ruszyc. v.: pDle: WYSledZ
ec. WIlhe .wloczyl si
 pO' CI€'lI1- 
zycjl "na baCZIlOOC''' pooczas pogrze- wi
mu. Kiledy sk
ti,czyi. szkol
, drzal s
ura,c
'i. Har
y przygotowywal dla to' odpowiedziee? przekroczyl Wlek kapltana hmowego. 

ch 1!hc.ach, ISIlJUJ:}C Bwe .smutne my- 
bu ,koleg! pu)kowego, kt6rego ani nie z obawy !by Ibron BO':zJe wDjna nie mego nlespodziJam,k
. WILLIE Rozumiem. Nie mogEi! na ZDstal z kadr
 p
lk\? . . sl! 0 zyclU p
nych dotkhwych zawo- 
cen.ll. ant nle lubil. Kolegr: owego wy- skoiiczyla sl
 zanim jego wySl
 na Akcent muzyczny NastQpny numer (10) to liczye. Trudno... FELIqTY l\

J blOOny. W1Ih
! Byl d
w. W cza;Ie tych samotnych w
- 
rzuclly na lQ.d fale przyplywu - w front. Po prostu pal1il si
 do tego HARRY WHIle, jakZe sl
 cLeszr: 
e Gonn 
ardzo m«;s.zc

sh...yy. WOJna me mo- rowek prze
r:bil si
 lecz nie zwrac
l 
pel:nym mundurze, w lotniczej kami- frontu. Palil Sl
 do jaklegoo odzna- cir: zn6w wi
. " Na Antenie" badzie NARRATOR Wmie powzi
l decy- ze us
z
RhwiC mkogo, nawet. !y;h, na to uwagI. PewnegD wieczoru trafll 
zelce ratunkowej i z tekq. pelnq. do- czenia. WILLIE NdechZe cir: uAcLSkam. De 't zk: skoro nie ma nadziei awansowa- kt6rzy JeJ bardzo pragn
. PrzYJeZdZ1:l bezmyslnie do dzie!nicy maj!JCej wk 
kument6w, przymocow8JIlq. dO' pasa. FELICITY Wojn
 UlWarZ.a1 za swojq. to lat uplynr:l:o od ostatniego rMu? dol 
 czony do nr. 930 nia na majora tym bardzi€jj nalezy teraz do l:ondyn
, w s'pr
wach sluz- zwan
 zl
 I'I€IPUtacJ
. Z pewnegD do- 
Wszystko wskaJZywalo, Ze oficer byl S7Jansr: zyolowlj.. M6w1l zawsze Ze czIo- Osiem? 'If ro
stac sir: z pulkiem. Z nO'win
 tl!- bowych. .W.ld:ywah
my SI
 Jedn
 rza4- mu - o. szczeg61nie glosnej a n
e 
of'ial'Q. katastrofy lO'tnlc:zej. Tecum z wlek powinien byl: w kaJZdej chwiU HARRY Oslern! Czas lecl. A,le... pospieszyl do Felicity. ko, gdy
 1 Ja. rnmlam funkcJ
 wOJ- z
szczyt
e
 renomio - wyszla Feh- 
licznymJi zaple
towanymi dokumen- got6w do pochwycenla swojej szansy. Kelner! PrCJlSZl; da£ nam jeszcze jed- "Wiadomosci" FELICITY Naprawd
 masz zamiar skow
. JakD kIerowclI; samochodu. city. WIllIe ooczul gwaltowny brak 
taJrni Sw'ladczyla, Ze of.leer lecial na GARNET A jednak wlaSn:le ta no nakryole. wyst
pie z armii? RzeczywiScie trud- NARRATOR ":D
na tymczasem !-chI!' Wydalo mu si
 ze dusi si
 w 
Bhskl Wsch6d w wa:Znej misj.i" Ikt6rej szansa go omJn
la. Mial wyjechaC trwala. Pulk powrocil z kon
ynentu Jaklms koszmarnym snie. Jak to? 
Z powodu ka;tastrofy nie spehIll. iPlk. na front 11 IilStopada 1918. W dnliu, z !annynl dow¥c
, plk. ,Hamtlton
m: Wifi'C... Felicity... jej ci
gly brak eza- 
HarnMtona napehI.!alo to n1esmakiem w kt6rym sojusznLcy pod.piJsali za- Mmn
 go. 
ow . wyslac. !l a . Bhs
I SU... 
1 ndech
iJJ.. :Jego mlody pomocnik, wieszenie Ibl"OIlJi z Niemoarni. dak zapadaJ - q decyzJ - e W BI - alym Domu WschO'd. WillIe 
Ial nadzleJ
, ze tym FELICITY bez wyraznej zlosci Czy 
porucmUk, podczas kr6tklego post.oju FELICITY Pa.mir:t:arrn, Ze Willie razem uda mU. SI
 wyru
zyc. w pole. Iprzyszedles mnie szpiegowae? 
w drodze !lIe m6g1 Bir: powstrzyrT13£ wiadOI11OM 0 zawleszeniu bronJ' przy- Lecz plk Hamilton rOZW1al JegD zlu- WILLIE Wifi'C to w tym domu pet- 
od nastr:pujlj.cej uwagl. jlj.l d2liectr:cym! lzami. Pamlr:tam to dzenia. .. nisz sw
 tajemniczl!-, nowlj. sluzbl;? 
PORUCZNIK To naprawd
 dziwa- dobrze, gdy,z jego 061, kt6rego nle Na wlelklej p!eczt:ci prezydenta mlr:dzy poszczeg61nymi dzialami ad- si sobie radzll: z pot
znym naciskiem HAMILTON Byla. to meslychame FELICITY CZf nie masz nie in- 
czna historla - ten caly pogrzeb, na rozum!ala,m, byil moim wlasnym b6- Stan6w Zjednoczonych, odclskanej na ministracjl, poml
y pogllj.dami r6z- oplnii pUbllcznej, ze wsp61r6wnymi przykra rozmowa. Nle moglem ukry- neg-o do roboty Jak zajmowae si
... 
kt6ry jE'dZliemy. lem. najwaZnlejszych dokumentach paiI- nych doradc6w, pomlr:dzy r7lj.dem a dwlema innymi galt;'ziami wladzy oraz wac przed MaryngtQnem, ze nie ma WILLIE Nie. NllIprawd
 nje mam... 
HAMLLTON DziMm:iejsza niZ sir: pa- GARNET W:illie nie il'ozumowa} w twO'Wych, widnleje orzel dzlerzq.cy w Kongresem, opomlr:dzy ,stanamt Zjcd- z wolnq., krytycznie usposobionq. pra- n
j!Ylniejs.zej .s
ansy. Uwazalem iz Ie- W}fi'C to jest takie twO'je rDzeznanie 
nu moZe wydawal:. owej cl1will ani jak polityk, ocenlaj:}Cy szponac.h prawej lapy ga1llzkr: oIlwnll, noczonyml a innymi pailstwami lub Slj.. Nle moze w spos6b dowolny przy- '[HeJ. 
owledzlec. mu prawdt;'. G:Oyby mlt;'dzy dDbrem d zlem? 
PORUCZNIK On byl oflcerem tego W8:g
 wydarzenia, ani jaik rezerwista, w leweJ - p
k strzal. Wedle Ikonsty- tez pomir:dzy r6Znymi grupaml w 10- dzlelal: srodk6w, deptal: tradycji, ka- choolaz b:r l m!lJorem... Zr07JUmCle.-: FELICITY Och, Willie! Co si
 z 
samego pulku, co pan... prawda, pul- witajlj.cy Z ulglj. powr6t do cywllnego tucjl wladza wypowiadanla wojny nie samej Ameryki: zwil}.Zkami za- sowal: decY2Jji ministerstw. Nie mDze przeciez J
 me moglem pozostawlac tDb!J dzieje
 Nie jestes juz dla mnie 
kownlku? zawDdu. 'Rozumial tyliko jedno: Ze nalezy tutaj do Kongresu. Ale w rze- wodowyml a dyrekcjami zaklad6w traktDwal: sprzymierzeilc6w jak sate- mu ztudzen! . .. "tak dobry, Jak bywales dawniej. 
HAMILTON Nie bylo nlkogo inne- miJUl.I 
 ze SWQ. szanSl)., ze uc!ekla czywistosci naszej epoki, kiely de- przemyslowych, rasami, stanaml a lit6w, nie moze ukryl: swych blr:d6w . 
 ARRA TOn W J:ilka mlesl
y poz- 
ILLIE Wiem, wiem 0 tym... 
go w C81ej amnii 0 tYlJTl sa.mym na.- przed nim w chiwiJl g'dy juz wyoilj.gal cyzje musZ4 nieraz zapadal: blyska- wladzami feleralnymi. PrzystEi!Pujllc i uclszyl: krytyk6w. Ale na dalszll meJ pulk ladD...y
 SIt;' na o.krEi!ty tran- Wlem, Felicity. 
zwisku. r
kr: by jl}. pochwycll:. wicznie, losy pokoju i :z.nacznej czr:- do rozstrzygnlr:cla _ prezydent musi metr: demokratyczny sp0s6b pobiera- sportowe, a WillIe byl sluzbO'WO O'bec- FELICITY Sluchaj, czy ty napraW- 
PORUOZNIK Tak, to' jest :niec:o- FELICITY Mmlo mu sir: to wyda- Sci ludzkoScl spoczywajlj. faktycznle dzlalal: w granlcach prawa amery- nla decyzjl mlmo swych blr:d6w i nr .przy tym 
aladunku. Byl.to ost';l!: dr: I!lyslicz ze ja tu prowadZl; dOl13 
dzienne nazwisko. Zdaje sit;', 
e dople- rzyl: jE'$'zcze nieraz w zyciu. po tej stronle Atlantyku w rr: kach kaiIskiego i mlr:dzynarOOowego, po- brak6w prowadzi w koncu do lep- m Jeg'O przydzla! - pDtem m
al odeJsc pubhczny, albD... pracujl;. w kt6ryrns 
rD co byl awansowany na ma:jDm. GARNET Rozpoozynal karlerr: 
- jednego czlowieka: pre'zydenta. W siadanych srodk6w, dost
pncgO' cza- szych rozstrzygni
. Przyw6dca to- do cYWlla. Pelm! 

 f
n.kcJ
 
zDro- z nich? 
HAMILTON Pan myMi 0 depel9Zy
 wodO'Wego oficeraJ, kt6ry... nie byl na nlch to skupia sir: pelnia wladzy wy- su, poprzednlch zobowllj.ZaiI i dost
p- talny moze, to rprawda, sprawowal: woo L
z g-dy uscI;;n
l JUz dlO'me o
- WILLIE rnz]Jnczliwie Nie, nie, nie! 
jaluJ, rwyslalem przed dwoma dnla
T\'
 w,ojDlie. To Ibyro upokarzajlj.'oo. Chre konawczej. Prezyde.nt ma co praw- nych informacji. KaZdemu z tych absO'lutnll wladzr: nad doradcami I rlvwaJ
cych kolegow,. 
dy okrr: t odbl- FELICITY A jednak pDdejrz ewa - 
do Landynu? Uwaialem, :re lepleJ nie b
 tam nie rz; w'la:snej wmy. Po da do pomocy Iiczny sztab Goradc6w, ograniczeil poswir:ca autor wnlkliwe absDlutnlj. kontrolr: nad ideologilj.. Ale Jal Dd. brze
... WII.lIe patrzyl !la les mnie. MO'
e :nawet nieswiadomie... 
sprawdzll: jego r8J1gt;', zanl'l11 sir: w.szy- promu nde zd:}Zyl. na przede wszystklm do rozporzlldze- \JJwagl, i1ustrowane konkretnyml nie moze nakazal: dobrych rad I wy- od
al
J
cy Sle statek Jak na ostatm
, Moze nawet nie wiOOziales 0 co. Two- 
stko wyryje na Ikaanlendu grobowym. FELICITY Nle zWlZyl pochwycl
 nie gabinet, a wir:c rzQ.d, skladaj
cy przykladami, zaczerpnir:tymi z okresu musil: nowych mysii. Przymus 1 ter- zmkaJ!JC
 szansl;. je serce jest pelne goryezy i ciem- 
PrzeoleZ jeszcze przed mles
cem wI- swojej szansy. sir: z dobranych przez sieble sekre- urzr:dowania Kennedy'ego. Przy oka- rDr moglj. wystarczyl: do sprawnej Odgl/?sy portu, nO'Sci. . 
dZlwem go jako kapitana. Przynaj- NARRATOR Szczeg6ln:ie przykre tarzy, t.j. mlnlstr6w gl6wnych dzla- zji dochodzl do przekonania, ze wla- kontroli nad machinq. paiistwowq., ale WI,LLIE ...CI.ekawy 
estem, czy .WILLIE Tak, tak... Ja wiem... Ja 
mnlej ze 'sze5C razy byl odwalany bylo to dla niego we wlalSl1ym pulJw, 16w admlnlstracji. Ale odmiennie niz dza prezydenta nle dor6wnywa jego nle mogll ulepszy6 ludzkich decyzjl... ludzklt;, serc
 moze p
kn

 naprawd
, Wlem... 
przy awansle. Byl bez przydZiiaJru !. gdzie mustal 'spotykal: sir: ze swym w wie1u Ikrajach Europy zachodniej, odpowledzialnoad, gdyz to co jest DDbrowolna jednool: wolnych ludzi i czy 
z .to Jest tylko takle poetyckle FELICITY Wygl
dasz jakbys byl 
n8lWet n!'e llTlial widok6w zelby dostal: r6wieSn.i:kiem, k1t6ry 0 kHka mdesl
cy odpowledzlalnoM spoczywa na nim po
ne nie zawsze jest mooIlwe' Jub narod6w jest ostatecznie bardziej wyrazeme. chDry. 
przydzlal. Ale pan wid:zJlal: odpowledZ wcze.
iej SkofIczyi Sandhurst, a na nie na nlch. Do niego tez nalezlj. osta
 dozwolone. trwala niZ je-dnolitoSC wymuszona re- Akcent muzyczny. WILLIE Jestem chDry. Czujl; sir: il,; 
ministerstwa na moje pytanle, czy wojnie zd!pZy1 zdobyt Military CrO'ss. teczne decY7Jje. Orzel na pieczr:ci pre- :Jakie czynniki ksztaltujq. decyzje? presjami. Na dalsZ4 llTletr: nle ma mq.- NA

TOR Teg:o sameg-? WlecZo- o
 d
wnl:!-' J,estem zm
czony i... zyc 
n1e ma pomylki 00 do ralllgi. - Przepraszam pana, panie pulkow- zydenckiej dzierZy przeto nie bez ra- Wymagania poHtyki wewIlt;'trznej, 0- dro.sci bez r6Znlc '}Xgllj.d6w, postr:pu ru WIllIe spotkal SIr: z Ft;,hclty.. ml SIt;' me chce. 
PORUCZNJK Tak, to ja odebralem niku Hamilton, pan 1Si
 nie g'nlewa, cjl symbole pokoju i wojny, jak to pinle doradc6w, 'Il1egajll'cych z kolei bez rozmaitoSci, wlelkoSci bez OOpo- F.ELICITY .l;o
dyn przezyl teJ n; FELICITY Musisz si
 polDzye do 
ten telegram. "StopieiI wojSkO'WY zga- Ze wo!lj.gam pana w 
 opowieM. sluszn1e podnosi Theodor Sorensen w wplywO'Wi rozlicznych c'zynnik6w, wielzlalnoScI". cy Jedno z.!laJcI
zszym b?m
ardDwan. l6zka. . 
dza. 
 - 'IJ1J8ijor". HAMILTON rzeczowo Przeciwnie. nlewielklch rozmiar6w kslq.zce p,lI:. wreszcie _ imponderabllia, kt6re So- Sorensen nie zawsze jest a.Z tak PrzeczekalIsmy Je w pDd
IemIach pew- WILLIE Och, nie. Nie mogEi!, lI1Ie 
HAMILTON zirytowany To wygl
- :JesteSmy tu po to, by opowledzlel: "Decision-Making in the White House rensen zamyka w okrffilenlu: "prezy- uroczysty. Plsze zwykle w spos6b nego nocnegD klubu. .KIedy .
ad ra- mDgEi!. W domu jestem samO'tny... Tak 
da diabelnie tajemniczo. Jakim spo- iprawd:ziwq. hdstorir: kapiltana... Prze- (:Jak zapadajll decyzje w Blalym Do- denckle perspektywy". Przystfi1Jujllc bardzo swieZy', z wlelkim poczuciem ne!l1 odwol.ano. a!';lrm 1. wy;zhsmy na strasznie iSamotny. " 
8O'bem ten facet awansowal nagle na pra:szam: III3Ijora MaJryI!1gtona. Zdajt;' mu)", kt6rl!- opatrzyl przedmowll do poUtyki wewnr:-trznej _ autor w humDru. ,,:Jedynymi nieomylnyml ulI,c
, dow
edzlelIsmy. 
l
 ze dDm, w FELICITY Musisz sit;' polozye. POJ- 
majora? soble spraw
 
e moja rola w tej hi- prezydent Kennedy. spos6b nleszablonowy omawia rolr: znawcaml _ zauwaZa _ 8Il tylko cI, ktol'ym. mleszkal Wilhe, :l!0stal d.o- d
 z tobll. 
PORUOZNll{ Czy on lIlJIe byl przy- 'storU jest raozej n1esympatyczna. Tak oto wladza prezydcnta jest opinli publicznej. Prezydent nie musi kt6rych przepowledni nie poddano s!£ze
me :l!bom
ardowany. BlCdnf WIl- Gong 
pa.dklem na slUJZbl
 wywiaJdu? . . NARRATOR Czy istrrialy jakie'S ;;;:ai
e ogromna. Ogromna jest wszak- dzialal: wedle jej dyktanda. "RzlJd nlgdy pr6bie rzeczywlstosci". Autor lIe. l!Ie mJal SIr: po prostu gdzle po- FELIC:ITY. Zaprowadzilam g-o do 
HAMILTON .NIe,. to. Diemozl
e: g

bsze powody waszej wzajemnej z
 1 ",'Vaga czynnik6w, kt6re jq. ogra- demokratyczny to nie zawody 0 po- ma przede wszystkim na mysll sowie- dZIac. Wowczas t
..: dDmu. 
Ial sIlnl!- gor!JCzk
. polDzylarn 
Oni 
 w wywtadZle 
e SIj. p
ez :nJlech
i? . . mcz
JIj.. Ich t
 wlaSn
e roll i wpIy_ pularnaM" _ pisze. "Opinia pub- tolog6w. Przypomina, jak ,to jesle- N

RATOR 
Ilht:; byl u szczytu gO' do .lDzka. Zatele
onowalam do G3;r- 
tak nrowni, 8Jby mogli zaangarwwM HAMILTON 
edstawla1:!SJ.nY po WOWI na decYZJr: posWlr:cil swojq. pra- IIczna jest czr: sto nieobllczalna, nle- nllj. 1962 wiEi!kszoSl: specjallst6w 00 s
ZI;scla, gdy I.anklem. na
pnegD ne
,. .:-:eby natyc
muurt przys:-:edl. SIe- 
wlamue teg-o 
cia. . prostu dwa odimIenne typy o£Lcer6w. ct;' Sorensen. Ziozyly sit;' na nilj. 00- konsekwenma arbitralna I nleroz- spraw sowiecklch 8Il dzlla , 
e Moskwa dma ?puszczal mleszkame sweJ uko- dZlehsmy przy mm na przemIan przez 
PORUCZNIK. Czy to byl przynaJ- GA!RNET Wiilie byl typowyrn ofi- czyty, kt6re autor. wyglosll wlosnq. s
dna... Uwzglednia ona rzadko po_ nlgdy nle zaryzykuje umleszczenia na chaneJ. . . cal
 ,pie
z
 :n
. Gor

z
i w zaden 
mmej dobry oflc
r? cerem kawalerii. b.r. n
 zaproszeme Unlwersytetu trzeby nast
pnego pokolenia lub dzle- Kubie poclsk6w rakletowych. A jed- GARNET Przys
edl do mm
 
amm sposob me dalo SII; OhI:llZYC.. 
HAMILTON Nlgdy tak nie Sl).d::zJi- H
MILTON ';J'I'zeba przyznal: ze ColumbIa w N
 :Jorku. Koniecz- je poprzedniego. Pr:tajll jl!- nieraz le- nak _ umifficila. Sorensen nle pr6- w:yszOOle
 dO' szplrtala.. 
asDle Dd GARNET Cal
 mDJ
 wledza m
- 
lem. iNle ceni
em go 7Jbyt 
so
o. pehal swojlj. slurz;bt;' wzm;owo. n?sl:. przcdstawlenia calooci zagad- gendy i mylne Informacje, szablony i buj.e na tej podstawle bagateUzowal: k
lku 
m przebywalem JU
 w LDndy- dyczna.pyla bezsllna. Nle m
g-le.m.nI
 
Ale... ostatecwle byl to ClZ10Wle
 rn
 . NARRATOR 
Y'staWIa mu pan mema w zwir:zlych ramach drw6ch hasla, 'wreszcie _ wrodzona nlechr:l: rad specjaIlst6w, pragnie jedynle, me, ml
nowany na s
anowlsko kOI?eTI:- P?radzlc. :2:arlne lekar
wa 1, Zn.
le
1 
sz.kodllwy. Zreszt4: De l!1ortws ml Jednak dobre Bw.!adeatwo. Czy to .w wykl9:d6w nadala jego pracy charak- do nowoScl. Prezydent musi zatem aby umlanD je krytycznle ocenla
. danta/e!nego z wOJskowych szpltah. me ,pomagaly. Chor
,me w
p6ldz.lal
1 
nisi... Taim-tara
ra! Czyb: 0 
mar- mysl. zasady Ze 0 7Jmarl
oh naJezy 
er. me traktatu naukoweg/), lecz u- paml
tal: ze opinla publiczna i in teres "Przepowiednie znawc6w - '}Xdkre- OCZY
lsC,le .zaproponowalem mu aby z lekarzem. 'Yalczyhsmy 0 Jego zyCle 
Iych nalety m6wIl: tylko wszellne do- m6wIl: tylko dObrze brzmllj.ce bzdu- Jr:Cla popularnego, rzucajllcego Swia- publlczny nie zawsze sll ze sobll w sIll. _ moglj. sir: okazal: jeszcze bar- u mme zam\eszkal.. . przez trzy dm. 
brze br.z.miJJ.ce bzdury. . ry? . t10 tylko na najbardziej istotne mo- zgodzie... Ma obowil!-zek nie tylkD jq. dzlej zwodnlcze nlz oceny polityczne 
AR:Rf\TOR P
'zez plerws
e !:,Ilka FELICITY.To bylD straszne, stra- 
PORUCZNIK Hm! Tak.. DZllwne. HAMILTON 
ije. W mySl 

y menty: A;utor nle wdaje sir: wlr:c w szanowal:, ale i sluZy'l: jej za prze- znawc6w, zwlaszcza w epoce, kledy, dm Wllhe ,
yl nl
zwykle OZY'\;lOTI:Y' szne. Rozpaczh
e.. . . 
Ale muszr: przY'znal:, Ze tut
JSZ
 wla- ze !lawet 0 czlOWle
u, kt6rego SIt;' 1IJ1e rozw
zaDla na temat prawa konsty- wodnika, ksztaUO'Wal: jlj., informowa6 jak sir: wydaje, wydarzajq. sir: tylko lecz na prDznD }lsiIDwal. spDtkac SI
, . G
R
E
 Wllh,: blernle pDd
awal 
dze pos
p1ly wObec nas lo]alme. 00- lUibIlo, naleZy m6wll: prawdr:. 
ucYJnego, kt6re same moglyby za- jlj., zablegal: 0 nllj. i zdobywa6. MaZe rzeczy nie do przewidzenia" W su- a nawet ?
yskac telef?mczn
 rozmo- SI.
 sJ?lercl. Skapltulowal - )akbY 
sylaj
c do naszej aan
asady wszyst- 
ARRATOR. Przepr8lSZ8Jm pana, JI!-6' kilka grubych tom6w. Nle wyli- by(: ona zar6wno jego mieczem jak mle rz
d zloZony z polityk6w uwaZa wr: z Fehclty. Byla meuchwytna., n.le wler
yl w sell'S zwycit;'stwa I trze- 
k!e znalezlone prrzy lIum dokumenty pa,me pulkowm:ku: .. cza szczeg61owo kompetencjl prezy- i ,kompasem". Ale - dOOaje autor za lepszy 00 rZl}.du bieglych. Ale nie .GAR
ET .w
gl¥lal baI-dzo 
Ie. clego dma 11ad ranem zmarl. 
w nienaruszonym stanie. HAMILTO
 Nle: n
e lubilem 
a: de!lta. Nie krersli rozrO'stu jego po- raczej melanchoIljnie pod koniec _ szczr: dzi przytyk6w i poHtykom, Nl
okOlle
 Sl
 Jego stane:m.. gdyz z Akcent muzyczny 
HAMILTON ironicznie Skl}d pan ryn-gtona. OflOerOWle Jego typu miell t
znego urzr:du w ci
gu ostatniego ,kaZdy prezydent musi byl: bystrym zwlaszcza tym, kt6rzy przelewajq. kazdym dmem coraz baI'dzleJ wpadal NARRATOR Garnet zatelefono
al 
wie ze dO'kumenty nie byly zrewido- rod za 'ZIe ze zrumlast gral: w polo, ob- p6lwiecza. Wprowadza nas natomlast 
dzilj. opinii publlcznej. Musi umi
 skrzt;'tnie swe do8'wladczenia na pa- w niewytlumaczon
 apati
. do Felicity zawiadamiaj:}C j
 0 srn ler : 
wa
e i sfotog-rafowane? . kuwam si
. do 
u do WyZ.Jzej wp
ost do Bialego Domu i pokazuje odrornlal: jE'j drDbne zachclanki, pier. "NieSci'sioSC wir:kmoSci waszyng-- . FELICITY Byl n
e 
ylko pI:-yg-ne: d. Bezl}adziejnie wyczerpany pr
cl} 1 
PORUCZNIK W kaZdy;m. rllZle Szkoly WOJenneJ:. ... z
owny ITI:
hanlzm samego pObiera- ocenlal: jej trwalosl:, reagowa6 nil. tonsklch pamit;'tnik6w i autoblografii blOny fak
em 
olmema z. wOJska . 1 czu...yamem poszedl do klubu na sJ1\a- 
wszystkie plecZf!Cle. byly IIJI
tknwte. GARNET Istmala oplDla ze pan mu ma 

cyzJ
. Ma po 't.::mu szczeg6lne jej niecierpliwaM, szanO'Wal: jej po- - podnosl -- daje sir: przewyzszyl: u
rat
 .mI
zkam!!-, lecz .me,!stanme ?ame. PDd .wplywem tyl.k
 CD p

 
HAMILTON To Jeszcze mczego nie przeszkadzal w 8JWa
s!e. kwallflkacJe. :Jest bhsklm doradclj. tencjalnll potr:gr:. Musl r6wniez wie- jedynie pr6znosci Ich autor6w". mepokOll SI
 0 mme. Uwazal ze funk- zytych trag-Icznych wrazen Dpawl
 
dowod:zJi. Zresztlj., W Lon?yDJie b
 HAMILTON Uwazalem 
e nal.ezy prezydenta Kennedy. Zna wlr:c na dzle6, jak najleplej i jak czr:sto od- . . . cja kierowcy samochodll; podezas !l!,l- 
zial 0 smierci. Wi1I
ego swemu zna- 
wledzlel! co 0 t;n 
dzlC: No, a:l
 8JWan:sow
 przede w
zrstkun of ICe- wylot z:. wtasnego dO'3wladczenla i ob- wolywal: sir: do pubIlcznoocl, a klely Ksl
:i;ka Sorensen a, jak ju:
 wspom- 1
6w 
onlbowych zbyt Jest dla mme J?illem
 brygad.lerowi. Gen
ral okaza
 
dosyt teg-o gadama Rusza]my daleJ raw maJ
CYch bardzle] nowoczesny serwacJl rzeczy, o. kt6rych pisze. pozDstawia6 jl!- w spokoju". nialem, przeznaczona jest nie dla mebezpleczna. . ... . meco?zIenne zamteresDwame tym wy 
w naSZ4 drog
. stosunek 
o .sweg?, zawodu. Podczas &;rensen p
ypomma powiedzenie Nalezy przeto Sorensen do trzez- znawc6w I nle dla polltyk6w, lecz dla . NA
RA:r.0R, 
aJbard
leJ 
IepokOll padklem. ., . 
Akcenf 'l}11.izyczny 
szego. pl
cloletJn:ie
o pobytu .w In- Else
owera ze "Ia.twe spraJWy nie wych realist6w, kt6rzy nif' wlerzll RZeToklej publlcznosci. Mimo jednak SIt;' memDzI.I
OSCII!- nawI
ma kon- . BRYG
DIER M
m,:n':ldzleJ
 ze pan 
NARRATOR WIllie Marynglton. - dlach kil1ka razy .nualem z nlm na trafla]1j. do prezyden
; gdyby byly w powicdzpnie ze glos ludu jest zaw- jej skromnych rozmlar6w i tonu nie- taktu z FelIcIty.. Jeszcze !lIe ,,:"ys.tawll SWIadectW!l zgo- 
Zwloki w
owIO'n«; 
 morza byly 7JWlo- ten temat za
cz:). .r
ow
 latwe, 
zekalyby SIr: rozstr
I
- sze glosem Boga. Nie zniechr:ca go mal gawr:dzlarskiego _ kaZdy maZe 

R
ET .Stawal Sle coraz ba!"- nu. I me mowil pan 0 tym nikom U , 
kwml maJora Wllha!na. Ma.ryngt?na. . G
ET Wlem, Wlll
e byl p
.- cu; na m.zszrm szcze
lu": Od sleble to jednakZe do ustroju demokratycz- sir: z niej wiele dowiedziel:. OZywia dZleJ blerny 1. apatycz!l'y' 
awet me q
R
ET Telefonowalem tylko do 
Maryngton - 
 me Jest nazwisko Clwn'lklem zmoto:yzO'WanI
 k8JWaleru. j'uz dOOaJe 
e zagadnlen
a, kt6ryml nego. "Odmlennie, nlz przyw6dcy ilj. bowlem duch niezwyklej !'zczeroSci chcial? m? SIt;' porD
l
 me

dnych mOJeJ SlOStry. . 
typu BrO'wn, SJ?lIth, czy Clarke. PO' HAMILTON 
Ie roz
mlal Ze nowo- pre'zyde.n
 SIt;' pa;a, maJIl .w sDbie autokratycznl _ plsze _ prezydent i prawdy. z
upow, zeby uzuJ;elmc brak.1 w swo- BRYGA,DIER Pulkownlk?, OsbDI1!e
 
angielsku brz.ml to doS
 mezwykle. czesna kawaleI1la musI zrezygnowa
 przewazllle znamlona konfhktu po- naszego dernokratycznego kraju mu- Andrzej Pomian.jeJ zbombardowaneJ garderoble. . czy pan wlerzy w Opatrznosc? Ja W1e
>>>
Nr 925/926, 22/29 December 1963 



. I d
atego pros
 pana 0 trzy To nic. Moi ludzie przynios
 je ze 
rzec
y: !lH;ch pan jeszcze dzis nie wy- sob
, przytwierdzlJ, do munduru. Ran- 
S
WIa 
Iadectwa zgonu, niech pan ga kapitana bylaby zbyt niska dla 
!1Ik
u (JUe wsp
in
 0 .t,ej sm}ere! of.ic
a, .wysyl
nego w tak wainej 
I mec
 pan .pI"ZYJed
le dZlS 0 szosteJ mlsJI. NleprzYJaciel jest bardzo po- 
do mOJego .
IIUl'a: 
 Jednym mog
 p
- dejrzIiwy w najmniejszych drobiaz- 
na .zap
llIc. - z,e ,Jest .to sp!awa nRJ- gach. Spraw
 awansu kpt. Maryng- 
wyzszeJ don.IOsloscl wOJenneJ. Oto ad- tona na majora przeprowadz
 natych- 
res mego blUra. miast. 
GARNET zdumiony To adres biu- GARNET wzruszony Och Boze 
ra pana,? 
igdy nie. pr
YP1!5zczalem, Boze! Biedny Willie. Teraz dopier
 
aby 
s mo
l t
 dZlelm
 1 ten dom pIzychodzi ten awans, na ktOry cre- 
wybrac na blUro. kal cale zycie. To jest sprawa roz.. 
. BRY
ADIER Wla.offi
e to, ze n
 dzieraj
ca serce. 
rue 
oze przypuszczac... To mme BRYGADIER Rozdzieraj
ca seree? 
sklomlo do ,
o wybC?ru. Tak. Ma pan racj
. Tak teZ nazwie- 
Szesc 1Ulerzen zegara my cal
 t
 operacj
: ..Operation 
RRYGADIER Panno Osborne, za Heartbreak" - Operacja wojenna' 
kilka minut przyjdzie tu ktoS w bar- Rozdarte Seree. . 
dzo waznej sprawie. Pros
 aby nam Gong 
nie przeszkadzano. B
dzie to plk Os- NARRATOR Garnet, wych
 od 
borne. brygadiera zatrzymal si
 na chwiI
 w 
,
ELICITY Garnet Osborne? To pokoju Felicity. 
mOJ brat. FELICITY Garnet! Powiedz mi... 
RRYGADI
R . Brat? Zdumiewaj
- GARNET C6Z mo
 ci powiedziec? 
ee! 
zy pam wlerz.y w Opatrzno:5c? Nie moglem nie poradzic. Obawiam 
J a wlerz
. 
zy panl ma przygotow
- si
, ze gl6wn
 przyczyn
 jego smier- 
ne ws
ystk

 dokumenty w spraWle ci bylo to, ze nie mial juz ochoty do 
operacJl ..Z ? Tak? To dobrze. zycia. 
Stukanie do drzwi FELICITY Och, Booe. Bwe! 
BR'yGADIER Pros
, pros
, pul- GARNET Chcialbym, Zebys na ra- 
kowniku. . . . zie nie m6wila z nikim 0 tym smut- 

AR:NET zdwnwny FelIcity? To nym fakcie. Rozumi€Sz? S
 pewne 
mOJa slostra. formalnosci do zalatwienia. J ako Ie- 
BRYGADIER A moja pomocnica i karz jestem w tej sprawie 
 bar- 
prawa r
ka. Niech pan siada. dzo.:. 
FELICITY B

 w moim pokoju. FELICITY Dobrze. Mwesz na mnie 
Odglos zamyklfn'!fch. d;zwi ., Iiczyc. Nie b
d
 I() tym m6wila dop6ki 
GA
N
T. To naJdzlwnleJszy dZlen nie zwolnisz nmie z tajemnicy. 
w mOlm zyclU. " Gong 
HRYGADIER Zapewmam pana ze BRYGADIER Miss Osborne widzi 
tak jest. 
le muszr: w.yjaSnic kilka pani, to jest teczka, !!d6n}. bl;dzie mial 
spraw
 zam'!1 pI"Zrst
pll;, do 
ec
y. przy sobie nasz nieboszczyk. Miusimy 

adamem t
J kom?rki,. ktor
 kieruJ
, w ni!J. wlwyc wszystkie dokumenty. 
Jest 
ynaJd
ame. I prowadzeme Pros
, niech pani przedtem nalwy 
wszelklCh akcJl, maJQCych na celu rr:kawiczki. To koniec.zna ostroZnooc. 
wprowadzenie w bl
d nieprzyjaciela. Mamy do czynienia z przeciwnikiem 
Mus?;r: podkre
Iic ze. wszy
tko czego- niezwykle podejrzliwym. Tak. - List 
kolwlek pa!1 Sl
 t.utaJ dOWl
, a nawe
 szefa sztabu... list ministra... wyka- 
sam fakt Istr}lem
, 

g-o. blUra, m
sl zy.... list... Hm, hm... czy pani nie 
pa
 
ac
owac. naJsclsleJ :przy. SObI
. S!J.dZl ze dla nadania cech wi
kszej 
Am zome, am narzeczoneJ, am naJ- autentycznoSci cal€jj tej historii nie- 
bliZsz
 
rzyjaciolom nie wolno 0 tym boszczyk powinien by mice przy so- 
wspommec. bie jakis list milosny czy coS takieg-o 
GARNET Rozumiem, ge:nerale. Mo- bardzo osobistego? Tak, to byloby 
ze pan na mnie Iiczyc. dobre. Czy nie potrafilaby pani moZe 
BRYGADIER A zatem do rzeczy. skreslic kilka sl6w w tym sensie. Wlo- 
Dow6dztwo sojusznicze przygotowuje zylibysmy mu to do porlfelu. 
operacjl; wojenn
 na olbI"Zymi
 skaII;. FELICITY Dobrze. Spr6bujl; coS 
Wywiad 'l1ieprzyjacielski wie 0 tym napisac. 
na pewno. Powodzenie operacji zaleiy NARRATOR Poszla do swego po- 
od tego, azeby wr6g nie wiedzial kie- koju i po jakims czasie wr6cila z Ii- 
dy i gdzie ona nast:j.pi. Naszym za- stem. Brygadier wzi
l go przez rl;ka- 
rlaniem jest rlostarezyc nieprzyjacie- wiczkl; i odczytal. 
Iowi fa
szywych informacji w tym BRYGADIER czyta "Kochany m6j! 
wzg-lr:dz1e. Rozumie pan? OdjeZdzasz ode mnie, a ja ci dOUld 
GARNET Rozumiem, generale. nig-dy nie powiedzialam, jak bardzo 
BRYGADIER Plam nasz jest na- cir: kocham. Jak smutno, jak bardzo 
stl;pujQCY: za ki1ka dni morze powin- bolesnie by bylo, g-dybys sir: 0 tym 
no wyrzucic na brzeg- pewnego neu- nig-dy nie dowiedzial. Niech ten list 
tralnego panstwa, w kt6rym nieprzy- powie ci wszystko. l\lusisz fl:O wzi
c 
jaciel ma znakomicie zorganizowany ze sob
 w t
 niebezpieczn
 drog
. On 
wywiad, zwloki oficera brytyjskiego. ci opowie 0 mojej gor
cej miloSci. 
Przy oficerze tym b
dzie szereg po- Przebacz mi wszystkie zawody jakie 
ufnych dokumentow, zupelnie auten- ci sprawilam. Pami
aj tylko 0 tych 
tycznych, ale zawieraj
cych falszywe godzinach, w kt6rych tulilam ci
 do 
informacje. siebie. Nigdy nie wiedzialam jak bar- 
GARNET Rozumiem. dzo cil; kocham, dop6ki nie uswiado- 
BRYGADIER Jedn!J z ll1ajwi
kszych milam sobie :ie musimy sir: rozl
czyc. 
trudnosci w przeprowadzeniJU planu Bylam kaprysna i samolubna. Kiedy 
jest wynalezienie wlasciwych zwlok. spotkamy sil; znowu, zrozumiesz wszy- 
Musz
 to byc zwloki autentycznego stko i rmoze wreszcie w6wczas 
ie- 
oficera, kt6ry nie ma rodziny. Bo ro- my szc
sliwi". - Tak. To bardzo 
dzina nie potrafilaby dochowac dys- dobry list. Trzeba go tylko podpisaC 
krecji w takim wypadku. jeszcze jakims imieniem. 
GARNET 111'zejfty Pan zmierza do FELICITY Jakie imi
 mam napi- 
tego aby uzyc zwlok Maryng-to- sac? 
na... RRYGADIER Czy nie mialaby pa- 
BRYGADIER Musi pan ocemc ni nic przeciwko temu, aby podpisae 
swiatow
 donioslosc (lamierzonej ope- wlasnym imieniem? KaZdy czlowiek 
racji. Od jej powodzenia zawislo zycie ma specyf.iczny spos6b podpisywania 
setek tysi
cy zolnierzy. Gdybysmy pod- sir:. Dobry grafolog m6g-1by powziQt 
rzucili zwloki oficera, kt6rego wywjad podejrzenie, g-dyby to bylo imil; obce. 
nieprzyjacielski nie odnalazlby w spi- FELICITY Dobrze. Podpi
 wla- 
sie oficer6w naszej armii, czujnosc snym imieniem... Felicity... 
wroga bylaby pobudzona. BRYGADIER Tak. To wystarezy. 
GARNET Tak. Rozumiem te trud- Co pani jeszcze dopisala? 
nOSci. FELICITY Dopisalam w nagl6w- 
BRYGADIER WlaSnie nad nimi ku: ..M6j najdrozszy Wi11ie". 
rozmyslalem, gdy pan zjawil sil; w ka- BRYGADIER mifkko Wi
 pani 
synie. M6wilem panu 0 r
e Opatrz- odg-adla... 
nOSci. Tylko pan b
dzie wtajemniczo- FELICITY Tak, odgadlam. D1acze- 
ny w tI; sprawl;. go m6j brat chcial abym 0 tym nie 
GARNET Ale jesli si
 zgodzr:, 
 wipdziala? 
UI; musial post
pic wbrew prawu. BRYGADIER Obawial sil; ze spra- 
BRYGADIER Mog
 panu wysta- wi to pani zbyt wielki b61. 
wic pisemn!J g-warancj
, kt6ra osloni FELICITY gorzko Powinien byl 
pana przed konsekwencjami prarwny- zrozumice ze to wszystko jest wlasnie 
mi. tym, czego Willie pragn
l bardziej niz 
GARNET Tak... Zatem - co mam czegokolwiek na Swiecie. 
zrobic? Akl'ent muzyczny 
BRYGADIER Dzisiejszeg-o wieczo- NARRATOR Jeszcze nie zacz
l sil; 
ru polozy pan obok ciala l\1aryngtona swit, lPez j'uz byl bliski, gdy okr
 
jeg-o mundur, pas, czapk
 i wszelkie podwodny wyplyn
l na powierzchni
. 
drobiazgi, jakie przy sobie nosH. 0 Zalog-a z ulgq. odetchn
la swiezym 
drug-iej w mocy zjawil} si
 w mieszka- chlodnym powietrzem i z jeszcze wi
k- 
n
u pana moi zaufani ludzie. Oni do- sZ:j. ulg
 przyst
pila do pozbycia sir: 
konaj
 reszty. Po ki1ku dniach otrzy- sweg-o niesamowi.teg-o ladunku. Do- 
ma pan oficjaln:j. wiadomosc, ze przy- w6dca stan
l na bacznosc i salutowal, 
jadel pana 'poleg-l w czynnej sluzbie. g-dy z najwi
ksz
 ostroznosci
 na po- 
\Vtedv... Czy zmarly zostawil testa- wierzchni morskich fal zlwono cialo 
ment? ofioera w pelnym mundurze. Lekki 
GARNET Tak. Zapisal wszystko na podmuch wiatru popychal je ku nie- 
fundusz dobroczynny swego pulku. dalekim bI'zegom. Tak oto Wi1Iie Ma- 
BRYGADIER W6wczas przesle pan ryngton nareszcie ruszal na woj- 
testament, komu nalezy. nl; z odznakami majora na ramionach 
GARNET Czy moja siostra jest i z listem ukochanej, le:i
cym na jego 
wtajemniczona w tI; spraw
? na zawsze uspokojonym sercu. 
BRYGADIER Nic ponad to ze ta- Akcent muzyczny 
ka operacja jest 'Przygotowywana. 
GARNET Wolalbym raczej zeby nic 
wir:cej 0 tym nie wiedziala. Bylby to 
dla niej cios. Kochala goo jak brata. 
Przez pewien czas podejrzewalem na- 
wet ze kocha go bardziej. Gdyby sir: 
dowiedziala co chcemy zrobic z jego 
cialem... 
BRYGADIER Tak. Musimy zacho- 
wac to w tajemnicy przed ni
. Ale... 
jeszcze jedno. Czy ma pan przypad- 
kiem w domu odznaki majora? Nie? 


(Duff Cooper, potem lord Norwich, 
zmarl w dniu 1 stycznia 1954 
w czasie podr6zy morskiej. Drama- 
tycznym zbiegiem okolicznosci smierc 
spotkala go w tym miejscu, gdzie 
przed laty zln::ono na falach morza 
zwloki Willie Mnryngtona. Zwloki lor- 
da Norwich przewieziono do Londynu 
z tego sameflo portu, w kt6rym Z1W:j- 
duje sif gr6b bohatera jego opOW1e- 
sci). 



 
i 


 
't.' 


 
..... 


 

.. 

 


 

 
..." 
...... 
...' 
..." 
..... 
...' 
...' 
"" 
..... 

 


 

 
$ 
't.' 
..... 
...
 





 
.." 
..." 
...... 
Uwaga byli zotnierze Armii Krajowej! $. 
I 
" 

 
\ 
\ 
'\ 
\ 
'\ 
\ 
'\ 
\ 
\ 

.. 
..." 
..
 
...' 

 
.... 
....... 

 

 

 
I 
, 


, 



 


Rozglosnia Polska R. W. E. poszukuje 


relacji naocznych swiadk6w i uczestnik6w akcji 


bojowych A. K. do swego stalego programu 


, 
"Z DZIEJOW POLSKIEGO PODZIEMIA" 


* 


* 


* 


Wyzyskane materialy b-cdC! honorowane. 


NA ANTENIB (WIAOOM
CI) 


PRZYPADEK 


Refleksje 


po 



 


. .,,#/ 



..l. 


25 pazdziernika. b.r. trzy czwarte rnillona ton wody przerwalo 
si
 z rozdartf'go dna sztucznego jeziora zalewaj:).C szyby kopalni 
"Matylda"w Lengede pod Hanowerel11. Na zdjr:ciu zamulone dno 
jeziora, ktorego poziom przed katastrofl). sir:gal prawie brzegow. 


NajdramatycLIliejsza chyba fotografia w dziejach g6rnict\\a. Przez 
otwor zaopatrzeniowy spuszczono przedtem trzem zasypanym 
g6rnikom aparat fotograficzny. Przy blasku latarki g6rniczej je- 
den ze sztygarow zrobil zdjr:cie Mwoich kolegow w odcir:tej od 
swiata jaskini na glr:bokoHci 79 m pod ziemi
. 


, 


, 

 


,., 


\ 


, 


1 


Otw6r ratWlkowy szeZt:sliwie wywiercony. W bombie ratunkowej, 
przypominaj
cej gigantyczne cygaro, zjeZdZa. na dOl oehotnik, 
&.by pom6c swym jedenastu kolegom wydostae si\l na powierzch- 
ni
 po 14 dobach pobytu pod ziemi
. W bombie jest ciasno i aby 
sl\1 w ni
 wcisnllc trzeba rr:ce trzymae ponad glow/). by zmieScily 
si\1 ramiona. 


L 


,-.. 
t,
 


A 

 
) . 
" -. 
1- t 


" 


.. 
... 


- 
.. 


, 


1 \ 
. 


.. 


. " 
" 


. , 


" 


, 


Ost.atni z jedenastki na powif'rzehni! U'szyscy mieli na oczach 
czarne okuiary przeslane im przedtem przez lekarzy. Slonce 
moglo 08iepic g6rnik6w odzwyczajonych od s\\iatla dziennego. 
Przeci
tnie co cztery minuty w jeidialo na powierzchni
 cygaro z 
ludzkim ladWlkiem. GI
bokoS( wyswidrowanej dziury ratunkowej: 
- 19 pi\1ter! 


v 


CZV 


OPATRZNOSC? 


katl.strofie 


I" 


Le..gPII" 


Bylem w Lengede, przesymj
 do czesnej technlk1, ludzkiego uporu i PRZYPADEK CZY R{:KA BOSKA'l 
naszej radiostacjl wladomoSci 0 prze- ludzk,iej dobreJ woll. Raz jeszcze W lItilka minut potem Wledzl.alO 
biegu akcji ratownlczej. Swoje wra- wzm6g1 Slt;' we mnie .szacunek do tej 0 wszystkim ca.1:e Lengede 1 cal,e 
zenia nagrywalem na taSmie mag- wspanialej mlr:dzynarod6wki ludzi Brolstedt. Ludzie biegll wp6I' ubranl, 
netofonu. W1dzialem przeraZajQ.
 ja- cl
lej pracy, kt6ra sit;' nazywa Bwia- P}8.C74C i krzyeZlj.c. Rano ju;l; pra.co- 
mr: po jeziorze, kt6rego wody wlaly tem g6rmczym. waJ:a olbrzymla wJeZa. wlertmcZla, dr
- 
sir: do kopalnl. Rozmawialem z g6r- DziB chcIalem si
 podzieli
 cteka- IiQ.c otw6r 0 70 em 
rednicy. 
nLkami, poch0d74cymi ze E;l
ska, bra- wymi szczeg6l:aml, kt6re jeszcze sq. A zatem - pierwsza pr6ba prze- 
lem udzJal w burzliwych !konferen- malo znane. :Jak to tyciem lu
1m bijania rwlaSclwde na chy1b1l trafil 
cjach prasowych. IPrzede wszystkim kieruje los, czy ,te.Z - bo tak prze- - o
ga cel precyzyjnie... Przypa- 
jednak tkwilem godzmami kolo ko- c1ez na miejsou m6wrll wszyscy - dek czy r
a boska? 
paInl "Matylda" obserwujQ.c gon}.cz- 
a boska. Akcja tIwa.. Z luIiZdQ. chwilQ. pow- 
kowQ. pract;' rnaszyn wiertnlczych i ten Otoo bylo tak. Na kJilka dni przed stajQ. nowe t1'lJldn.o9ci. JliZ nie moZna 
wspanialy moment g-dy wreszcie wy- katastrofQ., na gl
bokoSc1 60 m pod liZywa
 wody do wyiplukiJwania wy- 
dobyto jedenastu ludzi, tkw.iQ.cych od ziemlQ. w czasle nocnej szychty grupa. wierconej skaly. Woda przecieka. I 
dwu tygodni w podziemnej jaskini. g6rnik6w zasiadla w kolo, chw1lk
 sklepienie nad glowarnd n1eszczr:gli- 
Zdawaliflmy wtedy sprawt;' z wyda- odpoozywajQ.c d popijaj4-c herba
 z wych .zaczyna mi
knQ.6 i wal1
 w d61: 
rzen bardzo obszern:le, ale te wszyst- termos6w. gradem ikami.eni. :Jest jtiZ dwu ran- 
kie repori:aZe "na ri'.ywo", na pewno - Co byscle zrobil1 - ooe2IWal 
 nych. Ludzie, jak psy, chowaj
 81
 
ezasem dramatyczne, peIne odglos6w jeden - gdyby kopalml
 zala}a wo- pod taflaml skal'. Otw6r pomocn.iczy 
1 diZwi
k6w, nie nadajQ. sir: do trans- da? 0 ffioedniJCy 16 em - n1e trafla do 
krypcji na papier. Dlatego "Na An- -:Ja wiem - oqpowtIedz1a! Wdlly jaskiml, bo wykrzywiajQ. go porusze- 
tenie" umieszcza tylko om6wien1e, HUtter. - Ucieczka w kierunku uzy- nia ziem1. :JlJIt; teraz jest jasne 
e 
nadane u IIIaS juZ po ukonczeniu ak- bu bylaby nonsensem. Korytarz w jeSli 
idry traliJJ. w sklepienie k.o- 
cjl ratowniczej. stronr: szybu idzle przecierJ; w d61: a poly, wszystko Bit;' zawaJL 
wir:c tam woda bymby coraz gl

 Nowe, straszliwle trudne poprawkL 
PRAWO SERII? i rmusleUbySmY sit;' potopi
. :Ja byro Na dOl zsyhli,ilt. busolt;', aby zasypani 
W czasie dramatycznej 
cjl ra- uclekal w przecLwnQ. stron
. choecle. g6rni.cy dokladn1e okrelJlilL najlepsze 
townLczej w Lengede, mleszJkalem w to wam pok
. mlej,sce, gdzie ich zdanl.em otw6r po- 
obszernej starej gospod'zie, kt6ra znaj- No t1 zaprowadzll ich tam, gdzJe wlnlen Iby
 przebity. A wir:c, dy'ktuj4- 
duje s1
 bardzo niedaleko kopaJni, kory1:aJrz sir: koilozy'l. Dalej to t.w. z doIu - trzy metry w kierun:ku 
i tym samym staJ:a sir: nieoficjalnym "Alter Mann", czyll zarzucone, stare po1udniowyrn, tuZ obok sklepienia, 
centrum informacji dla prasy. WiLe- korytarze, z kt6rych juz powyjmo- metr od jasldn.I. Potem trzeba 
ie 
ozorami echodzili 
 tu dziennlkarze wano drewniane stemple!. w.spom.ikl bi
 jeS2lC?Je jeden otw6r 
omy, aby 
przer6Znyoh na.rodOWoScl, stary, wy- W.szystko zawaJone, ale w pew;nych dotrzet do ludzl.. :Je8lI. 1m starczy 611, 
slu20ny telef,on bn;
 bez prze- rruejscaoh potworzyly si
 dziJWne uay- pa.7lUrarni przedrQ. 
 do 7Jbawczego 
rwy, a przy wszystkich stolllkach du- piska, duZe szczeliny, a nawet nle- otworu. 
ri'.ej piwlarnl terkotaly maszyny do wielkie jaskinie, 0 Bkleplenllach wI- Maszyny pracujQ. daJIej, po uwzl{XJ- 
pilsama. B
cych nad gruzem. Wszyscy po- nienlu poprawki.. N.Lkt wtedy na g6- 
Gdy sit;' juZ skoilczyl szaI przesyta- patrzyU, pokiwall glowaml a potent rze nie wiedmal Ze wp& przytomni 
nla dnformacji, przy oIaqglyim stole wr6cill do pracy, ohrwilowo zapomina- ludz1e na dole pomylili p61noc z po- 
zasiadali dzLenn1karze, popljajQ.c plJwo jQ.c 0 ro2Jmowie. ludniem. Nlkt Die wi.edzI.aI Ze bb},d 
i omawiajQ.c ostatnie wydarzenla. Potem nadszedl 25 paMzlern.iam. 0 jest kolosalny, Ibo wynosi peIne 180°. 
Nlemcy, Austrlacy., Anglicy, Amery- 2-ej zeszla pod z1elT1J
 ta saana szych- N.!kt ta.kZe wtedy nLe wiedzl.al Ze gdy- 
kanie, Holendrzy d FranCU2Ji zawsze taJ, do tego sameg-o korytarza. Na by !Die ten bI.Q.d., 8w1dry natrafl1yby 
w koiicu znajdowa11 lW
lny j{!.Zyk. g6n;e pozostal tylko Willy HUtter, na 'I'UImowisko, 1edwo w.isz4ce nad 
Opowladano soble plotkl, kt6re rodzI- tego dnia chory. W ISZ
 godzim. p6Z- jedenastu g6rnlkamL Nlkt nle wie- 
Iy sl
 'jaJk grzY'by po deszezu, 0 rze- nlej trzy czwarte mLllona ton wody dzlal Ze ,ocena Ibyla rlla, te dokla.dne 
komych ostrzeiZeniach, przeczuck1.ch, przerwalo sit;' do kopaIni z rozdar- wytkonanie pianu byldby r6wnoznac.z- 
rozwaZano, czy ktoS w og6le ponosL teg-o dna 8ztUcznegO jeziora. Wlelu ne ze str
 {un1eroiJJ. zakopanyclI 
za to wszystko winr:. ludzl zdolalo 
 uratowat w drama- ludzi. 
OczywiScle rozmawia1lo taJkZe 0 tycznych warunkaoh. 43 pozosta}o pod Maszyny w1ertnicze idQ. w d6I pre- 
"prawie serif", kt6re przy w:lelkich z1eonlll. cyzyjn.le. Nle zba.ezaijQ., bo zbawien- 
lU1Jtastrofach tak dziwn.l.e BIt;' powta- ne okazalo Bi
 clJ.}"bienie 16-oenty- 
rza. MoZna to zawsze zauwa.Zy
 przy ..JEZUS MARIA, JA W1EM!..... rmetrowego otworu. Wbito tam rur
, 
wypadkach lotniczych, czy ch06by Po tygodniu wydobyto tr2Jooh 1 wy- zalano oementem, ,1 ruchoma g6ra 
trz
sleniach zieml w najbardziej od- dawalo sit;' rl;e ,to jm koniec. MatJJd doznala wsparcla. Pr:resWa sir: prze- 
leglych od sleble miejscach Swiata. i zony za'g1lnLonyoh przybraly m- 9UWat. 
Te slowa wyipoWILed2Jlano jaik gdyby lo
. Dziesi:}.tego dnia Willy HUtter:, 
,,'W zl
 godzlnr:", bo przeclez zalOOwie 0 9-ej wieczorem nagle zerwal Bi
 z ..R{:KA BOSKA, PA...'VIE. 
w dwa dni po wyratowaniu ostatnich krzesla i wyfblegl Da uli
, NdzQ.c do R{:KA BOSKA" 
ludzl spod zlemi - now&, pobwor- kopalni. 0 6-ej rano w czwartek, dwa ty- 
niejsza katastrofa wydan;yla si
 w - :Jezus Maria! - krzyczal - godn:ie po katastrofie - z tmasklem, 
:Japonll. Przeclei ja wiem, gdzie SIl- molludzie! lomotem :i. Swistem 
ego po- 
Tak :to juz zwykle bywa ze w mo- Oni na pewno ucieka:li do tego mlej- wletrza Swidry przebijajQ. jasklnit;'. 
men tach tragicznych zawsze ludzie sea, kt6re im pokazaleon! Nle na poIudnie od kopuly, ale na p6l- 
mysl!J. 0 sprawach IIladprzyrodzonychJ. Wpadl zadyszany t opowiedzlal in- noc. Nie z hOku, ani we Srodek. Qt, 
o znakach na ziemll niebLe, kt6re rze- zynierom sw,ojQ. hLstorit;'. Natyohmlast zllIWadzily 0 komort;' tylko 10 om, tw,o- 
komo zawsze byly:, ale na kt6re nl
t wycU),gnlr:to rmapy, ale okazaIo sir:, rZlj.c jaiklby mal:e dr7Jwiczki w jedy- 
zawczasu nie zwr6cll uwagL Tak by!o te HUtter nle maZe wskamc doklad- nym, abso1utnie jedynym mlejscu 
i we Wloszech, gdy waJQ.C3. sir: g6ra nie miejsca. gdzle Sciana byla mocna, z litego ka- 
wyrzucila przez tamr: ma
 wody, to- - .Ot, gd:zlelJ tutaj- - m6wil, po- mienia. P1erwszy z g6rntk6w, zeslany 
plQ.c wsie i miasteczka. I wtedy to kazuJ
c zasypane j,lJIt; korytarze. na dOl w bomble ratownLczej - 
takZe, juZ na dwa dni przed nie
 W dwle godziny potem maszyny stwlerdza z pelnym przekonandem rre 
sciem, jakoby obserwowano dzJiwne wiertnlcze 
y pracowa
. Posta- dzit;!lkd omylce, dzl
i przypadkowl 
zachowallJle air: owiec, kt6re rue chcla- nowiono bi
 w d61: raz za razem, ad: trafiono idealnie, precyzyjnie, ani 0 
Iy skUlbat ,trawy, beczaly, Iblegaly w sit;' - more - uda. Ot tak, zeby centymetr w 1ewo czy w prawo od 
kolo, a wreszcie zac
y gwaltownle jliZ sobie nlc 'l1ie mie
 pot em do wy- tej jednej na tysi/l-c rzeczywistej, 
udeka
 z g6rskleg-o stoku, kt6ry mlal rzuceI1Jia. Pierwszy otw6r 0 
rednicy realnej szansy ratJunku. 
sir: p6fuiej zawallc. 42 mm blySkawleznle przebR ollbrzy- 0 2.30 pp., w promLenlaoh wspa- 
mU), warstw
 cU),gle jeszcze ruchomej nialego sloilca, kt6re tak rzadko tu- 
GDY ZA \\'ODZI ROZUJ\I... g-6ry zJeml. Natrallono na pr6Zn
. taj p.okazuje sit;' w Listopadzle - 
Gdy Ul.wodz
 rozum i kalkulacja, Tak, tap! - przerwa - tap, tap, wydobY'to ostatniego z ludzl. 
wlelu ludzl ohwyta sir: takioh to wm- tap, tap - bLto w rurt;' g6rniczym :JakaB przedziswn.a S\JJma ludzkioh 
snle znak6w 'I1adprzyrodzonych i za- syg-nalem. 
adnej, odpowiedzi. Bito bI
6w kt6ra wyszAa na dobre. przy- 
czyna ;Lm slepo wierzyC. Bylo tak I dalAj. I oto nagle, po dziesir:clu mi- padek ozy Opatrznoot? W Lengede 
w Lengede. Gdy ci4-g1e jeszcze sl
 tli- nutach, ktoo tam na dole obudzR Bir: nlkt nie ma rw4-
iwoScL Wieczorem 
la nadzieja rZe - poza tymi, kt6rych ze smlertelneg,o odrr:twiema. wszyscy byll w ikoSc1e1e i wszy.scy 
znaleziono - mog
 jeszcze zy
 i m.- Tap, tap! - Uslyszano odpowiedZ. m6wiU zgodnie - ..
a boska. pa- 
nl g6rn1cy, na mlejscu zjawil: sir:- ape- Spus?Jczono ma d61: mlkrofon. nle, r
ka IboSka". 
cjallsta od telepatii. Przyjechal na - :Jest nas tutaj zywych jeden&stu, 
wlasny koszt przez mkogo nie pro- a pod nami dzjesi
 trup6w! 
szony jak i wlelu innyoh ludzi kt6rzy 
chcleli sluzy
 pomOCQ. czy radQ. nie 
=t
:Z:

sztQ. rozsq.druj. i nie zawsze NA SZLAKU KARAIBSKIOH 
Telepata nikomu si
 nIe udzielal, . . . 
jadl samotnie i siedzlal przez dlugle Br:dQ.c "'! s1erp
lu b.r. w Br:rtYJ.skun w mocnych murach budynk6w szkol- 
chwlle bez ;ruchu z 'glowQ. ukrytq. w 
ondurasle wldzl
lem rozleplOne du- nych, bankowych i r
dowych. Zna- 
dloniach. Wj,eczorem wyruszyl w po- ze pl
katy z wIelk.imi" nagl6wkaml la;zlo 'tam schronlenle okolo 10.000 
Ie, a za nim, w przyzw:oitym odstr:- "Hurncan.e PrecautIons.. Podawaly mieszkaiIc6w Belize. 
pie, grupka ludzL Wyszedl ze wsl one ?O wladomoSci pubhcznej kolory · · · 
Broistedt i mlnQ.l maly, cichy cmen- 
Ies

ch flag sygnalizujQ.cych Autor kslQ.zki nie wspomnial jed- 
tarzyk, 0 tej porze juz glnQ.cy w zbllzal1le SIr: huraganu, miejsca wy- nak 0 losach kllkudzieslr:ciu chorych 
mroku. Dalej byly jliZ tylko zaorane, znaczone na schrony publiczne, naz- w szpitalu, kt6ry mleaci sir: w sta- 
r6wnlutkle pola bez kresu. Gliniaste wy przys
lych tegorocznych cyklo- rym budynku drewnianym nad sa- 
bloto. ChlupU),c butamL, telepata szedl n6w. oraz mne rady i wBkaz6wki.. mym morzem. Owczesny dyrektor te- 
wo1nlutko, zamk
szy oczy i prosto k Nledawno przeczytale
 ksiQ.Z- go szpitala, Polak dr Boleslaw Mar- 
przed sieble wycllJ.gajlJ.c r
ce. Nagle t;' p 1. "Cyklon 
attie Ernesta kowski prosll 0 ewakuacjr: chorych. 
sl zatrzymal w szczerym polu. Ca!1
 W prz
OWle autlOr omawia Otrzymal jednak odpowie
 od.mow- 
r:_ Tutaj! _ krzykn
.I. _ Tutaj pod naJPlerw dawnl.eJsze h
ragany, prze- DIJ:- Wobec tego udal sit;' przed nadej- 
ziemlQ. jest trzech ludzl. Nie wiem, chodzQ.c z kolel do oplSU :!?tatniego, Aciem hur8lganu do szpltala i pozo- 
czy jeszcze zyjQ. czy teiZ 8:1- martwl kt6ry trwal okolo 10 godzm, a kt6- stal tam przez caly ezas kataklizmu, 
ale tu pode 
 8:1- na pewno. 'rego sz
bkos
 dochodzHa do 320 km dodajQ.c otuchy chorym i wraz z pie- 
KtOO zaznaczyl miejsce, nakreAlIw- na 
lDr:. S
la wlatru byla tak wiel- l
gniarkaml. przenOSZlj.C Ich z najbar- 
szy kredQ. duze '1010 wok61: telepaty... 
 ze zamknit;'te .drzwl w
gInaly si
 dziej zag:ozonych cz
1 bu
y
ku w 
R6wnoczesnle na mapach szukano Jakby byly zroblOne z teri:tury. bezplec7JIl1ejsze miejsca. DZlf;
ki jego 
nowych mlejsc gdzle jeszcze mogly Godny zastanowienia jest fakt, Ze odwadze, zimnej krwl i poSwir:c eniu 
by
 szanse znaiezlenla lud:zl. :JliZ tyl- nle tak sHny i dlugotrwaly. huragan ani jedna osoba nle zglnr:la, chociaz 
ko jedna byla taka moZliwoS
. Rano w: ';. 1931 
chlonQ.l 3
, oflar, a sil- z calego szpltaIa pozostal t
 Iko srod- 
dokonano .precyzyjnych obliczeil topo- l1leJBzy od m
o "Hattie tylko okolo k0:vY budynek. Ogromne fale mor- 
graflcznych i przysb},piono do nowych 300. Stalo SIr: to dzir:ki amerykaiI- skle znIosly bez &adu przybud6wkr: z 
wlerceii. BLto aZ trzy nawe otwory sklemu 
sro?kowi meteorologlczne- separatkami oraz dam mieszkalny 
do korytarza na I bokoScl 82 m. Ten mu w MIanu: kt6ry na 24 godziny jednego z lekarzy, kit6rego olbrzymia 
korytarz _ moo! 
leca1:kawlcie zala- pr: zed poc
tklem hura
anu powiado- fala wyrzuclla przez okno tf'go damu. 
ny _ znajdowal sir: za omentarzem m
1 Honduras BrytYJski. LudnoS
 Z wielkim wysllkiem doplynQ.1 do 
kolo s. B Lstoot 'iwld ry doszl y na mlala sporo .cZ!lsu na przygotowanie ocalalych resztek szpitala. 
. w 1 ro . . Rir: do nadeJscla kataklizmu Zabez- 
mleJsce. N
wet znalezlonO 
ale ko- pleczono domy I wyznaczono' schron 
puly z powletrzem. Nawet mlaDO zhl- y 
dzenie, 
e ktoS! I8Ygnalizuje z dolo, bi- 
j/l-c ikamieniem w rurr:, i odpowlada na 
wezwanle. Potem stwlerdzono Ze ta 
odpowledZ, to tylko echa sygnal6w z 
powierzchni. Ale nle zrezygnowano. 
Spuszczono w dOl dzwonkl alarmowe, 
czule przyr
dy akustyczne, a n8IWet 
miniaturowe 
amery telewlzji. Upew- 
niono sir: 'Z calQ. pewnooclQ. :iJe na 
ca1ej dlugoAci korytarza zywych ludzl 
jliZ :nie ma. 
Po dw6ch dnlach zarzucono dalsze 
poszuklwanla. Na rmejscu poz.ostaly 
tylko slady k61, porzucone stalowe 
rury i k
y mokrej., gllnlastej zleml. 
No i jeszcze jeden illad. Blale kolo 
nakreslone kreclQ., koio mlejsca, wy- 
znaczonego wCiZeSnlej przez jasnowl- 
dza. To miejsce znajllowalo sir: dok- 
ladnle, precyzyjnie na tej limit, wzdluz 
kt6rej czynlono ratOWlltcze wlercenla. 
Ani jeden metr w lewo czy w prawo, 
na szczerym polu bez kresu, na w
- . 
ziutklej trasle blegn1lcej ponad pod- 
zlemnym korytarzem, kt6r
 wyzna- 
czy
 moZna tylko maszynami, obli- 
czaj
cyml tysi
czne czt;'sci kQ.ta, set- 
ne cz
cl milimetra na fantastycznle 
dokladnej maple. 


Wojciech Trojanowski. 


HURAGANOW 


Aleksander Majewski. 


....................... ..... ..... ..... ........... .......... ... .......... .................. 


,,('0 BYSnE ZUORILI, GDYRY 
KOPAL.1IJq: ZALALA WODA ?..... 
Mlnr:lY dni, peine napl
la. gdzie 
wszr:dzle obok siebie mialem ludzi za- 
pomlnajQ.cych 0 egolzrnie, 0 pleniJJ.- 
dzaoh, 0 lenistwie i 0 strachu. Bylem 
Bwiadklem wlelkiego tryumfu nowo- 


, 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
I 
: 
. 
i 

 
I 
! 
. 
I 

 
. 
: 
i 
! 
....... ........ ....... ........... .......... ...... ............,... ... ...... .................... 


ROZGLOsNIA POLSKA RADIA 
"WOLNA EUROPA" 


POSZUKUJE 
KANDYDATOW (KANDYDATKI) 


DO DZIALU NASLUCHU. 


W ymagana znajomosc j-czyka polskiego i angiel- 
skiego oraz umiej-ctnosc pisania na maszynie. G6rna 
granica wieku 38 lat. 


Zgloszenia z zyciorysem i podaniem referencji nalezy 
nadsylac na adres: Polish Broadcasting Department, 
Radio Free Europe, 1 Englischer Garten, Munchen, 
Germany. 


.uum ..
>>>
VI 


NA ANTENIE (WIAOOMOOCI) 


Nr 925/926, 2,2/29 December 1963 


PLAN CHRUSZCZOWA W SLEPYM ZAUtKU 


KLUB KRZYWEGO KOtA 
o ksiqzce Witolda Jedlickiego 


}'IASCO W MOSKWIE go, bal'dzlej oplacalnego przemys1u inBtytucj1 olearmgowej niewie1e ma rw k61ko. Nle mOZna bylo nawet u- 
WlCepremLer Piotr :Jaroszewicz wr6- maszynowego. Strona polska bardzo wsp61nego ze sprawl!- scalenia gospo- zgodnic teoretycznych zasad, na kt6- 
cY z posIedzenia komitetu wykonaw- starannle przygotowywala sl
 do darClZego. OczywiScie i.IJJstytucja clea- rych mialby byc oparty t.zw. socja- 
czego R.W.P.G. (Rady Wzajemnej Po- dziewil:}.tej sesji komltf.tu wykonaw- ringowa jest rwa.runkiem sine qua non listyczny podzial pracy. 
mocy Gospodarczej), czyli Komekonu, c
ego. Bylo. nawet s
cjalne posledze- wielostronnych transalwji handlo- Aby temu zaradzic, narada pierw- Ksi
Zka Witolda :Jedlickiego "Klub wo jQ. likwidowae. Dosyc rzadko mie- ,,
ydom". "Chaan6w", t.j. .natoHilczy- 
w Moskwle w nastroju niezbyt opty- me ,prezydL1JIITl komLtetu wsp6lpracy wych. Ale powstanie jej ibynajmJliej szych sekretarzy part!i, kt6ra zebra- Krzywego Ko!a" daje obraz Polski, wamy rZQ.dy dzlalajl}.Ce szybko, Da k6w !l partyzant6w, raczeJ oszcz
dza. 
mistyoznym. W wy.w;Iadzie udzielo- z zagranlCll-, :I to w r02Jszerzonym nie przyspiesza procesu sca.le:nia go- la sl
 w Moskwie w c
rwcu ub.r:, kt6rego emigracja nle zna. Ferment odlew. Na szcz
e! Przewlekle wa- Tymczasem, t.zw. 
ydzi czy pu!aw- 
nym agencji P.AJP. powiedzial m.in. skmdzle, na kt6rym szczeg61owo om6- spodarczego. NllJjlepszyrn dorwodem utworzyia,. 7JI'eszt
 na WIlJlosek PoL9ln, idej. Nieustaj
ca dyskusja na WS2Je:l- Zy si
 wszystkle pro i contra, zwo- czycy w swoim czasie odegrali rolr: 
Ze sprawa kooroynacji podstawawych wiono zagadnienie kooroynacji pod- teg.o jest faltt Ze Bank Rozliczef1 Mir:- nowe "':Yzsze c
o kierownicze w kie nurtujl!-ce spoleczefls1:Jwo tematy, lennicy zamkni
1a przez cHug! czas b
dZ co b
dZ pozytywnl!-. A i dziS 
Inrwestycji w latactl 1964 - 1965 napo- stawowych inwestycj,i w ramach dzynarodowych utworzony zostal w schemacle orgamzacy
nm R.W.P.G. praktyki i teorii. Scierajfl. sl
 z przeclwnikami. jeszcze niemalo hamujfl. dzimymor- 
tyka na szczeg6lnie w1eLkle trudnoSoL R.W.P.G. Ale - jak wyn
ka z tekstu Bazylei jeszcze w6wczas gdy nlkomu :Jest nim wlaSDie .
om
tet wykona
- I chociaZ Klub byl 08rodklem wy- Niemniej jednak waZk
 przyczynij, d6w. 
:Jasne wi
c, :te na :lnnych odclnkach komunlkatu of1cjalnego - z tych nle marzylo sir: 0 scaleniu gospodar- czy, kt6ry ": 


I mlal. s
ladac SIr: rafinowanych intelektuallst6w, 000- wszelakiej tolerancji w Polsce pod · · · 
trudnoSci byiy moZe weco mniejsze, wszystkich przygotowaii wysz}o bar- czy.m Europy zachodniej. z 
rzed
tawlOieh upawa2lI1
o
ych do ciaZ poziom bywal wysoki, chociaZ komunlzmem byla i jest nadal obec- Na og61 niedoac dokladnie pojmuje 
ale wystarczajl}CO duZe na to a;by dzo niewie:le. poza czysto techniCZDJl. dzial:alno- p?bleranla na
et najbardzle] zasad- posl&:owano efr: aluzjQ. rw "dw6ch 810- nooc w administracji oraz w partii si
 mechanik
 PaZdziernika. Do jego 
wlelodniowe obrady w Moskwie nie 
Ifl. rozliczeniow
, Bank Kraj6w So- fi:1czych dec:yz]
. yv ten spos6b - tak wach", kt6re sluchaczom wystarczaly tych _ jak ja ich nazywam - "ma- pawstania niezbr:dne bylo zbieZne 
przynLosly Zadnyoo ikODkretnych re- "BANK KRAJOW cjalistycznych nlewiele br:d:zIe m6g1 SIr: przyna]mme] zdaJwa}o - wypo- ( ml!-drej gl.owie doflC dwie s1owtie") , ran6w". Marani, to byli 
ydzl, kt6rzy dzlalanle dw6ch czynnlk6w. Pierwszy 
zultat6w. SOCJALISTYCZNY('H" zdZJialae. Postarano sI
 0 to 2JI'esztij, 
ono 
omekon w: efektywny organ p
ecleZ obrady odzwierciedla.ly og61- za inkwizycji w Hiszpanii przyjr:li czynnik, podstawowy, to nieustajfl.cy 
Z Wkstu komunikatu wynLka jasno WlaSciwie jedyn
 konkret11Jl. decy- na obecnej sesjl komitetu wykoIUlJW- klerowDLczy. K(:ml1te
 wy
onawczy, n
 dyskusjr: narodowfl., ktora toczy chrzest, ale pokryjomu ratowali zaciekly op6r narodu polsklego, 
ci- 
Ze jeSH chodzi 0 zagadnLenie kluczo- zjlJ" jaka zapadla na posiedzeniu ko- czego R.W..P.G. Ustalono mlanowi-ele kt6ry yv .zasadz
e zblera Sl
 
az na sir: ws
le tam, gdzie dwaj Polacy swoich by!ych wsp6lwyznawc6w. Za 
lej m6wlq.c chlop6w i proletariatu. 
we - t.j. 0 koordynacj
 plan6w m- mitetu wykonawczego R.W..P.G. bylo ze Banklem zarZQ.dza
 
zie specja1- dwB; mle
U}.ce, mlal byl' zalq.zkiem t;e- odrywajQ. mysl !l rozmow
 od swolch najgorszych czas6w nie zabraklo ich A drugl - konieczny, choe incyden- 
westycyjnych oraz 0 wsp6lne finan- zatwierdzenie projektu Banku Kra- na rada, w kt6rej kaZde pafistwo go ]
ohtego, ponadnaTodowego kie- spraw Sci
le osobistych. w Polsce. I to na wszystkich szcze- taany, to ferment, rozprz
enle w sa.- 
sowanLe n1ekt6rych oble1ct6w przemy- jliw Socja:llstycznych. W tej spraw.ie cz1onkowskle mle': b
dzle trzech rawDietwa Kom
onu, kt6rego od Byla to zatem wolna trybuna, w blach wladzy. Tyle Ze maranami by- mej partli, kt6re rozpoczr:1o sir: w 
slu surowcowego, kom1tet wykonaw- wszystkie kraje czlonikowskle podpl- przed.stawicielL Ot6z decyzje tej rady dawna domaga1' SIr: Chruszczow. okresle, gdy piSrniennictJwo ulegalo wajQ. CZr:Sciej starzy komun.iSci, ni.Z Polsce zaraz po 
mierci Stalina. prze- 
czy me byl w stante podjq.
 jaklOO- caly konkretnQ. umow
 i bank roz- majQ. w mySl postanowleil statutu za- W prakty-ce okazalo si
, ze .komitet coraz bardziej prymitywizujl!-cemu 
ero nawr6cen1. clez to cI t.2JW. przez :Jed1lcklego ,,
y- 
ko1wiek ikonlkretnych decyzjL KOITIIIl- pocznle swojQ. lh,la.btl" oM jut w rdku padaC jednogl
ie. Tyro samym kaZ- wykonawczy jest tak SB.IITlO mezdolny skr
powanlu. Klub skupia! najambi
- :Jedlicki jakby t
o wszystklego nle dzl'" u2JbroiU warszawski proletariat 
n!kat stwaerdza Ze zagadnienle to zo- przyszlym. Ale i w tym wypadku r6z- dy krBlj otrzymal w praktyce prawo do podj
ia zasadniczej decyzjl, jak nlejszl}. m!odziei humanistycznQ. i na]- rozumlal. Pelen Jest niewystyglego i studenterir: do przewidywanej wal- 
stalo jedynle "poroszone". A wI
c nice zdai1 byly talk wieIkle Ze dzialal- veta. rada R.W.P.G. Tc kraje obozu komu- bardziej wykwallflkowanych prele- gniewu, kt6ry zreszUi- nadaje si!
 je- ki zbrojnej z czolgami Rokossowskie- 
zn6w !brak kOllllkretnyOO decyzji. A noSe Banku Krajliw 8?9alistyc:znych A poniewa.Z bez zgody rady, nlstycznego, kt6re z 
y,?h ?zy innyOO gent6w. go wymowle. Ale gniew szkodzi pir:k- go! Bez buntu g6ry partyjnej, kt6ry 
przecl.eZ zagadDJlen.ie wsp6lnych inIwe- sprowadzono i? najmme]BZego wsp6l- Bank Kraj6w SocjaHstycznych n1e pow.o
6w przec!.wstawla]
 Sir: schema- ZaloZyl takze sprawnQ. sekcjr: wy- nooci rozumowania - zatem slusz- w Polsce objQ.1 calQ. partir:, z wyjQ.t- 
stycji cll}gIlle 
 jut jajk wQZ morski nego mianow
ka. maZe podjfl.c Zadnej pawaZnlejs7...ej 0- towl mtegracy]ne
u Ko'n;ekonu, za- staw malarskich oraz oorodek bada- noocl. Totez autor kslQ.2;ki wikla sir: kiem grupki czwartorzr:dnych mo- 
bodaj od 1'. 1960. K1edy praJWle dwa lata temu po- peracji, przeciwnlcy wsp61nego finan- stoscrwaly na tereme komltetu wyk.o- nla opinii. Bez 
rodk6w, wylQ.cznie w szukanlu przyczyn kilkoletnlego skiewskich kreatur, bez tego warun- 
Z punk,tu widzen1a przyszlego roz- wstala 'ITlySl stworzenia w}-asnego "iko- sowanla nlekt6rych inwestycji zabez- nawczego tr: samQ. taktyk
 odwleka- ofiarnQ. pracQ. kilku czy lullkunastu tolerowania Klubu. A takze jego zam- ku przylot Chruszczawa, 
ukowa I 
woju Komekonu, sprawa wsp6lnego mekonowskiego" bainku, przewldywa- pleczyli si
 z g6ry przed moZl,lwoScll}. nla decyzjl I odwolywania sl
 do na1- mlodych ludzi robi! to co na 
ecie knir:cia. Przypisuje je rozgrywkom towarzyszy skonczylby sir: nie sro- 
finansowania iDJWestyojl w kluCtLOwym no ze '
 to in
tytucja nie tylko podjr:cla przez ra
 jaJkiejkolwlek de- wyzszych. cz
I'k6w partyjnych. 0- roblQ. zasobne instytuty, patistwo. frakcjl partyjnych w walce 0 wladzr:. motnym ich odlotem, lecz masakr
 
przemySle surowCOW)'llTl ma znaczenie "rozllczeniowo-clearmgowa", Rile prze- cyzjl sprzecznej, rz; iClh egoistycznyuni kazalo SIr: ze gl6wna trudnoac w :Jego oddzlalywanle nie mog!o Cz
lowo jest to sluszne, ale tylko na podoblenstwo bUdapesztensklej. 
zasadinLcze. Chodzi 0 to, aby dla pro- de wszystkum kredytowo-inwestycyj- interesam!. Zasada jednomySlnoScl urzeczywistnianiu plan6w scalenio- mie': ani charakteru, ani rozmachu czr:Sclowo. :Jed1icki przypisuje zaIn- Tym bardziej, Ze rosyjscy generalo- 
jektowanej budowy przemys10wej na. Projektowano Ze Bank Kraj6w sprawadza sir: w praIl:ty-ce do tego ze wych R.W.P.G. nle polega na z1ej or- rewindykacji Klubu Petofi, gloonego kni
ie Klubu bezpo.srednio nielad- wle od stu pi
esi
ciu lalt SIJ. po- 
stJworzyf odpawledI1iifl. 
 surowco- 8ocja1lstycznych 
dzle - z wklad6w Bank Kraj6w Socjallstycznych br:dzle ganlzacji, aJ.e na z
sadn;czych sprzecz- w r. 1956 w Budapeszcie. Bo war- nej maohinacji prof. Adama Schaffa, chopni do sprawlania u J1aJS rzez!. A1e 
wo-energetyCZIlfl.. Poni€IWaZ tak sl
 uzyskanych od kraj6w czlonkowskloh si
 muslal .ogranlczy
 w swej dzlalal- nOSciach ffil
ZY mteresami poszcze- szawski jego odpowlednik zmr:Znial rzekomo uraZonego w swej amblcji. moskiewscy wodzowie nle znalezld w 
sk}ada Ze zar6wno m-6dla e:nergli jak R.W.P.G. - udzlela1' pozyczek tnwe- noSel do zadati. czysto technlcznych. g6lnyoh kraj6w czlonkowskich. 0 tych na fali kurczenia sir: zdobytych swo- Cokolwiek sir: my
li 0 dzialaln08ci in- Polsce nawet drugorzr:dnego zespolu 
teZ podstawowe z10IZa surowcowe. po- stycyjnych na budow
 konkretnych Poza podpisaniem gotoweg? ju:Z uk
a- sprze?ZD0
el
ch m6wiliSmy j
 wi
o- b6d, a Die ich wywalczanla. St
d ko- telektualnej i politycznej Schaffa, rZQ.dzl}.Cego, jak to bylo na Wr:grzech. 
loZone sq. w Jillku zaledwie kraJaoh obiek,t6w przemyslowyoh. Inaczej m6- du w sprawie Banku Kra]6w Soc]a- krotme i nae wart. poSrw 1 r: caC 1m niecznosc przestrzeganla ostroZno
i, choclaZ sam nie Ibyl maranem, ale Na rZQ.dy za..s ambasadora czy gene- 
ozIonkowsk.ich powstalo zagadnle:nie wiJ}.c, Bank Kraj6w Socjalistycznych llstyc:znych, nle wi
j w Moskrwle nie :z;byt wiele m1ejsca. Trzeba je jednak apolitycznoo': zamierzona z koniecz- czr:sto pos
powal jaik mara.n. ral-gubernatora, w kraju tak trud- 
w jakl spos6b iI.Ime kraje, kt6re ko- mla} by
 instytucjfl. umaZl:iwlajll-CIl- zalatwiono. kr6tko przypomnlec, one bowlem f!Il. no!ici, nawet pewna abstrakcyjnoac i W og61e, szplolodywersjomania oraz nym do rz
enia jak Polska, w na- 
rzystaC br:hl- z dostaw energil i BU- wsp6lne finansowanie nlekt6rych 0- gl6wn
 przyczynl!-, dla kt6rej R.W.P.G. troska 0 unukame pretekst6w do zam- wtyczkomania, tak pospolite w War- szych czasach Moskwa pozwoli': so- 
rowc6w, powtnny brae udzial w kosz- biekt6w inwestycyjnycl? . BEZSILNY KOMITET je:rt .organicznle nle
olna 
 zalat- knlr:cla. szawle, wyst
pu
 u :Jedl1cld.ego w bie nle maZe. 
tach poszczeg6lnych obiek:t6w Inwe- Ponlewa1; na tym odcinku nle OSll!-g- WYKONAWCZY Wlenla kt6regokolWlek z lstotnych Klub pawstal z inlcjatywy i w wymiarach demonlcznych. Naturalne Ha, gdzie SIJ. ffi1legi nlegdysiejsze? 
stycyjnych. Chodzi 0 to, Ze inwesty- n
to porozumlenla, dzlaJalnoac Ban- Ten chronilCzny pa;raUz decyzji zag-adnien. mieszkaniu os6b, kt6re :Jed1lcki uwa- to u czlowieka, kt6ry mtod08c 
- Sniegi Polsklego PaZdziernika? 
cje w przemySle surowcowym. i ener- ku Kraj6w Socjallstycznych rz;reduko- Swladczy ze kom1tet wy'konawczy Tak np. Czechos1owacja !. Ndemcy Za za nastane. W ten sp0s6b powstaje dzil pod grwnym orwellowskim :JeZeH. tak skapialy, nie wifimy wy- 
getycznym SQ. nie tylko bardzo kosz- wano wyb}.cznie do funkcjli ScLSle roz- R.W.P.G. jest calkowicle nlezdolny do wschodnle od lat sprzeolwiajQ. sI
 u- pierwsza zagadka, kt6ra trapl odtQ.d okiem. 
cznle partli. Bo partia rz::j.dzi sir:, 
towne, w senBie zu;Zycla Brodk6w in- liczenlowych. Ohodzl to gl6wnle 0 wykonywanla zadaii dla 
t6rych zo- tworzenlu ponadnarodaweg.o klerow- autora i czytelndk6w. Kto mianOwi- · · · czy raczej jest rzQ.dzona wed1e swojej 
westycyjnych, ale stajlj.. sI
 one opIa- umozliwienle poszczeg61nym krajom stal powolany. Dlaczego? nictwa Komekonu rz; 
w6ch zasadnl- cie ich nasta! i inspirowa!? W jakim Z tychZe wzglr:d6w naturalne jest komunistycznej dialektyki znlewolen. 
caIne doplero po kllkunastu .latach. c
lonk?Wskilffi przekazywanla dodat- Komitet wyk.ona
czy utwor;ono. w ,?zych 
od6w. 
o plerwsz
 dlatego celu? W czylm interesie? 0 He w jego osobilste brzydzenIie si
 jaklmi- I clfl.g-le zdlj.Za ku konso1idacjl, coraz 
:Jest rzeCZij. nle do pomySlerua, aby mch Ibllans6w w obrotach h
dlowych czel'WCU ub.r. :wlaAnle dlatego ze :z;ble- ze oOOwJajfl. sI
 LZ przy racJonalnym og61e byli naslanl? Pan :Jedlickl ma kolrwiek kontaktami z dzialaczami zresztfj. trudniejszej. Wykruszanie 
paflstwa c7l0nk0wskie R.W.P.G., na z jednym krajem na pokryCie ujem- rajlj..ce sir: dwa razy do roku sesje podzlale pracy 000 te kraje utr8.Cll- styl naszych rozrabiaczy: oskarZa partyjnymi i z parti.l- RzeczywiScle, iMTob6d. zdobytych p1'7CZ nar6d, 
kt6rych ter.enle znajdujl!- sl
 powa:Zne nego salda w obrotach handlorwych rady Komekonu nle mogly dojS
 do swego rodzaju monopol na najOOr- 0 nikczemn08': z wymienianiem naz- hadko bylo w on czas patrzee na dzieje sir: gl6wnle na skutek oslabie- 
re'Lerwy surowo6w i energil, mogly z umym krajem czl?nk?Wsklrn. Tru.d- porozumienla w sprawle praktyczne- dzlej .oplacaln
 produkcjr: przemyslo- wlsk ale bez podawama. dorwod6w. przeobrs.Zania 1Si
 z nocy na d7Jieti nia oporu narodu. Wywalczywszy so- 
8aIITle flnanSOWM ten wysl}eIk inwe- no to uWaZae za wlelk1e osllJ,gnl
le. go urzeczYw"lstnienia t.zw. socjalisty- wQ... Po drugle, i Czechos1owacja i. Obyczaj to typowo warszawski, je- stalinowskich poczwarek w liberalne ble otwarcle na wolny 
Iat kilku 
stycyjny. Dlatego od lat wystr:pu
Q. Na 
chodz,
e. te

 ro?zaju bank cznego podzialu pracy. 
rzedstawicie- 
iemcy wschodnle [[lie Iffiaj
 nic prze- zeU l1ie ludzki, ale rozkwita 
 przy- motyle, l1a ic;h wolnoSciowe loty ale lufcik6w, spoteczenstwo :lWolna po- 
z postulatem, aJby pozostale kra]e ,.clearmgowy 'lstme]e juz od 33 lat. Ie poszczeg6lnych kra]6w cz10n'k.0w- clwko telTllUl. aby korzystae ze wsp61- chylnym mu nlebem komunlstyczne- w ocenie pohtycznej - a do takiej utracato sile, dynamikr: oporu. 
czlonkowskie :wzlr:ly na sieble 
 Na Jronferencji ml
dz.yna;rodowej w skich R.W.IP.G. zas}anlaU si
 st8l1e nyc:h zr6del surowcowych mLeszcz
- go szkalowania. pretenduje :Jedlickl - nie estetyka :Jezell m6w1lem 0 mikrowi&twie 
koszt6w zwUi-zam.ych z budoWli- tych Haldze w r. 1930 pod]r: to decyzjr: 0 brakiem pelnomoc:nlctw !. odwlekali cych sl
 na terenie Polski, W
g1er Klub dzialal przez szereg lat, w decyduje lecz celowoo':, skutki. A te ksiQ.zkl :JpdliC'kieg-o, to r6wnlez dla- 
gal
zi przemyslu. utworzeniu Banku Rozliczen MI
zy- wszelkie decyzje, twierdzl!-c iz musZQ. czy Zwlfl.Z
u Sowieaklego. Ale ani No- okresie bru,talnego wycofyrwania swo- byly dla narodu pozytywne. teg-o ze jakby nie domrzeg-I on dwu 
:JaJk doUi-d, postuJat ten, wysuwany narodowych w Bazylel. Od tego cz:a- sir: przedtem porozumi.ee z najwyz- votny, ani Ulbricht nie maj
 Daj- b6d. Ma si
 - nawiaselITl m6wifl.c - Czego wla..snie brak ksiQ-.Zce :Jedlic- rzeczy: wta!inie tego dlugoletniego 
gl6wnle przez Polsk
, byl systema- su bank ten dzlala bar?z0 skut
czme. szyml czynniikaml ipartyjnymi. Na mniejszej ochoty na uszczuplanle 
'Vla- paradoksa1ne wra:Zenie ze im OOr- kiego - to skali patrzenia politycz- oporu narodu polskiego oraz ci
gle 
tycznie ,torpedowany przez takie pati- NlezaleZnie od tego dZlala!no
Clfl. roz- skutek tego rodzaju taktyki 
wjato- sny.ch zasob6w kapltalowych po to, dzleil w:mnaga sir: bUlIJJtownlczy na- nego. PrzewaZa tu mikrowidzenie. trwaj
cej zalez.no!ic1 Polski on Mosk- 
stwa jak Czechos1owacja :I Niemcy liczenlowo-c1earlngow
 za}muJ.e sir: od wego odwlelkanla decyzjl, Komekon aby finansawae budawr: przemysh1 cisk i dynamika mtelektualist6w I Drobnowidztwo wyst
puje najjaskra- wy. B
g'fLtpla! A do narodu, Lnte1i- 
wschodnle, kt6rym zalety na tym aby t
zynastu. la
 Europe]ska Uma Pmt- przez plerv.:sze cztery la
 po 

- surowcowego w innych kraJjach cz1on- mlodzleZY... w Rosji, tym brutalnlej wlej w rozdzlale pierwszym, synte- gencji i prymasa :Jedlicki ma preten- 
wszystkie dost{!pne Brodkl Inwesty- mcm z Sledzlbfl. w Pary.zu. nyeh decyz)ach w spr8.Wile spec]ali- kowskich. A takQ. wla.snie decyzj
 mu- TeZym przy.kr
ca. sruby... w Polsce. tycznym, w gloonych "Chamach i sip, ze nie powinni byll w Pazdzier- 
cyjne wyzysk.at lIla budow
 wlasne- WidaC z tego Ze zorganrwwanla zaeji reglonalnej po pr:ostu krr:cil sir: slaloby podjlJ,e ponadnarodowe kie- Tu zatem wylania sir: zagadka dru- 
ydach". Kontrast formalny takiego niku pomagae Gomulce. skoro nie 
rownictwo R.W.P.G. opierajlj.C sir: Da ga: dlaczego komunl
ci tak d!u
 drobnowidztwa z wybujal08ciami fan- wymoglt w6wczas zmlany jakichii 
przeslankach czysto regionalnych. I tolerowali istnien1e Klubu? W cZylm tazjowan-la jest beletrystycznie do- tam ustaw. :Jak gdyby zdemoni70wa- 
dlatego wla.snie Niemcy wschodnie i to bylo interesie? . bry. Ale tylko beletrystycznie. na przez .:Jedlicklego partia zwykla 
C7echoslowaoja.od!at sabotujfl. wszel- No i zamkn
li! powod6w oczyW1
- Zatem "Chamy i 
ydzi": wszystko kiedykolWlek krf:powae sir: z powodu 
kle pr6by wyposaZenia klerownlctwa cie bylo wiele, a i pretekst6w nle tam 
st wldziane w r6tnorakich de- ustaw. 
Komekonu w jaklekolwiek ponadna- braklo. StQ.d zagadka trzecla, kt6ra formacjach. Nieomal wszystko, na- W 0g'61e Polska :JpdUcklPgo, to 
rodawe prerogatywy wysulWajq.c ze nr: ka autora. Dlaczeg.o zaJmkn
i aku- wet spostrzezenia skQ.dinQ.d trafne. Kluh Krzywego Kola plus demonlcz- 
swej strony zasadr: uklad6w dwu- rat w tej a nie innej chwili? W czy- Chasydzlde czy tet maglczne uczule- nl :.onl" plus clemna masa glupc6w 
stronnych i wskazuj
c rozmaite trud- im zn6w interesie? nie :Jedlickiego na kontakty z "nie- POhtycznych. Bylby to obraz Polski 
noocl obiektywne. Te koniec konc6w nieistotne za- czystymi" dzialaczami partyjnyml. i'I. Ia ..Ubu Rot", g-dvby :JPdlickt mial 
gadki SIJ. obsesjl). :Jedliok1ego. I obnl- co sam cilJ,gle podkreSla, zerrlliclro sir: wPrawe beletrysty. I gdVby za wszel- 
SCIDZMA RIDIU:RSKA Za.j
 poziom jego ksiQ.Zki. Troska to na jego wldzenlu i rozeznaniu tych k
 cene nle chclal by': polityklem- 
NlezaleZnie od tego, w tym roku w naturallna u mlodego czlowleka, kt6- spraw. Nie ma 0 dzialaczach partyj- soc1010glem. 
I:onie R.W.P.G. powstal nowy kon- ry kiedy
 przeszedl przez pierwsze nych poj
ia i wyobraZenia. W swoim Zatem w przeciwtefistwle do resz1:Y 
fl!kt, kt6rego podloZe jest zupelnde wtajemniczenia partyjne i wie do- gnlewie, w swych reakcjach uczuc1o- ksl
zki. plerwszy rozdzlal svntetycz- 
Inne. Ale ostrze :tego konfliktu slde- brze, jak partia Instrumentalizuje wych zdemoniwwal pol skich aparat- nv, ..Ohamy Ii 
vdz1". jest 'DOlityczn ie 
rowane jest w r6wnym stopniu jak wszystko i wszystkich. Nawet swolch czik6w "na malych nogach". A jedno- nlewvdarzony. Przez slanle zamf: tu 
opozycja czeska !. wschodnionlemiecka oponent6w, wbrew ich woli, a co go- cze!inie redukuje ca.le zagadnienie ko- w glowach nle tvlko pmlgrancklch. 
przecilwko wyposaZe:nlu komltetu wy- rzej - poza ich swladc.moociQ.. N
tu- munlzmu do pospolitych rozgrywek ale i kra1Owvch. dosve i be?; t
o za- 
konawezego R.W.P.G. w odpowiedn'ie ralna troska mlodego czlowieka, zeby 0 wladzr: mir:dZY osobami I grupami. m
conyC'h. Przez potraktowanie wa- 
prer,ogatywy. nie byl: i nie stae sir: nie!iwiad?mym Ta fUozofia polityczna naleZy' do cy- flip tarvf.v ule-owe1 na:fg-rotnlejsZV ch 
Chodzi tu 0 Ikonflik,t mlr:dzy Ru- instrumentem polityk6w party]nych. klu idej, kt6ry najdosadniej, ale chy- dzl
 w partif zamordyst6w. TyTn 
munlQ. a organami iklerownlczyuni 
eby nie by':, po raz kt6ry!i, "wyk,i- 00 najtrafniej streszcza sir: w afo- PTJI!:nlp1szvch. .ze nle brak u nas I 
R.W.P.G. w MoSklWie. :Jak wiemy, wanym". ryzmle obiegowym rw Polsce: "Gang- nip zabraklo nlgdy amator6w zamor- 
kierownictwo partir rumuti.sklej nie Ale ta troska, tak naturalna, lIla- ster Chruszczow wykl6ca sir: z gang-- dvzmu. Opowtadal mi przybysz Z 
przyj
o plan6w podzialu pracy opra- daje ksifl.'Zce odelen i techDikr: inwe- stm-em Mao Tse-tunglem 0 gangstera kra1u. ze na 1ak'im
 zpbraniu wvsl;1j.- 
cawanego przez specja1ist6w Komeko- stygacji romansu policyjnego. I de- Stalina". Ano t gangsterzy! Ale co pH ppwlpn loialnv przy-paxowicz: 
nu, twlerdzl).c i:Z unlemozUwlajQ. one graduje mySl politycZl1Jl. autora. Oezu- z teg-o? Takim rozumowanlem nie - Skoro nie mamv Inne
o wybo- 
uprzemyslowienle Rumunli zgodnle z kany pasjonat bierze g6rr: nad trzeZ- wybieg-nle si
 poza pySk6wkf:. Nle ru. to ia woIfi' Cham6w. 
potrzpbami jej gospodarki narodorwej. wyun politykiem. ugryzle sir: najtrudniejszych i naj- :JeZPII to nil' fest prawdzlwe, to co 
Istota tego konfliktu polega 1'lJ16w na !nnQ. wadQ. kslQ.Zki jest przer08t bardziej powiklanych zag-adnief1 I nafmnle1 trafnle zm
lone. 
za!iadD:lczej sprzecznooei ml
 inte- metody statystycznej. Tu zn6w socjo- spraw, z jakimlludzkoac miala ktedy- PodslimowlliQ.c: ksi
zka :Jedllckip- 
resean narodowym Rumunli a intere- log od ankietomanii bierze g6r
 nad kolwlek do czynienia, a kt6re 8IJ. dla e-o 0 Klubu Krzyweg-o Kola jest war- 
sem Komekonll jako caloScl. Do tego politykiem. Dow1adujemy sl
 zatem nlej i dla jej przyszloocl groZne. Eo ta Tilne2'o czytanla. Eo pokazu1e w 
doch0d74 jeszcze inne czynni-ki., jaIl: szczeg610wo, ile bylo posiedzen, ze- I g-ang-sterzy, kt6rzy sprawujQ. nie- iakl !mOMb nawet pod komunizmem 
stalinowski charakter kierownlctwa braii, ile wyslano zaproszefi, ilu by- ograniczonlJ, wladzr: nad mlJiardpm funkC'ionowat'l mozp dzien za dnlem 
partLi rumuiiskiej, kt6ra uparcle trzy- walo stuchaczy, mamy listr: prelegen- ludzi I dyktuiQ. politykr: antygang-- orP'11nI7acfa ludzl !fPra£mlonych wol- 
ma si
 doktryny samowystarczaln.o- t6w, ich tematy.. Ale na og61 :Jedlicki sterom, w racjonalnej semantyce po- no!licl. Pokazu1e konkretnle, :fak lu- 
s.cl gospodarczej. Ale mnie1sza 0 przy- nle m6wi l1am, j
a byla tre!i': pre- IItycznei tyrn samym prze...tajQ. by
 (jzip urzadza1
 !dp. by swoj
 woln
t 
czyny konfliktll. iDuZO waZniejsze SIJ. ',ekcjl, argumentac]i. A to byloby naj- g-angsterami. Teoria g-ang'
teryzmu uDrflwla(l. :JPdlicklemu i parySklej 
jego skulk!. Wbrew zalecenlom cen- clekawsze. Naturalnle, autor jest jest jalowa i bezradna. Zatem dla ..KuIturze" kt6ra kslQi;ke wydala na- 
trali R.W.P.G. w Moskwle, Rumunia skr
powany koniecznoSclQ. oszc.zr:d za - sprawy wolnooci szkodliwa. 1!"7.v sir: za to wdzi
znoM czytel nl - 
ro
 tntensywnlJ, budowr: prze- nia ludzi w Kraju, obawla 51r: roll :Jeszcze wif:kszym paradok8em jest \l:6w. 
myslu ci
klego zakU'pujQ.c cale wy- slonia w skladzle porcelan
. Impera- .ze sw6j 9wt
y g-nlew .Jedlicki obr6- A ..
vdfw I Cham6w" wl6Zmy m1r:- 
- d . i k h · n pOsa:Zenle dla ty-ch fllJbryk na Zacho- tyw ten zawsze powinien gorawae we cil przeciwko Hberalom-pxstaliiiczy- dzy bajk1. 
P Op a Z Z I ern 0 W Y c z m I a dzie. W tej chwJli sprawy zaszly tak wszelkich mozliwych rewelacjach, ale kom, t.zw. przez nlego sugestywnie Aleksander Wat. 
daleko Ze bez usuni
ia obecnego :Jedlicki m6g1 dae anonimowy i nie 
stycznIu 1960 na mlejsce Morawskie- kier.ownlctwa partil rumufisklej nle chronologiczny og6lny przeglQ.d, be
- 
go.. A MOCZAR f mozna wstrzymae ibudowy tych oblek- osobowe rcpetltorium arg-umentac]i, 
MTECZY
 W , s:-:e t6w, kt6re nle mleszcz
 sir: w pla- kt6re bytyby pouczajQ.ce dla wszyst- 
U.E. w Lod p Zl ,-V; i Okr
 k ie stal t in j OWSk l lm, nach socjalistycznego podzialu pracy kich. Moie nawet, niekledy, rewela- 
zaraz po a:c.uz ernl u zos a e w ce- h t al Ko . 
minlstrem spraw wewnr:tr2JI1ych i fak- 


cawanyc przez cen r 
 me- cy]ne. ... RZlIm'!ki koreslIondf'nt naszej Rnz- sko-Zydow!Ok,11' tr
.dvcjp. TPraz praCU- 
tycznym szefem Bezpieki. Fak ' t j t ..-._' . . 1.' . B o I te .trz y za ga dld, kt6re czer- nloli'YI? T'azimiprz Komln TYrzPTYro'"nn-il i,Amv znowu zgodnte. aby te zwilJ,zkl 
:JULIAN TOKARSKI , kt6 ry jako eII?- .e!'! ruwl
lez Ire ...erownac- 11'1I11Jicu1 z .T6zdem T,irhtpnem z No- Drzvwr6c1c na n.owo. I nip 1est ta- 
two pa rtll ruInll.lti.skie j w b r j eszcze won" nidI!- przewijajQ. si
 przez 
minister przemyslu maszynowego . . . ." c1 tak 'WefTO .Tnr
'1l. Jlizef Tfichten jest zna- iemnica., 
e IfRIpIp,t .Tan XXIII pOWo- 
swojq. dogmatycznQ. postawQ. dopro- bardzlej czynnle opieralo sir: utworze- 


r:'


d

e.gr;

yrz':WOl!K:e nllm rlzialaczem RlIo1pcznym. a'lrf'kto- lal do iycla SDecialnv .Rekretariat so- 
wadzll do zajs': poznafiskich - w paO;- niu poI18idnarodowego org-anu w
ko- N t rem. ip(hlPno '" odn"';n1li,v ..A nti-ddn- horowv, Ikt6rv m.ln. zajrnl1ie sie r6w- 
dzierniku 1959 zosta j e wic ep remie- nawcze
o Vf 
amach R.W.P.G. I u- nieraz 'S
tuac1e analo
lc
:. ...
a bl we_ 1J1n.t1on Lpane" _ B'nn.i R'ri t h. O r q a- nip,! 7.a2'adnlenllllITlt w.:....
racy mir:- 
rzeczywlstmalI11U plan6w praktycznej przed 'WO]11Jl.. A w dhlgI!ll o.n.re...., 
 
""'!' 
rem EU ' GENTUSZ SZYR bli a'" i wsp6! - specjallza.cjl remlonalnej, niZ Czecho- d6w i wypaczen polski P.E.N. C d l ob Ub _ nizari z'1l'alc:miace1 w.qzelkq dyskry- d7.v 
vdam1 I ikatolikamt. 
,dl\. I . i NI o' hodn le A OIJ:l 'e w ] 'akie.;6 tam mierze byl w po minarjf! rasoU'q i religijnq. KOMLA Czee-o SDooziewa sir: pan 
pracowniok Hilarego Minca jesieniQ. s owac]a emcy wsc . p . - JO.. od Kl b po sohorzl' w te1 dziedztnlE'? 
1959 zostaje wlcepremierem: w:az rw my
l statutu wszystkie decy- nym potozemu. Bar
zlej _ I
CZ
 KOMLA Co pana sprowadzllo do LIC'HTEN Nlkt na to z ca}:'!- dok- 
TADEUSZ GEDE, Inny wsp6lpra- z]e poszczeg6 d lnr Ch . ° d rg-an6
 1 R I .W.P:G. 
rzywrr 


ejpo p :
%
f
j
 byl Rzvmu? }adno!icl
 odoowiedzire nle mate. Spa- 
cownik Minca, otrzymuje na jesleni muSZl). zapa 3.; ]e nomy", n e, 'yvlr: c n e 0 
 s wted w rzeoirom- LICHTEN PrzyjechRlem tu w dzlew!!my sie delklarac1i na ten temll t . 
1959 nomlnacjr: na pierwszego zastr:p- opozycja'Rumun6w, Czech6w I Nle
- przec1
z ]e
ynQ. y j P ed b'Jo IZWI:,!-zku z druJrll. sesjfl. Soboru. Jasn.p ie-!rt .ze kaZda Pozvtvwna ..,;y- 
I j l I cOw wschodn:ich w praktyce sparah- nym lD1penum Stalina. YOQ.,.1
 .. .. I t 
cr: przewodnicZfl,Cego Kom sPano-. ala Ik dz'aI 1 oM k 't t moZe podkreelam instytUcjQ. swlec- K()MJ.A :Jak,e istme]a powl&-Zania pOW1e
z soboru - oowIedzmv T e - 
wania. z.ow wsze I!- 1 a n oml: e u , t I' rzeZ wladze. pomi
zv Soborem a zainteresowa- n1l1
c
 antvsemitv7111, jako n1echrze- 
BOLESLAW RUMIRSKI, jeden z wykonaJWczego w zakr
.sle podeJ
o- klJ, nte kOt;
 
an
u6ie Krzywego nlem S'DolecznoScl Zvdowsldej. kt6r1). Scl1anskq. czv antvchrzelicl1afisklj. he- 
najbardzJi-ej agresywnych natollticzy- wamia istotnych decyz]I ekonomlcz- podobnle J to ll 
 y w6w- n"," dokt6r roorezentu ] 'e' rez . fe - odezwlp 91'" J!}nlinvm echern 
n y ch Kola my saITli dokOO'p wa ""11 t""'".. . . ... t .... 
k6w i sta1lnowc6w, pozostat w rzQ.- . ... rz du dw6ch najprzyzwoit- LICHTEN Juz od dawna. a 9ZCze- na ('.alvTm ffivleMp. a szczee-flnie !b... 
dzie jako wlceminister przemyslu 00 W
OSek st Z 
gO w
tkl
ego Jest czas hd

g6
_komunist6w. Ale wla- e-61nlp od chwili. kiedy papieZ :Jan !!'d:r.ie k'ltollcv i 
yd71 mlpszkafa ow k 
spoZywczego a w. r. 1960 otrzrmal d r pro r r

:u ik:n: 
 y 
= 

r
 dlatego ze byli przyzwoici wo- xxm 7.apowiedztal zwolanie soborll sl{'!bl.e. Przoolet w Stan.ach ZiednocZO- 
wplywowe stanOWlsko przewodmcZQ.- arczeg-o ca ego m n. a 6w czas nie udzlelae. Dla- powszechnee-Q. rwSD6Ipraca mlr:dzy ka- nvC'h jest na1w1r:ksze ZVdowskie sku- 
ceg-o zarzlJ,du gl6wneg-o Naczelnej Or- ne

=:t
a;., n:


O;;:"';U:i

 


;
adze tolerowa}y P.E.iN. Club? tolikfollITlt I .
v
mt w Stanach zn
cz- pl!Oko na W1ecle. pt"'T..eszlo dwa razY 
ganlzacl1 Tl'chnlcznej. . k? I Ch. a znalazi.J' sir: w Tyle lat? Oczywi
cle - odmlennie nLe SIr: zaCieSilila. Odbywamy wsp61ne wleksze od Izra{'Ia. Zrozumla}e wJ(!C 
KAZIMImRZ WITASrl;EWSKI w 11- pan ruszczow i' tosunku do Krzywego Kola", konferencje na'llkowe na untwersyte- ipst Ze sob6r dla dziatac7.& :tvd
h 
sI:.opadzie 1959 wraoa z "zsylkl" w slepym rzaulku. :Jak :


yg
- n
:. 
 Bezpleka l
cewaZy}y te ze- taC'h katollckich. wvmleniamy arty- .R'ktee-.o ze Stan6w ZfednoczonYC 
Gen. pilot JAN FREV BIELECKI. OzeClhoslowacj:i, aby naprz6d rzaj
 jQ. obe
Le'b nl
 cJonk
skte zgo: branla starych a spokojnych inteli- kuly w naszej prasie, nasze org-anl- przpdstawla forum 0 znaczentu histo- 
mianowan
 w patdzlernlku 1956 do- stan
sko zast
y Grzegorza Kor- 
ira 
I 0 :a Yutwo
nile rwsp6lnego po- gent6w, m6w1Ij.C z rosyjska "bylych 7.
cje spol
e - 
eckle, katolfc- ryCZIIlVJn. 
w6dclj. wolsk llOtnlczvch po odwola- czytiskii6go jako s:z;efa wywiadu, a po- na
ar
ow.e 0 organu planowanla, ludzL". A podobnie jak w wypadku kle i zvdowskle - uI"Zl).dzajl}. wsp61ne KOMLA Czv ipst pan zadowo IonY 
niu oflcer6w sowieckich, zwolnionv tern wlywowe stanow1rsko kilerownlka jaIl: g-. d mo proponowaJ Krzywego Kola" wladze liczyly sir: Drogramv dvskusy:fne. Kler blerze w ze swpi mt!':1i w Rzyrnle? 0- 
ze swego stanowlska w sterpntu 1963. wydzWu admJinJiIstracyjnego komitetu 

r usz c.zow '.:a 
oim -;nanym arty- 
 mi
arodowYm autorytetem pol- te1 akcji t;ywy .udzlal. .Na1'lepszym J,ICHTF.N Nle wiem. czv mog-e JJ1 
centralnego. kule oglQSZ()([lym w Zagadnienlach skieg-o P.E.N. Clubu. Autorytetem dowodem tyclJ .1UZ zadzlerze-ni
tych wt
 0 misji. Jpstf'!m skromnvm P;ij: 
WI'.ADVSJ.AW MATWIN, !ADEUSZ PIETRZAK, kom
dant P k', d, S cj aliZJmu"" we wrzeSnlu uzyskanym wla..snie dzi
kt jego nie- kontakt6w fest Ze kriedv ktlka pt'Si'Tl cownliklem na ntwiE' soo1'eczno-rel l 
kt6ry razem z :Jl'rzym Morawsklm i mll1C'il wojew6dzkiej w poznamu w UI
.r
]U 0 zaleZnej postawie. katolwklch w Stanach Z1.Pdnocz?DYch nef I ambLc11J, meg-o Zycla jest przY- 
:Jerzym A1brechtem uchonztl za jpd- r. 1956, wsp6lodpowledzialny za tra- Komrunliicl wie1e m6wifl. 0 wew- Wspomtnam mimochodeJ? 0 P.E.N. dowledzlalo 
I
 0 moje1 podr6zy do e7.Vnfenie sif: ch06by w rnalym zakre- 
nego z gl6wnych rzpc7!l1lk6w odwil!y g-lc7J1e wypadkl pozna:tiskie -- w lfsto- t h rzecznoSclach rocesu Clubie by urwierzytelnl':. ze tego ty- Rzymu, pro.c:nlo mnle, abyun po 'DO- sip do zrozumlpI1Jla. stworzenla atr:;; 
I :mniany mptod 'Partv111lY'C'h - zostal padzle 191'13 zosta1e dow6drn wojsk nr: fznr c sp 
amacl1 pu u;.stytucje n1ezaleZne mlewa}y wrocip podzipl!} sie z Ich czytpln1ika- !'tferv zaufanta I pr7.yjaZnl f'01Tll
 Ie 
7J1YlUszoTIV nlpdRWDO rlo rezvg-nael1 ze wpwnetrznych w mlnlstPTStwie spraw 
a 
Ia g

arC7


 
 twierdzl dtugi zywot. Nawet w latach naj- mt molml wra.zpnt
mi. Br:dQ. to ref- kato1ikamt I 
vdamt. spotv kam t S1l1 
stllnowiska plprwszego sP'krPtarza ko- wewnetrznych. _ Ze sp ro


o ten r
bi
 a tadko Ale groznlejszych. Dlaczego? leksje 
yda 0 katolickim soborze po- w Rzymte I Watv'kanie z 1)rzvj
C 
 
mitetu wojew6dzktego we Wroclawlu. TADEUSZ 
ABINSKI. stalfnowlec, p. . j Pat' g g 
 na W reiymach gdzle policja odgry- wS7.echnym - pewno pierwsze te2'o nad wvra7. 8erdPCZTlvm t sm-a'W'a 
. '. . w. !-ierpnlu 1956 odwolany ze stano- przynaJ!J! 
:::'C7
m me r:::::SCi w;.. wa tak duZQ. ':olr: polltycznq., wladze rodzaju w hiBtoril. PrzecleZ przez wle- o-}ehoka radoM 
 ci. do ktfrych 


 
A iak przedstawla sir: bn
ns przp- Wls1{a w01ew6dzkiej rady narodowej p
. y. 1 . K sP ekon okazaly zainteresowane SIJ. w utrzymaniu mi- kf 
ydzi obawiaU sI
 sobor6w, 000- Ipzv 'Prowadzenle obrad sdborowv f1 
ciwnlk6w p
.emtan paMzlerntko- w Klelcach za kac.vkostwo, warchol- v:nr: r
e 
el
le. om pr
tyce nie klI"oorganizacji kt6re dajfl. wglQ.d w wiaJt" sir: :f;e mOg'Q. nastapic nowe og-ra- iJocpnlR.1a zatnteresowan1e spo'lecz e 1; 
wvch. da.wnych stalinowc6w, C7.lon- stwo. bezduszny bmrokratvzm I na- 
I'k a sp::all
::y 
ne dzialalnoM Intencje oraz 
mlenne nastroje intp1l- nlc7enia Ich DI'RW. A d'Zisiaj ponlszam stwa tvdowskiego soIborem i 
g_ 
k6w Natollna? doivwanle wtadzy - w l!pcu 1961 yo. R W P Gale encji _ owyclJ droZdZy rewolt (ce slf: tutaj wm-M przv:fact61 I wlelu skromnp wvsl:tkt w klerunkll na e- 
ZmNON NOWAK. CZO}OWV naJto11f1- 70
ta1p dyrektorPm U-rzf:du do Spraw 




I
on


:
 u
e"cz

- fevaln de 
voitffi)", jak mawlal ong1 7.vcZ)liwyc
 mi ludzl. P:zez w.Ip'ki dzie- 7..mla. sllnl:Jszvoh most6w wzaj('ll11J
ie 
ezv'k. utrzv:mat HIe '111 stanowl9ku WV7.n11n . . n oliI. C'h I.an6w opraco- Mlkolaj I. lilv nas mppOrozlimlema a czr:sto nie- 2'0 zroztlmlen:la, a m
p nawet, w _ 
wiC'pprpmlera po dzl
 dztl'n. KOII?-pntarz do tpg-o hllamru popat- nlamp (1Ig- awy p R W P G wAle i inne powody. W Polsce czr:- nawis': religitna. PrZPZ wieki 7.apom- tak bard7,o d!tIpkiE'l przy
()sd I1k 
RYSZARD STRZELECKT. 
talfno- 
zlprmkowych zmlan pprsonalnych 

?;
e przl'z centrale . . .. sto dz:alo prawo biernOOci polftycz- nieliSmv z!" wyszliffinV z tpg-o Rame.g-o stworzenla zw!
zk6w sprdec7JIJych, j 
wtec. zootaje powolany nil spkrptarza Jest zbyteczny. " Midla.l GOrecki. 
ej. Organizacja powstata - l1ie lat- pnla, te wsp6lne SIi- nasze chrze8cijafl- przystalo na dobryoh blltnich. 
komltetu centra.lnego P.Z.PJR. w Le8zek Meyer. 


PROGRAM SWI
TECZNY 
W programie swi..tecznym na Bou NarodZfmie Rozglolmla. 
Polska. Radia. Wolna Europa nada. m.in. nastr:puj
 audycje: 
24 GRUDNIA cyj.nych reportaZY 0 slynnych wydarzeniaJch z okresu 
PRZY WIGILI:JNYM STOLE" - oplatek polsld w gdy nle rbylo jeszcze I'adla.. Audycja Zygmunta. Jab- 
" lrwiecle. S}owo wllJ,ZQ.ce Wiktora Tro8cianki. . lofiskiego. . . . 
OPOWIESC WIGILI.JNA" - ah1Jhowlsko Stanlslawa. "DOLIN A TAJEMNIC" - reportaZ literacko-histo- 
" Ju1lckie
o. ryczny Wiktora Tro8cianki z Dold.ny Kr616w w Egip- 
KONCERT K
D POLSKICH" - w wy'konanl'll cle. 
" ch6ru dzieci szkockich. Slowo wi
ce Johns. Smitha 
"Kowalskiego", S2Jkota m6wifl.cego po polsku. 
SZOPKA KRAKOWSKA" - z autentyclJIlyclJ. :tr6del 
" zrekonstruowana i zradlofonizowana przez Tymona 
Terleckiego. 
"BJ:)DZIESZ MIWW AL" - wlgllijne 
chawlsko 11- 
teracko-muzyozne Wiktora Budzyftskiego. 
.0 TRZECH GLUCHONIEMYCH PASTUSZKACH" - 
, opawiadanie WI
gllljne dill. dzieci w opracowaniu Alek- 

dry StypulkowskieJ. 
ORJ:}DziE aWI4-TECZNE PAP!W;A 
P AST.IDRKA - transmIBja z kmaiola polSkdego w Lon- 
dynle. 


25 GRUDNIA 
,,PANNA MARIA-CZJpSTOOHOWA" - r
 Ka- 
roJa. Witta z najstarszego oSrodka polsluego w Te- 
xa.'lie. 
GWIAZDKI Z NIEJBA" - bukiet plosenek w wyko- 
" nanlJU Janlny Jasifiskiej 1 Renaty Bogdatiskiej ze 
slowem wI
ym Edwarda Chudzytiskiego. 
GWIAZDY OLIMPII" - montaZ na.gran Jacka Mach- 
" nlelwcza IZ c:zolowego 1I111.L'Jic-hallu parysklego. 
,,0 KOSMOSIE I ASTRONAUTACH" - reportaZ z 
Nowego :Jorku. 
STARE - WIEOZNIE MLODE PIOSENKI" - pa- 
" rada przedwojennych plosenek polskich w oryginaJ- 
nym wyk.m.a.nLu. W opracowaniu Luwib La.wiflskle- 
go. 
,.P ANORAMA :JAKIEJ NIE BYW" - ikorow6d f!k- 


26 GRUDNIA 
"DZWONY''' - reportaZ Aleksandra Menharda ze szko- 
ly gry na dzwonach koSclelnyOO "Nederlandse BeJaar- 
school" w Holandli. 
"OSTATNIE DNI GD
SKA" - wspomnlenie 1\1a- 
riana. Chodecklego. 
,.MISTRZOWIE GRAFOMANII W LITERATURZE 
POLSKIEJ" - fe1leton 1Iteracki Tadeusza Nowa- 
kowskieKo. 
"OLIMPIADA" - Wojciech Trojanowski oghl-da tere:ny 
nadchodzq,ooj olimplady 2Jln1owej rw Innsbrucku. 
AUDYCJA 
WI4-TECZNA - Mariana Hemara. 
,,STARY PARY
 W NOWE.J PIOSENCE" - audyoja 
Iffiuzyczna. opraoowana przez Jacka Ma.cbnlewicza. 
".JUBILEUSZ TEATRU iPOLSKIEGO W WARSZA- 
WIE" - audy.cja w opracowanlu Tyrnona. Terleckie- 
go ze wspomnlenlaml ludzi tea.tro t pi6ra !. nagra- 
nlam1 dokumenta.rnymJi. 
KONCERT KOLJpD - co 
. 


NOWY ROK 
REWIA SYLWESTROWA - z Nowego :JOI'ku, Pary- 

, Londynu Ii MinaehiUlffi. 
PANORAMA ROKU 
DYSKUS:JA 0 NA.JLEPSZEJ KSI4-WE ROKU W 
POLSCE z udzialem Marii Danilewiczowej, Gustawa 
lIedlnga-Grudziftskieg-o, Tadeusza Nowakowskiego, 
Romana. Palf'Stra i W. A. ZbY8zewskiego. Przewod- 
niczy Tymon Terlecki. 


Bilans 


W zwiq.zku ze zbl1
jl}.Cym st
 ter- ciolem - otrzymal dymisjr: ze sta- 
mlnem plenum komltetu centralnego nowlska ministra oiiwiaty w palldzler- 
P.Z.P.R., kt6ry ma sl
 zajQ.': przygo- nlku 1959 ! zostal usuni
ty ze 9OOI1y 
towaniaml do przyszlorocznego zjaz- politycznej. 
du partu - warto dokona
 .przeglQ.- 
do zmlan na kierownlczych stanowl- JANTJSZ ZARZYCKI, 
Rkach. Jakie zagzly w c1Qigu ostatnich kt6ry po usunlr:clu w r. 1956 "gaz- 
kilku lat. rurlcl" KazilI111erza Wltaszewsk
go 
:Jakl :lest bilans strat t zysk6w objfl.} g16wny zaT'ZI)-d polltyczny w.oj- 
tych, kt6rzy przyczynlli si
 do prze- ska, w maju 1960 odchodzi ze sweg-o 
mian patdilernikowych I tych co sir: stanow1ska w wojsku i zostaje prze- 
im przeciwstawtajQ.? wodntczq.cym prezydlum stolecznej 
Zacznljmy od "paMziernLkowc6w". rady narodowej. 
STEFAN STASZEWSKI. Gen. WACLAW KOMAR 
plerwszy sekretarz warnzawskieg-o w patdzlerniku 1956 poRtawil w stan 
komitetu stotecznego P.Z.P.R. Na- pogotowla Korpus Bezpleczef1stwa 
wilj.zat kontakt z aktywem 
erania, Wewnr:trznpg-o, kt6ry miat slf: prze- 
uzbroil robotnik6w warszawskich. ciwstawle maszeru
q.cym na Warsza- 
Zmuszony do rezvgnacl1 z tego w
 oddztalom Rokogsowqldego. W 
Rtanowiska. juz w lutym 1957 muslal lipcu 1960 opuszcza dow6dztwo Kor- 
zp1M ze seeny pol1tvczn p f. N&wet naz- pusu. 
wisko ipgo 1E'
'I1: na Indpksle. Gdy 
mle!'ll
Znlk ..Ty I :Ja" w pazrlziernlku 
uh.r zamlf'
11 zd1ecle z wystawy, na 
kt6rvm StaszPW1\kl znajdowal 51r: 
wArM wldz6w, Gomulka kazal usu- 
nae naczl'lneg-o redaktora ..Ty t :Ja", 
starego komunlstr: Romana :Jurysla. 


Dzlalacz zydowskl 


o 


Soborze 


JERZV AI.BRECHT, 
sekretarz komitetu c!'ntralneg-o 
P.Z.P.R., w okresie vm plooum wy- 
glas7al odwilZowe przem6wipnla i 
zwalczat dog-matY'T.ITI w go
arce 
- zwolnlony ze stanowiska w stycz- 
nlu 1960. 


Kontr-admlrnl .TAN \VJ
NTF:WSKI. 
kt6rv w patdzlPTnlku 1956 O!'Itrzegal 
ze :nIp wpu
ct smvIeC'ktC'h okrt;'t6w wo- 
iennvch na po1skle wody terytorialnp. 
w styC'znlu 19!'iR przf'stal bye dow6d- 
CQ. marynarki wojennej. 


JRR7.V MORAWSKI 
7. I!TI1PV t.zw. ..mtodvC'h seI{ret!\rzy". 
Plp1"WS'7.V w lIocu rpalnlp OCPDiI wy- 
PRdkl poznafisklp fako ()wC""es:nv re- 
daktor naczplny ,.Trvbllnv Ludu", 7.a 
co go usunieto z rpdakc11. Byl 1Pd- 
nvm z e-16wnvch m()we6w na zebra- 
nlllC'h I w1pC'.Rch paZdzlprntkowvch. W 
konC'u 'D
MzIPTnlkJl 1959 mmrlat zre- 
7.Ve11OWae z DOlltbtura I z !'IPkretaria- 
tu I odszPdt do Naiwvzszei Izbv Kon- 
troll. 7llanpgo mlejsca "z..
ytki poli- 
tycznej". 


,,"'.J\U".ST,AW RIF.
KOWSKT. 
ldorv 7. ramlenla P.Z.P.R. w r. 19!)6 
r07mawlat 7. kardvnatpm WV1'!zvfi- 
skim. ustl1l11 wanmkl jeg-o powrotu 
I doprowadzil do prO'LUmienia z Koo-
>>>
Nr 926/926, 22/29 December 1963 


NA ANTENIE (WIAOOMOjQ) 


vn 


POEZJA 


M-lODYCH 


ROSJAN 


w przekladzie dozefa tobodowskiego 
Spadkobiercy Stali,," 


To bylo w milczeniu. 
Szldo szybe-k milczqcyeh i mannur. 
[ warta milczq.ca, 
na wietru na kamien dr
twiejqe. 
Leez z trumny szla para. 
Przez szpary szedl oddeeh umarly, 
gdy niesli go wolno, wyehodzq.c prze-z drzwi Mauzoleum. 
A trumna, bagnet6w tykajqx;, 
plyn
la w mgle g
stej, w nieznane. 
On milczal - 
tei milczal/ - 
lecz groinie milczenie swe ostrz1l1. 
Pos
pnie scis1Ujwszy 
swe pi
sci zabalsamowane, 
spoglqdal przez szpary, 
udajqe ze z niego nieboszezyk. 
[ ehcial zapami
tae tyeh wszystkich, 
co wtedy go niesli: 
mlodziutkich re-krut6w, gdzies tam 
spod Riazani i Kurska - 
by z ezasem, gdy sily nabierze, 
zn6w powstaC i wsk1'Zes1Ujc, 
do glupieh si
 dobrae - 
;ednego po drugim wyluskaC. 
Cos knu;e. 
Jedynie na ehwil
 
przykwc-r!ql, zaiarty. 
A przeto si
 zwractlim 
do rzq,du naszego z blaganiem: 
- Podwoic, 
potroic 
przy grobie tym warty I 


Nieeh Stalin 
i razent z nim przeszlosc 
nie wstanie! 
Nie 0 tej przeszlosci 
wspanialej i slawnej nadmieniam, 
co dala nam przemysl 
i sztandar 
w ruinach Berlina. 


Gdy przeszl08c wspominam, 
W mysl
 0 ludu cierpieni=h, 


o podlyeh donosach, 
aresztach. 


o m{)ee niewinnyeh. 


Uczeiwie orali8mY ziemi
. 
TopiliSmy rud
. 
[ kaidy uezeiwie w szeregach 
krok twardy wydzwanial. 
A Stalin nas bal si
. 
[, w wielki eel wierzqx;, 
nie wierzyl przed ludent, 


ie Brodki 
powinny byc rowne 
wielkosci zadania. 
To byl dalekowidz. 
[ walk
 prowOOzil rozumnie. 
Wi
e w swyeh spOOkobietreach 
pozostal pot
iny i iywy. 
Tak widz
: 
wlqezono telefon w t
 trumn
, 
a BodZa go slucha 
i Stalin mu sle dyrektywy. 
Z kim eiqgle ta trumna ma lqeznoM, 
ezy wiesz ty'l 
Nie, Stalin si
 
;esZICze nie poddal, uwaza ie 8mierc ;ego minie. 
Tak, z drzw.i Mauzoleum 
t
 trumn
 
wyniesli. 
Leez z sere spadkobiereow 
jak trupa Stalina wyniesC? I 
Sq tacy, 
co w stanie spoczynku 
hodujq dziS roze, 
a skrycie rachu;q 
na moznosc swo;ego powrotu. 
Na wieeach mu psioczq, 
na;glosnie; niektorzy, 


a sami po noeach 


6w ezas 
wspomina;q z t
sknotq. 
Nie prozno z tyeh spadkobiereow 
nie;eden konezy zawalem. 
Toz Stalina podpierali, 
;ak tylko mogli, a przy tym 
niedobry ezas na nich przyszedl, 
gdy lagry - 
opustoszale, 


a sale, gdzie ludzie 
sluchajq poet6w - 
nabite. 


Kazala mi Partia 
abym w spoko;u 
nie drzemal. 


Nieeh inni wola;q: 
..Spoko;niel" - 
niepokoj ciqgle m1Uj ehwieje. 
Dopoki spadkobiere6w Stalina nosi ziemia, 
wciqz mi si(1 
b
dzie zdawalo 
ie Stalin jest w Mauzoleum. 
Jewgienlj Jewtuszenko. 


HlyslIIY 
Myhny - polityeyl 
Tak. 
Politycy. 
W kaidym drobiazgu. 
Kaidym nerwem. 
[ przy zsiadlym mleezku na eodzien 
[ przy wolke. Weiqz i bez przerwy. 
Gromadzimy si(1 
tak, od nieeheenia - 
dym z papieros6w 
snuje si
 nisko. 
Kaidy wieczOr 
w nadzwyeza;nq rOO
 ministrow! 


politycy 


Najdalsze rzeezy trza ogarniaC 
troskq,. 
W cudze - natyehmiast we;s6 
nie omieszkam. 
..Jak z wyzywieniem 
jest dzis w Swierdlowsku'l". 
"Jak tam w [garee 
sprawa mieszkan'l". 
Na mgliste gadanie nie pozwalamy, 
leez i milczenia 
nikt nie uznajel 
"Jak tam we Francji'l". 
"Co z Niemcami ". 
[ zn6w: 
"A co z u'l'odzajem'l". 


Bez takich pytan 
nic nam nie idzie, 
talc jui ie8mY 
zdecydowali. 
ObrOOujemy 
bez prezydium, 
ale jaka wrzawa na salil 
Pojawiajq si(1 w tlumie glomym, 
budzq.c krytyk(1 albo oklaski, 
a w jakis Swierdlow domorosly, 
lub jqkajcpcy si(1 
l,unaczarskij. 
Albo Szaumian 
z arehitektury, 
czy zn6w Dzieriynski 
z jakie.j8 budowli... 


Nie brakuie 
dyskusji durnyeh. 
Nie brakuie sUi'll' 
ryzykownyeh! 
Przyklasnqlem ryzyko'UJ1!emu, 


polubilem dyskusilJ 
zwawql 
A wi
e w zyciu 
si
 rozeznajemy I 


A wi
c 
sila w nas, 
a nie slabOBCI 
W
e naprawdlJ myflmy - 
olbrzymy/ - 
skoro zyc 
nie ehcemy po ornackul 
Wi
e w dla nas 
i w nasze imi(1/ 
Nasze wspolne, 
nasze junackie./ 
W dyplomac;
 nas nikt nie wywyzszy - 
nie do pary osiwialym glowom. 
Al
 e1vcialoby si
, towarzysze, 
zeby wszystko szlo 
prawidlowo, 
sprawiedliwie zeby 
i dumnie... 
Nie poehlipuj: 
"To mnie nie dotyczy"... 
Dotyezyl Wszystko dotyczy 
co si
 dzieje 1£ ciebie i 1£ mniell 


Bo w tyeh sporach 
nasu serea otworzyliSmy sami... 
[ w zajOOlej dyskusji krzyku 
w zOOymionym pokoju 
trzepocq skrzydlami 
spo£niajq.ce si
 ptaki 
dziennik6w. 


Przed "owy,n skokie,n 
Mieszkamll jakby w wielkiej 
poczekalni. 
[ kaidy z nas 
wciq.z 
oczekuje czegoB... 
Szofer 
z kluczykiem w r
ku stanql 
i oczekuje 
dyrektora swego... 
Starszemu panu w okularach ezas si
 dluzy. 
On do W ologdy - 
ludowe zbierac pie8ni. 


Staruszka, 
blogo 
uhniechn
ta we mie, 
eos pomruku;e 0 emeryturze... 
Na m
za poko1-nego 
czeka 
zona. 


Panna - na milosc, 
l(1k ;q wstrzqsa dreszezem. 
Ofieer ezeka, 
w pannf 
zapatrzony, 
eala godzina do pociq.gu 
ieszeze.. . 
Tu gdzies mielizny, 
ezeka;
 
skryciel 
Wi(1e pilot mocniej ster 
swq dloniq u;ql. 


Z uczniami ezeka 
w klasie 
nauczyCt6l. 


Ko
hozy tez 
na zmiany wyczekujq. 
NOO tfwiatem ehmury 
idq raz po raz. 
NOO swiatem zn6w 
zacina deszez nawalny... 
Czekamy 
Wiemy. 
ze jui; daumo 
ezas 
w sal
 dokonan 
we;sc 
iii tej poczekalni. 


Czekamy, nawolujq.e Bit 
we mgle. 
Nikt gorzkiej prawdy 
m6wiC nann 
nie wzbrania 
Mieszkamy w wielkiej poezekalni, 
lecz 
rqk nie skladamy 
w dni=h wyezekiwanial 
Za nami cisza - 
wybuch jq roztrq.cill 
Za nami - 
sil narastajqeyeh warstwy. 
Zbudzony ze anu 
kraj wyezeku;qcy. 
[ ealy Swiat w oezekiwaniu 
zastygl. 


Robert Rotdlestwiensklj. 


o "ich 


To 0 nich, 
o tyeh wszystkich, ktorzy 
wierzyli mIL, rodzicow wlasnyeh tracq.c; 
co przeszli pol Europy w burzy, 
koehali go, 
nie wiedzqe jak 
i za co. 


UprOWOOzo7W mego ojea 
drogq Smierci, 
w sybirskich miegach 
bezimiennie lezy. 
On wierzyl Stalinowi 
calym sereem, 
a Stalin 
tak okrutnie 
mu nie wierzyl. 
Azeby prawdzie dzi8 si
 stalo zOOos6, 
czas wspomniec bojownikow 
z lat oddali 
tyeh, co znale.£li 
flmierc pod Stalingradem, 
a W olgog'l'OOu 
poznaC nie zdolali. 
Tak, nie szez(1dzono 
wam odznaczen, 
jego imieniem piers odwaZnq strojq.c; 
lecz nie za niego, 
nie, inaczej I - 
to za naB z1/Wyeh 
wyscie 
padli w boju. 
NieehZe ten eoMl, z kt6rego posqg :txl.j(1to, 
1£ nadwolianskich naj8wi
tszyeh wybrzezy, 
na zawsze 
wasze ezyny 
upami(1tnia 
gdy ezarna ziemia wam na ustach lezy. 
Wyscie wierzyli 
w niego, 
;uk w Ojczy
. 
Nieehze te slowa 
teraz 
si(1 rozdzidql 


Wiar
 w Ojczyzn(1 
od was 
wezm.
, 


ta wiara 
prz'J/oo Bit 
by doj8c do eelul 


NikolaJ Dorlzo. 









, 
PREZYDENT JOHN F. KENNEDY 0 RADIU WOLNA EUROPA 
JEDNO Z JEGO OSTAT
ICH OsWIADCZEN 
Ra.d!o Wolna Europa 
t ,!OOn
"1I1 
 naj
aZni
jsz:}'ch s!'?dk6w f1t.cznosci pomi
 
wsch
 Euro
 a reszt
 sWlata. DaJe mIeszkaiicom kraJow wschodniej Europy taki 
narodowy pro
ram radiowy, jaki by mieli saIni, gdyb:}' dana im byla IllOzliwosc wyborn. 
Wolny swiat jest calko\dcie otwarty dIa komunistycznej propa
andy, 
dyz nie 000- 
wia si
 on ar
ent6w i tare ideowych. swiat komunist:}'czny jest natomiast zamlmi
ty 
db informacji i mysli zachodniej i zdany na jednostronne doniesienia 0 tym co si
 
dzieje w swiecie. Radio 
olna Europa p
stuje ten brak r6wnowa
i, a sukcesy jakie 
odnosi na tJ'm polu nalezy przede wszystkim przypisaC energii, w:}'sokim kwalifikacjom 
i poswi
ceniu je
o praoownik6w. Poparcie tej pracy przez nar6d amerykaiiski stanowi 
s
'Dlbol nasze
o oddania zasadom wolnoSci i samostano\\ienia narodu. 


PRZEGL4D 


CZASOPISM 


KRAJOWYCH 


Warszawska pseudo-"Kul.t
ra" wy- s!uszn
e: ..
akby
y sir: w takle do- "jak niedzlelr:", a jdili jut dopuszcza- 
wlesza na honorowym mleJSCU, na CLekania blOgraflcznO - genea.logiczne jQ. moZliwooc pracy, to takiej, przy 
pierwszej stronie, osobl1we trofea zapu8c.ili, -to by dopiero b1edn1 byl1 kt6rej "czlowlek sit;' nie narobi" a z 
myal1wskle: wlersze lub artykuly au- Lelewel, Pol, Chopin czy Szajnocha, mooliwoSciQ. wygranej wI
 zamlary 
tor6w 0 znanych nazwlskach skap- Linde czy Kolberg". Nlc albo nie- kupna damu, mebl1, a najcz
c1ej 
towanych do bardzo nleclekawe¥o wlele wynlka z tego, iz slawny X "taks6wki"; trzecia grupa, najc1e- 
grona wsp6lpracownik6w tego me- czy Y m1aI w of4.gu, powledz- kawsza ale i najbardziej nlepokojQ.C8., 
udanego tygodnika: ten wQ.tpIlwy my, czternastu pokolen jednego czy wldzi przyszloM ..jak pasmo przy- 
zeszczyt przypadl w ostatnich tygod- kUku przodk6w Polak6w. Wa1;na I g6d". 
nlach wyjQ.tkawo slabym wierszom zasadnicza jest sprawa inna: stoplen I tu wlaSn.le zaczynajQ. sir: objawy 
:Juliana Przybosia I felletonowi fU- poczuc1a polskoScl. co najmniej DlepokojQ.ce: chlopcy ma- 
mowemu, kt6rego autorem jest, nie- :Jeszcze jedno pismo kaW1ickle za- rZIJ 0 "plractwie", huligailstwle, u- 
stety,. K
sztof Teodor .ToepIltz. slugujQ.ce na stale przeglq.danle: "Ze- wzgI
nlajq.c w planach tyciowych 
Lima plsma zarysowuJe sir: coraz szyty Naukowe Uniwersytetu Lubel- dluzsze postoje "w ciuple". W trzech 
wyraZniej: jest ono oficJalnQ. trybunQ. skiego", kwartalnik wychodzQ.cy re- wypracowanlach wystQ.pily ostre ob- 
tych wszystkich, kt6rzy wypowia- gularnle od sze
ciu lat. W zeszycie jawy antysemityzmu: jeden z chlop- 
dat sir: kwapiQ. na temat, jak te1; za trzeci kwartal b.r. z kUku powat- c6w opisuje z niezdrowQ. satysfakcjQ. 
pit;'knie byloby w Polsce Ludowej, nych rozpraw na wzmlankr: zaslu- rozjechanie ,,:2:yda z brodq.", kt6ry 
gdyby nle tylko pisarze all' I czy- guje: prof. Ireny Slawlilsklej "Meta- "zakwlczal jak proslt;' tygodniowe". 
telnicy poddawali sit;' bez op0r6w fora w dramacie" rozszerzona wersja Obraz tym bardziej przerazajQ.cy, it 
dyktandu partii, twol'ZQ.c lub polyka- referatu z mir:ffi;ynarodowej konfe- pochodzi z terenu gdzle w okolicy nie 
jq.c bez protestu najwi
ksz!! wynlkle roocjl poetyki (1960), b
ca 
et- ma :2:yd6w na lekarstwo (Przeslaw 
z tego potwornoScl. Owym wznioslym nym wprowadzeniem w metaforykr: w wojew6dztwle zlelonog6rskim). 
marzeniom przeciwstawla sI
 - naj- dramatu polskiego na przykladzle Wladze szkolne wysnul: powinny z tej 
wldoczniej bardzo dokucz1iwle - kon- Norwida, cenna rozprawa muzykolo- i analogicznych ankiet daleko lbi.ce 
kretna rzeczywistooc i dlatego na la- glczna Siostry Maril Kingl Strzelec- wnioski praktyczne: tIe sir: dzieje w 
mach pseudo-"Kultury" odz:ywajQ. sir: klej 0 chorale gregorlanskim i tekst szkole i spoIecze:f1stwle snujQ.Cym ta- 
raz po raz gniewne biadania: a to odczytu Antonlego St
plenla ,,0 gpo_ kie marzenia! 
nad brzydklm postwkiem Aieksandra sobie Istnienia dzie1a sztukl". :Jest to ZbliZona techn1ka wywIad6w nau- 
Wata, kt6ry prze10Zyl wolnoM slowa c1ekawa I powarna pr6ba polemlki z kowych posluzyla. Wladys1awow1 :Jew- 
i m
lI, nad stypendium Polski Ludo- poglq.dami prof. Mieczyslawa Knuca siewickiemu do clekawych uwag na 
wej, to zn6w nad "snoblzmem ka- i bliZszego poglQ.dom autora prof. Ro- temat gromadzenia materia16w do 
wlarnianyrn" entuzjast6w literatury mana Ingardena. historU technlkL Oglosil je w zeszy- 
zachodniej, nad braklem "polskiej Wspomniana przed chwilQ. rozpra- cie "Kwartalnika Historii NaukI i 
nOWOC7JeSI1ej BZkoly biografi1 marxi- wa 0 chorale gregoriaiisklm rulsuwa Technikl" (za trzecI. kwarta!). 810- 
stowskiej" I nlezdrowymi zachwyta- przypomnlenle prowadzonej od lat, wo 0 pIBm:Ie: wyehodzi od J8mlU 
mi nad Mackiewlczem, nad "miesza- bez wlt;'kszego rozglosu, niezmiernie lat, ma za sobQ. ogromny i na og61 
nym" charakterem "nadbudowy" kul- cennej pracy 
blorowej, podjr:tej przez nie dostrzegany dorobek w zakresie 
turaInej, poddajQ.cej sIt;' opornie usz- grono uczonych 16dzklch pod kierun- odtwarzania obrazu dzlej6w polskich 
lachetnlajq.cemu wplywowi prawo- kiem prof. Stefani! SkwarczynakJlej. poczynail naukowych i technicznych. 
wlernej "bazy", kt6rej Intooeje i rolr: :Jest nlQ. "Slownlk rodzaj6w Iiterac- Budzi ogromne zainteresowanie u 
pojmuje I wlallclwle inteTpretuje je- kich", wlq.czany od kilku la! do ko- cudzoziemc6w, a wlr:c np. Anglik6w, 
den tylko. ale za to nieomylny znaw- lejnych zeszyt6w wielojr:zycznego cza- kt6rzy nie maJQ. wyraZnego odpowled- 
ca w osobie :Jerzego Putramenta. soplsma p.t. "Zagadnienia rodzaj6w nika w postaci r6wn1e zywego warsz- 
W numerze z 22 wrzeAnia b.r. do- Ilterackich". Pismo zdobylo awletnQ. tatu pracy nad h1storiq. naukl i tech- 
szedl on do Smlalego I oryginalnego pozycjt;' mir:dzynarodowq.., - jest nie- niki. 
wnlosku, M; wpIyw 80cjallstycznej jako oknem wystawowym humanisty- :JewsiewickI m6w1 0 roll Informacjl 
bazy sprawla 1Z pisarze w ojczyznach ki polskiej, 0 stale rozszerzajq.cym ustnych uzyskanych od wsp6lpracow- 
swoich traktowani rzekomo margi- sit;' g-ronie wsp6lpracownik6w I przy- nik6w, rodziny, koleg6w i t.p. przy 
nesowo, np. Butor we Franeji, na jacl61. gromadzeniu materia16w biograficz- 
polskich "socjallstycznych lanach Nledawny zjazd hlstoryk6w i zwlq.- nych, krealeniu obrazu dzialaInoSci 
sh1zQ. po swojemu naszej sprawle". zane z nlm wypowiedzi prasowe albo poszukiwaniu eksponat6w 11u- 
"Elitarna kultura Zachodu - pisze 
wiadCZQ. 0 ogromnym za!nteresawa- strujQ.Cych dzialaln
 danej jedn08t- 
Putrament - przefIancowana na na- niu sprawQ. nauczania htstoril w ki. :Jeali uwzgl
imy relacje dzieci, 
sZQ. egalltarnQ. glebr:, zmienla sir: nle szkole 
redniej. Mir:dzy wlerszami 00- powtarzajQ.cych opowiada.nia rodzi- 
tylko 11oSciowo, poprawia takte sw6j czytat sir: motoa wiele. Tak np. z c6w, zasir:g czasowy takich informacji 
jakooclowy bukiet". Tym wlaSnle ta- artykulu Zofii Zemanek w ,.Nowych obejmle nlemal stulecle. Tak np. Wla- 
jemniczyrn za;blegom poprawlanla bu- Drogach" (zeszyt paZdzlernikowy z dyslaw Starewicz opowladal w r. 1
1 
kietu zawdzir:czal: nalety !e Butor, b.r.) wynlka Ze "tylko wIadamoSc1 w Paryzu 0 powstailczej dzialalnoSci 
kt6ry zdanlem Putramenta - ale zdobywane poza szkolQ. utrwalajQ. sir: swego ojca w r. 1863 na Lttwie. Au- 
tylko Putramenta - we Francjl "by- mlodzleiy w jakiej
 logIczne.f I zwar- tor artykulu 0D1I8IWia dokladn.Ie za- 
tuje raczej w kategoriach dziwolQ.- tej postaci". Towarzyszka Zemanek r6wno technikr: zbierania wiadamoSci 
gOw'. i m.dowala sit;' 4()()()'-mi nakm.- powoluje sir: na obszerne opracowanie jak i etap p6Zniejszy, polegajq.cy na 
dam!, w Polsce wydawany jest w na- ksiQ.Zkowe Adeli Bornholtz p.t. ,,0 skrupulatnym OSQ.dzie wIarogodnoSci 
kladach 10.000-ych, kt6re rozchodzQ. trudnoBciach w nauczanlu hlstorll", informacjl uzyskanych w toku wy- 
si\;'J na poczekanlu. wydobywajq.c przyklad bardzo istot- wiadu. 
Putrament pogodzU sir: z popular- nle wymowny. MtodzieZ - pisze panl Z ogromnQ. przyjemnoSclQ. odnoto- 
noSc1Q. Duerrenmatta, wytrzymuje od Bornholtz - "w nlklym zaledwle od- wa.(: wypada coraz czr:stsze i powa1;- 
bledy "Butorkl", boll go jednak, Iz setku mooe wykazal: sir: zna.fomooclQ. nlejsze pr6by wypad6w podejmowa- 
razem z nimi przedostajQ. sir: do Kra- postaci 0 donlostym znaczeniu histo- ne przez uczonyoh polBkicll na po- 
ju z Zachodu "r6tne zlelska, paso- rycznym, a jednoczeanle 90% daje la zaniedbanych do niedawna stud16w 
tyty, drobnoustroje wcale nie P74- poprawne odpowiedzl na pytanle. kim z zakresu wlelkich literatur 8w'iato- 
dane". Znamy t
 mcl.odit;': ".baza", byl, gdzie I ktedy tyl Richelieu" co wych. 0 celowoScl ich Swiadczy za- 
"ruldbudowa" - I do kompletu ,.zgnl- wlq.te sir: nlewq,tpliwle z lektul'Q. interesowanie wywolane ksilJ,ZkQ. prof. 
lizna z kapltallstycznego Zachodu". "Trzech muszkieter6w" I ogJQ.daniem :Jana Kotta 0 Szekspirze. Na prze- 
Prasa. krajowa nle 'koiIczy sir: na film6w. klad francuski zasluguje r6wnle1; nie- 
szcz
c1e na warszawskiej "Kulturze" Warto postawll: kropkr: nad i: zblo- wQ.tpliwie rozprawa prof. Ireny 
la- 
I podobnym jej plsmam. Tote1; z rowym podrr:cznikiem htstoril Polski wiiiskiej z Katollckiego Uniwersytetu 
prawdziwQ. przyjemnoSciQ. przerzucil: sQ. obecnie powIeScI historyczne Kra- w Lublinie p.t. "P0wr6t do "Fedr;Y", 
sl
 motna do lektury wrzeSn10wych szewskiego, Slenkiewlcza. Golublewa, ogloszOlla w "Kwartalnlku Neofilo- 
zeszyt6w "Wi
" i "Znaku", - I Grabskiego, Bunscha Gruszeckiej I loglcznym" (za kwartal trzecl b.r.). 
zatrzyrnal: na dluZej przy sumiennym In. spe1:niajq.oo z 'konieczn.o8ci rolr: jut Autorka jest zdanla Ze slynna tra- 
I nasuwajQ.cym ciekawe refleksje ar- n1e tylko uzupelniajQ.CQ. ale racrz.ej gedia Racine'a, przypomnlana nie- 
tykule :J6zefa Gogola "Idealy osobo- zastr:pczq. w zakresie udostr:pniania daiwno przez Teatr Narodowy w War- 
we wsp6lczesnej mlodzleiy IIcealnej" wledzy hlstorycznej. Fakt Ze mlo- szawie (1957), me jest "tra.gediQ. na- 
we wrzeffi1iowym zeszycle "Wir:zi". dzlet Instynktownle odrywa sir: od mit;'tnoSc1. To - .pisze Slawlnska - 
Autor oparl sir: na wynikach anklety podrr:cznik6w podajq.cych spreparo- tragedia c1erplema, kt6re w sp0s6b 
przeprowadzonej w
r6d mlodzie1;y 11- wany obraz przeszlooci I na wlasnl). nleuchronny rozrasta sit;' z kielka ml- 
cealnej w Bydgoszczy, wyzyskujQ.c rekr: szuka wlaSclwych korektur jest loSe!". "Fedra przeZywa upokorzenle, 
490 odpowledzl opracowa.nych anon i- ob1awem r6wnie raOOsnym jak nle- mt;'kr: mlloSci, jednoczeanie jednak 
mowo przez- 350 dzlewczq.t i 140 naturalnyrn. Swladczy Iz zaklamanle analizuje jQ. i 
za". Autorka roz- 
chlopc6w w wleku 14-18 lat. Analiza doszlo do granlc absurdu _ I nlc tu prawy uWaZa ze ..tej rzetelnooci mo- 
zbadanego przez Gogola materialu nle pomogq. rzucane bunczucznie ralnej I intelektualnej Fedry zawdzlr:- 
przeczy szeroko rozpowszechnionej gymby rewlzji metod nauczanla I do- cza tragedia sw6j klimat, spok6j i 
opinli 0 bezideowOOc1 mlodziety: 90% Rtosowywania ich do procesLl ksztal- czystoSl:". 
biol'Q.cych udzial w ankiecle "posta- towanla socjallstyczn
 obllcza. szko- WrzeSniowy zeszyt mlcslfi'CZDika 
da - jak ujmuje to autor w podsu- ty" z marzen towarzysza Gomulki. "Meander", 
r:conego kulturze 
mowanlu - konkretne ldealy 080- Osoby zalnteresowane prawdzlwym 
wlata staroZytnego, przynosl nam 
bowe i to idealy pozytywne 0 wybit- obllczem szk01y I wynikaml naucza- nieoczekiwane spotkanie z :Julianem 
nych wartoociach moralnych I huma- nla siegal: powInny do Kwartalnika Tuwlmem. Wla8nle Tuwlm porwal 
nistycznych". .Drobny odsetek odpo- ppdag-oglcznego", kt6ry" bardzo czr:- sir: przed dokladnle trzydzie81;? laty 
wledzl pozorme negatywnych rozpa- sto og-lasza cenne I clekawe wynlkl na polskQ. adaptacjt;' "Ptak6w Ary- 
da sit;' na Istotnie bezldeowych I bar- anklet przeprowadzanych w szkom.oh stofanesa, skorzystawszy _. poSred- 
dzo ciekawQ. gruW indywlduallst6w, pod kierunkiem fachowych socjolo- nio z analogicznej przer6bki 
kt6rzy ..d/iZQ. do wypracowanla wla- f!:6w. W zeszyc1e (za trzeci kwartal francusklej. W warszav:skim Instytu- 
snego niepow.tarzalnego idealu osobl- b.r.) znalazlo sir: np. obszerne opra- cie Sztuki dochowa1 Slt;' egzemplarz 
stego pmez wytrwalq. pra
 samowy- cowanle Romany Miller p t Wle1- suflersk1 tekstu - na nlm wlaSnle 
chowawczQ.... iPowIadajq. oni: me skle czternastolatkl u prog;l' 
iod
- oparla sw6j artykul Alicja SzastyfJ.- 
chcr: naSladow
l: X czy Y, czlow1eka ci" wyzysku1q.ce odpowiedzl 225 ska-8lemionowa. 
wlm wyszedl z 
z krwi i koSel - czy bohatera po- chlopc6w i dzlewczQ;t z dzleslr:clu owej uczonej a.na.1irz;y 
kq. obl"OIU1Q..: 

eSciowego, chcr: - jak powiedzial 8zk61 z roznych strOll Kraju. Ankieta autorka doszuka1a si
 w jego "Pta- 
Jeden 
 uczestnn
6w anklety, chlopiec dotyczyla Wyboru zawodu _ prze- kach" prawd:zlwej poezJi i przednle- 
18-letm - wr6CIl: "do pogll).du Gre- brano jQ. w forme wypraoowanla na go dowclpu w duchu czysto arysto- 
k
, kt6':Ych Ideal em byl czlowlek tematy "M61 dzieii powszc&i za 10 fanesowskim. Podobnej genealogli do- 
pl
kny "flzycznie i duehowo". Wi
- lat" I Co bym zrobil gdybym wy_ szukuje sit;' - i chyba slusznle - w 
szOOC zapytywanych w:skazala jako gral 10.000 ztotych ?,". Orlpowiedzl "c;wlerkolog.lil" . Tuwlma a naw
 w 
wz6r osobowy matkr:, oJca, krewnych podzieiono na trzy grupy: dzlei1 pow- Wlerszu dla dzJiool "Ptasle radio . W 
lub nauczycieli, dalsza pokaZna gru- szednl w dorosle1 przyszloScl ryso- obu utworach, podobnil.e ja.k w ..p.ta- 
pa (25%) slr:-gnr:la do IIteratury, wal sir: w wyobra.Zn1 pierwszej z nlch kach" Arystofan
, wyst
p
je poe- 
wSkB:zujQ.c bohater6w powieAci Slen- jako "dzlei1 w kleracie". wypelnlony tycki koncert ptasl. Artykul Jest wy- 
klewlcza, :2:eromsklego, Prusa. To pracq. 1 iklopotamt. w druglej opty- mownym pot!Wierdzeniem bezbl
ego 
wzory oczywlste. NlespodzlankQ. do- m1Scl wI.dzQ. 6w' dzJieiI powmednl wyczuc1a stylu pisarski ego tak cha- 
brze SwladcZQ.CQ. 0 lekturze mlodzie- rakterystycznego dla przeklad6w i 
zy 8Q. postac1 takie ja.k Lord :Jim, dr :..................11.11...: adaptacji pi6ra. Tuwima. 
Axel Munthe czy bohaterowie "Woj-. RADIO WOLNEJ EUROPY . Wymownym przerzutem od tea- 
ny i pokoju" Tolstoja. Spora grupa . .. = tralnych eksperyment6w Tuwlma 
dziewczQ.t si
t;'la catklem nieocze- : I HISTORIA CZASOW . lat trzydziestu do chwlll C'becnej sQ. 
kiwanle do... "Ani z Zielonpgo Wzg6- . NAJNOWSZVCH . pir:kne wlersze Ernesta Brylla w PaZ- 
rza". W8r6d postaci historycznych · . = dzlernikowej "Tw6rczoSci". Zamlast 
znalazl sir: KoSciuszko Washington. "Nle przypadkowo treAci po- . komentarza _ cytata z Rekonstruk- 
Napoleon, Lincoln - i dalej w tej : zorni? historyc
e, cboo ": rze- . cJi ch6ru Sofoklesoweg
:': 
doTdadnie kolejnooci a osobIiwym sq.- . (,-ZVWIstoMi pobtyc.zne, za.,mujq.. 
sledztwie: Lenin I - kr6lowa :Jad- : tyle miej!lca w programach im- = 
wlga. . perialist:vcznych rozf!:tomtl - Z . 
Nle ulega wl).tpllwoSc1 
e analoglcz- . ..Wolnq. EuroolJ." na ('.zeJe. Takle . 
na ankleta przeprowad
a w szko- : sprawy jak hlstoria. P.P.S. I w : 
lach krakowskich, plockIch czy lubel- . oKole tradycje refonnistyczne I . 
skich dalaby wyniki bardzo zblIZone. . rewolllcyjne w naszym ruchu,. 
WskazujQ. na to poSrednlo anallzy = przebleK druf!:ie.J wojn:v Awia.to- : 
upodoban czytelniczych oglnszane w . we.f, hild:oria. stosunkow poJsko- . 
fachowych plsmach bibllotekarsklch . radziecki('b - to W!lzystko sq. = 
I pedagoglcznych. : Wl).tki stale ekspJoatowane przez . 
We wrzeAniowym zeszyc1e "Znaku" . zacbodnie roz
lo/jnie. Publl('ysty- : 
wyr6tniajQ. sit;' przede wszystklm. ka. pseudohistor:vczna ..Wolnpj. 
"Zapiski na marglnesach" :Jacka: Europy" jtst jed:vnie pretekstem . 
Wozniakowsklego. Autor ich dysku- . dIll. rozwinir:cia roboty propagan- . 
tuje w nich objawy pewnej bardzo : dowei. wymierzonej przeciwko: 
pospolltej wSr6d Polak6w slaboScl: . nam". . 
doszuklwanla sit;' polskiego pochodze-. (Z referatll Henr:vka. Korotyti- : 
nia slawnych i bardzo sla;wnych oso- : skif'f!:o, preZPSa Stowarzyszf'nia. _ 
blstoScl obcych. Punktem wyjScia . Polski('b Dzif'nnikarzy, p.t. ..1;q.- _ 
jest tym razem Heinrich von Kleist - dania. Pl'88Y i S.P.D. w Awif'tle : 
i jego dawni przodkowie sprzed pir:- : xm ple-num". ..Prasa Polska", . 
cluset lat nOSZQ.Cy pir:kne slowian- 
 or X. 68). : 
skie imlona. WoZnlakowskl powiada .......................... 


- Czlowieku. Chociai ziemi(1 
[lemieRZtlimi orzesz, 
konie ujarzmiasz i okrutne morze, 
starezy zaledwie jednej my,ili hozej, 
zlego 8kinienia - by!! tego dokonal, 
co nawet senne nie zwiastujq zmory... 
Stqd twoja r(1ka - nie boi:a - 
[skrwawiona; 
znies teraz kary, przyuez si
 pokory. 
[ bqd£ szez(1sliwy, gdy w dymiqce 
[ trzewie 
Bwiata bOg dlon zanurzy - by 
[si(1.qnq,e po ciebie 
jak po Edypa si
g1Ujl. Nie wszystkim 
[Ateny 
na odrodzenie dano, nie wRzystkim 
£'Qaj Bwi
ty, 
hOg otrzqs-nie swe palee i zejdziesz 
[ze seeny 
maly ;ak ziarno bnulu. Nawet nie 
[przekl
ty. 


I 


Marla Dan1lewtczowa.
>>>
VIII 


NA ANTENIE (WlADOMOSCl) 


Nr 925/926,2,2/29 December 1963 


L 


. 
I 


s 


ty 


z 


K 


r 


a 


. 
J 


D 


LISTY 


DO 


REDAKTORA 


CZEKANTE NA GODOTA mn
e. zapraszaj&. usilnle. Ale ponle- dzlet ja.ko czegQlli zupelnie normalne- czajl}.cych nle ustawaly ani DB. chwilr:. DMOWSKI OZY PILSUDSKI Do redaktora "Na AntenJe" im przek.on.anlem ze bez wojenno- 
W Warszawle zyl: moZn& I to za- waz Jestem nieuleczalnym spoIeczn1- go. TaJ!! na przyklad w miejscowo
ci politycznej puSc1zny po P1lsudsk1m, 
pewne znacznie leplej niz w jakim- kiem, I bior
 udzlal w tyclu organl- czlowiek jest n1czym w tym syste- Grojec Inllicjanci OOebrali chlopom Do redaktora "Na Antenle" Sp6r z p. :Jr:drzejem Giertychem narM nag nie okazalby potem, w la- 
kolwlek Innym miem:le polsklm, ale zacyjnym w roznych radach, komtte- mie, ma zwllJ.Z8De rr:ce i nog!, nle Ii- m1ejscowyrn przygotowane dla nas - gdyZ najwidoczniej tak pojmuje tach kIr: ski , a szozeg61nie w r. 1944, 
to Zycie ciq.gle jeszcze jest 1 zdaje tach i komisjach _ w partli traktujQ. czy si
. To jest najgorsze w komu- jedzenie i wysypali je na ziemir:. Pan Michal SokoInicki dziwl sir: on polemik
 ze mnQ. - oponent m6j tej zwartoSci, jednoSc1 spoIeczeiistwa, 
sI
 dlugo jeszcze br:dzie, czym
 tym- mnie jako ..aktywist
-sympatyka". Z ni2lmle ie system ten daje odczul: W6wczas luOO0S6 samorzutnie przy- (w liScle do redakcji (nr 5), Ze rozszerzyl na calQ. dziedzln
 polskIej tej zuchwalej, zbiorowej Ilnd:ywidual- 
czasowym, jakimA gOI"llczkowym cze- tego tytulo sekretarz, przy okazji jednostce na kaZdym kroku jej nJ- gotowala dla nas nowy posUek, k16- Dmowski powiedzial: ..:Ja na Zadnego polityki zagranicznej w latach 1904- nej odwag!, dz1
 k16rym, w najgor- 
kanlem na Godota. jaklejs innej rozmowy _ podjlJ,l te- colIl:, bezsens wszystklego co sir: ro- ry dzIeoi przynosily nam potem (]a- kon1a nie stawialem. Stawlalem na 1939, z przygodneml wypadami w szej doli przetyl i OOparl zamach na 
Nie jestem bynajrnniej reakcjonl- mat spraw reIigijnych. ,,My szanuje- bi, te nJe daje nJkomu byl: SObll- Nie leko przed miasta I wioski - do la- zaloZenle politykl polskiej". UwaZa czasy kr61a Stanislawa Augusta I wlas!le swoje istnienle. 
8
, przeciwnie, zawsze zarz
cano ml my wszelkie przekol18llia i wlerzen1a ma si
 tadnych szans, nawet 08iq.ga- sOw albo na pola. W ten sp0s6b dzir:- on t
 wypowiedZ za ..chelpliwQ.... ks. Adama Czartoryskiego. uluj
, :Jakie mlzernle wyglQ.dajlJ. w tym 
w mlodych latach radykal1zm, ale prywatne _ powledzial - nawet do jQ.c wyZaze szczeble drabiny soejal- kl dobrocl i gQllicinno
i luOOoaci za- W istocie, wypowiedZ ta odpowla- ale dyskusji na tak rozlegly i n1e- Swietle pienlactwa p. Glertycha!-Nie, 
stwIerdzam ie komunlzm jest zawsze przesady, d0p6ki nie 51}. sprzeczne z nej, jest sir: tylko trybikiem w ma- mieszkalej po naszej pielgrzymkowej dala istocie rzeczy, i Dmowski mlal 
cisle okreSlony temat przyjQ.l: nie to nie PIlsudski, to Dmowskt zdobyl 
jeszcze, mimo wlelklch post
p6w I interesem publicznym. Czy nie mogU- szynle kolektywnej latwo wymlen- drodze mogUSmY zaspokoil: gl6d i do niej peIne prawo. Bobrzytlski spe- mogr:. ZasadQ. mojQ. przy wyrnianie niepodleglQllil: dla PolskI. ..Polska 00- 
odwilty _ wlelkim obozem koncen- byScle ograniczyl: swych wlzyt w ko- nym w kaZdej chwlli. Mrowlsko. 
yl: pragnienie. kulowal na zwycit: stwo aurtriackie. zdati DR jakibQ.dZ temat jest przOOe budowana zostata nie dzir:kl polityce 
tracyjnym. sciele, w:lJglr:dnle jelJli O!czuwacle tam lffioZna... ale... Nle na tym si
 skonczylo. Zatrzy- Postawil na falszywego konia - 1 wszystkim temat ten jasno okre
lil: P1lsudskiego, ale pomlmo tej pollty- 
Przed Patdzlernlkiem obowiQ.ZY- przymus wewnr:trzny, czy zewnt:trz- Ur
. mana nasze furmanki zaladowane na- przegral. Ale Polska nJe przegrala. I ograniczyl: do gl6wnych punkt6w, ki... Zrywy Pilsudskiego w niczym 
waly w Polsce dwle nlezlomne re- ny, czy nie mogUbYScie zmlenial: ko- SZIJ. od8w1r:tnQ. odzie4 i zmuszono je Przegrana Bobrzytiskiego nie byla do spraw, 0 kt6re chodzi, do zasad- s1
 do odbudowanla Polski me przy- 
guly. Brzmialy one: "je
li chcesz Sci016w w kt6rych bywacie? Panu PO CO OSZCZIJ;DZA(j'l do zawr6cenia z powrotem do War- przegranQ. Polski. Natom1ast Dmow- nlczych r6rnic 1 rozbieZnQ\licI. W ta- czynlly... :Jego polltyka nie sloZyla 
p
yl:, to nle wlerz nawet wlasnej Bogu przecieZ jest wszystko jedno. Mamy paZdziemik, mieslQ.C oszc
- szawy. ski nle spekulowat na zwycl
stwo so- kiej tylko wyrnianle - i to nie w for- dobru Polski..... I w og61e: "Odbu- 
matce". Druga zasada glosUa, te jak :J
lI tak wybitny dzlalacz 1 og61nie nQ\licI w P..K.O., ale jak to wygl
a Nasza warszawska pielgrzymka jusznlcze, przeciwnie, bardzo sI
 oba- mle wycieczek osobistych, kt6ryoh dowanle Polski bylo dzie1em polityki, 
sl
 czlowiek przyzwyczal, to "br:- szanowana jedDostka oddaje sir: ja- _ podam klasycznQ. kalkulacj
 ta- lIczyla okolo 5000 os6b. Wszyscy mr:i:- wial, ze Niemcy mogQ. wojnr: wygral:. p. Giertych nlestety naduZywa - a nie czynu zbrojnego..... Ateby nle 
dzleez tu tyl:, choc potailczyl: nle br:- kiejs namit:tnoacl, to must to czynll: kiego wzorowego obywatela, jakiego czyzni biorQ.Cy w l1iej udzlal musiell UWaZal on te dwa 51}. zalozenia poli- dojM mOZna, czy to do porozumlenla, pozostalo iZaOOej dalszej wQ.tpItwOOcl, 
dziesz mlal ochoty". 016Z z tych dyskret
ie ze wzglr:du na przyklad sobie zyczy reZym. Wetrrly przyklad, swoje nazwlska podal: mllicji, kt6ra tyki polskiej zmierzajQ.Cej 00 odbu- czy do sprecyzowania odmlennych p. Giertych falsmje historit:: ..Pil- 
dw6ch zasad _ po Patdziernlku - jaki daJe otoczenlu i zwlaszcza mlo- 7.e taki wzorowy obywatel "X" 00 je skr
tnie zaplsywala. dowania zjeOOoczonego z trzech za- zapatrywaii. sudski - wOOlug niego - zostal w 
plerw8za przestata obowlQ.zywat w dzIeZy. A z tQ. chwllQ., saml rozumle- powstania Polski Ludowej oszczr:- Mimo wszystko nasza plel'grzymka 'bor6w patistwa: trzeba zeby Niemcy 0 polskiej pol1tyce zagranicznej IIstopadzle 1918 osadzony u wladzy 
spos6b absolutny. Ne.tomiast druga, nle, sprawa przestaje byl: czysto pry- dzal sobie po 100 zl miesl
znie (w z Warszawy dotarla do czr:stochowy zosta1y rozgromione II. trzeba teby ostatnich dziesi
clolec1 napisano juz w Polsce przez rZQ.d niemleckt". 
nlestety, clq.gle jeszcze jest w mocy watna". starej wa;lucle 3.0333, przy wymia.nie I choclaZ zakurzeni, a mr:zczyzni nle- Rosja nle dogadala sit: z Niemcaml i cale tomy; istniejQ. zwaly artykul6w, Pan Giertych, nie odzJnaczajQ.Cy sir: 
_ tyle tylko te tyjemy. Dalem ten przyklad, :wby poka.za.c:: waluty 1 IIstopad:a 1950 w tym wla- goleni, choclaZ odebrano nam od- zeby nie dosz10 do odbudowania przyczynk6w, list6w; i ja mialem w uprzejmQ\licIQ. wzglt:dem mnle, star- 
W szcz
6lach wyg-l
a to tak. jak wygl
 ten dyskretny nadz6r. 
nle P.K.O. 7.500 zl w nowej walu- Swir: tne ubrania _ staraliSmY sir: wsp61nego frontu antypolskiego za- nlch, wedle mych sil I moznQ\licI, u- szego 1 'bardzlej dOOwiadczonego, 
Wracam z biura 0 godzlnle 19-ej po Teraz zreszta organlzuje air: jeszcze cle). Za tych 7.500 zl po 1 IIstopada wszyscy tej na.szej spolecznej gru- borc6w.. Cale tycle w duchu tych dzial niemaly. Nie mam zamiaru dwukrotnie pomawia mnie 0 nalw- 
kllku godzinach pracy dodatkowej jednQ. kom6rkr:, a wlaklwle slatkr: 1950 m6g1 sobie kupll:: 31 metr6w pie ;nad:al: wyglQ.d jak najbardziej po- dw6ch postulat6w pracowal - I 0- kontynuowat Ich w formie spor6w, n
l:. OsoblScle wol
, w dziedzinle 
(konlec kwartalo, mleslq.ca, atbo p61_ nadzoru na razie w formie pr6bnej. najlepszego 100% welnlanego mate- waZnY i uroczysty. slQ.gnQ.I zwyc1t:8 two . Bez politykl I nle 'br:lr: sir: z p. Glertychem 0 tak ..morale" narodowej, byt naiwnym, 
rocza.). Zap1acone 
 mla1 za jakl
 SIJ, to "spoIeczne komJsje kontrolne", rialu na ubranie, albo jak kto woli W samej czr:stochowie i p6:miej l1a Dmowskiego Nlemcy (za zgodQ. An- og61nikowo uj
te twierdzenla wadzil. niz 
lepym. 
ulamek tych g-odzln, gdyZ jest prze- oparte na czynniku spolecznym, dla 700 kg ml
 wieprzowego. Dodajmy :Jasnej G6rze millcja nie robUa juz glii) bylyby istotnym zwyctr:zcQ. we Nle br:dt: - moze t
 i dlatego, Ze Co sir: tyozy Dmowskiego I jego po- 
clet granlca godzin nadliczbowych I zwalczania nadutyl: w gospodarce. do tego, 7.e nasz obywatel ..X" 00 nam tadnych trudnooci. To tei: z wschodniej poIowie Europy (pom1mo z plsm 1 wystlJ,pleil p. Giertycha, ja- litykl, polemikr: uwatam za zbr:OOQ.; 
nle wolno je1 nam przekroczyl:, gdyZ Wzorem dla tej organizacjl jest po- tego czasu co mieslQ.C odkladal soble wdzir:cznoSciQ. wznosiUlmly nasze mo- klr:ski na Zachodzie), a Polski nie kie znam, uwata.m go me za history- m.in. dlatego, te w wlelu j'unktach 
wtE'dv OOpadnie automatycznie pre- dobna kontrola "partyjno-socjalna" na kslQ.1;ec zk r: P.K.O. dalej. po 100 zl, dly do Matkl Boskiej Czt:stochow- byloby, lub bylaby tylko malym pati- ka - brak mu do tego podloZa obiek- sklonny jestem z 0CeDQ. p. Giertycha 
mla..W domu dostaj
 zuN szczawlo- Istnlejl}.ca od pewnego czasu w ZwlQ.Z- czym przybylo rou do 1listopada 1963 skiej. DzI
ki jej pomocy - mlmo stewkiem, sateli
 nlemleckim. tywizmu - ale za polemlstr: partyj- sir: zgodzil:. Dmowski odegral nleWQ.t- 
W3 z jajklem 1 plack I kartoflane, ku Radzieckim. Tam wyglq.da to w dalszych 15.800 z1. Ma wI
 6w oby- wszystkich szykan - przed :Jej obli- Dmowski nle wygral: zostal 00 wta- nego "- prasoweg-o; z partyjnyml zaS pliwle znacznQ. rolr: - t w polityce 
oczvwl
cie po 
odzlnie jestem zn6w ten spos6b, ze w poszczeg-6lnych ob- watel w P oK.O. razem 23.300 zl. Za czem zebralo sl
 w tym roku na !!wir:- dzy w Polsce odsunir:ty. Ale Polska polemlstami I dzialaczaml nie moglem narodowej, i w uksztaltowaniu umy- 

IOOnv, ale mlr: sa nle ma juz od wodach, czy okr
ach terytorialnych to mote sobie kupll:: materialu we1- to Wniebows
pienia przeszlo 100.000 wygrala. sir: nlgdy w Polsce porozumiel:, bez sl6w mlodzieZy polskiej. Szkoda ze 
trzech 001. 
ona pracuje. wlr:c nle ma al'bo produkcyjnych tworzv 'sir: ochot- nianego 100% welna na u'branie tylko pielgrzym6w z calej PolskI. Pan Sokolnicki mniema Ze to wal- W'1Jglt: du 'll:a to do jaldej partM l1ie umial wpoIl: swym nast
 1 
cza.cru ug-anial: si
 za tym w ogon- II1d.cze ikomtsje kontrolne. PracujQ. one 29 m i tej samej I"Ilbanki wleprzowej ka zbrojna dala Polsce nlepodlegIQllil:. byli przynaletnl. Partyjnlctwo nle- epig-onom jednej z gl6wnych swych 
kach. a kobleta ze wsl. kt6ra nam bezp1atnie, tylko jeden czlonek ko- tylko 647 kg. I obywatel "X" wtdzi, Pielgrzym. :Jest to pogl
 naiwny. Walka zbroj- jednQ. juz u nas glowr: i serce za- cech: cnoty umiaru. 
przywozi raz na tydzien ml
. ja1ka mis1l. sekretarz ma etat platny. W Ze po 13 latach comlesir:cznego osz- na poprawlla granice Polski np. we trulo; nle br:dr: sir: do dalszego trucla Ale, Uekroc mytHr: 0 Dmowsklm 
I t.p. nle pokazala me od 10 dnl. Mie- Polsce byloby 01:0 zorganizowane po- czr:dzania po 100 z1 ma mnlej, jak ml PATRIA UBI LmERTAS Lwowie 1 w Wilnle a po cz
1 na moich rodak6w przyczynial. i rozwata.m jego rolr: i znaczenle w 
sa kuplonego w normalnym skleple dobnie, z tym, ze system bylby roz- mlia1: na sR
 kupna 1 listopada 1950. St ly slu h .. h' Ib b l: st _ G6rnym SIfl.Sku, ale na fakt odbudo- Pan Giertych przypomlna mi baj- historli Polski, tyl
 ra.zy uderzajQ. 
nle Ibvlo u nas w domu chvba juz dzlelony na dwa dzlaly: kontroli na- !Po co ma. narlid oszc
? KaMa IW I .. t I 
I acz 
 CIa I Y y ala wanla paiistwa polskiego nle miala k
 Krylowa. w kt6rej ten Swietny mnie r6wnolegle z tyml cnotaml ce- 
00 mieslecy. W stol6wce zakladowej dutyI': w produkcjl oraz 'kontroli na- P.K.O. ulotona zlot6wka zasHa tylko y, a e zac e e zag szan a pozw a- wplywu. Odbudowanie Polski bylo poeta-satyryk rosyjskt opowiada 0 ja- chy u1em'l'le w jeg-o charakterze I W 
1est hrudno I nlE'smacznle. ale 1adam rluZvl: w dzlale konsumpcjl. Pierwszy 
, ale obywatela ogo1ar.a! 
Q.k
u b j yt tylko 


zym. Skoro j dzle1em polityki a nie czynu zbroj- kim
 osobniku, zwiedzajlJ,cym ogT6d ieg-o dzialaniu. Gdy go por6wnam z 
tam iinladanlp przez oszczednQllil:. Te- rlzia1 bvtby zol'g'anlzowany na zasa- Wiec propaganda oszczr:dzajcle w e arac a praw cz OWle a przyzna e nego. zoologiczny. Wldzlal tam malpki I Pilsud"kim - co czynlr: nieraz, gdyz 
raz zn6w tylko jarzyny. kluskl I ka- dzle komls1i branZowvch z podzialem P.K.O. jest tylko pomaganiem oszu- ka
emf mlr:dZY l
t"h
 l:JarYn
kO- Polska nie ,jest malym patistew- muszki, ptaszkl I rybkl... "A zoba- ci dwaj ludzie wyryli swe pi
no na 
sza z tak zwanymi ..mlesnyml sosa- na ':7"aldadowe i t.p. Dru
 dzial. t.j. stowi _ Tetymowi _ wyclq.gal: lu- rzys. an a z wsze c r e or- kiem, 1 dlatego nie moma bylo od- czyl pan tam slonia?" - pyla znu- wlelkie1 epoce naszych wsp6lczesnych 
ml". Czasem. zwykle 'PO wvplacle. kontrola nadutyl: dotvczacych kon- dzlom z k1eszenl grosz 1 odTywanle macJi i to o
ne:jal
stycznek
ry budowat jej niejako roimochodem, dzony tQ. elokrwmcjlJ, rOZimowca. "SJ:o- dziei6w - dostrzeg'8.1TI skazy l1a jel;O 
wymvAlamv soble z kolegaml jaka
 sUill'pcil. mia1by podzial terytorialny. od ust _ co kaZdy z nas sam potrze- w e erze an Q. ezprzy ny jak Belgll w r. 1830 czy Norwegll w nia - nie... stonia tam wcale nie obliczu jako polityka polsktego. Ta- 
narop'odzinna ..deleg-ac1e s1utbowa", ChodzUooy w 111m przede wszystklm bu1e. Nafwlt: ksza wlaAnle zbrodnla na 
alt, 
tliry powlnien b j yl: en

gi j cz- r. 1905. Odbudowanie Polski jako du- zauwatylem..... ka skazQ. byl jego udzial w Dumie 
hlE'rzemy sluzhowv samochM I je- 0 Rt01eczne kontrolowanle oszustw w dzlatwle! 
 e zwa czany przez n.a. powa e. sze zeg-o patistwa, obejmujQ.cego trzy za- Pan Giertych przypomlna mi t
 Wszechrosyjsklej i stQ.d wynikle u- 
dzlemy .do "Bri!'Jtolu" albo "Eurooo1- :7akladach Zvwienla zblorowe
o, nip- Poruszyt w audycjach! Wasz 
tucl
 wOln:
 
a 1 t:. v.; Polsce bory, wyrnagalo calkowltej przebu- mlJ,drq. bajke. gdy nle dostrzega prze- czestnlctwo w fatalnym eplzodzl e 
skle1" l1a oblad. Nallenle1 zalatwla dowaZanla towar6w w sklepach. pod_ ",,,,,,,ecze wo e u z ym za- dowy systemu organizacjl Europy. lomowej roll i wartoScl polltyczno- neoslawizmu; przyczyn.lro sl
 ono w 

Ie to umawla1ac 811' telefonlcznle na mlenlanla gatunk6w lepszych g-orszy- Rectus m. g- yta loszanl



? ze 

,
;
 
- Na mlejsce SwiI
tego przymterza czy w01ennych dzlalaii Pilsudskipgo. :Jak wielu Polakach do zatracen!a poczu- 
. konfpreT1c1e" z kolpg-aml z jaklejs mi. branla WV"tszych cen i tych ty- P "CO n.J . - jJV

R 

 tei Mitteleuropy musial powstal: sy- to? WI
 do dzislejszego OOia nle cIa teg-o co motna a czego nle wolno 
h'TJej In!rtvtur11. WtE'dv dwle instvtu- slecv ..trick6w", kt6ryml posluguje PJELGRZYMKA DO znlc 

Ie s1 Ycha J' boot zaglo

jQ.I' stem wersalski. Taklej przemiany nle zrozumlal on hlstorycznego znacze- w dziedzlnle kompromlsu z RosjQ.. 
c1e '..kry1a !de" wza1emnle. '8. j
lt sip handel. ()ZJJ:STOCHOWY reszo.q. szerzy r: gT na ep em a mozna bylo dokonal: frontalnym ata- n1a tej akcj1 - nie tylko dla pol- Taklm drug1m po{;lizgnleclem byla 
chodzi  !5rl!'f1
 to naprawde motna W te1 chwm svtuacfa na rynku 
adna sila nle mogla nas powstrzy- 
f

t
zm. Nle 

o mlodzl ale 
 kiem. Przemlana ta wyrnagala wlel- skiego wojska 1 dla polskieg-o poko1u. oplsana przez sameg-o Dmowskieg-o 
C7.a.
 roA 7.alatwl.. n1'7.V tllkle1 oka- hanl110wym 1est taka ze w8kutek mal: od wzi
la jak zwykle IIczneg-o rs u e poprz IJ, na sprawac kiego przewrotu polltyczneg-o i akcji ale dla wyzwolenia element6w slly ieg-o rozmowa waszyngtofl!'Ika z se- 
zfl lenip1 nit. 'Drzv hiurku. W ..Euro- zwlpkszone1 kontmll milicU I r6Znvch udzialu w doroczne1 procesji plel- bytowvch I sporcie. Powa:mlejszych polltycznej. kt6rej ceJ.em byloby oder- i 
onoru w narodowym c
arakterze? kretat7Rm stanu Llulsing1em w doble 
nP1
klp1". ..Bri8tolu" I tIp. lunrhowa orp'an6w _ handel w sw01p1 dzlalal- g-rzymkowe1 do Cz
tochowy. Nle 00- temat6w w 0g-61e sle nie porusza. wanie Rosji ad patistw I1lemiecklch, Pl18Udski za8zczenll je w Jednostkach :7.awleszenla brOll1I (11 IIstooarla 1918), 
n"hliC"mo
" ZJl.W
Z" tA AAmJl.. TrOC'he ,,06cl krad'7.IPZowpi udoskonaIll swe bylo sI
 jednak i w roku bl
ym Wfs
e ot Swiptne tUdycje h
toryczne czy t
 nledoPuszczenie by rozejScle zar6wno fak w zblorowiici. Bez akcjl W rozmowle ,te1 za
dfll Dmowski 
nati I1lenracu1a.cvch (tony t.zw. lep- daw;ne metodv. Dawnlej k
ono bez szykan ze strony tych. k16rym mog y y worzy oczy mlo zieZy za- sie dr6
 Rosji z Prusaml I AustriQ. Pilsudskteg-o nle bylobv w Polsce ca- nrl spr7ovmiel'ZOnvrh nrredllltmla, pOd 
Rzy'ch Rfpr, ale nle :7 plitv partvjne1, hp'7.noIirpdnlo wvgtawla1ac fal!fZVWV plelgrzymki Mary:tne sa jak zwykle 
ep'onfjt fals1er

a
lt Pro;'
:

 bylo tvlko chwllowym epizodem Ieg-o pokolenia strzelc6w. leg1onlst6w, Ich nadzorem. .okupacjl nlE'lTllecktej 
no ta p!lta ma 7. rM!"\.l1v ronv nle na- 1{wll: 11lb 2'JlTllenlaiac cv1'rv w kslat.- solQ. W oku. To tet jut na samym omun s yczne . es e Y. w 
 s Pol
ka poprowadzila z wldokaml neowlak6w - I nle bVloby armll, w Polsce. Na szczeScle nlE'bezpleczeti- 
da1Q.ce !de do publlcznej dE'lTlonstra- kaC"
. Teraz trzeba kraM 'W 900Mb wsteple naslana l1a nas mlllcja stale - przraj;rnle j 
I mOhr otocze
lu powodzenia akcfr: frontalnego ataku kt6ra z nlch powstala. Ich cnoty prze- 
two zlvch nastepstw tpE:'o lekko- 
cjn. hard7oip1 wvraflnowanv i raly cietar roblla nam r6Zne wstretv 1 to at do - za rac a urn owan e praw y. na system zaborczy w ooarciu na jela I stanela z bronla na straZy' pol- mv
lnpg-O kroku zostalo na czas za- 
AI.. 1ak nowIadam. tll'ldch ..rozrv- nrzerzucono na konsllmP11ta. Te tv- Noweg-o Miasta. P6:mlef w Tarczy- 
Jech kn
1 ?klamu

 bI;:; I by ?al: Napoleonle w latach 1807-1813 (mie- skich granlc. Gdv Polska wreszcle :7.elmane: w Warszawlp Pibrudskl 
wpk" nip ma !de duro. RII7. na mlp- SIRCP ton towar6w znikR1acp z rynku nle mlllcja zalmprow1zowala aZ dwa 
 1 0 p - f
 Q. - In hlRt 
 dzv :JenQ. I LlpsklemL ale nawet ta zostala r6wnouorawnlona w rzr:d
i,: 1ikwli!owa.l okunac1e nlemleckl) 1 two- 
RiIl.C, C7.aspm dwa razv g-dvt to fE'd- lI!'mOlec:mlonpg-o. bv ukazal! sie l1a nocne e.larmy pom.rowe pornimo te 
 zalQ. was 
o(ja frZO;.an t I 
 0 . akcja skonczyla sit: nlepowodzenlem, puropejsklch narod6w, byla to JUz rzvl nailepsza ochronp kre1u - na- 
T",,1{ kO!!:7tuip bll1'rlzo i!l'OI!O I 1eAlIhv TV,,1-U 'Drvwatnvrn. trzeba ..7.aosZCZe- wcale pOO;aru nle bylo. Pierwszy taki a mn e - c wa ace awa pomlmo ze wleksza czeM ziem pol- Polska Inna. nle znana przez czas rooowa armie. a w !rtvcznlu po1awll 
nowtfl1'zalo !dp zbyt C:7..P!rto. mOI!Iobv il7oI"" na konsumenc1e I tutaj kon- alarm byl 0 p61nocy, drugl 0 dwle 1est przeszloSl: - 0 wiele waZnlejsza skich zostala wyzwolona i ze Napo- d1ug1. co nJl.1mnle1 przez 00'1 wleku. sie w !rtolicy o
wohadzai
ceg-o sle 
bv" 
lp w1i1zlan". UrzJl.d 
karbowv. tro1"l 1est 0 wlplp trni!nle1!'1za. T11ta1 goo'7.lnv 
p6Znlej. I clekaw
za jest przysz}o
l:. a tej zbvt leon okupowal Berlin. wtOOeil i Mosk- WrazenlE' na zewnatrz. u obcych. bylo J1"11'Odl1 P"ilE'rpw
1 Ii ".kfai!em zaM'BJr- 
ll1""T.R
 hP7.0lE'c7.E'titwa komls1a kon- ","'Ia/inle ma1R oiIel!1"lIl: Rwa role nowe W Tarczynle mlllcia chciala plel- 
alf 

cacle'bc
a
 i uwagi. 

kd we. Akoie zbrojne r. 1830 1 r. 1863 wstl'ZQ...'I1lJiace - Istnip1Q. nil. to liczne tvm 70 Pltslldskim iE'dnoczyl TUJd. 
troll partv1n p 1 _ W!7'V!lCV maia w kom1sie kontroll epo1ecZDP1. Na razle Jr1'ZVI11om nanedzll: strachu W'tym "e n eresu l).Ca va y na pTzy a bvly zupe1nle beznadziejne I z g-6ry Awladectwa. &z akr1i Pilsudskte
o wo1s1{o 1 patistwo. Uldail dO
:7edl do 
tRklch mmktarh RWolrh Informato- nrl!flnl7.U1e sle komls1e. kt6re beda cplu prze1
dZaI ko1o nas kllkakrot- 
skusJa na l tem
t 

szlo.!j
krr skazanp na nlepowodzenie. Zrywy nle bvlobv ani austro-nlemlE'cklego slmtku ponarl g-towflml Komltetu Na- 
r6w, TJa1c?pAclp1 kplnprfmr I R:7.atnla- 1{ontrolowa" nrzemysl 
oSc1owy 1 nip mlllcv1nv samoch6d radlowy I i w d u a 1 izr d
nvc . a t kf h d 
p e Pilsudskle
o nlczym sie do OObudo- aktu 5 Nstopada. ani unlewa1;nlenia rodowp'g-o I dplegacit Naczplnika Pati- 
'I":7V. To nlE' ip
t 8rnlpl!owRllIe tpg-o t.vwlP11le zblorowe. przez g-loiinik hala.4liwle podawal do en enc . u w europe s c 0 sa- wanla Polski nle przyczynlly; gdyby traktat6w rozblorowvch przpz rpwo- Atw" w PaJ'y'71" a 1'I!eI!!"Il
1 p'1eboko. N1'I 
tvnu. co Zll C"7oIIMW bE'7.11lpkl. z dono- Mam nowa:me WQ.tpllwmicl. czv wladmnQ\licI. te nasza plelg-rzymka do 

"",tanOWlf"Illa k O 1 
laSnym b u:.tr
u. udal si
 bvl na nleco wlekmQ. skalr: lucyjn
 Rosip. ani przywr6ce'l1la Pol- "",!'iprl:7R'I1111 Komi,tPltu. odovtym 17 

aml I WAA.d7anlPl'Tl 7-11. kratkE' _ jpst 1pR?,C'?P 1eden IInarat. I to masowy. Cz
stochowy zostala zakazana oraz, ZJ
 na!f?:e no 0 en e ma ? y. s a- chol:by jeden z jeg-o zrvw6w. w r. see znaczenia nlepod'leg1eP.'0 oofIstwa !'rtvr:imla. Dmowskl. 7- kt6r.vm we 
to' raczE'.1 ..dvskretnv narl?flr" dla kontrolno _ 'S?IDlclowSkt. Dlie przvczyrU t.p 'Dlelgrzyml zostanQ. zawrocenl z 

e 
 
o;vwotnl
 n

le. Nle :;'y- 19M, r. l00!) lub w r. 1914, odbudo- w Wersalu. Bez w01nv DOJ
kle1 I bez f1woch llk1arlallAmv w dnlach noprzed- 
11mtkll wPWT1ef1"7.'Deg o i cpl6w wv- w1pcP'1 !fzkodv nod wZP.'le
em "!Jo1ec7.- drog1. albowtem na urzadzPIlie plel- : 
1 K -
 
a g: 
m w 
I 0- wanle Polskt zostaloby uniemoZli- PI"?..Plomowf"!!"o faktu :r.wvclestwa nad nkh m07.o1nv kom'Droml!f m1prlzy dwo- 
chowawC'?:Vch. Np. g'oAclowi. kt6rv no-wychowawczvrn. niz da pwentual- 
ymkt nie uzyskano uprzOOnlego ze- ac. a a a 0 zrea zo- wione. bol8zPwlkami w r. 1920 nIp bylobv mil. nolsklml obozaml. 7.'W'r6cH sie do 
7.hvt wiplp przPIn'VWa nil wvAcIJ1'ach, TJPO'O notvtku w no!'ltacl wieksz
o 0 zwolenla wla.
c1wych wladz. wanla sip. a nlewatpliwle zwyclety Polska odbudowana zostala nle nrawdziwe1 nlepodlpg-loSci. kt6ra od- mnle ZE' zwykta swa otwarto./icll): 
mmna nrzP'[)J'OWIIdzil: dv
krptna kon- kI1"1 l!1"am6w kotlpta. ora7. mocnle1- Tyro wszystklm nle dallSmY sle 
t najsilnlej przemawlajQ.ca do czlo- dzlekl politvce Pilsu.dskt
o, ale po- tad. na lat 20 - okrps cale
o poko- - I pomv!!i 1 p", panie. toP cale dwa 
trole w 1pg-o mle1!'1C11 p1'acv t w m!'61e 
7op1 kJl.wv. A szkoov 'soo1eczne mog-a 1ednak zastraszvl: 1 maszerowallffiny e a. mlmo te1 polltvki. Pilsudskl zostal w Ipnla - stala siE' ErWIa:7..da przewoo- dnl pracowallSmv na pr6Zno... 
w 1.T6cPllrh 1P2'o dorhod6w. Ohvwate- hv" w1elO'stronne. PrzE'dp WRZY!'!tklm dalet. :Jak dotQ,d S7.l1SmY 'bez krzyta RozumlP1'T1 tesknote emlgTanta za lIstooadzlf' 1918 ORadzonv u wladzvnll) 1 kapltatE'm ?,.ak1adowym. W!;Zyst- W i
tocle. :7amla.rt dWU7oDflC7-npg'O 
10wt ZWlll!f?:C'Za partvmf"TYlu kto"iry w "'lP'1"II.t.R komlR1om tel!'O tVP'l onano- na C'zele atelby unlknQ.l: wyg-ladu "fR- 
. rodzlnnvrn kra1E'm. Ale prze- w Polsce przez rzad I1lem1eckt. a 'P od - ko to bvlv kolp'np etanv zdohvwanla komoromlsll. kt6rv Ifdwlp latal l!rt- 
1{RMv Awlatpk I platpk rhorlzl do ko- wa"lp tch nr?:P7. 7'wy('?:flmvch Iflnow- klp1A proces1t. W obllczu jednak tVch 
I
 d1 a nas dWSi
tklfh ziemla je j _st partv w mvc:mlu 1919 przez rzad an- nlE'zawlslaki orl obcvch. zdobvwanla n
piarp. I"07JhlP'7:noocl i nlpnorozumlp- 
AC'lo1a _ mo*na dvRkrP1:nlp 7.Wr6c1l: "'kfmr-
"'antl*,,!d:fmr. kt6T'7.V beds w c111
Iych prowokac1i sporzadzlIlSmv vI 0 rog-a 0 n e a wcalp nle e- gielsk1 (kt6rv obalH 'f)(YLVc1r: Koml- zar6wn.() tnlrlP1'T1 nolltvc7.Dvm. 1ak "'a. f1okonvwata sie 7.l!od'l. mog-ara 
uWl\g-e 
P to nIp wvnada I 1E"!d: dawJl.- }-Olarlp 7. kO'ntrolowanvml. DruP.'a szko- !'IOble krzv1; z 
a1ezi przvdrotnvC'h tn
1 dale1 
tcowskle;:o k Dom
. 
 tRl:u NarodowP!!'o w paryiu) nie dla- krwia. zo1nierza. Odrlzielll: tvch dw6'h !;ip !d:flI' iednolitll 'DOdstawa imnlenla 
nlE'lTl 
tpp'o przvkladu m1od?:1
v. :Ja ""'- 0 '7.T1J1.(,'7.T1I.. wlekszvrn :7Affipg-u nee-a- f1r'7.pw. I tak nlel/rI'ZVTT1ka nasza szla W . e 
 

 u W fUI kze t
o tphv Pol!'1kp wzmocnll:. ale dla- c7.Vnnlkflw - rozumu 1 
Uy - nle niezflwls1eg-o patistwa, pogodzoneg-o 
sam mlalP1'T1 takR wla{mtE' ro-m10W P tvwnvm hPd?:le Rflmo w:mowlenlp BY- !'!!tlei 8t do C7.e!'ltochowv z krzytem w arszaWlP czv e. ra- t
o teby rozkwtt odradza1ace1 sir: 
r0s6h. I na11ppie1 sie dzialo w Pol
ce l'JaTOdu. 
z flPkrptal"?P1'T1 org-an I 71!.C'il Pllrtv1n P 1. 
tpmll ml!'lOwee-o '!fZJ)legowanla' I na C7.elp t z plemla kol!clelna ria u- jach wOlnyr,
 nie jesteiic1e taklml t.vwIo1owo PolRkl nlf'CO zahamowal:. zma
chwsta1ef. J!"dv WY8t1"nowaJv C70emuz I notem. I do dzi8Ie1!"Z
 
choc do partti nle nalet
, mlmo te przyjr:cte tego, zwlaszcza przez mlo- stach! Szykany mlltcjant6w nas ota- ..outslderami :fak m l y we wlasnym Pilsudskl mlal mooe :lak nalIpp8ZE' In- :i"ble-tnIP. P.'dv hvlv zhl.czonp w twa,r- ilnifl. 7.apomlnamv tak tatwo co dobrp 
kraju skazanll1a em g-rac1e wewn
trz- teno1e, al.. poUtvka 1eg'O nie sluZvla de1. nieust
pl1wej statecznoSc1 Pil- i wiplkie a nle pamleta1ar 0 t7Rczy 
nQ.. Wszak nasi w!;lc y mawlall: "Ibl rlobru Pol
kt. Je1 ostatec:mvm owo- sui!skleg-o.. Q'l.mpi. !mleramv !dp 0 ie1 nozorv I 
I patria ubi lIbprtas . CP1'T1. fut pO iee-o Amiercl, byla kata- A teteli P. 
IP.rtvch !dPg-1I talp1 I 11"1;''''. I') nl.rtyjne ambic'tP I niE'rE'alne 
Aby wsp61dzlala" 7. Chry!rtusowym strofa wrzpAnlowa. p-Ieblej w nl\7.-f'.'P11'7P nr:7-P7.vci", P",l- prog-ramy? 
"Ut sint unum". trzpoa 
tale pod- Tvlko jei!na drol!a wlodla 00 m"7'.e- 
kt 1 w kl'fM 1..i lo
o"iw tMl"iC''7.ny
h. l\lic"AJ 
oko1n;,.kl 
krPAlal': Zp Swiat 1(!7.le 1m 100nmici WI' krp!!ilenla d.,.;pta r0"7.biorow: nolltvka muszr: mu odpowiedzlel: gleboklm mo- (S tam b u I). 
w!fzvstklch dzlpdzlnach. Na8za przy- orlPrWanla Ros1i od nati!d:w nlP1'T1iec- 
..PARTVZANCI" PRZElSZLI "Partyzanc1" majQ. obecnie w swo- 
P'ftA.WA JOZEFA MUSZKATA S7-toM: zalpm od naszvch wvsllk6w ku kich i umw1iwlP11te nT?'P7. to pokona- 
DO OFENSYWV Ich rpkach: Gleboklp mnlszente w warszaw- zjednOC'zeniu ludzko.
cl: pr?:!'Z parla- nla tvch ost", h,lch. Po1itvkp tp mh- 
Grupa ..nartyzant6w", kt6ra od sh1Zbe bezplecze
stwa (M.oc:7.ar, 
klei oplnll pU'bllczne1 wywo1ala spra- ment Europv do parlamPlIltu 7J!eml, howal nlpffi'nla'o. alp hP'z 
zP11la 
konca r. 1959 zmierza kon
pkw('ntnle R'7.1achck I Janlc). wyw1ad wo1skowy wa p00111arn
0 d:r.lennlkarza ..Ex- przez KoEc161 katollckl rlo Kaki01a nrawadzll: RhlT1ls''''w Al1!!11
I:. polltv- 
do opanowanla w
zvstkich Il1strumen- (Korczyfiski), tarldarmerte wojskowlJ, prp!fSU Wieczorneg'O" - :J6zefa Musz- chrzeAciiati
kip'g-o - powszechnego 'Id tp1 w l
t()('lp nif' nrowllf!7.l1 C7.IIr- 
t6w sily flzycznej I aparatu represjl, (Kokoszyn), 
!!ic1owo armlr: (00- kata, m!'IRsza1acego swoje artykuly dla calej ludzkOOct. t01'Vsld. WRkutpk czp!!"O zmarnowllnp 
zdobvla nowQ. pozycjr:. Dow6dcfJ. szytiskO. naramllitarnQ. o1'g-anlzac1e nod PReudonlmem :Jotem. Musv.kata Wasza 7.aszczytna slo1Jba Idel wol- 7.0s1'a1v RZan!'lp tp'1 m1itvki w r. 1R1!) 
w01sk wewnr:trznych w mlnlsterstwle - Ltg'a Ohrony Pa
Rtwa (Franclszek O!'lkRrtonl') 0 homoseksuallzm. Ponie- nAci moop was, kochRnl. przP'J')elnla
 1 O'
hudowlnv 7.ostlll m klE'
rp Nlno- 
Rpraw wewnr:1:rznych mianowano 100- K!deZarczyk). wOJska wewn
trzne waz wPdlu
 mlsklego kodeksu kar- rado!'IDlJ, duma.. Czerwonl na1w1ecp1 lPOna !!Vstpm w Istocle mfl10 r6Znv 
ne
o z prowodyr6w 'P ar tyzanckle1 (Pietrzak). npg-o homoseksuallzm nip ma cech sle boia audvci1 J'P1Ig-linyrh I waszych 00 !'IYStPTTlll rY7blOMW 'Pn11ty1rl tp1 
kllkl _ g-enerala Ibrygady Tadeusza nrzestep8twa, wipe przvplsano spra- dowcip6w po llt vC"?:nyrh. Na1sllnie1 za- zg-01a ",lip umial DODrowad:z;t- wl
jo- 
PlptT'T.aka. R07;TAM W ..KOfilCIELE wi.. spec1alnp okollcznoocl. kt6re na- gloszaj
 ks. T. Klrschke. g-dvz poda1e nolskl,. Pf'llitv'ke tp t)OT\'!"owadzl:twwti
l- 
Woj-gka wewnetrznp skladajQ. sle z }OT$KO-KATOLTCKIM'. dalv C7.VDowi crehy kara.lne. Nato- Informac1e dotvc7ollce ROboru waty- klm sfvlu 1 w spos6b zwyetr:skl do- 
Korpusu Bpzpleczp
stwa Wewnr:trz- W l'eclp b.r. w lonle sektv "KOOcI61 mla.'1t w 9?:eroklch kotach zar6wno 1{a
skieg-o, nastepnle humor na za- plp1'O Dmowski. 
n
o (K.B.W.) I Wo1
k Obrony Po- Polsko-Katollcki" wvbuchl bunt nrze- dziennlkR1'7.V 1ak i ludzl, kt6rzv zP- koticzenip Pllnm-am. dawnlE'is?:E' pod- Do ofTh11ilow
nlfl Pol!'lki nanrnwde 
grantcZl!. (W.O.P.). W pazdzternlku oiw ..nrymasowti". X. MaksymUlano- tknell sle 
rednlo z dzlalalnoA- wlPCZOrkl 1ako te nip brak byJo w n l epod!eg-'IE'1 noh"7.phnp hv10 nowllE'- 
1956 na c70elp w01sk wpwnr:trznych wi Rodemu. Na czple onozycjl eM.nJl,I eta prs80W!1 Jotema, nanuiE nrzeko- nlch rodzynek w
nanlaleg-o humoru. T'lip' PTu!'l1 nit7'rQk",nlp ...",honl nTlI
klp- D 
Rta1 wvnuszczonv popr2'ednio 7.e sta- X. Tadeusz Mafe'wskl z Krakowa. Za- nanip te 
karZenle hvto tvlko pre- 
6z to za straszna bron ten wasz p'o. Poutv"" DmO'w
"ip,,"n wlorl'''' rlo BlOOr krftJ . o W1l'Y"' .. 
lInowsklp,,?,o wlpzlP11la gen. Waclaw grotonv ..prymas" zRreagowal dos" tekstem. W r7opczvwlstoocl snrawa humor! rpln W ""'fir}, war'iRIlt",r" 7.Jl.lf"Znvch .... -.,. 
Komar. Fakt ten dzir: kl postawlp Ko- nlE'zwvklvrn posunleclem cofa1ac 1 ma porlklad po1itvczny na podobtpfi- :Jedno tylko mam warn do zarzn- oil po1oZpnia RO!'lil w chwill :7l1kotir:7p- 
mara w dE'cydu1acv !'IpOs6b zawatyl g-rudnla 1963 1urvsdVkc1E' wszystklm MwO stvnne1 !fPrRWV Hpnrvka Hol- cenla: albsolutnp nomljanie na1piek- nla wo1nv :J!'/1."VTIl _ rzP('7.VwI
rlp Po wizycE' goScl z iN.R.D. odbylo sir: SQ. do nabycla. Obok stojQ. fio1ki - 
na przeblf'
 paZdziernlkmvych wy_ bE'z wyjQ.tku ksir:-Zo m sekty w llczble landa. Wskflzu1p na to m.ln fakt te nle1sze1. molm zi!anlMTI mU7.vkl: grp- o!'dag'Tlletvm _ bv'o zironoc'7.0np nflti- w Bialowlety wielkie polowanie. Na tei nie do nabycia. Po k16rej
 tam 
padk6w. W tym Ramvm mnle1 wlr:cef 111. w domu MuszkatR przeprowadzono g-orianv. Na Zachod7olp marlE' wszak stwo nolRkle. calkowlrlp nlpJ"W'llp,,"'p. zakoticzente - obiad na polanle. KaZ- kolejnej pr6bLe, gdy ekspedientka me- 
czsRie _ bo WE wrzPiinlu 1956 _ w PoczynajQ.c ad chwill. 
dv Rode rewi7.ff' Drzes1ur.hano d7-lestatki mOZn0.4l: zdobycla ntvt 7- Solesme
 I I !'IT)rzvm1pl"?.one 7. Francja. Drug1m dy ma sw6j prowJant. cyrankiewicz wzruszona tlumaczy te kwiatv SQ. nle 
tokll 
lvnnevo procpsu poznatiRktego rozstal ""e z KAc101em Katollcklm I /iwiJl.dkfmr w nos7.Uklwanlu rr:1{opls6w mogUbyAcle przyna1mnlei w audv- hvlo z1Pdn0C7.onp ronstwo pol!'1klp 1a- wyc
g-a kanapkl z kawiorem i 1090- do nabycla, mlody czlowjek wola.: 
nroknrator Alfons Lehmann potepl1 w r. 1959 ob1Q.1 klerownlctwo sekty. I TJle m!'1oozonych w prasip fraszek. cfach poSw!r:convrl1 muzvcp rplIgi1- "0 """tpllta ro!Wiskl. co byloov ro",- siem, Gomulka za'Ja,da kanapkl z szyn- - A c6i; to za kwlac1arnla?! 
metoov Rtosowanp przez mlllcfe 'Przv korzvstala ona z hardzo (,h1eko Ida- ktorf" rzpkomo mtaly zawlerat tml: ne1 oslad:7.al:- nam zvwot tyml cudnv- wlQ.zanlem nI7.p'16rlnwvm w'oiIarvm kQ.. natomiast Ulbricht wydobywa z - To nle li:adna kwiaclarnia. to 
UumlP11iu rozru('h6w. Oskartyclel CE'1 oomocv matprialne1 Urzedu do antVDat\Rtw
. ml melodiaml. Arcvdzlela Palestriny ill') ratkowitei nlppnd1P1"t06r1. Tfn 
rlI- .torby clenkie kromkl chleba naj"g'Or- wr:d)lniarnia - odpowiada ekspedl.ent- 
publlcrny ozna1mll w6wc7.as tp "w Spraw Wyznati. Wszyscv ksl
 za- Wv1atkowIJ popularnoA
 zdobvla wydaja ml !de pollfo"lcznym wrzas- P1 wRriant :mala..' urzP'zvwlstnlP'l"lle szeg-o g-atunku, t.zw. podczas oku- ka. 
!ftosunku dO' wlnnvrh wvrl
g'Tllete zo- r7.eU otrzvmywa" mlf'S1pcznp dotac1e. M11!l7'katowl odwa
a '7. taka wy
tP- klE'lTl dzikus6w w nor6wnanlu z ma- iI'7.I"""1 - ro 1est 'J'PZ1lltatpm nT7.P- pacj1 "dZwi
kowca", nasmar
o · · · 
staN konspkwen('jE' 
lozbowe"... W Na !!Rm remont ko!!irlo16w Rekta uzy- nowal w obronlp ludzi pokrzywd7.o- jestatycznym unl,sono !"rE'I!.ot"IlIn6w. g-ranla nT?:P7. nfle: (lrllg1p1 womv !!iwI",- warstewkQ. m
rg-aryny. I m.blera BIt: W sklep1e mi
snym pustkt. Nic nie 
wvnlku bRdsti. w drod_ !iIfu:f;bowe1 ska'la nonad 3.400.000 zl. BuM:et rocz- T'lvch nI7.ez admlnlstrac1e. W :oonie- A czy nie momll bv wobvl: p1ytv ze tow..1. NawP1' ?O lf1t TUJf!fIw PI1H11"- do posllku. W1dZQ.c Jego menu, Gomul- ma. K11ent zaczyna sit: awanturowat. 
odwomnv z
hI. 7.4 RWPP'O RtanowiRka nv kuril b'!;kupa Rode
o 
1E"g'al w r. mlalkl I c7.Wartkl przed l'okalE'lTl mSZlj. jazzowQ. ..Missa Lu'ba". kto"irej !'I1{I
o I pURll"f'7.Vk6w nIp '7i101l1'1o ka z
 sir: szeptem.do premtera: Ekspedientka: 
kompnd.mt wolew
d7kleJ mUlf'tt obv- 1960 1.400.000 zl. BlIsko fE'dna trzec1Q. t.?W. ..Dzialo lacznoScl" ..Expre8su zachwyca1a.ce frsg-menty nadalo Ra- 7.1'!1
zczv" zasa
nl"'7.pl"o osllll?Tllpc1a -=- Nlemcy wyprzedZlli nas 0 co - Czego pa.n tak na mn1-e wrzesz- 
wat4'01Rktej w Poznantu, pplk Tadeusz tpt sumv !'!tanowl beZJArE'dn1a sub- Wlpc7.omee-o" d1u
e kole1kl ludzi dio Watvkatisklp? Dmow
kfpP'f): orlbl1rlowaneg-f'I nlltistwa naJmnlej trzy .lata. czy? Czy to ja strzelalam z ..Auro- 
Pi...trr.ak. wenc1a z Urze-du do Soraw Wyznati, t''7.pkfllv nil audlenc1e u redaktora Naibardzle1 d 1 a mnle Interesu1a- no1Rki
O' 1to"irp stalo sip wprawdzie · · ry"? 
Ohpcnlp zwolp'I1nlcv l"ZIIdu mlnp1 re- res7-ta wp1ywa z kas nrezvdl6w wo- M1JR'7.kata. :Jak ptsal ni
dv
 1eden z cvm plsarzem je!rt Gombrow1cz. wy- 7-aleZnp 011 Rosil. 1I1p k16rp 7. newno./i- . W skleple m1r:snym puchy. Nie ma 
kl blora. odwpt 7.a ..Patd7.lE'rnlk". ipw6dzkich rad narodawych. Opr6cz 1eP.'O kolpg'6w. !rtal sir: on niemallnstv- wlad z kt6rvm tak za
hul7.ano. ze ria !'!WQ. ff11wprpnnoiil: z czasem z po- Zalnego gatunku m
sa: f.Lle rozzlosz- HaSi:a.: 
Gen. KomRr 7JOstai jut przed kl1koma otTZV'JTIvwanvch 
 nati!d:wfl. sum pie- tuct",-. W tvg-odnlkl1 ..awlat" pod fe- chclalobv sie nrosil: 0 powt6rzenlp goo. wrotem 007.'7R1{",. czonemu kU
ntowi SUbl,eikt wyja8n1a 1. Towarzysze, uczmy Bir: na bI
- 
latv USllnlety 7.e 
tllnowl!'!ka duw6dcv nlemvcl1 ,.KMcI
 Polsko _ Katol1ok,i" go fotOl!Tl!ltla ZIllR1dO\V8l 91
 napis: Dzlennlk Gombrow1cza jest w Polsce 9:1' C7.VD 7hro1nv - wabIP. all' I1le ze nadeszly Z6Iw:Ie. Zupa Z6Iwtowa - dach, uCZlITly sit: na uniwersytetaoh. 
woisk wl'WD
trznvrh i pe1nt dbecnle nmwadzi 97 sp61dzlplnt rzeml
lnl- ..Postrar.h nlesumiP11nvch urzp1nlc7.- J .uilowe1 na Ind'Pksle. wlec bardzo pro- wv1aC'71'!E' nllrzprlzlE' polltvcznp suwp- dowod
 - Jest; przysmakitem boga- 2: Straszne jest Die to. ze nas trzy- 
no'ZhawionE' wiek
zeg-o znaczP11la czvch I uslug-owvch. dziertawl ad pat\_ 'k6w. Obrotioo. lloi
onyoh... Dniem stmv 0 podawanlp goo w aud'ycjach rP11T1P!?'o pfln!d:W'l -- nip 0 'WR?:VRtkim czy. KlleIlll: zablera sweg-o z6hv1a do maJQ. ta:k kr6tko, ale Ze tak dhIg o . 
funkc1E' rlvrektm-a biura minlsterstwa stwa 8 g-o.
arstw hodowlanych i I noCIJ. 
gnQ. 'ku nlemu ple
grzym- kl1 1 turalno-llteracklch. w 7.VChl narodu dpcvd1l1p_ !!iwIadC''7.v domru. Wszystko jest gotowp, przy- · · · 
ffDrflW wo1
kowvch. NatomlaRt Pie- warzywniczo-owocOWVch. kllka mly- ki". Podawa1cle tcl:. kochanl. jak na1- wvnik rlnlg1P1 ","o1nv /iwlatowej 1'11"1 prawy c2JekajQ. - trreba tvlko n:a- Nowy etap walki z aJ:kohOUZIITleill w 
trzak. WV1"ZUronv w okreste nara!'!ta- n6w. tartak6w I 8JT'!olarnt Nlezalemle R:7.czpI!61nv rozg-Io
 zyskalv kam- wlprp1 wladomAcI 0 Soborze. 
y,.lp TJlR NaR?:a kIp!,!"'" ?'bro1na VI r. 19
9 peJnil: rondel W'O&J. " wrzuoll: Z6lwia. Polsce: od 1 grudnia llkwidacja Z9r 
nla 
dzlernlkowp1 fall. za zachowa- ad teg-o 1est w'laAclctelem w1a!mych nanlp prasowp :Jotema W sPrawle 1'0- reltgline w wolnym Awlpcle, to dla hv'''' k:lps1JI. tot:'llna: nfl"" 
1uszn1cv. Nlestety, w kranie l1ie ma rwody. Po kQ.sek. 
nIp me w C'zasle wvdllrze1i poznati- pl"?oPdsiebtorstw przE'lTlVSlowych. Obej- hotnlk6w 7. Zaklad6w Chernlcznvch na nas pas1onll1aca E'g"ZOtyka. Wasze An!!"l.la I FMmda. oOn i 'f'!411 w r. J94!) kilkogodZlinnym 
ekani'U. w8clek1y · · · 
Rklrh. zo
ta1E' WP wrzeAnlu b.r. awan- mu1Q. one m.ln. cegtE'lnle w Studzlan- Dolnvm Ala
ku. !'IVstematyczntp za- moZlIw
d apostolskle sa olbrzymie, 
clnstWl') tvlko no1ow1czn". ilz1plf1c facet postanawla zjeS': chleb z po- Szczyt przezorno8cl polltyczoej: 
ROwa.nv na g-pnM'ata brvg'adv a w 11- klch. duty zaklad kamlenlarski w tnJwanvrh nIOZE'Z Wv:r.lPWV 'chemic?:ne. P.'dvz !f1ucha1a was I nlewle1'7.l)rv. kt6- 1f.7, Ros11. nfl!'!7.VTl1 v r r. 1939 W1'O- wldJ:aml na dbiad a Z6Iw1a wyplliicil: premier zaspuszcm warkocz. 
!'!tOPR!tT.1P pO
tawtony na czele wojsk ('
lItisku. ceg1elnle w Lub11nle I fa- !mrlwa lE'!!inlka pod Zakonanem. prze- rzy n:lgdy me zaglQ.dajQ. do KcScIo- Mf"m. R Wl1l1!'1z:nlkiem Hltlera A 1prl- na wolnoSC. 
 z1a.z1 pomalo ze · · · 
wpwnf'tr:mvch. brvkr: armatur budowlanych w awld- 
11dowanpg-o przez mlei
cowe wlad7.p la. n'l1{ wv
zll/imy z klps'ld )1('11tYC"7n1p schod6w, oglQ.da. SIr: od czasu do cza- pytan.te do RadIa Ery!wat\: 
W 11tpraturze lamru1a,p1 7.aslug1 nlrv. 111ho walka 0 rehahl11tac1e lekal"?.a: Na zakoficzenle chctalobv sle warn nbron"'R rpka: l"O'T.h1o"ir r. H!39 'zo!d:al SUo nie dow1erzajac wlasnemu szczr:- -:J8JkJiJe SQ. dowody kulLstoSol zle- 
noB'7.r7.("0'6Invch ..Dartvzant6w" Przv pp1nym poparclu l!rzE'cfu 
o dolnoolaRkle'l!"o. ..wykoticzonpg-o" przez plf'knl.. podzlE'kowal: za dobrodzie1- ,or dllzej r:7p;6('1 pl":7pkrpAlony, I uzv- Soiu. WreszcI.e, g-dy juZ czuje zierrrlt: mi? 
'Piptrzak WVSUW'lnv iest na plan Spraw Wvznati. sekta rozpocze:ta wy_ ..GR7.Ptp Rohotnicza." we Wroc'awlu stwa 1akle zawdzlr:cza warn Kmict61 !,!1r:mlp Gdati!'lka. Ol
a Wro'Ia- pod nogaml i 7JbliZa si
 do rzeczki. OdpowiedZ: 
plerwRZY obok MIPC7.vs'lawa Moczara, i!awanle k!daJ;ek. druk6w propagan- 7. oolecenla I na podstawiE' ,.matp- ml1cZ8cy. wh , R'7.C"7oo1na nM1I1E' 'o!ltatPCZJIE'lTlu ogllJ,da sit: za sleble raz jeszcze, za- - To, te pomyje wy.laJne na Za- 
nJ"7.P2'01":7.a Korl"?:Vtisklee-o. Zvgmllnta "owvC"h. kalP11darzy, 
lewnik6w oraz rial6w". dostarczonvch nrze?: sekrp.. K,iedv nrlly g-ros speaket'lkl wasze1 rP?:llltRtowi ceche czr:
ctowP.gO zwy- trzymuje sit: na ScleZice I wo'la: ch6d - wracajQ. od Wschodu. 
Dll!'l7.Vti
1{If"g"o. MarillTJa .1anieR. Fran- tl"?PC"h cza
ism. tal"?.a komltetu wojew6dzklego we rozl!'1o!mJI dzleku
 sluchacZOW'l v.a clp;twa. - Nlech Zyf'e rewolucja! · · · 
rl!'f?:ka R7.larhc1c'l. Tf'Odora Kufla 1 Wynlkl oraC'V duRZP8..crtP1"Rk
e1 ..Koo- W1'oclJl.will. wvs1uchanle np. Panoramy. u
mle- C7:I'" 1uz w1plkl ZE' hvffinv sip wv- · · · Przyby1y z Polski dygnitarz opo- 
A1pkAAndra Koko
"T.YT1a. JPg'O k
il}tke cio1f1 Polsko-Kato11ckIMro'. przpdsta- MIIR'7.kflt wvstpnowa1 z wv1atkowR chamv !de 7. zaklopotanlem. ze prze- ?:Wolill z nfliW1'!vch no1pl: o' no«ZP11111 lmieniny Barbary, 4 gTUdnia. Ka- wlada: "Zajecha1em przed budynek 
..'Pod7.1P1'T1nv front.. wvr6t.n110 mlnl- w1a1a !de znaC7.Tllp Rkromnlp1 anlzp11 OI1wag-a w r. 19!'i6 dOTnJl.g-a1ac !'lip cl.,z cal", wdzlecznoo" nalety mE' warn TJflS'7.po'O ;rmr()rll1 i 1
o nO'\V()('7.e.;np1 waler szuka kwlat6w. Kwtaclarnle pu- komltetu centraJnego, zapar,kowalem 
!ftprstwo obl'Ony narodowf'1 a w 7.hlo- 
ziataln06" 
O!fI')Odar("7.a t prona
an- zmlfln mPl:OOv CP11zurv. .111z w owvm cw1 nas. W og-olp w
zv
tklp wa.;zp g-Io- histortl. IdhrvC"h wyrazE'm jest 11st me, wt'f'!;zol.e wldzi pi
ny sklep, SII.- samoch6d, wysladam. Milicjant prwed 
rzp opowlfldati. I wywiad6w ..LurlzlE'. ilowa. Rpkta lIczv og-61E'lTl 111 kst
, cza
le n",razl1 sir: osohl
c1p sta11nl- sy !UJ. nam tak drogie jak najbliz- p. Sokolnicktt'go. me marmury. kiWiat6w n1ewielki wy- bramQ. wola na. mnie: "Tylklem do 
faktv. rpfJeks1e" po

ono Ple- i 75 para1'i1 w calym kraju. LtcZlba stom 7. Kazlmlerzem wttaszewsklm szych przyjaci61. J
rze' Glp1"tvf'h, b6r, ale SQ.. Wstwuje. Wskazuje na parti1 parkowal: n:le wolno. Odwr6oi
 
trzakowl 09Qbny rozdzial. "wlernych" nle przekracza 60.000. na czele. Wasz PnyJaclel. (Londyn). wazon z 1"6t8Imi. Okazuje 
, te me w6z 1 to za.ra!". 


z 


a 


k 


D 


I 


. 
I 


s 


a 


m 


PROSPF.KT ROZGLOSNI POJ..SKIEJ 
RADIA WOLNA EUROPA 


TTka7'.a1 sie w druku orosnekt Roz
losni Polskiej RaiIi.. 
Wolna E 1 lrona, 7.t'w i f"ra,jfJ,cv dokladnv tv
oflniowv' 1"ozklJd 
pro
ra,"ow oraz infonnac.ie dotyczlI.ce dlu
osci fal i waz- 
niejszych audyc.ji. Prospekt nrzesylany jest na Z1}danie 
poczt
 


. 


. 


.
>>>
Nr 925/926, 2,2/29 December 1963 


WIADOMO
CI 


11 


Feliks Topolski wykonal w r. 1960 dla Buckin
ham Palace dwie kompozycje, 0 ogolnej dlugoSci 104 stOp, ktOre wypelniaj
 
aleri
 prowadzQ
 do sali tronowej (3. Szcze
OI na scianie okiennej). - W r. 1962 namalowal dls 
uniwersytetu stanu Texas 20 obrazow, za\\ieraj
cych 26 portretow zY.Pl-cych pisarzy angielskich (1. Edith Sitwell; 2. Bertrand RUSSf'II"w apoteozie"; ob
'dwa: 6 stop na 4 stop)"). - W b.r. "Topolski's Chronicle (Kronika Topolskiego)" 
obchodzila 10-lecie swego istnienia, s w ramach malarstwa pracuje Topolski nad serUt, "wspOl('zesn)'ch ikon" (4. Koloniali7m; 7 stop na 5] stopy). 


I 
I 
I 
I 


.. 
f r .......... ... 
., " 
, 
" - 
.,
 
 
/ "" 
,oo \ . 
"' , ..... r' . . 
,. .r' ... 
t "
' ' .... .. ;...
f"F 
... ,t 
-. 
 \ '.,l' 
, p 
.... 
, .. 
.' \.f." , r. ". 
... 
 , 
\ 
 
- 

. I . 
t \," f
 \ .... 
. 
 '" !!!111 
I . 
 , 
. - \ 
.. . 
, " \ 
\ "J . '. .. 
r 
" .
 . I . 

 ,," .. i 
.... \. 
 
.. .. ... 
'" . , \ , , I 

,
 ,. ... \ 
" " J 
., S l 

 
" 1 
.. .. .. 
J" ... 
.. 
,/ .. 


\ 


3 


, 


.. 


, 


] 


.,. 


... . 


t 


It 


.t 
.: 


., 


-"'\ . 
-.ti '- 
. 
" 
, 
II , 
" 
. 
.. , ,. \ 
1 , 
,- t 
... '- , 
.... '\ .j\ 
1 

 
 
i . 
... ' , t . 
.. 

, r 1 
. 1 , 
" 

 
"\ , t . 
\ \. , 
t... - 10 . 
- 
""" 
. -- 
.. 
.. 
 
, ,,
 
, .. 
I I ... 

 ... , 
1, 
\ \. 
. 
\ . 
I - 
I 
" 
-.. \ 
'. 
.. 

 
 .. 
" 
\. "- 
t , 
'- 
\ 
,\ 
... 
. I/" 
.. 
-- 
4 
2
>>>
12 


WIADOMOSCI 


Nr 925/926,2,2/29 December 1963 


EUGENIUSZ SZERMENTOWSKI 


kiOO kaczorow, brat pod raml
 Hansa tra. :JakoZ nikogo nie pytajf}C 0 rad
 
Helnricha XV ("eM: za farsa, - my- kazal ochrzcil: si
 w kOOciele kato- 
SIal w duchu ze zlorScUI., - on Pi
t- lickim. Strapili si
 rodzIce t4 decyzjf}, 
naBty, a ja, suweren, dopiero Drugi!") ale konwertyta na swoim postawil. 
cll}.gn
l go w las na polan
 obejrzel: Papa luteranin, mama wychowana w 
nowe gniazda baZancle alOO do par- wierze angllkaiiskiej, niechze sobie 
ku om6w1l: szczeg6ly jutrzejszego po- 
Ie jeden katolik w rodzinie. 
lowania. Popsowalo si
 wszystko w paiist- 
W grobie by si
 przewr6c11 Piast- wle pszczyiiskim z chwilf} wybuchu 
Kolodziej i wszyscy 
lq.scy Piastowl- pierwszej wojny SwIatowej. Ksi
Zna 
dza nowl}. ordynacj
 zlemsq, poI74d- Erdmann, w r. 1765 podarowal paii- cze, gdyby ich doszla wiadomoM, ze Daisy bawlla wtedy w Londynie. Po- 
kuje interesy miast I wsl. W koiicu stwo pszczyilskie swemu sloatrzef1co- wlaSnle w Pszczynie ¥zie prokla- zostawal: w Anglii na czas wojny by- 
Pszczyn
 nabywa w r. 1561 biskup wi, ks. Erdmannowi von Anhalt- mowal 
ser niemiecki akt na n
o 10 nie podobna, bo Angllcy spode 100 
wroclawski Baltazar Promnlc, i ro- Coethen. Tych dynastyjek nie:mlec- w:skrzeszaJfi.CY Polsk
 Wp
w
le spogll}.daU na "Niemk
". W jej wsp61- 
dzina jego dzierZy jf} a.Z do wymar- kich liczylo sir: wtedy na kopy. Czy Die 00. morza do morza,. ale Jak ple- rOOakach obudzil sir: raptem ostry, 
cia rodu w xvm w. to rue Heine powiedzial ze takie ich aka tuz przy OOku pruSklegO brytana, moze czr:Sciowo usprawiedliwiony, 
Wojna 3O-letnia mocno daje sir: we bylo mn6stwo I tak bywaly malutkie niejako do pomocy, He ze grotnego szowlnizm. Przewdzono z wyspy 
znaki zieml pszczyiisktej. Lupi
 jf} I ze w jednym panstwle czulo sl
 no- dots}.d brytana mOCDO juZ po OOkach wszystkich, kt6rzy choc troch
 za- 
SZJWedzl, i Prusacy, I Austriacy. Na sem woii kawy gotowanej w paiistwie kfl.8aly kundle sojusznicze. :ru w latywaU ni,:mczyznf}. Egzulowano ca- 
mocy pokoju z r. 1648 doataje sir: SIlSiednim? Istnlaly paflstewka sie- 
zytiskin; p:wku rojono soble 
- ly pulk. NIem
k-guw
ruantek, . dopa- 
Pszczyna wraz ze Slq.skiem pod pa- dzilce na podlej glebie I zywl
ce sl
 ze napoleonskle soy 0 nowym PB;ll- truJf}C SIr: 
 mch .groznych sZl?leg6w. 
nowanle austriackie. Ale na bogate kartoflankf} Byly rody mediatyzowa- stwle buforowym, Litwie, gdzie nua- Buldog anglelski Jest lagodny Jak ba- 
te Zlemie ostrzy soble z
by Fryderyk ne,. jak np. 'Anhalt _ Zerbst, zde
 n? osadzil: na tronie jednego z krew- 
ane
, ale kiedy zacisnle zr:by, to juz 
II pruski. Nowe wojny. Az w r. 1748 wane, w kt6rych aZ plszczala biera, mak6w. lch me otworz3:" .. . 
przechodzi pszczyna z ziemif} slq.skf} 0 czym czarno na bialym czytal: mo- 
e ze w:nystkich plan6w, sn6w i Trze
 bylo I kslr:zneJ 'Y raca6 . 
i- 
pod panowanie pruskie. Po wymarciu Zna w pamir:tnikach Katarzyny II. rOJen, nlc 8l
 nle ostalo. Interesy po- Sc
. A
lsci depesza 00 m
.za brZITI:la
a 
Promnic6w dostaje sl
 w posiadanie Ale rosly juz w g6r
 dynastie, kt6- szly kleps
 torem. Adieu, Pszczy- dzlwme 
gadkowo. prosll uprzeJmle 
ksiQ.Zq.t nle:mleckich Anhalt-Coethen rym udalo si
 w dobrach tralil: na no! 
egnajCle, zubry, Kaiser nle ra- 0 OOeslame a;amochOOu .wraz z kle- 
(groby ich oglq.dal: mo:ma w parku zlotf} Zy'lr:, a nie tyle maZe na zlotf}, czy JUZ mil
clwle celowal:. do :was rowcq., ale.am slowem n
e wspomnlal 
zamkowym). Z tych czas6w zacho- co na wr:glOWQ.. Wr:glel, w
glel! Mi- ani ze sztucera, ani z anglelsJuego 0 losie malzonkI. :Jako adlut
t, Hans- 
wal sir: nader zajmujf}cy dokument. neral dotl}.d lekce sobie waZony, z karabInu.. . Heinrich XV stanf}l. wI
rule .u OOk
 
Mianowicie w "Schlesische Kern- o1rudem dobywany z czeluScI ziem- Tak 010 mar:
-;ezlla 
sera 0 "me- suwe
ena. Byl: ll!oze ze w. daneJ 
Chronlk" z poczq.tku XVIII w. znaj- sklej, coraz bardzlej r6sl w cooie I podleglej Polsce 
aly sir: jak sen chwll
 obecn
l: zo!ly-Anglelkl byla 
du:femy tak2i oto wzm1ank
 0 Pszczy- w wartoSci. Panow1e feudalowie w ,p1'zeSliczny. Ani m
gl wtedy przy- mu me na rr:kr:. Moze bal sir: po pr?- 
lot pojr: li Ze 0 1Ie skof1czyla si
 dla puszcza6 te si
 dZwignie sama. I to stu utracil: lask
 ce
rs
. A moze 
nich era grabi
y na zlemi (raubrlt- bardzo rychlo. pewnf} rolr: grala takZe m
udana me- 
terstwo) 0 tyle zaczyna sir: epoka diacja dyplomatyczna DaIsy. 
grabi
' pod zlemlq.. Przyatq.piono do MAIA:ElQ'STWO NJEDOSKONALE . Rzecz w tym iZ 

zq.c wzrasta: 
kopania, wiercenia, Swidrowanla. Po- W westibulu zamku pszczyiiskiego Jq.ce w Eu
ople na
lr:cle, 
aprzyjaZ 
wstawaly nowe kopalnie, nowe huty. wisi przepir:kny obraz. Utrzymany w n10ny z kSI
f} pohtyk, SIr Arthur 
Perspektywy okazaly sl
 oszolamia- stylu GainsOOrough przedstawla mlo- Crosfield, nam
wll jf} do 
zykowne- 
jQ.Ce. Wyrosly nagle ponad inne dy- d
 kobietr: prawie naturalnej wiel- go kroku. DZialo si
 .t
 Je.szcz
 ": 
nastie Henckel _ Donnersmarck6w, koSel. Panl ma lIliczne ni
bleskie oczy czerwcu 1
14. .N! mme.J m WIr:;eJ 
Schaffgotsch6w, Hochberg6w. Wszy- I zlote tycjanowskie wlosy. Usmiech ty
ko prosll kSlr:znr:, WleID:f}C 0 JeJ 
scy onl wyroSli na wr:glu 
lq.sklm. zagadkowego szczr:Scia kryje sir: w zazylych stosunkach z Kalsere
, 0 
Czy mieli co wsp61nego z luOOoaclQ. kq.dkach jej pq.sowych ust. Kibll: wlasnor
czne 1?r

z
nle mu. taJnego 
a przynajmniej z pochodzenlem pol- mocno 
c1l}.gnlr:ta jedwa'bnym gorse- m
mo.rialu. Dz
s JYz, .w sWlr: tle pa- 
skim? Kiedy sir: wertuje zwaliste 010- cikiem.. Na szy! sznur perel. Panl sie- ml
tnik
w kslr:zneJ. DaIsy prze:,tal 
n 
mlska heraldyka lIlfl.Skiego ("Ge- dzi na fotelu I na r
u trzyma ma- byl: taJny. 
OOZllo 0 roZWlf}za
ll; 
schlchte des Oberlausitzschen Adels lutkIego chlopczyka. k
ysu. :Jaklez by
y sugestie Anghi: 
und selner Guter" Waltera von Boet- portret pochodzi z plerwszych lat Nlem;y 
obrowolme. zwrlicf} 
ancJI 
tlcher) raz po raz natrafia si
 na XX w. Malowala go angielska por- AlzaCJ
 I LotaryngIr:, w zamIan za 
nazwiaka wielm0Z6w polskich. Ow- trecistka, kt6rej nazwisko wymknr: lo co 
ostB;nf}. 
owe kolon1e I odszkodo- 
szem, jUZcl, jakiea tam parantele i mi si
 z .pamir:c1. Kt6Z .to jest ta ary- wanl
 pleDl
e. 
kumoterstwa Istnialy. U St'haffgot- stokraJt:ycma madonna i co to za . K
l
a prze:z pewleJ.1 czas. w
ala 
sch6w na chrzcinach OOwila kr610wa chlopczyk? Sl
 Jak. ,postl},pll:: 0 Wllhel!"
e nual
 
Marysieilka, ale ze dwor wledeiiskl To portret Daisy of (of, of, a nle WYraZ
le 
roblO
e poj
CI':. pysza 
krzywo pa,trzyl na jej zamiar zosta- von) Pless, ;nee Cornwa.lls-West, Zo- lek, me 
naJf}cy 
l
 na lU
lach, oto- 
nla chrzestnq. matkf}, wlr:c tylko so- ny od nledawna Hansa-Heinrlcha czony mlerno
, 
t6re c
Q.gnr:ly go 
bie potaiicowala, w Solicach wzl
la XV, ksir:cia na Pszczynle, matkl 00 do zguby. ,,
le umlal - p
sze 0 nlm 
kilka naslad6wek dla zdrowla, I na nledawna pieworodnego synka, tak we wspommenlach --:- odr6znll: praw- 
tym si
 wizY'ta zakoiiczyla. :JuZeI, sta- sarno jak ojclec, Hausa-Heinrlcha, dy 00 f
lszu, mlOOZl od zlO
 I rze- 
rodawne powif}zania I skrzYZowania zdrobnlale zwanego Hansel. czy waznych 00 blahostek. D:h, 
krwl ze slllSkimi Piastowlczaml Ist- Rodzina Cornwalls-West nalety do 
ala ona wplyw na ni
go, ale Wle= 
nie: "Please, Pl
, najznaczniejsze nialy. Swladczf} 0 tym chO(:by owe pierwszyeh w almanachu rod6w an- dZlala, czemu go. zawdZlr:cza.. ,,My 
w lym panstwie mlasto, jest dobrze biale orly piastowskIe w Brzegu I w gielskich. Spokrewniona z domami bym byla stara I brzydka, me doM 
zbudowane i otoczone s1lnymi mu- Ksif}zu. panujq.cymi, takie z dworem w1nd- wypielr:gnowana i nieelegancka, tak 
rami. Mleszkaiicy m6w1f} tu wszr:dzie Ale to wszystko pili'ta woda po ki- sorskim. Niestety 8Jtoli, z 'blegiem jak wlr:kszoM zn8: nych mu k.oblet n
 
wlr:cej po polsku niz po niemiecku, sielu. 0 1Ie Iud twardo trzymal sir: czasu zuboZala. LaOOym dziewcz
tom d
orze, bylby mme dawno mezawod 
jak r6wnleZ HANDEL I POLSKA sq. przy wierze ojc6w i przy dziadow- latwlej jest zrobil: fortun
, nit chlop- me OOeslal tam,. dOkJ},d bez wahania 
ich jOOynym tr6dlem dochOOu". skich obyczajach, 0 ,tyle "wierchusz- com z dobrym nazwiskiem bez sze- odsylal wszyst
le ,
e damy,. t.zn. do 
PolskoM tych ziem obudzll: mu- ka" slQ.Ska, kosmopolityczna juz, lQ.ga w kieszenl. Daisy przeszla ty- kuchni I do dZI
i . :Jemu JeOOak w 
slala nieufnoM starego Fryca. :JakoZ przewaZnie luterska, zezowala raczej powe angielskie wychowanle: muzy- skryt
ci 
uch
 
mponowalo wszys!;: 
choc poIoZony jest j8Jk klejnot w Zamek leZy w rozleglym parku w Daisy, ksieZna pszczyDska juZ w r. 1773 ukamlje si
 Jf"go "kr6- zyczliwIe w stronr: Berlina. :Jednym kowanie, kilka obcych jr:zyk6w, liZ- k? co 
n
elskle I dlatego tak Anglll 
oprawle szmaragdowej zielenl. I za stylu anglelskim. Od strony mlasta lewska deklaracja", dajq.ca pocz
tek okiem w atron
 Pros dla zaszczyt6w n1r:cie grekl i laclny, historla z szcze- menaWldzl1. . 
Zadne skarby Za1na instytucja nie wjeZiZa sir: do bramy mostem, kt6ry kolonlzacji pruskiej na Slq.sku I za- 1 godnoSci, drugim 8!toli ku latyfun- g6lnym uwzglr:dnleniem Wielkiej Bry- T
 wir:c, siOOzq.c soble w BWY,m 
chce przejf}l: i objq.6 tego trupiszona, kaze przypuszczac ze jak w Lailcu- pewniajq.ca nowym osadnikom rozle- diom slq.skim, kt6re si
 nagle poka- tani!. Zwlnna w taiicu, zgrabna na londynskim . palacr
u przy Sa
le 
pa.nlcznie OOjfi.C sir: koszt6w. cle byla tu kiedy
 fosa z mostem gle przywlleje. Skoro i kolonizacja zaly istnym roglem Amaltei. Obok korcie tenisowym, swletnle trzyma- Row, rozwazala ksl
zna J
 post4p
l:. 
To I cwo jeszcze daloby sir: ocalil:. zwOOzonym. Od tej strony podw6rzec nie byla w stanie wyprzel: z tych bezkresnych puszcz 0 wspanialym jf}ca si
 na siodIe. ChociaZ urodzona W
la na mysl 
 moze 
n
ej 
Ale sila zlego na jednego. :Jedno po- nie jest in,teresujf}cy. Obok zaraz ziem polskiego ducha, zastosowano drzewostanie z rezerwatem najrzad- jeszcze w erze wlktoriaiiskiE.j, potra- 
dzle .dor
czy'l: 
aI:re
 memor
al 
kolenie, zrujnowane I pierws
 I dru- znajdujq. sir: pomieszczenia admini- metody bardziej drastyczne. Wir:c szych odmian zwierzyny (zubry tu- fila sI
 zwmnie wykrr:cil: od nudnych w czasle przYJr: cla , JakIe dla prZYJa- 
gf} wojn
 swlatowf}, rpo taklm kata- stracyjne, dalej stajnia, wozownia i slynne "ustawy majowe", wlr:c rugo- bry!), obok hut I kopalii, w kt6rych rprzelbrzmialych kanon6w wychowa: cl61 .ul'Zlldzi u siebie w Pszczyni
. 
kIlzmle jak powstanie warszawskie, inne domostwa gospodarskie. Parad- 1 waDle polszczyzny ze szkolnlctwa, pompowalo si
 szczere czarne zloto, n1a anglelskiej panny, kt6re wysmlal Bt: dzle .to, m
slala, cos w r
J.u 
tac:hu1. ludzkq. mlarf} nie jest w stanie ny wjazd prowadzi 00 strony parku. wlr:c caly Kulturkampf, akcja H.K.T. rozwijal sir: I krzepl mlejsc('lWY han- Dickens. Lublla przede wszystk1m na- spotkama pol1tyczneg
 na naJ

- 
w-z:iq.6 na 8We barki wszystkiego. Tu Zamek przebudowano i odnowiono ("Hakata"). I tak trwalo do pierw- del i przemysl. Szczeg6lniej kwltnl}.l turaln
l:, swobodr: I prostot
. Nie szym s
czeblu. Zebran
e z
rgamzuJe 
juz by ani Herkules, ani Auglasz, ani w stylu OOrokowym w r. 1735. Da- szej wojny SwIatowej. w PszczyDskiem przemysl tkacki i cierpiaia etykiety I sztywnej cere- w ?kr
s
e pol
aii n
 Jeleme, a wlr:c 
sam Hefajstos rady nie dal. Trzeba leko mu do rozmiar6w i styl6w ta-. TIe trzeba bylo hartu ducha, wScle- wI6kienn1czy. W xvm w. w samym monii. naJlepleJ w I1stol?adzl
. . 
dal: nam odsapnq.6. Szyfman z Pniew- klego Kslq.Za alOO nawet Laiicuta. A klego uporu i charakteru, przywl
za- mleScle liczono 120 suklennik6w. Kledy dorosla, w jednym z salo- Ze strony angIelskiej zapr?sl SIr 
skim koiiczq. 'Warszawskf} operr:, niby juz urzl}.dzenie wn
trz, z tego co oca- , nia do tradycji i do pochodzenla zeby Pszczyna uchodzila za magazyn oko- n6w londyiIsklch poznala 8Wego przy- Arthur
, lorda; Robertsa, 
lDStona 
Orestes z Pyladesem, czyli dwaj pol- lalo po Plessach, te ogromne kryszta- wytrzymal: wszystkie te dopusty Bo- licznej welDy. GI6wny rynek zbytu szlego mr:Za. Byl, niestety, Niem- CI:urchlll
. Moze .da sir: t
ze na
6- 
scy Cyklopi. A lleZ to bylo nad tym lowe pajl}-ki, te zwierciadla pokracz- Ze. Na tym sir: wszakze mi9.1a niedola wci
 jeszcze stanowlla Malopolska. cern. 0 lat kilkanaScie starszy od WIC n
 me prenuer Asqmth: Zasl«;g- 
ujadanla, skomlenia, str:kanla, ze to ne, w kt6rych si
 nie podobna przej- nie skoilczyl:. Z deszczu pod rynnr:, StlJ.d, za po{;rednictwem kupc6w kra- niej. Zakochal sir: w panlence bez pa- nr:l
 J
zyka, czy ewentualme. wOJna 
gmaszysko nam "nle po karmanie", rzel: a kt6re tylko odbijajq. SwIatlo ciQ.gle z deszczu pod rynnr:. More te kowskich wyroby 
rowaly do Gre- mir:ci. ODa sl
 wahala. Rodzina jed- moze Jf} zaskoczyl:. !"-ch, skf}dZe! Na- 
te na wyrost, j8Jk na oseska jesionka lamp - wszystko to robl wraZenle : "' wlaSnie przeciwnosc1 losu tak wspa- cji i Turcjl. potem nagle rzl}.dy n
 nalegala. Kilkadzieslq.t kopalii wet tak 
obrze pomformowany d
- 
ze starszego brata. raczej odpychajf}ce. Czuje sir: w tym " niaie zahartowaly tych ludzi, 00 jak zgnlotly ten dobrobyt. Wyszly usta- wr:gla, dwadzlel!cia ceglelnl, nJezli- plomata, Jak ambasador. francus , 
Nie skoilczyl si
 t
 jeszcze sp6r urzq.dzeniu zly smak, razl parweniu- "waiika-wstailka" po kaZdej kata- wy zakazujQ.Ce wywozu wyrob6w czona llooc ,tartak6w, gorzelnie, elek- Paul Cambo
, z kt6ry;n Jadla .
a- 
o mur granlczny zamku kr6lewskie- szowskl przepych. 
 strofle wciQ.Z staj
 na nog! i pracujq., wl6kienniczych. Po r. 1866 handel z trownie, nle liczf}c innych zaklad6w danie, WY
1a1 grzec
me wszelkle Jej 
go w dawnej' chwale, w dawnym for- Na ten zly smak prusko-junkier- " pracujf}, pracuj
. zagranicf} ustal zurpelnle. Produkowa- przemyslowych, majf}tk6w zlemskich, obawy. Czyz ani o!aJ, 
bon razem 
macie i koniecznie z plafonami Bac- ski, kt6ry tu zastala, Zall sir: jut w Tak sobie w duchu rozwatZajf}c no juz tylko dla potrzeb miejsco- dw6ch feudalnych zarnkow - oto co z Llehnowskym., 
e pracu
f} caJ:1J. pa- 
clareHiego (w proszku) I ze wszyst- slynnych swoich pami
tnlkach niesz- wst
puj
 na ul. Piastowskiej do fry- wych. Zdlawiono takZe pi
knIe rozwi- stanowllo wlasnoM pana na Pszczy- rl}. !lad utrzyma
llem. poko
u. 
1r:ZI1a 
kiml Canalettaml na scianach (za- cz
liwa Zona :Jana Henryka XV zjera. Goli mnie pulchna blondynecz- jajQ.Ce sir: rzemloslo miej'scowe. Ni- nie. 0 pracy I"Qk ludzkich wtOOy sir: moz
 byl: spokoJna, zaOOeJ wOJn
 nle 
chowane). Tak prawle jakby kt
 po kslr:cia na Pszczynie, urocza Daisy Aleksander (Lexel) ka (po raz drugl w :i;yciu - kobletka, gdzie indziej nie spotkacie tak prze- nle m6w110. Ta 8i
 rozumiala sarna 
dzl.e. Tak, 
zepnr:I8:' ale SaraJewo, 
kraksle, z ocalalej trq.bkI na gwalt of (owo of zamiast von. party kula, hr. Hochberg pierwszy raz - w Lailcucie) z kt6rQ. plr:knIe, artystycznie rzczbionych przez. sl
. Slowem, naleZal ten pan S
aJewo... N
e ma zadnego znacze- 
odbudowa6 chcial swojego J\fercedesa. jakiej zawsze uzywala, to na zl
l: ucinam pogawr:dkr:. Na pytanle jak skrzyD drewnianych, co wlaSnie w do naJOOgatszych magnat6w Niemiec. ma - tlspOkOlI jq.. . . 
Ale wr6Cmy do palac6w i zam- znienawidzonym Prusakom) Pless, "plesach" m6wi1o sir: z czeska; IZ la- jej na iml
, dlugo sir: z OOpowiedzl
 Pszczynle. Pod pruskf} pi
iq. 
a- Uboga panienka ulegia. Uczynila Wobec tego na sllcznych blankle- 
ClZysk. Te co wyszly obronnq. r
kf}, urodzona Cornwalls-West. clilska: Plessina, Plesna, Plessa. W certuje, a .skoro wymlerrione przeze daly sir: wspanlale dawniej nvzwinl
te tr: oflar
 dla famllijnej racji stanu. tach z herbami rozesl
la owe. zapro- 
moZTia rpollczyl: na rpalcach. Koiiczy DzisIejsze urzf}dzenie zamku nie Zalnym razie nic ta miejscowoM nie mnie wszystkie Swi
te paiiskIe pa- cechy rzemiool. W r. 1787, kiOOy Nie. przeczula, jak strasznq. gotuje szenia, wyznaczaj
c dzleii 25 hpca na 
sl
 remont i remanent Wila.'lOwa; po- jest urzq.dzeniem pie:wotnym, orygi.- ma wsp6lnego z pszczoiami ("Pscy- tronki od,padajf}, szeptem wyznaje ze Pszczyna IIczyla tylko 1800 miesz- soble przyszloM. wlzyt
 w Pszczynle. 
zostale juz peIDlf} sw
 kulturalnf} I nalnym. :J';'8t to zbleranina raczeJ, na kaj te pscoly bzr:com"). Wielka sI
 nazywa Ingeborga. A j
j koleza- kaiic6w, il
l: miejscowych samodziel- Pierwsze lata, lata europejskiego Nie wladomo .nawet, czy dotarl? 
spoIecznq. funkcj
. d
l: poblezn
e w:ybrana z paIac6w obfitoSl: w6d sprzyjala miejscowemu neczka, kt6ra wlaSnie mas7ynkf} do nych mistrz6w obliczano na 327. W pokoju, og6lnego dobrobytu, beztro- one rQ.k wSZystklCh adr
sat6w. WO.J- 
SluZq. teraz za muzea alOO jako do- 
 dwor6w sq.SlOOZklCh. Prospekt glosi ryOOI6stwu. strzyzenia dziarsko operuje mojego r. 1858, na 3000 mieszkaiic6w, we ski, uciech wlelkoBwiatowych - ruc na wybuchla. CarnOOn SIr: poszkapll. 
my wypoczynkowe al'tystycznego ze muzeum w Pszczynle, to jOOyne Od zaranla dziej6w wchodzila zie- SQ.Siada? Tamtej znowu br:dzle Otv- wszystklch szeSciu cechach pozostalo a nJc n1e mQ.Cily szczr:Scla mlodej pa- Lichnowsky byl w rozpaczy. 
tJwiata praey. AntonI SlonimskI pl- w Polsce muzeum wnr:trz. Przyznam mla pszczytiska w sklad kslr: stwa Iia. DezywlScle, obie rod9wite SIQ.- juz calej parady 166 mistrz6w. Polo- ry. Mq.z byl Idealny. Zaspokajal Wir:c co ma teraz ze sob
 poc


 
sal nie tak dawno w "S
ilkach", Ze si
 ze alll w zf}b nie roz
mlem, co krakowskiego. W r. 1178 ksi
 kra- zaczki, po polsku tiwiergoczf} bezbtr:d- wa zatem przy zwi
kszonej ludnoSci. wszystkle karprysy !!licznej pant, z Tam jest jej mQ.Z. Tam zostali JeJ 
w takim na ten przY'klad Nieborowle, to znaczy "muzeum 

trz . Eo prze- kowskl Kazimierz darowuje jf} w u- nie, tyle Ze maZe odrobinkr: twardo. Las I w
glel. Las I wr:giel - oto anielskf} cierpliwoScif} znosil jej gaffy synow1e. Byla posluszna, odeslala mr:- 
gdzle by dawnIej nie wpuszczono ci
 tamte wszystkle mne takte sq. pomlnku kslr: ciu raciOOrskiemu Mie- NlechZe sobie bt:d1J. Ingeborgq. I Oty- na czym oparli sir: nowi feudalow1e. I potknlr:cia przeclw dworskiej ety- Zowi samoch
d wraz z kierowcq. .Schul- 
Krzysztma RadziwlUa (nawiasem mu
aml wn
trz. Prospekt m6wl da- szkow1. W ten spos6b z biegle
 cza- lif}, to tradycyjne Imiona zeiiskle Nawet ich przyboczna gwardia re- kiec1e, kt6re gorszyly sztywny dw6r zem. Ale w Jej sercu zrodzil s

 glr:- 
biol"Q.C kolegr: naszego i dziennikarza) lej. ze owo muzeum wn
trz "poka- su stawali sir: Pszczynlanle Sl
zaka- mlejscowe, slfl.Skle, I nlczego zlego krutowala sir: z leSn1k6w I g6ruik6w. cesarski. Wdlheim czut slabosl: do tej boki Zal. Tch6rz, myslala 0 mr: zu . Za- 
a to 
e z bocznej I uOOzszej linU, dzis zUJe nam dawne sposoby meblowania ml, nigdy atoli nle prze-stajf}c czul: absolutnle nie dowodzQ.. Mogq. je na- Nawet kapela przygrywala im g6r- Angielki I przez palce patrzyl IlIa jej wlodla sir: na nim: "To bylo cos, cze- 
mlesi
caml wylegujq. sl
 plszf}, ma- sal palacowych, system ich ozdabla- sir: Polakami. Ziemia 
lq.ska byla In- wet na chrzcie Swir:tym nazwa6 Her- nlcza w swoich czarnych koclolkach protok61arue uchybien1a. Kto wie, mo- go nie zapomina sir: do ko
ca .zycia" 
lujf} i grajf} r6Zne Swlszczypaly w nia I t.d. :Jest ono jednoczesnie 1Iu- tegralnq. czr:scif} pailstwa Mleszka I menegild.1 i Fulgencjf}, ale im ducha z kogucim pi6ropuszem. Las i wr:glel ze nawet sir: w nJej podkochiwal? Za - notuje z goryCZl}. w I?amlr:tniku. . 
rodzaju muzykant6w, poet6w, lItera- stracjf} przepychu, jakim ot
czall sI
 I Chrobrego i naleZala do archldle- polsklego nle odmienif}. karmil zmieniajq.ce sl
 pszczyiIskie to ba?ska dworu cesarzmyej Augusty Pr
yjechala d? Ber!ma: 
ost
plla 
t6w I 
yd6w. 0 tempora, c mores, panowle feudalni, a p6tn1eJ barono- cezjl krakowskiej w ramach dekana- Nad utrzymaniem tego ducha pol- dynastle. skrycle zgrzytaly z
baml. tak Jak wszystkie panle: JUz 6 Slerp- 
jakby zawyl na ten widok szambelan wie p
emys
u". tu oSwir:cimskiego. skiego w tutejszych Otlyllach I Inge- W r. 1848 ostatnl z ksiQ.Zl}it Anhalt- Cz
l: roku sNdzano w Anglii. nia jako sIostra C!zerwonego Kr

 
Rosco-Bogdanowlcz. Ot6z .to mepraw
a. 
becne urzf}- W strukturze poUtycznej aZ do OOrgach rpracowa6 wszelako muslaly Coethen, nle spodziewajfi.C si
 potom- Chmury jednak powoli nadcif}galy. objr:la sluzb
 w JeOOym ze. Szpltal l 
Obok tedy Wilanowa, Laf1cuta, Nle- dzenie, J8Jk juZ powlOOzlano, nle jest ostatniego z Piastowicz6w, Leszka umysly SwIatle. Wir:c przOOe wszyst- ka, zawarl umowr: z rodzonym sio- Edward VII czul nieprzezwyci
nl}. berllilskich. Wkr6tce uznala ze to za 
OOrowa, ocalala Pszczyna. urzq.dzeniem plerwotnym. Poza tym, (zm. 1336), nie zaszla tu taOOa zmla- ktm - KoSc161, Parafia i plebania strzeilcem, :J. H. Hochberglem. Hoch- antypaUr: do builczucznego sloatrzeii- mala ofiara z jej strony. Nar6d krwa- 
_ Znacie moZe t
 Pszczyne? rozstawlen1e tych sprz
t6w sztuczne, na, .pr6cz gospodarczej za ks. Wiady- zawsze tu plynr:1y pod flag'}. z dewi- bergowle obroSll w pl.6rka na wr:glu ca. Teg? znowu .s
e trapila chy- wi coraz bardziej. 
ostanowlla ufun- 
_ Znamy, znamy. dla potrzeb zwledzajq.cych, wcale nJe slawa (ZITI. 1281) kt6ry na terenach 
 "nee mergltur". Infiltra.cja pru- w Walbrzychu. Siedzi
 mieli w tr
 pol1tyka wu'Ja, Jego profrancu- dowal: podobne szpltale dla. ranny
h 
_ No to posluchajc1e. m6wi ze w ten wlaSnie koszarowy swych wprowa
 nowy ustroj osad- ska szla r6Znymi droga,mi. PoiskoS6 KsiQ.Zu. W zamian za 30.000 talarow skie ciq.goty. Na Entente Cordiale w Walbrzychu, w Szczawnle-zdroJu, 
Od Warszawy to jest moze 
at spos6b ustawiano meble i inne sprzr:- niczy, oczynszowany, zwany pow_ proOOwano rpodwaZyl: takze za. pomo- rocznych apanaZY Anhait odst
puje odpowiadal coraz bardziej wojownl- w KsiQ.Zu i w Pszczynie. Od czasu do 
drogi. Ale od Katowlc blisko, ,00 tyl- ty za fe
dalnych cza:Kw. szechnie ustrojem osaOOiczyrn na pra- cq. protestantyzmu. W tej' materli ar- siostrzeiicowi dzilOOzlczne prawa do czyml m6wkamd. Afera 0 Agadlr i czasu nadchodzily listy 00 mr:Za. Czy- 
ko 37 km. Droga przyjemna, ciq.gnie Wreszcle ci. panOW1
 feudalnl nle wle magdeburskim. Doplero po smier- cyciekawq. statystyk
 znaletl: moma ksir:stwa pszczyilskiego wraz z przy- cala heca z kanonierkf} "Panther" 0 tala je z ironicznym uSf!1iechell!' 
o 
si
 wzdluz .Jas6w. pszczyna z jeOOej wszyscy przecl
 miel1 klepskl !pI st. ci Piastowiczliw zaczyna sir: nowy w pszczyDskich aktach pamflalnych. w,iq.zanyom do tego tytulem 
 maly wlos nie wywolaly wojny. W tez za plany podboju sWlata rOJf} SIr: 
strony budowana byla jako sadyba Ze smakiem urzq.dzony byl Lancut: okres. Tak wir: c w r. 1327 kslf}z
a Tak np. w r. 1816 liczono katolik6w Cynl. Na mocy o1ej ugody miasto za- kotle balkaiiskim wciq.z sir: gotowalo w tych Ibach pruskich. Hans-Heinrich 
obronna, z drugiej zag jako mooe za- Z gustem przemeblowala sw6j Ksi
 slq.scy, wraz z nimi Leszek, odcla,jf} w Pszczynle 1152, ewangelik6w - mek I polowa powi8!tu pszczyii
kie- 
e do tego byla Europa przyzwycza.: pis
e ze Niemcy 
ci
Zaj
 
 wszy- 
meczek mysliwski. Zwlerzyny zaw- Daisy ksIt:'ZDa pszczyiiska. Tutaj nlc sir: w lenno krolowi czeskiemu :Jano- 1140, 
yd6w - 106. W r. 1873: kato- go przeszly w rr:ce nowej dynastli. Jona. stklch frontach, kledy ona WIedziala 
sze bylo tu pod dostatkiem. To tez ju
 n
e mia
a 
 gadanla. To b?la wi Luxembursklemu. Slq.sk Po raz lik6w - 2250, ewangelik6w - 1001 Fortuna jej rosla. Przyczynila sir: Slowem, blogostan, eldorado, sie- dobrze ze porz
OOie juZ bior
 w sk6- 
nemrodzl, kt6rny na polowaniacl1 
 dzl
ma jeJ .mr:za, jego przyjacl61- pierwszy odpada od korony polskiej 
yd6w - 341. W r. 1910 katolik6
 do nlej ,takre niemala czq.Btka pir:cio- lanka. Irytowalo nowq. panif} szpet- r
. czyz szpitale nie SIl- zapelnione do 
by zjedli, zjetdZali ,tu ze wszystklch myshwych I Jego :,uwerena, 
ilhel- i na przeciQ.g lat 80 wchOOzi w sklad - 4339 (70%), ewangellk6w - 1670 miliardowej kontrybucji francusklej ne urzf}dzenie szesciuset bez mala ostatniego miejsca? czy w Niem- 
stron. Nie tak dawno, przf:!glf}dajf}C ma II, k1;0rego takze zwabialy zubry kr61estwa czeskiego. W r. 1375, wci
z 
yd6w - 262. W r. 1930 katolik6
 po r. 1871, kt6ra zasilila pszczytiskie komnat w Kslq.Zu. Uwzir:la sir: prze- czech. znajdzle si
 ze SwIecl). w rr: ku 
stare roczniki krzywoszewskiego a kt6ry Jeali chodzi 0 dobry smak i w ramach lenna czesklego. wydzle- - 6104 (86%), ewangelik6w juz tyl- inwestycje. meblowal: wn
trza na sw6j gust an- choc Jednego chlopa zdolnego do no- 
"Sw1ata" sprzOO lat trzydziestu, na- estetykr: byl 
uJ?C
ym bar
arzyiicf}. lono ziemir: pszczyilsq z ksi
stwa ko 967 (14%). Od r. 1816 do r. 1931 Wsr6d low6w, piknlk6w, polowaii gle!ski. Szl? wlr: c z Londynu do da- szeniB; bron
? Ita jego .
traszliwa na- 
tknq.lem si
 przypadkowo na artykul 0 He wlr:c 
11}.Z (.
ak sq.dZll: moZna raciOOrskiego, wcielajf}c jf}. jako sa- Il
l: ewangelik6w spada w stosunku par force, zagranicznych wojaZy, wI- le
lego K;SlQ,Za cale paki i skrzynie gla 
lenaW1
l: do .Anglll! 
na to. ro- 
hr. Wielopolskiego, kt6ry opowiada ze starych IlustracJl) mial przepysz- modzieln
 "ziemi
 pszczyilskf}", do do katolik6w z 50% do 14%. zyt, bal6w, slodko I beztrosko mijaly l}-aJprzedmejszej porcelany, stare fa- zumle: tr: menawIsl: zrodzl
a truJQ.ca 
o swej wlzycie w pszczynie I 0 u- ne wn
trz
 w stylu anglelskim, dzir:- kslr:stwa opolskleg-o. I to wszystko mlmo drakoiiskich OOi I noce pan6w na Pszczynie. Nic Jansy Wedgwood, meble slynnych atmosfera kwatery gl6wneJ. 
strzelenlu zubra. Dla zwyklego sza- kl ksl
neJ Daisy, kt6!"a tutaj z dala 16 stycznia I 3 kwietnla 1407, to ustaw, kar, kontrybucji, szykan, prze- nie zdawalo sl
 mq.cil: blogiego pr6z- Chipp
e'.6w i Hepplewrnte'6w, z Nagle wleM: sensacyjna' Kaiser 
raczka Zubr, to prawdziwy 100 na 10- ad rozwiedzlonego mr:a;a i ?d syn6w, daty przelomowe. Pszczyiiskie po- sladowaii. Nle dai rady pszczyiiskim niaczcgo bytu. Alisci wybuchla woj- Wenecjl zWleroiad1a, z Francji wy- pragnie przenieM wchodnif} kwatert: 
terii. Nie wlem, co by dzi
 na ten p62mej doczekala. staroScl I smlerci, wraca do korony polsklej. Odbywa Otyliom I Ingeborgom ani Bismarck, na r. 1914. I Pszczyna nagle awan- roby Isewrskie. Na 8
oie ocalala do Pszczyny. Mq.z donosi ze nie wIa- 
los loteryjny powiedziat 
abliiski! 0 tyle w P
zczynle panowal do koiica sir: ,to uroczyscle 3 kwletnia, kiedy to an
 trzej dzlarscy panowle z Hakaty, sowala prawie do roli 
pka swlata. cala f,ura antycznych mebli rene- domo, czy ona br: dzie do pszczyny 
Tak czy owak byla Pszczyna przed duch pruski.. :Jan II raciOOrskl w orszaku idl).cym am p6tniej sam arcylotr dla:belskl, Przynajmniej na czas pewien. Wojna sansowych, kt6re sir: dot
d ponlewie- zaproszona. To jf} ubOOlo do zywego. 
wojnQ. po bialowieskim najwl
kszym Zamek, ostatecznle przebudowany z Krakowa do Pszczyny osadza. tutaj wcielony w Hitlera. LuOO
l: ezci tu- mlala zrazu przebieg nader pomysl- raly po zamkowych strychach. Sumy Czyz nie jest .panif} u siebie w do- 
rezet'Watem zubr6w w Polsce. B6r w r. 1735,.n?sl 
toli slady starej bu- na zamku swojq. maIZonk
, Helenr:, taj pamlr:l: zasluZonych proOOszcz6w, ny. Wilhelm II, czekajf}c aZ mu wler- to '
8;joilskie pochlonr:lo, ale przynaj- mu? Nie br: dzle sir: pytala 0 pozwol e - 
wspanlaly, sosnowo-d
bowy. Na tu- 
owy. I Slen .wJazdow
 I parterowe c6rk
 ksir: cia litewskiego Dymitra kt6rzy m
drze chronlli pszczytiskle ne giermkl w plkelhaubach przerQ.biq. mDlej wstydu n1e przynosllo. Wy- nie. To ona, Daisy, przyjmie cesarza 
tejszej plaskowej gleble wyborule 17Jby 0 gOtYCkl:h skleplen
ach jeszcze Korybuta. Toczyly sir: jeszcze czas owieczkl przed pruskim wilkiean. Ze drog
 na pola ElIzejskie i do Grano- trzeszczal na te wspanlaloSci oczy w Pszczynie, a nie odwrotnie. 
czuje sl
 niebosl
a sosna maszto- z XV W. m6WIq. 0 darwmej-szym po- pewlen rokowania z :JagieUf} doty- czc1f} wymlenia sir: po dzis dzieii naz- wltoj Palaty, nie chcial pr6rno tra- sam najjaliniejszy cesarz, bo tego na- :Jej wldok rozweselil Wilhelma. 
wa. chOO
eniu zam
zyska. :JakaZ '?:ar6
0 cZfi.Ce rezygnacji Korony z zleml wlska ksi
zy proOOszcz6w: dziekana cil: czasu w smutnym Berlinie. Umy- wet u siebie w Poczdamie nie oglf}- Ach, ta niezr6wnana Daisy! :Jak da- 
Mtastec.7Jko jak miasteczko - spIf}- w h.lstoryczneJ monografil Ludwika pszczyiiskiej na rzecz kslr:fnej He- Szafrafiskiego, :Jerzego Thielmanna, slil gl6wnf} kwater
 wschoOOif} ulo- dal. leko Auguscie do niej, nie m6wif}C 
ce nijakie ubogle. Ludn
l: (przOO Muslola (Katowice 1936), jak ze 8ta- leny jako legatu samodzielnego ale Mateusza Bieloka, a i obecny pro- kowa6 w Pszczynie (zubry, Zubry!). W niewielklm odstwie czasu przy- juz 0 marionetkach w kieckach w 
w
jnf} okoio 10.000) pracuje w oko- rej kron
kl k
cielnej, starannie p
- stanr:lo tylko na dozywociu. Pa
1 ta boszcz X. :J6zef Kuczera cieszy sir: od Przy tym ta urocza Daisy! Ilez wdzir:- szlo na swiat trzech syn6w: Hans- rOOzaju hrabiny von Trotha albo te- 
licznym przemysle. Ranne poclf}gI wadzoneJ przez proboszcz6w pszczyn- sprawnie tu gospOOarowala. Ustano- Ia:t dwudziestu na swym pooterunku ku, swoOOdy, naturalnoSci. Nie to co Heinrich (Hanzel), Alexander (Lexel) go czupiradla hrablna von Rantzau. 
rozw
 st
d robotnik6w do fabrykl skich, dalo sI
 to I owo z przeszl
ci wila starostwa, poczynila liczne fun- og6lnym szacunklem. te sztywne babsztyle, wytresowane i najmlodszy Bolko. Ka.Zdy inny: naj- :Jeszcze nie zdf}:i;yla rozpakowal: 
.buwia, do kopalii w
g'la, do prze- tego miasta i zamku wylowil:. dacje. Od nlej datuje sir: poczf}tek Obok dzialaczy duchownych :i;yli I damy dworu jego kochanej Augusty. starszy od dziecka juz objawial pych
 kufr6w, kiedy oznajmiono ze cesarz 
mystu wl6klenniczego. Rzf}d (dzislej- p6Znlejszego sarnodzielnego ksir:stwa dzlalali patrioci SwIeccy: nleocenlony Umrzet mozna z nud6w w Potsdamie. i butr: pruskf}. Lexel mial duszr: ro- pragnle widzlel: ksi

 Daisy. Nie 
szy) poczynil tu ogromne inwestycje, DVNASTIA OBC
, LUD SWOJSKI pszczyilskiego. Karol Miarka, poeta :Jan Kupiec, Wszystko sir: dobrze sklada, Hansa mantycznf} I jakby slowiafiskq.. Be- wypadalo dal: mu czekac. Pobiegl a 
I przemysl rozwija sir: calq. parQ.. Pierwsza wzmlanka 0 Pszczynie Po jej lmliercl nastl).pll chaos. W tw6rca pierwszych ludowych czytel- Heinrlcha XV mianowal swoim adiu- niaminek Bolko najwlr:kszy budzil nie- wlr:c schodami na plerwsze pir: tro , 
Zamek, tak sarno jak w Laiicucie, nooi datr: 1303 i znajdujemy jf} w r. 1474 awanturnlczy Waclaw ks ryb- ni, Krystlan Szenel, wydawca "Ty- tantem, nic wlr:c nikogo nie 
dzie pok6j. kiOOy na podescie nieznosna hrablna 
mieac1 si
 tuz kolo rynku. OOOk ko- dokume!lcie ks. Przemyslawa. 0 in- nicki przefrymarczyl Pszczyilskie w godnika. Polski ego" w trudnych la- klulo w oczy. Na rozkaz ojca wszyscy trzej 00- von Trotha zwr6cBa jej uwagr: ze ma 
{!C161 paraflalny pod wezwaniem nych ml
teczkach powlatu pszczyf1- lenno kr610wl w
glerskiemu. Macle- tach 1842-1846. Na wolowej sk6rze Rozbil wir:c Kaiser kWater
 na zam- byli studla. Wsr6d jr:zyk6w, kt6rymi na sobie jasnq., kr6tkq. suklenkr:, pod- 
Wszystkich awl
tych. Prawle ramir: skiego, Jak 
dzin:r, Pawlo
ice, sq. jowl. Wydzierajq. je sobie z rQ.k cze- nie spisaloby sir: nazwisk tych, kt6- ku pszczyilskim. Przed poluOOlem we mleli wladal:, znalazl si
 takze pol- czas kiOOy etykieta wymaga... 
w ramir: - zb6r ewangellcki. Trady- nawet . sl
y dawnlejsze. Pie:W01!ly si, Wr:g-rzy, wreszcie awanturnicy po- rzy m
Znle wzi
li udzial w powsta- trzech z Hlndenburglem I z Luden- ski, chociaZ kaducznie kaleczony pru- - Deh nic nie szkodzi, - wtrQ.- 
cyjny ratusz. :JeOOa nr:dzna restaura- pszczynskl gr6d k
sz
elaiiski n
e mlal sJedniejszego autoramentu, jak np. niach slf}skich; w trzeeim walczyly dorffem OObywali narad
 nad ogrom- sk
 wymowq.. Mali chlopcy - maly cBa stojf}ca hrabina von Rantzau, - 
cyjka. :JOOna opustoszala kawlaren- ani ch
akteru mlsYJnego, am kolo- nlejaki Aleksy Turzo, kt6ry nabywa dwa pulkl zloZone z samych miesz- nq. maplj. rozpostartf} na stoll' w ga- lUiopot, ale doroSld - znac:m.ie wi
- to I tak nie potrwa dlugo. 
ka. ot I wszystko. Tylko w niedziele l}-izacy
nego. Na powstanle jego zlo- 
r.lemlr: pszczyiiskq. w r. 1517. Parwe- kailc6w ziemi pszczyiisklpj. blnecle, ale wkrotce zajr:cle to znu- szy. W 16-m roku :i;ycia Lexel, nle Ksir:Zna Daisy spojrzala na nie z 
t w swlr: ta rynek sir: oZywIa. Krecf} zyly Sl
 dwa, jak sir: z
je. .czynnlkl: niusz ten polozyl jednak wipll' 7.aslug- dzBo pomazailca. Wir:c wsadzlwszy wiedziet za czylm wpIywem, objawil polltowaniem. Te Idlotki ani przy- 

 jak tuki samoc.hody. 0 mUT ple- 1) ochrona.s7Jlak6
 kUPlecklCh, kt6re dla 
zwoju nowego nabytku. Zakla- P
PEK A\VIA'l'A na glowr: mysliwski kapeluslk ozdo- nl z tego nl z owego, ze przechodzi puszczaly, ze jej rozmowa z Kalserem 
banil oparte setk1 rower6w, Parafia- tr:dy przpblly soble drogr:, I 2) od- da plerwsze kslr:gi zipmskle, wprowa- Ostatnl z rodu Promnic6w, :Jan blony 
kiem pl6rek z kupr6w dzi- na katolicyzm i zrywa z nauk
 Lu- potrwa bite trzy godziny. Mimo tl'j 


TAJEMNICE 


PSZCZYNY 


W 1ST ANIE jakim takim zostaJy nie odziani odSwI
tnie wszczynajq. w 
jut u nas tylko zabytki zupel- gospodzie pogadu:,zki, w kiookach 
nie ISZCzf}tkowe. Najc
iej gole mu- "Ruchu" zaopatruJf} sir: w gazety, w 
ry, ezklelety, kikuty. Nec locus ubi budce fundujq. maluchom "lizakl", 
zamek kr6lewski w Warszawle fuit. sk6rk
 panleiiskf} i dropsy. :Jedyne 
Krasiczyn sir: wali i rozsypuje. W kino nie budzi szczeg6lnego zacieka- 
Brzegu slf}skim paml
tny jest skan- wlenla. U jedynego na rynku foto- 
dal z wywozem antycznej' cegly. Plr:k- grafa spoglq.dajf} zza oszklonej wi- 
ny Paczk6w jeszcze dziS co grzeczniej- tryny lubicimie-mdlo uBmiechnl
te 
- 
si cudzoziemcy zowlf} polsklm Carcas- by nowooeiic6w w mirtowych wia- 
sonne. Zamek w Ksiq.tu (ooZe FIlr- nuszkach, jedwabnych wst
eczkach 
stelnstein) kolo Solic, to straszydlo w k
apie i w blaszanych Clemnych 
pir:ciusetpokojowe, tiWleci pustkaml, garmturach. 


cll}.Zenie okolic przeludnionych, po- 
trzeba stworzenia mlejsklego rze- 
miosla wlaSnie do obslugl karawan 
handlowych. W tym w
le krzyto- 
waly si
 wlelkie trakty handlowe 
ciq.gnq.ce na Prag
 czeskf}, na Raci- 
OOrz, Nys
, Wroclaw, O
r:cim, Kra- 
k6w. Mlejscowe moczary, stawy, je 
ziora., bagna daly osadzie nazw
: na 


. 
." 
 'r
 .. 
, 
.. 
, .... , 
. 
 
": 
 
 
-
) 
f J 


- 
'.' 


" 


\' .It ..... 
'\ '" 
,'(1k . 

'o.' 
,.Jy'J_ 

 - 


';1 
,

 


s 

 



 


"A 


s 

 

 
11 
S 
11 
V 
11 
V 
S 
g 
b 
d 
c 
n 
r- 
z 


.... 


," 
 


I !.1_I"'w ,. -a_I .-1. 
JIIIrL-.-I-II"11 

 


" 




 


- 


I 
t 


Hans-Heinrich XV, 
ksUl-Z{I pszczyiiski 


Palac w P8zozynie 


, 
'S
 


, 

r 
. , 


. 


jM t \ 
J , 
. . 
, - 



 

 
L, N 
 
)'0.... if r1. 1- ' 


I 


.. 

. 


Fotografla Wilhelma II z wla- 
snor{lCZJUlo dedykacja)., Z okazji 
urodzenia sie drugiego syna. 
ksi
stwa p8zczytiskich 


..... 


II 


... 


Salon w Pszczynie, ktliry w Jata.ch 1915-191"1 zajmowlli Wilhelm II 


" 
n 
p 
d 
v 
P 


v 
" 
g 
k 
v 
P 
F 
s 
k 
d 
t: 
c 
n 
It 


I 
r 
l- 
t 


l 
( 

 
, 
I 
, 
I
>>>
WIADOMOSCI 


13 


Nr 925/926, 2,2/29 December 1963 


bliskich, dOZy'Wala samotnie swolch 
dol. 
Pan na Pszczynle pOOlubU tymcza- 
sem malutklj. cudzoziemkr:. Byta pra- 
wie 0 lat 40 od mego mlodsza. Oezo- 
lamiajlj.co pir:-kna Clotlldita de Silva 
y Gonzalez de Candamo, c6rka mar- 
kiza AroicoUar, oliwkowa brunetka 0 
drobnej n6Zce, dla cel6w sobie tylko 
wiadomych zapragnt;!la zostac dzie- 
dziczkQ. na Ksll}.iu i Pszczynie. Gdyby 
nie jej pochodzenie, mOZna by bylo 
przypu
clc, ze to mit;!dzynarodowa 
awantumlca. Nledaleka przyszloS6 
miala pokazac ze nawet najbardzie) 
wyraflnowana kobieta nlezdolna jest 
oprz
 si
 glosowi serca. 
W clQ.gu pierwszych lat powo- 
jennych wszystko ukladalo sir: jak 
najleplej. Stosunki Pszczyny z rZQ.- 
dem polskim byly nlenaganne. IDte- 
resy majq.tkowe rozwijaly sit;! pomy
l_ 
nie. ZaloZono w Warszawie przedsta- 
wicielstwo pszczyDskich kopaln wr:- 
gla i obszemQ. skladnict;!. Takie sarno 
biuro, gl6wnle do handlu ze SzwecjQ., 
otwarto w Gdailsku. 
Kryzys gospodarczy na przelomle 
1929/1930 fatalnie odbll sir: na 
pszczyDskich interesach. Nle bez 
wplywu byly tu takZe ulegajl}.Ce 
zmianie stosunki polityczne. W Niem- 
czech r6s1 na sUach ob6z nacjonali- 
styczny. Niemleckie sfery kapitali- 
styczno-obszarnicze uznaly te naleZy 
go wszelklml sposobaml poprzec. 
Finansowali Hltlera magnaci Ruhry 
I Nadrenii, nle podobna bylo wym6- 
wit sl
 od tego tak2;e obsza.rn.ik.om 
wschodnim. 
. Najstarszy Hanzel ani chwili sir: 
me wahal. :Jest wprawdzie obywa- 
telem polskim, ale jest takte i nie- 
mlecklm. :Jego r6d I jego krew winne 
51}. caS Nlemcom. ZgodzH sir: zostae 
prezesem Volksbundu. Na poz6r wy- 
glQ.dalo to niewinnie, ot, taki soble 


o t.zw. "Polenkrankheit". I znowu wykroczenla lub zbrodnle nlemale, rzyciele oslq.gn
li nakazy aresztowa- 
nasuwajq. sir: tu wq.tpliwo
ci, gdzie jeZeli stary pan dojrzal w nich zna- nla utracjusza "celem zmuszenla me- 
znajdowala sir: granica mi
dzy uczu- miona oblr:du. go Brata do zlotenla przy
it;!gi wy- 
ciami narodowyrnl czy sympatlami Wydzledziczyl najstar.szego syna. jawlenia majQ.tku". Nakazy areszto- 
politYCZl'lyml a kultem Zlotego ciel- W jego obronie stawala t
ciowa, pa- wania mialy pojawit sir: w urzr:dowej 
ca, gdzie konczyl si
 nacisk pewnych ni Schonborn, ale nawet jej proSby prasle niemiecklej 13 i 27 stycznia 
wladz rZQ.dowo-partyjnych a zaczy- nie mogly odmienit decyzji ksir:cia. i 16 marca 1936. Bolko, 
Igany 
nala zawl
 Kaina do Abla. Prasa rzeczywlScie uzywala soble na przez wierzyciel1, chclal przez Gli- 
Nle braJdo w calym konflikcie Hanzelu jak na Iysym konlu. Uznal wice umknQ.e do Polski. wtedy to 
rodzlnnym moment6w tragiko-kOlli- w koncu za niezbr:d.ne oczyszczenie wlaanie, 20 marea, aresztvwano go 
cznych. Bolko mial z CIotildltl). troje sir: z zarzut6w. Wybral formt;! 1Istu na lotnlsku. Zwolniony z wlr:zlenia 
dzleci: :Jolantr:, Beatrice i Bolka. 0 otwartego, kt6ry mu ktos ze znajo- - konczy sw6j list Hans-Heinrich - 
najstarszQ. :Jolantr: toczyl si
 sp6r mych Polak6w ubral w poprawnq. na przybyl do Pszczyny, gdzlp nabawll 
mir:dzy starym panem I synem. stary og61 polszczyznr:. sir: zaratllwej choroby, z kt6rej jut 
pan nastawal na to te :Jolanta nle List, datowany w Londyn1e w lu- nle wyszedl. 20 kwietnia 1936 s.p. 
jest jego wnuczkQ., tylko c6rkq.. Mlo- tym 1937 i tam drukowany, rozeslal Brat m6j zmarl". 
dy pan upleral sir: zaS przy twierdze- Hanzel wszystkim waZniejszym re- Wszystko to byloby plr:kne, gdyby 
niu te to jego, Bolka, c6rka a nle dakcjom polskim I postaral sir: 0 to bylo prawdzlwe. Nie Zyjemy wszak- 
przyrodnia siostra. zeby dotarl on do wladomoSci wla
 te w epoce wlktorianskiej za Dlcken- 
Hitler jut od paru lat dzieriyl ca- najwyZszych. sa, kledy za dlugi pakowano ludzl do 
lq. wla
. Gestapo tropilo rzeczywi- clupy. I po c6t mial Bolko skladac 
stych i urojonych wrog6w Ueber- LIST OTWARTY KSq:CIA JANA jaklj,S przysl
gt;! 0 swym stanle ma- 
menscha. HENRYKA X\'U*) NA PSZCZYNIE jq.tkowyrn, kiedy wr6ble na dachu 
I znowu natykam si
 na lukr:, kt6- wiedzialy te jest spadkoblercq. jedne- 
rej wypelnie w Zaden spos6b nle po- "W ostatnlch czasach w szeregu go z najbogatszych ludzl w EUI'Ople? 
traflt;!. :JakQ. rolr: politycznlj. odegrali plsm polskich pojawlly si
 oszczercze I od kledy to zadaniem Gestapo jest 
Hanzel, Lexel i Bolko? Co bezpo- artykuly skierowane przeciwko mojej tropienie opornych dlUZnik6w? I 

rednlo doprowadzilo do nowej tra- osobie. :Jut sama sty1lzacja tych ar- skq.d wreszcie natychmiast po powro- 
gedii rodzinnej? tyku16w, jak terl; napastIlwa a rne- cie do domu ta zara.tliwa choroba, 
M6w110 sit;!, te starszy brat wsku- wybredna tr
e awiadczQ. 0 nisklm skoro nikt inny z domownik6w na 
tek ruiny flnansowej Pszczyny, do poziomie moralnym zar6wno auto- niQ. nle zapadl? I co wreszcie znaczy 
kt6rej sam miaI doprowadzit, ponad r6w, jak ter}; insplrator6w kam,panLi owa podejrzana blizna z lewej strony 
miarr: wspierajQ.c boj6wki hitlerow- wszcz
tej na lamach prasy bruko- na szyi denata? I jakiet to zastrzykl 
skie, pozbawil apanaZy obu mlod- wej". dostawal Bolko w Moablcie? 
szych brae!. prawda te Bolko Zyl nad Dalej pisze, It chce unlknq.e po- Na te pytania Hans-Heinrich nle 
stan, ale mlal przeciez troje malych w6dztwa 5I}.dowego 0 oszczerstwo. odpowiada. W swych ostatnlch slo- 
dzlecl I nawet jego lekkomysInooe nie Wybral tr: form
, zeby oczyscie si
 waeh ujmuje to w stylu protok6lar- 
zasluglwala na to zeby go wyzuc z z nastr:pujI}.CYch zarzut6w: nym. "Pogloskl, jakobym mlal do- 
nale:i;nych mu dochod6w. 1) nielojalno8l w .stosunku do pail_ pu
cie sir: jakiej
 polityczneJ denun- 
Dzialo si
 to wlosnq. 1936. Bolko, stwa polski ego, a nawet zdrada sta- cjacji wobec wJadz I1lemlecklch i tym 
kt6ry bawU w Niemczech, postawia nu; spowodowat zaaresztowanie mego 
nagle szybko wracac do Polski. Mial 2) rrarzut, jakoby byl spraW'Olo u- Brata - sq. wymys1:em r6wnle nl- 
mu towarzyszye w podr6Zy ojclec, padku gospodarczego d6br pszczyti- skim jak klamliwym I bezsensow- 
ale w ostatnlej chwill sir: rozmy
lU skich; nym". 
i powr6cil innQ. tra5l}.. Bolko na lot- 3) oskarZenle go 0 to, ja.koby Kiedyt wla
nie i okoUcznoScl i licz- 
nisku w Gliwicach oczekuje samolotu "przyozynil si
 do zgonu 
.p. Brata nl 
wladkowle stwlerdzajq. cOO 
 
lecQ.cego do Katowic. W pewnej 00- Bolka hr. Hochberg". przeclwnego. Hans-HeInrich uwlklal 
leglooci towarzyszy mu wspomniany Oto jego odpowledZ na zarzut sir: w poUtykt;!. Mial wyraZne Instruk- 
juz pan Kazimlerz C. (kt6rego Zona plerwszy. cje, jak postt;!powae. Nle motemy po- 
nb. pelnila funkcje sekretarki ksit;!- Owszem, byl prezesem Volksbun- suwac sir: za daleko i oskarl:a.e go 
cia). Oto relacja, kt6rq. uslyszalem duo Nie wldzi w tym nic zlego. Powo- 0 chr:t pozbycla sir: jednego ze spad- 
z jego ust. luje sir: prey tym DR konwencj
 ge- koblerc6w ojca, ale Ze dopo'Tl6gl nie- 
- :Jeste
my na lotnisku w Gliwi- newskQ. z 15 maja 1920 w przedmio- mlecklej poUcj1 politycznej do usunl
 
cacho Bol'ko pogwizdujQ.c przechadza- cle wzajemnego zyczliwego trakto- cia prawdziwle lojalnego obywatela 
sir: po chodniku. Cmi papierosa i nie- wania mniejs
cl narodowych. Wla- Rzeczypospolitej Polsklej. 7-daje sir: 
clerpllwl sir: ze jego samolotu nie wI- 
nie ten stan rzeczy bion}.c pod uwa- I1le ulegat WQ.tpliwo
ci. Skq.dZe zresz- 
laC. Dochodzllo poIudrrie I slonce moc- g
 przyjQ.1 to stanowlsko w przeko- tQ. r
ny ojciec zmuszony byl do 
no grzalo. V:' poblitu. widzialem trzech nanlu ze br:dzie m6g1 przyni
e ko- tego, zeby syna wydziedz1czye i eufe- 
pan6w sto)q.
ych 
lleruchOllo, z rr:- rzysc w zakresie ulotenia harmonlj- mistycznle przyplsae mu chorobr: u- 
kaml w kleszemach. Ukazal sir: nych stosunk6w mi
 lUdnoaciQ. myslowlJ? Syn w rodzlnie wplywowej 
wreszcie samolot, z3;toczyl luk I glad- polskQ. a nlemieckQ. na SIQ.sku. "Ni- nle jest zlodziejem, tylko clerpl nn 
ko zrolow:;1 na pod)ezdzi
. Bolko po- gdy przy tym nie zapomnialem 0 kleptomanir:, a zbrodnlarz nle Jest 
machal ml dlomq., ChWYCll sakwojat tym te jestem obywatelem Rzeczy- przest
pcIj., tylko wariatem. 
I ruszrl w stronr: .schodk6w. Trzej posrolitej Polskiej" _ dodaje zaraz W niespelna dwa lata po tych wy- 
p
noW1e poszU za mm. Za
rzymalem lojalnie. Nie widzi w swej dzlalal- darzenlach umarl stary ksl
 
SIr: i usly
al
 wyratme;, "Graf nooci nlc, co by w najmniejszej mle- pszczyDski. O
loszono drukiem spe- 

ochberg, Sle smd .v
rhaftet . Bolko rze swiadczylo 0 cht;!ci dzialanla na cjaIny.ceremonlalny program uroczy- 
SIt;! stawlal. Wt
y 1 )a rus
wl
m mu szkodr: paiistwa polskiego. Zarzuco- stooci zalobnych, w kt6rym cz
e pol- 
na pomoc, pyta)q.c faeet
w Jak
m pra- .no mu Ze w londynskim ..TiJnes"ie ska krzyzuje si
 z niemieckq.. Tak 
wem... Ale um!lklem, kledy uJrzalem wydrukowal list, w kt6rym oczernil: ch6r "Lutnia" odSpiewala gremlalnle 
groZne piec.zr:cle Gestapo. . POlskr: i panujI}.Ce tam stosunki. Wy- pie
ii "Spljze jut po twoim boju", 
."Trzyrnah go . ze dwa m!eslQ.ce. jaSnia zatem, Ze list jego zamiesz- a znowu konkurencyjny ch6r nlemlec- 
Kledr I?rzyszla wI
0!lloSe 0 Jego .u- czony w "TiJnes",ie 7 wrzeSn1a 1934 k
 ..Cecylia" gromkim glosem odbr:b- 
wolmemu, stary k
lQ.zr: 
azal ml )e- bynajmniej Polski nie szkalowal. Za- n
1 "Up
er de!! Stemen". W pogrze- 
chae znowu do Ghwic, zebym towa- mieScII go tam z powodu meiicislego ble. udzlal WZlr:JO duchowletistwo ka- 
r
yszyl 
owi. Tam go t
 na lot- sprawozdania w sprawach podatko- tohckie z proboszczem pszczy1iskim 

1;Sku powItalem, kledy wysmdl z ber- wych kslt;!stwa. Nie wypowladal w X. Bleloklem, a takte duchowlenstwo 
Imskiego sarnolotu. Wy¥l9-dal paskud- nim Zadnych poglQ.d6w osobistych ani ewang-elickle. Ceremonia zaczela sir: 
nle.. Blady, chudy,. wyclencz?ny. Zau- opinii. Przytoczyl tylko stanowisko 0 g,?dz. 2.30 pp. (7 lutego 1938) a 
w
zylem bi3;lQ. bhzn
 na )ego szrt. profesor6w Alliza z ParyZa I Scelle skonczyJa 0 
mroku. Po czym wy- 
NI
 tracU )e
nak humoru: POW1e- z Genewy, kt6rzy na jego proobr: wy- strzelono trzy saluty Rl'matn.ie. 

I
I kr6tko, rz;e go trzym
h w Moa- razili swoJe zdanie w sprawach po- . Tak zRzedl z widownl ostatnl kslQ.- 
b!cle. Potem klepnl)l mnle 
. calej datkowych Pszczyny. Wreszcie w Zt;! na Pszczynle. Nastr:pcy zaczr:U 
s:ly po plec
h i wrz
snQ.l: "Hor mal, lI
cie tym autor daje wyraz pragnle- b6j ? intronlzacjr:. Ale nlm go zakoti- 
h
be
"casimlr, 1st die WOOka schon niu, aby wzajemne stosunki mlt;!dzy czyh wybuchla wojna. 
kuhl. . . ludnooclQ. polskQ. a nlemieckQ. na SIQ.- 
..Stary kazal mi potem J
chae ze sku uloZyly sir: harmonijnie. 
skargQ. do ambasadora .Llpskiego.. A oto jak sir: hr. Hochberg uspra- 

en 
eslal mnle do Goennga, Goe- wledllwia. Kryzys, tylko kryzys, kt6- 
rmg me chclal 0 niczym slysz
. Ty- ry wstt"Zlj.SllQ.1 swiatem w lataeh 
leSmy tylko wszyscy wledzieU ze to 1929-1930, spustoszyl gospodarkr: 
robota Hanzela... pszczyiiskQ.. On, Hans-Heinrich, nle 
"Ledwo 
lko z)awil SIr: w dOllu, zaclQ.gal zadnych "polltycznych" kre- 
popa
1 w ':1t;!Zkq. ohorobr:. Stary spro- dyt6w z oslawlonej "Osthllfe". Ow- 

adzll. naJlepszrch lekary:y 
 Wied- szem, korzystal z kredyt6w w ban- 
ma. Nle .potraflli poStaWle 
lagnozy. kach zagranicznych, ale dlaczego to 
OrzekU ze to 
trucie kI"Wl. Pytano uczynil? W tym miejscu p'zwala so- 
B?lk.a, co za bhznr: ma 
a. 
yi. M6- bie mlody dzledzic pszczyny na ma- 
wII. ze go bolala w Moablcl; 1 ze mu lutkq. zl08liwooe: "W jednym, jedy- 
roblono zastrzyk. Zastrzyk. Z czego nym wypadku zarzQ.d d6br i intere- 
z
trzyk? Tego nle potrafU powie- s6w ksir:cia na pszczynie wyda.tkowal 
dzl
. . . . pewnq. sumr: na cele polityczne, a 
"W me
elna mleSll}.C po powrocie mlanowicle wtedy, kiedy ZwiQ.zek 
umarl. Mlal 26 lat. Al
. 27. W o
- Hutnlcz0-G6mlczy w Katowlcach 
s


 pogrzebowyrn naJPle.r:w loka)e spowodowal adminlstracj
 do wpla- 
wI
zl
 na :w 6zku sparahzowanego cenla pokaznej sumy na cele partii 
kSlt;!cla, za m
 postr:powal we. fraku, prorZQ.dowej". Wlemy, jak sir: nazy- 
w czarn
ch zalobnych. 
wlczkach wala ta partia prorzq.dowa. Ale flnfa 
Lexel, wlodQ.c pod r!lI11l
 ukrytl). pod jest zrt;!Czna. Nie tylko nle wspoma- 
gr:stQ. krepQ. CIotilditt;!. . . galem Niemc6w na Slq.sku, nie tylko 
"Pogrzeban? . 
o proW1zorycznle w nie przekazywalem zadnych sum na 
parku pszczynskl!ll tut nad sta
e
; hltlerowc6w cele polityczne, ale od- 
potem trumna ml
la 
yt pr
e
lezlo- wrotnle: zmuszony bylem poprzee 
na do krypty rodzinne) w KSIQ.zo. Ale B.B., choclaz interesy moje juz 00- 
rz';Cz 'p?szla w OOwlokr:, .1 
lko do kaml robUy. 

I
 dma .spoczywa w clemu sosen Co dotyczy jego roli pelnomocnika 
I m
rze
 pod s
romnyrn, prostym ojca i rabunkowej gospodarki w 
krzyz
m 1 pod tabhcq. ma:murowQ. na Pszczynie, jest to wlerutne oszczer- 

t6re
 wyryto herb hrablowskl, jego stwo. DoglQ.dal interes6w starannie, 
Imlr: .1 nazwls
o. . a te nadmierne podatki skarbowe 
"Kledy unue
al Jego dzieci byly nlszczyly substancjr: i ogranlczaly 
male. :Jolanta !Dlala 6 lat, Beatrice - produkcjr:, to juz nle jego wlna. 
4 latka, a na)mlodszy Bolko - nie- :Jeteli chodzi 0 ostatnl spoar6d sta- 
spelna 
k. wianych mu zarzut6w, to takze trak- 

a smlerc gwaltowna nabrala w tuje go jako zwyJde oszczerstwo. 

wlecle rozglosu. Prasa, .w szczeg61- "PrzyplsujQ. ml, jakobym mial spo- 
nos
i polska p
asa, ma)q.c
 najlep- wodowac przy pomocy niemieckiego 
sze mformacje, )awnie oskarzala star- Gestapo zaaresztowanie i osadzenie 
szego brata. Tak mu tym dopiekla w wlt;!zieniu 
.p. mego Brata, Bolka 
te Han
-Heinrich (syn) czmychnq.1 hr. Hochberga, kt6ry podczas pobytu 
do Angh!. w wir:zlenlu mial nabawie sir: choro- 
Stary kslQ.z
 oslwial i zniedolt:Znlal by, jaka rzekomo sprowadzlla go do 
do reszty. Po pozbawleniu plerworod- grobu". 
nego syna pelnomocnictw majq.tko- Na ten cir:Zki zarzut odpowlada 
wy
h, po przejrzeniu kslq.g, nie m6g1 Hans-Heinrich jak nastr:puje: 
uWlerzyt, do czego si
 tamten posu- "Kwestli nle ulega ze w stosunki 
nQ.1. Teraz jeszcze oplnia publiczna 
.p. Brata mego z najblizsz
 rodzinq. 
pomawia Hanzela 0 bratob6jstwo. wkradl si
 rozdZwir:k, kt6ry w r6t- 
Czy nie wladczy to wszystko 0 nlk- nych stopniach natr:tenia trwal at do 
czemnooci Hanzela? A mote po pro- chwill przedwczesnego zgonu mego 
stu postradal on zmysly. Oto list z nleszczt;!
liwego Brata. U podstaw te- 
wlasnorr:cznym podpisem .!ana-Hen- go rozdZwir:ku leZy dramat rodzinny, 
ryka XV, ksl
cla na Pszczynie, do kt6rego nie uWaZam za mozliwe w 
Alexandra, plsany na Zamku 15 IIpca tym mlejscu Ollawlae. Zaznaczye tyl- 
1936. W przekladzie brzml on jak ko pragnr: ze dramat ten nie wywo- 
nastr:puje: lal jaklegokolwiek wrogiego ustosun- 
"Drogl Lexel! kowania sir: do 
.p. Brata zar6wno 
"Z wlelu strOll dochodZQ. mnie glo- ze strony mego czclgod.nego Ojca jak 
sy, 
t6re napelnlajQ. moie gl
bokQ. tez i z mojej strony". 
troskq. 0 stan Twego starszego brata. Brat jego, pisze dalej, dostawal 
:Jego dzlwna postawa takze w sto- apanaZe, jak kaZdy z nich. Nlestety, 
sunku do mnie, pozwala niestety byl zbyt nlepowsclq.gliwy w swych 
przypuszczae, ze jest on zagroZony wydatkach, narobil dlug6w i 
cigali 
chorobq. umyslowQ.. 0 ile coo podob- go wlerzyciele. On, Hans-Heinrich, 
nego powt6rzy sir: jeszcze za mego chcial wlelokrotnie przyjsc bratu z 
zycla, br:dr: zmuszony w interesle pomocQ. finansowQ. i prosil go 0 spo- 
Rodzlny wyclQ.gnQ.C OOpowlednie wnlo- rzq.dzenie listy dlug6w. Al
 tej listy 
ski. Tobie polecam podJQ.c po mojej nle otrzyrnal. Doszlo do tego, ze wle- 
smlerci niezbt;!dne kroki na wypadek, 
gdyby wystQ.plla u Hanzela choroba *) W rodzlnie hr. Hochberg6w; 1st- 
umyslowa, a to w celu ochrony Ro- nial zwyczaj nadawanla synom no- 
dzlny przed jej nastr:pstwaml. Tw6j sZQ.cym imir: Hans-Heinrich numer6w 
Daddy. Hans-Heinrich FUrst van w kolejnooci dat ich urodzenla. Ko- 
Pless, den 16 :Juli 1936". lejnosc ta nle miala nic wsp61nego 
Wlasnort;!cznie zaadresowal kopertr: z kolejnoociQ. dziedziczenla tytulu 
koplowym 0I6wkiem: S. H. Alexander. kslt;!cla pszczynskiego przez glowt;! 
Kopel'ta byla w Zalobnej obw6dce; na rodzlny. Hansem-Heinrichem XVI 
odwrocie mitra I po polsku: Pszczy- byl stryjeczny brat trzeciego ksir: cia 
na. pszczyDsklego, urodzony w r. 1874. 
Dzis. trudno dociec, co starego pa- Hanzel, urodzony w 1900, otrzymal 
na tak rozsierdzllo: czy nlebezpiecz- Imit;! Hans-Heinrich XVII, urodzony 
na, prohitlerowska polityka Hanzela, za
 w 1905 syn Hansa-HeInricha XVI 
czy jego rujnujq.ca gospodarka, czy zostal ochrzczony Hansem-Heinrlchem 
skandaliczne glosy prasy Swiatowej, XVIII. (Informaeje te zawdzlr:cZHfil 
kt6re na starszego brata wskazy- uprzejmo
ci kolegi Andrzeja KlOllln- 
waly jakQ na Kaina. M\lsialy to by: ka). 


Nie bez jej wplywu pozostal 8to- 
sunek pana na Pszczynle do ich pol- 
skich wasali: sluzby, g6rnik6w, leiini- 
k6w, gorzelanych, tkaczy, cukrowni- 
k6w i zwyklych chl0p6w. W por6w- 
naniu z innyml feudalami pruskimi 
pan na Pszczynie najmniej moZe da- 
wal powOO6w do skarg i pretensji. 
Huczne im nawet wyprawial gwiazd- 
ki. Ale, jak sir: wyrazll wsp6lcze
nie 
wybltny mQ.z stanu, bylo to wiadro 
w6dki kt6re hojnQ. r
kq. daje na 
wi
 
ta swym poddanym obszamik, same- 
mu cll}.gI1q.c 00 nich cysterny. 
Ksi
a Daisy dobrze zapisze sir: w 
pamit;!ci Polak6w. Kpl z Kaisera, kt6- 
ry - jak ksit;!Zna notuje w swolm 
dzlenniku - oszpeca Poznan wzno- 
8ZQ.C w nim zamczysko dla "zaim- 
ponowania" Polakom. Ona sarna ch
t- 
nie korzysta z uslug Polak6w. W 
szpitalu berlinskim blerze sobie pie- 
lr:gniarkr: polkr: kt6rq. bardzo lubi, 
takZe jej osoblsta sekretarka, pani 
Clemit;!tyna, to rodowita SIQ.zaczka- 
Polka. 


, 


1 


..... 
-- 


. -' 




:'t 


.
,.
 


". 


.r-; #I"" 


_.'- 


-. 


Bolko hr. Hoc,hberg w trumnic; na szyi widoczna biala blizna 


1J. hU 1".. 


skandalicznej antyprotok61arnej klec- 
ki. 
Ale zawi
 nie 
pi. Otoczenie ce- 
sarza nle moglo znie
e przy jego bo- 
ku znlenawidzonej Anglelki. Z calQ. 
pewnoaclQ. musi bye szpleglem. Po- 
mySlet tylko, jaka zgroza: angielski 
szpieg w kwaterze gl6wnej. C6Z dziw- 
l1ego ze Anglicy zaczynajQ. nam da- 
wac lupnla. Nasi chlopcy krwawlQ. 
na frontach, podczas kiedy ta prze- 
wrotna Anglelka (wszyscy Anglicy 
51). przewrotni) bezkarnie wydaje An- 
glikom tajemnice niemleckiego szta- 
bu generalnego. 
Okazja do jawnego oskarten1a na- 
darzyla sir: niebawem. Kilku przyja- 
cl6l zaproponowalo jej zwledzenie jed- 
nego z oboz6w jenc6w brytyjskich. 
Naturalnie wyrazila zgodt;!. Kazala 
zapakowae do samochOOu kosz z pro- 


do nocy. W Izble Pan6w kslQ.
 
pszczynski nie podzielal blsmarckow- 
skiej, cesarskiej czy hakatystycznej 
polltyki antypolskiej. Nie zdjlj.l prze- 
cieZ z mur6w zamku w Ks1Q.Zu orl6w 
piastowskich. Nie wiem, czy dla tak- 
tyki czy przez snoblzm sam znal jr:- 
zyk polski, choclat doat po lebkaeh, 
i jak juz wiemy, i synom kazal sir: 
uczye polski ego. 
:2;ywsze, bo I towarzyskle I przyja- 
clelskie stosunki z POlakaml, a szcze- 
g6Iniej z Polkaml, lQ.czyly ksir:Znr: 
Daisy. Ta c6ra dalekiego Albionu 
prawd
 m6w1Q.c niewlele mlala pojr:- 
cia I wyobraZenia ani 0 Polsce, kt6- 
rej przeclet na Zadnej maple nle bylo, 
ani 0 Polakach, kt6rzy na terenle jej 
ksir:stwa mieli bye jej wlernyml pod- 
danymi. Serdeozna przyjaZn lI).czyla 
jq. z EltbietQ. z RadziwHl6w Potockq., 


--, 


.,. 
 w_ .... Idr ....1.... 
.. '11 dllt.ldt P"IIe ..... _ .. 0.......1.... 
..n.IZ-... II1te... "'ftII nnu........ , 
.
 atM\ell-W. __ air ........ IUS 
1eU...... n...t.
' art_. .... .. _.u. 
.-tnsc- r.u.. 
. .... 
I" ...,. Idle .s.... ..rwt.... .. __s.- 
Jo.ke..... a.u...te.1l_ ..uu. 1.1, s. ra...... ... 
-.ntl p,,"-- 
 aw-. 
.Mr J..fllltA ..,.. ......
 01,.. .u. .... 

 ...,,"'" - ......Lt_. _. 'Illb IdIII. lid 
....1 elM Cdettce 
 ..........u.. .. 
.. III :r..u1e ... ... I'
 _ ........ 


k 

..z1J . 


 


?e.... .... d. .)..-..... '1
. . 
List Hansa-Heinrlcha do syna 
Alexandra, w ktlirym stary 
ks
 daje wyraz obawom czy 
najstarszy syn Hanzel nie jest 
chory umyslowo, i poleca Ale- 
xandrowi po jego smierci pod- 
jllC kroki zmierza,h.ce do zabez- 
pieczenia interes6w rodziny 


'1I1II11iI1
1J JIIIl!" 
J. K. M. 
 p, Jana Henryka xv. 
Ksi(Cia von Pless, 
. dnla 7 1.1"0 ,031 r. 0 aodK. 14.3C). 
N. zlmka: 




:
 
f.:::..-;."

 .,z..0rW". 
== .;;.
c:;:.. pnmwa oAlrtba 
1("7,Kolc j no.t or.z.ku blobnclo: 
. o.kinb rlnku. 



;C 1oIII

 
1'..d
ukJll)
 
l'r"rd""",,,u"

.b
'" 
()u
h"WICIIIII."'II, 
T....... 
'll'rouQ.ooIl1nll........ 
U"Witrod...'."'..Iwt:.... 
=:
;
iWJdI 
Lrialttwo- 
.Iw.....,.. 'J............ f)cot)Nl 
06....O:'IWQ1 
IIj . .......,.,.., II) to 11m" pIowIp 
Uroczyalotd przy Krobic: 
cw.r 
.
:__

! po 1__ ..... 

1II.z
I
 .::':;...,.,. 
RI_'- linrII pna ..,.........-. 
!:.... 06r J(
. ..Dill All,....... 
=-.=11'::'.1, 
-=: ..Jad""". 


\'at.. 



 ':-. 


.. 


.. 


J 


.. 


..... 
..'
 


.,. 


't 


" 


1 "
 ,,
 
. 
.
 


Po wojnie wiele rzeczy sl
 odmle- 
nllo. Takte w ksir:stwle pszczyDskim. 
Dobra zostaly przecir:te granicq. pan- 
stwowq.. Rezydencja w Pszczynie, 
szereg kopaln, lasy, grunta, cegielnie, 
tartakl, gorzelnle - wszystko to we- 
szlo teraz w sklad Rzeczypospolitej 
Polskiej. Walbrzych z jego kopalnia- 
ml, zamek w Ksll}.iu pozostaly w 
Rzeszy. 
Z racjl tej przynaleznoSci do Pol- 
ski przyszlo feudalom zmienie front. 
Czystej krwi Polakiem poczul sir: 
wir:c arcyksiQ.Zr: Karol-Olbracht Habs- 
burg-Lotaryilski z :2;ywca. W slow- 
niku biograficznym "Czy wiesz kto 
to jest?" kazal zamieScle podobiznr: 
swojQ. w 
ogatywce ,i z w
ykami na 
kolnierzu. 
W paiistwie pszczyDskim role po- 
dzlelono. Hanzel mial butr: pruskQ. 
i czul sir: zajadlym Niemcem. Nie w 
smak mu byly porzQ.dki polskie, a 
zawsze wlelbU dryl niemiecki. Lexel 
od dawna juz IgnQ.1 do Polski. Slr:czal 
clerpliwie w ksl
ach heraldycznych 
i pracowicie czynll notatki i wyciQ.gl 
odnalezionych koligacjl Hochberg6w 
z Plastowiczami. Wpatrywal sir: z 
zaeiekawieniem w rZeZblone orly 
plastowskie na zamku w KsiQ.zu i z 
groomami gadal tylko po polsku, cho- 
claZ mu ta mowa wychodzila nie 
bardzo zgrabnie. :Jego katolicyzm 

wiezej daty takze dzlwnie zblizal go 
z calq. kulturq. slowlaiiskq.. NajmlOO- 
szy Bolko? choc nosil tradycyjne 
1m It;! ksi
t raciborsklch i opolsklch, 
nle wyszedl jeszcze z lat pacholr:cych 
i nle wiadomo tez bylo w kt6rQ. 
zweksluje stronr:. 
Hans-Heinrich bardzo sit;! postarzal. 
MaehnQ.1 r
kq. na polityk
, kt6ra go 
zawlodla. Dzi
kowal Bogu, te dobry 
los nie kaZe mu przynajmniej na sta- 
re lata rq.bae drwa w jaklm
 druglm 
Doorn, zabitym od swiata deskami. 
Zbrzydzil soble takze interesy majq.t- 
kowe i generalnej plenipotencjl udzie- 
111 najstarszemu synowl, a mlodszym 
wyznaezyl apanaze. Taktownle zam6- 
wil w drukarnl ozdobne blankiety, 
opatrzone mitrQ. i pol skim napisem 
"Pszczyna". Czt:Se roku s})t:dzal w 
Nlemczech a czr:gc w Polsce. Wiek 
podeszly i nt;!kajq.cy go reumatyzm 
utrudnlal mu udzlal w ulubionych po- 
lowaniach. Ulegl teraz innym star- 
czym pokusom: lakomstwu i lubiei;- 
nose!. Kiedy mu przyszedl kaprys do 
gtowy spotycia, dajmy na to, anana- 
sa, a owoou tego zabraklo akura.t w 
splZarnlach, alarmowal slutbr:. Nie- 
zwlocznie nadawano telefonogram do 
Katowic, ai;eby specjalny samolot 
przywi6z1 mu ten przysmak z War- 
szawy. Zaczq.l tei; odgrywae rolr: pocz- 
ciwego aw. Mikolaja, chcQ.c soble w 
wajq. AustriaczkOll, 51}. peine tycia, ten spos6b zapewnle szc
lIwooe wle- 
ublerajQ. sir: w Paryzu I w
ele pod- kuistQ.. Z okazjl 
wiq.t, a szczeg61niej 
r6ZujQ.". na Boze NBII"odzenie w kuchn1 pszczyti- 
To uog6lnlenie 0 Polkach brzml skiej SQ.dny d7Jieii nastawal. Kucharze, 
nam d086 zabawnie dzlslaj. Ostatecz- piekarze, cwdel"Ilicy kr
cili sir: j3Jk 
I1le wlerne poddane hrabiny Betki nie frygi. Srnarono I plec2XJlllo przysmaki 
ubieraly sir: w Parytu a podr6Zowaly dla pszczyDskiej dziatwy z przyle- 
najwyzej na odpust do Przemysla grose!ami. Clastka, strucle, babId, 
albo do Przeworska, ale te szare sr:kacze, pQ.czki, faworki, stosy cu- 
mszyce mleklem I mlodem karmlly kr6w i cukierk6w - wszystko to lad- 
swQ. pan
, pozwalaly jej ublerat sI
 nie pakowalo sir: do pudeleczek i prze- 
rw P8Iry'Zu u Patou i wojazowat po wi;p;ywalo czerwonQ. wstQ.zeczkq., Nie 
calym awiecie. dooe tego, paml
tano takze 0 odzieZy 
Daisy chwali bardzo gust I smak i obuwiu. Wszystkle te podarunki 
Romana Potocklego i Betkl, ale zaraz stary ksiq.te na Pszczynie wlasnorr:cz- 
tez rozsQ.dnle dodaje ze Potxcy ma- nle ofiarowywal dzlatwle oficjalist6w, 
jQ. pleniQ.dze. Bo mQ.dra Angielka do- g6rn1k6w, lesnlk6w. Ostatecznie, sko- 
skonale wle ze oble te zalety nle na ro mu ta ziemia przynosi cir:zkie mi- 
wiele sir: zdadZQ. przy pusbj szkatule. liony, nie wypada, zeby nle potrafil 
W pamlt;!tniku kslr:tnej Daisy czr:- bye wdzir:czny. Nle tak jak jego sq.- 
sto gt;!sto przewijajQ. sir: nazwiska slad przez mledzt;!, stary kutwa, 
polskle: Potocklch, Radzlwill6w, Go- Henckel-Donnersmarck, kt6ry by sir: 
luchowsklch, Hutten-Czapskich, Lan- pr
dzej pod zlemlr: zapadl, nit ofiaro- 
ckoronsklch. Zawsze wspomlna 0 nich wal komu znoszony trzewlk. 
z sympatlQ., z szacunklem I z uzna- Przy calym tym milosierdzlu B6g 
nlem, w przeciwieilstwie do niekt6- wystawial go na ci
zkle pr6by. stary 
rych przedstawlcleli aryslokratycz- kslQ.z
 l1ie m6g1 powstrzymac sir: od 
nych rod6w prusklch, do kt6rych zy- przesadnego zachwytu na widok kaZ- 
wi wstrt;!t i pogardr:. :Jej szwagierkq. dej ladnej buzi I kusej sp6dnlczki. 
byla przeclez Jennie, Zona Randolpha W ksit;!Znej satynasls malZonka 
churchllla, ojca dobrze znanego Win- budzlla niesmak. Diogo cierpiala. 
stona. Kto wie, czy wlaSnie nle za Kledy jednak z jaklej
 wyprawy pa- 
sprawq. Daisy pszczynskiej i jej opo- rysklej Hans-Heinrich XV przywi6z1 
wladan Sir Winston nie dzlelll owej soble mlofuI, pannr: i oznajmU iz za- 
"dooc rozpowszechnlonej oplnii", Iz mierza jq. bezzwlocznle poslublt, 
Polacy to "prawle dzlkusy". :Juz za ksir::i;na dala za wygranQ.. Przeprowa- 
to sarno powinni
my bye wdzit;!czni dzono formalny rozw6d. Kslq.i;
 wy- 
kslt;!znej Daisy. znaczyl bylej malZonce przyzwoite 
W Wledniu otacza sir: cht;!tnle Pola- ap8lIlaZe. Zamieszkala. w Ksiq.i;u w 
kaml i cht;!tnie tet z nlmi walcuje. kt6rym czula sir: najlepiej. My
lala 
Wciq.z zaprasza Betkt;! a to do Ksiq.- 0 tym, zeby przenie
c sit;! na stale do 
Za, a to do Pszczyny. Z na)'wir:ksZQ. Anglii. Ale tam nle wygasly jeszcze 
ochotl). sklada jej wizyty w Laf1cucie. 
wieze nienawi
ci do Niemc6w. A 
We dwle takze odwledzajQ. wielkie kslr:zna Pless (nawet z owym of) 
domy mody w Wlednlu i w Paryzu uwaZana tam byla za Zonr: i za matk
 
jedna u drugiej szukajQ.c uznani
. Niemc6w. Tak wlr:c zawieszona nie- 
p,prQbaty, porady, w

az6wki. jako w powietrzu, bez ojczyzny, bez 


'I 


. 


. 


. 


Ii 


.. 


Program Zalobny pogrzebu 
Hansa-Heinricha XV 


patronat nad umocnienlem hm... hm... 
harmonii mlr:dzy mnlejszoSclf.}. polskQ. 
i nlemleckQ.. Ale, szczerze m6wiQ.c, 
nlgdy tej budujQ.cej harmonii nie by- 
10, przeciwnie, pogl
bialo si
 wsp61- 
zawodnictwo Polak6w mlejscowych 
z nablerajQ.cyml coraz 
mlelej buty 
faszystami. Bo faszyzm, recte hltle- 
ryzm, ostro zmierzal do celu. NlewQ.t- 
pliwie zaZQ.dano od magnata pszczyn- 
skiego fmansowego poparcia dla akcji 
hitlerowskiej. :Jak z tQ. POllocQ. na- 
prawdr: bylo, trudno dziS czarno na 
bialym ustalie. Tak czy owak wladze 
polskle zmroZone byly nowQ. funkcjQ. 
hr. Hansa-Helnricha, prezesa Volks- 
bundu. Mlal on przeclez swoje ra- 
chunkl nie tylko w Banku Gospodar- 
stwa Krajowego czy tei; w Banku 
Polsklm. Rachunkl mlal takze w 
Deutsche Ba.n:k und Disoonto-Gesell- 
schaft ("Zwelgniederlassung Katto- 
wltz ') a takze w Bohmische Union- 
bank w Morawsklej Ostrawie. 
Doszlo do tego ze kslr:stwo pszczyn- 
skle zalegalo kllkadzleslQ.t milion6w 
zlotych w podatkach skarbowi paii- 
stwa pol skiego. Wydawa10 sir: ze 
gORpodarka pszczyiiska OObywa sir: 
rabunkowo, ze idzle na calkowitQ. de- 
wastacjr:. Dzialaln0S6 mlodego Hansa- 
Heinhcha budzlla w Polsce niepok6j. 
Nle wiem, czy jut wtedy flnansowa 
afera jego zostala zdemaskowana, 
czy tez doplero teraz oSwiecll mnie 
w tej mlerze pan Kazlmlerz C., je- 
den z bllsklch urzr:dnlk6w ksit;!c1a I 
ksir:gowy z zawodu. Dose na tym, 
ze mlmo surowych przepls6w dewizo- 
wych okl"Q.gla sumka 40 milion6w zlo- 
tych znikn
a nagle z Polski I zajt;!la 
pozycj
 na rachUiIlku ksiq.
cym W... 
Deutsche Bank. 
A polskle naleZnOOci skarbowe ro- 
sly. RZQ.d polski, zeby wyegzekwowac 
podatkl, narzucil Pszczynle przymu- 
sowy zarzQ.d, :Jakot zalegle sumy bez 
wysilku wycofal, bron BoZe nle nlsz- 
cZQ.c I nie naruszajQ.c substancjl. Wal- 
ka z wojewodQ. l.lq.skim weszla w 
ostre stadium. W r. 1934 omal nle 
doszlo do powszechnego strajku w 
dobrach kslQ.z
cych. Tylko niezwlocz- 
na telegraficzna interwencja hr. Ale- 
xandra Hochberga w haskim Try- 
bunale Mlt;!dzynarodowym zapobiegla 
groZnej katastrofie. 
lie w tym wszystkim bylo polityki, 
lie dzlalalnoScl SwladOllej ze strony 
Hansa-Heinricha mlodszego, trudno 
dzls bez akt ustalic. Tak czy owak 
Pszczyna znalazla sir: u prcgu zupel- 
nego bankructwa. Stary ksi
 po 
kaZdym przejrzen1u kslq.g za glowr: 
sir: lapal. Do czego prowadzi dzialal- 
no
 jego najstarszego syna? Czy 
chce on ojca wraz z bracmi pu
cic 
z torbaml? Czy jest przy zdrowych 
zmyslach? CofnQ.I mu plenlpotencjr:, 
ale bylo jut za p6zno. 
Na domiar wszystklego do ruiny 
finansowej Pszczyny d03zly kata- 
strofy rodzlnne. Nieszcz
;:ja paraml 
chodZQ.. Polityka, kult zlotego cielca, 
amblcja 1 chclwoSC podaly sobie r
e. 
Reszty dokonala kobieta. 


Stary ksil!z
 Dad grobem Bolka 


panlQ. na Lancucie, w sferach towa- 
rzyskich nazywanq. ,popularnie BetkQ.. 
Z tQ. wielkQ. panlQ., jej r6wnie
niClj., 
ksi
Zna pszczyilBka mlaila wiele 
wsp6lnego: wrodzonq. kultur
, smak, 
takt, amblcjr:. Zaproszona do Lan- 
cuta Daisy nie maZe sir: do
 nadzi- 
wie archltekturze zamku, zblorom, 
urzQ.dzenlu 0 anglelsklm guscle polQ.- 
czonym z francusklm smakiem. 
Pszczyna w por6wnaniu z Lancutem 
wydawala sir: jej )ak pruslm stodola. 
Z pewnym zdumienlem notuje swoje 
wrazenla pod dati). 25 listopada 1905: 
"Sliczny dom pelen wppanialych 
sprzr:t6w i kwlat6w. Niekt6n.y my
lq. 
ze Polacy to prawie dzikusy, nle wiem 
czemu, ale mnlemanie to jest doSe 
rozpowszechnione. W istocie 51}. mQ.- 
drzy, kulturalnl, powszechnie 'bardzo 
zdolni do jr:zyk6w. Polki dor6wny- 


wiantem. Widok postaci wychudzo- 
nych, mizemych, odcit;!tych od 
wlata 
przejq.l jQ. wsp6lczuciem. Nle zdra- 
dzila jednak swego pochodzenia, oba- 
wlajq.c sir: ze jej Hans by tego nle 
pochwalli. Kazala rozdae upomlnki. 
To jednak wystarczylo. W kolach 
wojskowych I towarzysklch zaczt;!to 
wizytt;! komentowac krytycznle. An- 
glelka w angielskim obozle jenlec- 
kim! 0 czym z nlml szeptala? M6- 
wlq., ze podjt;!la sir: poarednlctwa w 
przekazanlu do Anglii ich lIst6w. 
Rzecz dotarla na lamy prasy. :Jawne 
szpiegostwo! Opuscila Pszczynr:, u- 
kryla sir: w KslQ.zu. Clerplala. Wpa- 
dla na my
l pisania pamlr:tnika. Po 
tych przejsciach zanotowala: "Ach, 
co za kraj i co za ludzle! :Jakze br:dr: 
mogla w przyszloocl choc przez chwi- 
lr: czue sit;! wsr6d nlch szczt;!
liwa. 


WALKA 0 14 Mn.IONOW 
DOLAROW 
I Alexander I wdowa po Bolku, CIo- 

ildita z dzletmi, mleli swoje powody, 
z
by uniknq.e spotkania z napastnl- 
klcm. To tet 0 
wlcie 1 wrz
nla 
1939 dwa samochody co sU w moto- 
rze Ndzlly w klerunku Warszawy. 
Pani Clotlldlta z dziecmi zatrzymala 
si
 w Warszawie w hotelu Bristol. 
Alexander mlal wlasnQ. willr: l1a Mo- 
kotowie. Czy tutaj przebyli oblr:1;e- 
nie, czy tez raczej z korpusem dyplo- 
matycznym opu
cili mlasto w plerw- 
szych dnlach wrzesnla? Ale nle jest 
to sprawa istotna, 
Istotne jest nat.omiast, ze Hitler, 
w
ciekly na uchodZc6w skonflsko- 
wal ich dobra wraz 'z zamklem 
pszczynsklm. Pod koniec wojny u- 
miera w samotnoScl I opuszczenlu 
nieszczr:Sliwa Daisy. Oszalaly FUhrer 
wpada na klepski pomysl budowy w 
Kslq.i;u g1gantycznego schronu. :Jeilcy 
z nlpprawdopodobnym trudem kujq. 
twardq., UtQ. skalr: tut przed samym 
portal em zamku. Mn6stwo Ich g-inle 
w tej syzyfowej pracy. A syzyfowa 
okazala sir: wkr6tce, skoro si
 oka- 
zalo, te wojna dobiega konca. WarM 
zacir:tych walk w r. 1944, podczas 
kt6rych kilka pocisk6w pada na za- 
mek pszczyDski, zwyci
skie wojska 
rosyjskle zajmujQ. miasto. W zamku 
powstaje niezwioC7JI1ie wojskowy szpi- 
tal polowy. Po IIkwidacjl szpitala w 
roku nastt;!pnym organizuje sir: tutaj 
punkt przelotowy PaiJstwowego Urz
- 
du Repatriacyjnego. Tyslq.ce zbiedzo- 
nych, ze szc
tem sponlewleranych, 
po gehennach oboz6w, znajduje w 
Pszczynle chwilowe sehronlenle I za- 
opatrzenie. Pr:zJeZ ja.kJ1S ozas m1eBo1. 
sir: tu dOll kuItury. Nadl
nictwo 
kt6re mialo nadz6r nad zamklem: 
czuwalo nad resztkaml ut"Zlj.dzenla. 
Potem postanowlono przeznaczye za- 
mek na muzeum. W r. 1959 kosztem 
kilkuset tysit;!cy zlotych przeprowa- 
dzono powszechny remont, Usunilfto 
wszelkle falsyfikaty, kople, glpsy. 
Dzl
 mo:i;na tu oglQ.dac wystawr: 
wnt;!trz, starQ. zbrojr:, meble od rene- 
sansu do Bledermeieru. Muzeum pod- 
lega wydzialowl kultury przy woje- 
w6dzkiej radzie narodowej w Kato- 
wicach. Rocznle odwledza je z calej 
Polski okolo 150.000 os6b. 
Zmienilo sir: takte wszystko w do- 
brach pszczyiisklch. Doskonali sir: I 
mechanizuje prace w kopalniach. Ko- 
pie sit;! i otwlera nowe. W okolicy 
powstaje olbrzyml przemysl, kt6ry 
zatrudnia Pszczynlan. Miasto I po- 
wiat wkroczyly w nowQ. ert;! budowy 
socjallzmu. 
Nle znane mi sQ. blitej dalsze losy 
potOllk6w pana na Pszczynie. 0 
Alexandrze mialem wladomooci zu- 
pelnle fantastyczne. A to ze pozostal 
w stanie bez.Zennym. A to te po Bza- 
lonej mlloooi do Ilea.ny rumuf1skiej, 
skoro postanowiono jQ. wydac I wy- 
dano za Antoniego Habsburg-a, po- 
stanowil sit;! juz nie zenic. M6wiono 
o nlm, ze wstq.pll do wojska polskie- 
go I te walczyl przeciwko Niemcom 
pod Monte Cassino. 0 nlm, 0 jego 
bracle :Janle-Henryku i 0 dzieclach 
Bolka od czasu do czasu jaki
 bom- 
by sensacyjne przynosl prasa zagra- 
niczna A to, te toczy sir: mir:dzy ni- 
mi sp6r zaZarty 0 odszkOOowanie. 
Mowa 0 jakJcM 14 mlilonaoh do- 
lar6w, do kt6rych roszczq. soble pre- 
tensje z jednej strony :Jan-Henryk, z 
druglej Alexander w Imienlu swoim 
i dzieci po bracie Bolku. 


., 
 
," . 
, 
, 


;. '" .. " 
,;..? 
 
 
.. 

... 
,
 J !" 1) 
"" 
... 

 


.,. 


....- 


. 


..... 


--...... 


.
 .
 


Tym(,7.ason y grob Bolka w Pszczynlc 


Mam podzIw dla Niemc6w jako dla 
narodu, ale ta ich powszechna ma- 
lostkowoot, te glupie podejrzenia i 
ta zlooliwa chr:t szkodzenia innym 
sq. dla mnle !Die do zniesienla". 
Cesarz skariy sir: przed niQ. na 
karykatury w prasle anglelsklej. Rze- 
czywl
cie, 51}. doskonale i dowcipne, 
ale coz ona temu winna, te sq. zlosli- 
we. Cesar
owa Augusta nle zyczy s0- 
ble oglq.dat jej w sw.oim towarzyst- 
wie. MoZe jest zazdrosna 0 Wilhel- 
ma? Hans-Heinrich wlasnq. Zonr: uwa- 
Za za piq.te kolo u wozu. Ta Angielka 
fataInle wplywa na jego dworskQ. ka- 
riert;!. 
A karta w tej 
wlatowej partil 00- 
wr6clla sir:. 
Czym sir: skoiiczy zawzir:ta bata- 
lIa? 


DAISY I POLACY 
W tomie swolch wspomnien p.t. 
,,0 czym wolalabym raczej zamll- 
czet"... plsze ksir:tna Daisy pszczyn- 
ska 0 tym Iz, jeZeli IIDQ.Z jej, Hans- 
Heinrich XV, zamknlr:tQ. mial przed 
sobQ. drogr: do kariery dyplomatycz- 
nej, to tylko dzlt;!ki swolm sympa- 
tlom polsklm. Mlmo przyjaznl, jakQ. 
darzyl go Wilhelm II, mimo ze byl 
adlutantem cesarsklm, nie m6g1 sir: 
ksl
 na Pszczynle dochrapae wy- 
marzonego "Czarnego Orla". chcia- 
no go na kt6rQ.8 tam gwiazdkr: ob- 
darzye tytulem "Herzoga", ale ten 
tytul bez szerszych terytorialnych 
nadaii nie przedstawlal wir:kszej war- 
toocl dla ksir:cla dzledzlcznego z cy- 
frQ. "XV", skoro parwenlusz Hohen- 
zollem byl dopiero Wilhelmem II. 
Ozy Hans-Heinrich XV rrezzyw1S- 
cle kochal swolch chlopk6w polskich? 
My
lt;! ze m6g1 ich kochae, owszem. 
M6g1 ich kochae tak jak pewlen ga- 
tunek mr6wek kocha, pieaci i kare- 
suje QWe mszyce, kt6re doi od ran!!. 


C'ZY KAIN I ABEL Y 
Wsp6lzycle starego pana z ognlstq. 
HlszpankQ. nie ukladalo sir: r6Zowo, 
Z bieglem czasu nabral on pewnych 
podejrzen. Podejrzenia zas przeobra- 
zily sl
 w atraszJ.iwq. rzeczy.wlstoSt. 
kledy pewnego razu zastal stary pan 
wlasnq. tonr: na gorq.cym uczynku z 
wlasnym synem. Byl nim 22-letni 
Bolko. 
Nie roztrzq,sajmy dramatu rodzin- 
nego. Doae na tym, ze stante pede 
przeprowadzono rozw6d starszego pa- 
na, i panl CIotildlta, nawet nie zmie- 
niajI}.C nazwiska, zostala ZonQ. mlode- 
go pana na Pszczynie. Ow Bolko, 
chlopak wyjq.tkowej urody, ale jako 
benlamlnek rozpieszczony, lekkomy
l- 
ny, utracjusz, sympatyzowal ze 
red- 
nlm bratem Lexelem i... dobrze sir: 
czul w Polsce. Do Polak6w czul nle- 
przepartQ. sympatit;!, totez najstarszy, 
Ha,Ds-Heinrlch, jawnIe oskartal brata 


Eu
eniusz SzenntmtoW!lkl.
>>>
14 


WIADOMO
Cl 


Nr 925/926, 2.2/29 December 1963 


sT AN ISLA W FRENKIEL 


lagadnienie 


ideologii 


. 
I 


Slylu 


w 


malarslwie 


rosyjskim 


W ROKU 1905 w ozasIe rewolucjL, wych form wypowledzi za pomocQ. no- przyw6dca futuryst6w Marlnetti I za- dy komisarzem byl Lunaczarskij. By!: 
pewien student wpadl w szaI wych Srodk6w plastycznych. W de- przyjaznH 1Si
 z Majak.owsktrn, a Ma- to okres t.zw. "proletkultu" - orga- 
przed obra.zem R1eplna Iwan GroZnY koracjach f3ceDtlcznych Baksta i Be- lewlcz sp
 k
lka mlesi
y w Pa.- nizaojl zawiQ.zanej w oelu zbudowa- 
przy 7JWlokach zabiteg
' prrez steble 111018 dopatrzy: s1
 moZna samoistn.e- ryZu, skQ.d wr6cR 
knI
ty ideo- nla od podstaw nowej kultury wyzwo- 
syna" I krzyCZQ.C ,Dosyl: jut krwi!" go rytmu Iplastycznego od.erwanego 10glQ. kubizmu I futury2JJDu. W rok lonego proletariatu, nowej klasy l"ZQ.- 
_ pokrajal pl6tno' noZem. Wypadek od przedimiotu 
 nlezaleZnego od funk- p6Zn:iej odbyla sI
 w Moskwle wy- d.zQ.cej bez przeszloSci kulturaJnej. 
ten Ilustruje zaSI
g wyobraZe:l1 pIa- cji opisowej. Socjologla eowlecka upa- stawa "Cel"., na kt6rej Larionow i ChodzIw 0 to, aby ustrzec proleot.a.riat 
stycznych w kulturze rosyjsk.iej gdzie truje w tym oderwaniu sir: sztuk.i od Gonczarowa wystawlli kompozycje od str
w zdyskredytowanej przez 
malarstwo od dawnych ezas6;' pel_ tema
ykl ?'poleczt;ej. do:,,"odu jej "re- kulbo-futurystyczne. Styl ich ot
yma1 rewolucj
 kultury. B
a.checkiej 
 do- 
nlIo rolr: wychowawCZQ. i wp}ywalo akeYJn.oScl , uwam.JQ.C ze aztuka ode nazJWr: luczyzmu ("rayonn:!lSlne ). W pom6c IIDU w rozwml
u wlasneJ kul- 
Da ksztaItowan.le pogill-du na lJwiat. more byl: neut!"alna :I musl uczestnl- wy.stawie u
tni-ozyH m';Llarze szyl- tury, b
j wyrazem nowej epoki. 
Mlmo to dzieje nowoczesnego malar- czy: tematyczme w rozgrywkach ideo- d6w, a specJa1ne sale -poSwi
 sztu- Teoretykiem tego ruchu byl Bogda- 
stwa ro
jsklego wymagajq. analirLy 10g.lcznych epoki. ce l
dowej i 1kanom. . no:" (PolB.k: z poohod:zenla - I?raw- 
stylistycznej, przy czym wydarzenia. MiJlno wy?u chu wojny, w Moskwle dZLwe nazw.
o Alek.sander Mali:no",":- 
poHtyczne, lIDimO 1ch ogromnego ci
- odbywaly su: wystawy z udzlaiem ski), zw.olenrnk ffiOmstycznych teoni 
1aru gatunkowego nal
y traktowat Chagalla i Tatltna, M6ry WYBtawiai Macha i eksperymentalnyoh metod 
jako ezynniki m
yfi'kujQ.oe r.ozw6j wypUilde kOIliStrukcje insplrowane ku- wyohowawczych. ..'Proletkult" grosll 
malarstwa 8. nle jako czynnikl przy_ .\ bistycznymi zJepanrl P1cassa. Tatlin badaw
 4 dynamiczmy 
tosun
 d? 
czynowe. Ze wszystkdch osU}.gni
 posredl w annym kderunku nId: PlC8.8- sztuki, literatury i nauk
 i {;Wl
11 
tw6rczych w Rosjl, 1adne Die jest EJ?' kt6ry mtmo rewolucyjnyoh inow:a- tryumfy w 
ch 1918-1922, po czym 
przyjrnowane przez hi:storyk6w rosyj_ cJI pozostal 
y z tradyCJIJ.. z.aczIll stopruowo przygaJSaC. 
skich z wi
kszym zaklopotaniem n.iZ Tatlin bezkampromlsowo odrzucal W r. 1918 KandLnskiego powolano 
poczQ.tki BZtuld. nleprzed.miotowej w tradycj
 i wyobramJ sobLe przyszlQ. do kornitetu SZltuki w komiBaJriacle 
Moskwle w latach 1913-1919. Do nie- i sztukr: jako eyn
 maszyny i ar- 06wiaty; w rok :p6Zn1ej, jalro dyrek- 
dawna jeszcze hLstoriograf.!a. i kry_ ttI chitektury. W grudniu 1915 odbym sir: tor :muze6w pai1stwowyoh, przeprowa- 
tyka rosyjska pomtjala ten okres mil- .. I . . , .,. w Peter.9burgu plerwsza wystawa dza. r
rganizacj
 zblor6w sztukl i 
ez;emem lub poprzestawala na nile- 
 malarstwa suprematystycznego, kt6- szkolnictwa artystycznego. W r. 1920 
ch
tnych beziJmJle:nnych wzmlankach rego g16wnym eJk,sponatem b
 Mal
- z.ostaje profesorem teorli sztuki na 
potr:piaj
 Itr: eztukr: jako iBYIID bol u
 wioza czarny kwadrat na b1alym tle, unlwersytec.lie moski
Wiskim.. Od r. 
wiQ.du mleszc:zaf1stwa. znak maksymalnego kontrastu, na- 1918 chagall b
 konusarzem kultury 
W grudn:iu 1962 po raz pierw.szy pl
cla 4 r6wnowa.gL "W rozpaczliwym w Witebsku i zreorganizowal tam- 
od 30 lat rozlegiy sI
 w Rosjl glosy , "ll wyBJlku uwolnlenla sztuk.i od e!
1aru t'ejSZl}. szJrol
 sztuk plastycznych, po- 
krytyk6w 1 artyst6w domaga
 s1
 , 
wyswobodzen.la. 82JtukJ. z toru z gOry 
wytyczonego przez e.dm.!in.iBtracj
 
Grupe. m10dych a.rtyst6w zorganizo- 
wam w MoskwJe wy.staw
 obra.z6w 
skomponowanych al'blitraln4e .. odbie- 
gajQ.cych od przyj
tych nmm plaBty- 
c:myoh. Chruszozaw wystaw
 surowo 
Bkrytykoww:, 8. "KrokooY'I" za.wt6ro- 
wal mu rysunkioem osla maaujlJ.Cego 
obraz ogonem. N1e zamkn
 to JOO- 
oak dyskusjl. W parn.l
tnikach Eren- . 
burga oU}.gle zjawiaj
 sI
 ostroZne TwierdJ7;enie to Jest b
tawne. 
wzmJanki apologetyczne 0 "defQlrma- Przecllwnie, tJemartyka moze byl: .p 0 - 
oji" Modiglianlego i Ptoassa, a tu I w1erzch
ym I zwodn
 wyznamem 
6wdzle napotka6 moZna dobrze za- 10jalno6ol. :Je!lJ:i imp
esjonn:zm byl wy- 
maskowane os
 malarstwa ro- razem mleszczaf1sklego empirystycz- 
gyjskleg.o 0 t
pot
 i nu
. Erenburg n
go ikrytyeyzmu, postaw
 ta w ?uZo 
nadmienia ze Picasso w CZ8JSie wirLy_ WJt:'ksz}'lm stopnLu wypowlia.dala Sit:' w 
ty w Moskwle radzrll: jednemu z ma- podejSoLu do problematykl formy. d 
larzy rosyjsklch 8.by w RJsja wyra- ffiviaUa nLZ w doborze tematu, :pme- 
blano specjalne farby d
 malowa.nJIa waZ problematyka ta w pelm od- 
OCZU, nos6w I t.p. Fakt podda.nfa tej zwler-oLedlala ak.centowalIlle proces6w 
sprawy dyskusjl jest dowodem ostre- optyezmych jako metody pozna
ej, 
go konfli:ktu wm-6d artyst6w rosyj- natOIl1llas
 tema
 1T1: 6g1 byl: dyktow3;- 
skiioh, konf1iktu rozgrywajQ.Cego sI
 ny OJw1lcznoBclaII1:l przypadkowy:ml. 
na plaszozyZnd.e duZo szerszej, nIZ po- 
dobne spory na Zachodzle. kt6rymd 
malo ludzi sit:' interesuje. - 
:Jak juz wspomniano, w Rosjl jesz- SZTUKA REWOLUCYJNA 
ere w poprzedn1m stuleclu sztuka I , ZW ALCZA REWOLUCJl!) 
miala zdecydowame ob11cze epobeczne, W SZTUCE 
stajQ.c si
 przez to czynnilklem poli- f1l W r. 1922 zaCZQ.l sir: w Rosji okraS 
tycznym. Po rewolucji" k1edy Zy"oIe MASZKOW: '. 
:* . S21tucznego kapltalizmu. Wskr
eszoD el, 0 
kultuMilne :zostaJo oparte na 
le Pieczywo moskiewskie (1985) 
 dIIlicjatywr: prywatnQ. i drobny hand 
okre!llonym podtotu ldeologioznym, co powaZni-e ZJ11Jienilo obl.lcze zyoia 
.sztuka w duZo 
kszym stopn1u zna- kulturalnego. Na mi.ejsce entuzjasty- 
Jalzla si
 w polu grawitacyjnym fiJo- Swlata obiektywnego umkm.}Jem w w.olujq.c do niej Malewicza, TatJrlna cznego rewoluojonlsty ozolowe mlej- 
zofii. Na skutek tej tradycji sprawy kwadJrBit...... - pi.sal MaJewlcz. Swoje I Radczenkr:, W r. 1920 przyje.zd2;ajQ. .. sce w spoleczetistwi-e zajQ.l cwany spe- 
tw6
 artystyoznej obchodzQ. glr:- poglQ.dy Malewlcz formulowal: dziw- z zagralIllcy braola Pewsner I Gabo, kulant 0 cynicznym stosunku do 
boko calll- dntelLgencj
 rosyjskq.. W nym jr:zyk:1em. ml
 wyra.Zef1 rzetbiarze, tw6rcy konstruktywizmu, w.szystJklego co rue przynosilo natych: 
Rosjl sztuka jest subsydiowana i kul- dzienIrikarsk1ch i met.afizykl, wSr6d klerunku opartego na estetyce funk- , . ,I .,\. mia.stowej korzyScl materlalnt'J. 
tywowana przez patistwo dla cel6w kt6rych moZna rozr6lZn:lt kilka pier- cjonalizmu maszynowego. Konstruk- , ... '1' N.E.P. b
 widmem gospodarki kapi- 
wychowawczych, . dlatego w
ka wlastk6w powtarzajlJ.cych si
 w w1e- tyrwizm - b1iskl suprematyzmowi - 'V .. talIstycznej w karykaturze. Intellge!l- 
wylQ.CZDOOC znawstwa artystyczmeg.o lu wypow1edziach. MaJewicz twierdzil byl jednak bardzl-ej z
y re Sw1a- cja zawodowa, arty{;ol i pisarze za- 
urwaZana jest rm podstawr: antyspo- ,:l;e jest realiBtIJ., j8lkk.o1wiek byl to tern fizycznym, z prawami moohanikl, -f1': " gubieni byli w tym {;rodow:isku, kt6- 
leczoq.. Przyj
te og6lnl-e w Europie :rea1I'Zm kolorystyczny lJwtata bez- dynamlkl i ekonomLi materialu. Male- ; it-r:., . 
 '" '. ' ,;."... re patrzalo na nIch jako na postrz e - 
przekonanle ze w ramach tego same- przedmlotowego, opal'ty na poznarui.u wlcz tez podk1'eSJaI estetykr: rozwiQ.zaD. _"
... . ,,
 lenc6w op
tanych chlmer
 Po wyjeZ- 
go wyklsztaloenla. iLstnJ!ejQ. w8r6d lu- MALEWICZ: umyslowym 1 intuLcyjnym. R6wnocze- ekonomicznych i uzna.wal ekonornlr: - ...

 :....... -. dzie 
sci artyst6w z Rosji malar- 
dzi 1.ndywudualne rOZnice podatnoscl Czerwone - pomaraficzowe - Anie Ma:lewLcz b
 idealistQ. 0 aklon- z'a "piQ.ty wymiaJr". Nie oznaozalo , ".... .....,",.,. stwo ,.,1ewego frontu" ulegro rozbiciu. 

.... doznanla estetYOZlIle, w Rosjl n
e zielone (1918) noo


04-


 a ' wy YCY dana Zlllu' w jak W .
 b 
 k d u - to t m t laTY prz..e..
t,r:zen :l l, I
CZ i k d ryt al ernum ' .\ '" 
 ... Wsr6d mlodszego pokolenia zawil}Zuj
 
Je",. w og6le bre.ne pod UWBig
. UznaJe ozy "'s

 .:..., 
 es e yczne. "uw::W: czow U 0 sir: s1
 eklekty.czna grupa "Walet-KarO 
sir: Ze wra.tllw0S6 na p1"2JeZycia arty- Krytyka, kt6ra SQ.dzi sztuk
 wylQ.cz- w r. 1923: "B6g rue zostal obalony". so
gnlJ.l: pewsnera ! Gabo do obozu rz;ekomo reprezentujQ.ca "rosyjski ce- 
styczne sprowadza sl\, do sposobnMc1 rue wedlug jej doboru tematycznego, :Jeszcze w ezaSIe pierwszej wystawy ,,1 eweg-o trontu"', gdzie WBZYSCY (z zanne'izm", W !istocie nawracajQ.C6 do 
kontak
.w kul
uralnych, a w1
 jest popelnia kardynalny blQ.d konoentru- suprematyst6w zaznaczyl sir: :mIr:dzy rwyjf)ltkiem Kandmslciego) gloolli ze malamtwa rodzajowego. Pod wzglr:: 
c
kOWlOle zale
 
 otoczenla.. R

 jI}.C sir: na tytule a tgnorujQ.c spos6b Malewiczem a Tatldnem sp6.r., kt6ry sztuka. 1ch jest real1zmem nowej kul- NALBANDIAN: dem stylLstycznym przypominall on l 
mce smaku uwaza 8lr: za. wykladnik wypowiledzl 1 typ wyobraZef1. p6Zniej za.m.iI€Inll: si
 we wr.og
: czy tury proletariatu, gdz.ie czlowiek wol- Dla s
a narodu (1948) neo-akademizm Deraina I afektoWa- 
r6Zru1c spolecznych. Wynlildem tego "Mir IBkusstwa.", mimo pozornej sztuka powinna byt utylita.rna. czy ny oct ucisku spolecznego zyl: br:d2Jie nQ. pieczo}owit0S6 Bractwa fIw. LU- 
stanowlska jest . uznan.de . kaZdego u- neu . tral -..J. cl, az ed l lInd" kierunkow.- autonomlczna.? MalewLoz grosil DJeZa- pemllJ, Zyola. . 
. 1 tari t .... ....
.. . . t kl jak il t . h '.... .. id kasza w P01sce ShlZyli wielu bog OJ11 
t 1"6- :IlAA' 
 ." '" leZno8l sztuk1 8. Tatlm uwaZa! 2Je mu- Termlnolo gi a " reali2nnu" i " sztukl u
aza
 . ' ze proLe a mu"" ""'"' 8lr: nr: sz u 0 .
 racJr: .....orJJ. .ro- j 
 dno -"""" e a . wszystkLm bez P -- 
worn 0 ogramczo
ym zaSI
gu za p rozwoju sztukl XX w. 1 tym S8Jmym dz ed cem uA
y ezlachecko-miegu.. loglOznych odblJajQ.cych antagOI1J2JII1 
 ==LLJ. Lift' 
br: ograniozenia dzlalalno6ci emuki do b
 Ideologi.cznie zdeklarowany, dQ.ZQ.c sL ona sJ:uzyl: dobru powszechnemu. proletarlaokIej" nie byla bynajmnlej 1 - 'Zl. . P . 1 S t ' . si harakt konania. Domll1uj
ym tematem byla 
ellty kulturalnej, a w1r: c do wskrze- do wyzwolenia sztUlki z roll i:lustracji Malewicz wierzyl w autonoml
 BZtuki rwynlkiem nacLsku politycznego wy- ezanskleJ zanlm. wytworzy wlaSllQ. k as. z uce .'P rzypl -8ue 
 
 er martwa natura i wnr:trza. Trudno dZi- 
8zenla klasowOOcl. . rozs 


 z 
. 1:a pola WLZ ' J "1 a rt y. stvozne J ' i wkmIai w jej ew01ucj:l dlj.Zenie do wieranego pl'1zez pal'ti
 na arty.st6w, kulturf;!. 
yobrazal soble noWQ. sztu- 
 odb
JajQ.cy "realnQ. rzeczy- alaj stW1ierdzlt, ozy w cza.sac h 
.. 
 
. ",' wy :liWOlenia ...
 z Wi

A.... In8.terLi' nle b'
" teZ wyr a;zem Hzusostrwa B y la k
, kt6reJ charakter Zldetermlnowany WISLm,;. N E P .,.... b . ra cz 
Celem molm . jest: analI:za. st:ylu ma- poza zdob y cze im p res j onizmu. :JeSl
 .....- 'i""'
 . J- . "...., . e no ,,

&.io tradycyj 
 ah D la 1ID ,,_I, st6w h is to ..1n aztuki j est ....u zJaWa Blr: na nowo z Ie 
la t o,,!
 XX ,,1m bliZej podchodzL sir: do malar- to.po ipIl"Ostu Iwncepcja oparta na flk- '-"i""'Z.1 w." ....
 W . uy " . "'.
. 

 obrBiww, ozy teZ mekt6rz y ludzie, Die 
rs wa rOSYJ
o w., a w szcre- 0g61ny ikierunek tego okresu odbie- stwa tym lbard7Jilej pI7JOOmioty wyla- cyjnym 
niu 0 rewolucyjnoSal formach. Zagadniema ideologlClz.ne w hist?1"JQ. walkl PI'Q.d6w realisty?ZID Ych wiel"ZQ.c w stabllizac J 'r: walut y 10kO- 
g6lnOOcl ana1lZ8. socjatlstyoznt;go rea- gaJ od reallmnu malarstwa rodzajo- mujQ. sl
 ze .swych uklad6w t twoOl'ZQ. . sztukt w rewolucyjnym spoleczeil- sztuce spr
dzaly si
 do doboru te- z rue-realistYCZlllymi. 1m 
dzJiej J?O" _ wali p ienin.....
 w obrazach. FaldeIJ1 
lLmnu ja.ko dyscypldny pa.DiUJQ.cej ':'" wego, odchylen:ie to nie b
o dykto- ;.-n__, matycznego problematyka. stylu wy st
a jest klasa t}'lm wy?JSZy OSiQ. 
 .. a_ 
latach 1932-1962. Trudno w tej chwlli wane obawQ. prood zdeklarowaniem nowy system zgodny Z praW
IIa. .stwie; w tyoh czasaoh ..rea:Umn" 0ZIla- dawala rou' si
 bezprzedmiotowa - ga stopleti lrOZW
ju artystyczm.ego jest, obrazy grupy "Walet-Kar.o n- 
twierdzit Ze socreali7l!Jl s1
 8kon
I, si
 po jednej stronie barykady, lecz m.alarstwa... s;ztll'ka poddana celom czaI wszystko co bylo. impresjoniz- ArtyScl lewe frontu" zrazill so- kt6ry mierzy sir: prawlRowoSci1} od
 dawa1y. s1
 do wnr:t
 drobnomiesz: 
skoro eoc:reallki zajrnujQ. wszystkie . . roblemat ki w uzytkowym... Jest po prostu sztukQ. mem, albow
em wszystklch euprema-. ." go twarm.n:le oblektywnej rzeozyrwistooci. czaiiskich, przemawiaJQ.c. do :ma]o5t 
kiuczowe sta.nowI:ska, widal: jedna:lci;e r02JPozmamem noweJ P Y. stOSOWaDQ., konkluzjQ. mysJ:i fHowfic:Z- tyst6w, konstruktyrwist6w i kub04u- ble 
ma D:le tylko :'
Intry
, Sztuka, to walka ide! postr:powych z kowych upodobaD. urrua.rkowa
ym 
Ze walks. kt6I'Q. tocz.Q. jest przegrana sztuoe. \ nej rzutowanQ. na plaszozyzn
 co- turyst6w lQ.ozyIa wspOlna niechf;!l: do czy smmloSclQ. POCZY!1 j/ e 
r

 wstecznymi: reallz.mu z idealizmem... kun
t
 
ez 
eeydowanego oblicza
 
i ze do g rosu doc}yv'l
o ludz1e doma.- d2Jiennych rwYmaJga!i, sztukQ. malego mBJlarstwa zajmujQ.ceg.o sir: zewn
trz- sZJacunku dla tr
dycjl. 0 aza 0 
r: ze WydaJ '
 m.i 0 1 '''' ze . pod8ta ..r owym bI "' - Na jp roSole J mozna b y to W yt lumB.CZY" 
. .,......,. ft. ma} z.enJ: " 
" . l A-I sztuka rewoluCY.JnR nie nadaje SIr: dla 
 
" ,
 ". . 'n_ 
g8Jjq.cy SI
 gruntownego przewarto- orma u II. 0 . ym!Zlll.lW u..... nym W)"gqodem rzeczy I UULoL. P ot r zeb rewoluc jd ' sztuka rewoluc J '1 dem te g o stanowLska J 'est :mI'erzenie jako ob]aw kJasow,oooi, Jak gdyby pI 
$._ 1 _'__'_ kryt _1 6w est t czn ch . T8Jk MalewLcz j ak Tatlin uwaza:lI ' 'It st V'f"7:T1AO" o . st ". el ak O 
"'" UWIIl..... "'-''L e y y 
 , . 'h _ miala sir: stal: Bztuka konserwatyw- oSiQ.gniee artystycznych stopniem do- "' --e. "nep
 w3;' w
 _ 
w1
kszego usam
elnienia artysty. ,
 sI
 za realLst.6w wy1pOWl
dajq.cyo sto POG4DY LENIN A na Inn ym za g adirrlenlem ikt6re stan
o kladnoScL odzwlerciedlenia ewolucji jest to czysty zbleg okohClZIloScl: IIlIa 
iSunek czH.owl'8ka do Swlata rooczywi- W ipOcZQ-tlkowyeh latach po rewo- . ..' laTZe Waleta-Karo" szll drogli ug o - 
REWOLUCJA W SZTUCE stego. R6ZnJU ilch 8.spekt celowoeci luojil, w oza.s1e t.zw. "wojennego ko- na drodze :Bztuki nowooz.esnej w Ro- 
J.lstoryczneJ. Krytylm art
styczna Die dowQ. 
e tyle usihljQ.c znaleiC rynek 
Malarstwo ooyjskiJe zaczr:« Bi
 pod sztukL kt6ry w pewnym sensie sta! munLzmu'" partia obejmowala sreroki sjl, byl a.na:lfabety,zm, lub p6lanalfa- Jest r6wn.o:maczna z analLZQ. BOcjolo- wsr6d warstwy spekulant6 lle st;a.- 
koniec xvm r w.od przej
tej z Za- sl
 za:ll}.Zltiem rozpadu nowoczesnej wachlarz poglQ.d,6w, 8. W ramach apro- betyzm powaiJnej 
 ludnoSc:i, kt6- gicznQ.!. m1mo Ze sztuka rzuca dodat- rajq.c sl
 zjednat soble kie;ownictwo 
chodu tematyki rodzajowej, kultywo- sztuki w Rosjl. baty nowego ustJroju dstniaJ pewlen partii kt6rego konserwatyzm ku)tU- 
wanej przez romantyk6w, a Ze w Juz. Lenin nie aubll Bog-danowa I. mlal I " ] raIny byl iIID dobrze znany. Suprem
- 
Rosj
 nle byro ani gotyku a.nI odro- SZTUKA ZA REWOLUCJI zastrze2Jen1a. wobec politykl iLunacza.r- tysci wyprzedzHi hi.stort
 na tyle ze 
dzenia, przeto styl ten szybko 
 u- Kiedy nasl4pH:a dlugo oczektwana skiego, ale nIe interweniowal w tyah utraoili kontakt z teraZnlejsz06c1Q. 0 
trwaUl. :J-eS
1 maJarstwo rosyjskle w rewolucja, wydawa!:o s1
 rzeCZQ. oczy- sprawach be.zpoSrednio I pozostaw11 konserwatywnych zapatrywa.nf.a.e:h: 
tym okresie rMnIro sI
 od maJarstwa wi:stQ., Ze srtuka rewolucyjna powln- Lunaczal'sldemu wolm}. r
kr:. PoglQ.dy ArtySci .,Waleta-Karo" postano W1li 
na Zachod7Jie, ;r6Znioe wynIIkaly z wls.- na .stat sit:' mtukQ. rewoluojl. Po raz na sztuk
 przypisywane Leninowi ...,. rejterowat, lIDajlJ.c nadzlejr: spotk 6t 

oi;wo9cl seeny regionalnej a IDe z po- , 
 . pierwszy w histodi arty.soi miell spa- przez 2danowa i mnych teoretyk6w ,,,.... sir: z partiQ. wp6l drog!. W obrazaeh 
stawy stylowej. Wprawd7lie pat:r1o- t l3obn0S6 organiwwanla sztukl od pod- ..soojaHsty.cznego realiz.mll.t" oparte I3Q. ,," ich zjawla sir: nR nowo przedmioto- 
tyczna hl'storlogra.fia rosyjSka rozwo- staw. W r. 1919 Ma:lewlcz pisal: "Pra- przewa1m.le na analogiach wy:snutych 
' , wooc w postaci doboru inwenta
 
dzl ei
 nad "rosyJSkim rea1i.zmem", 
 obaJi6 przesuoM, poniewa.z 8ztu- z wypowiedzJi na temat lriLteratury. W \.. . martwej natury. Uklad f.ormalny 
 
ale jest to budowanie historiJL w-stecz. l\IALEWICZ: ka jest naturalnym or
m kultury sprawach stylistykl maJarstwa Lenin '" zostaje p-ozornie podstawli obrazu, 8le 
Nalety odr6Zi11l: malarsbwo praktyko- Portret wlasny (J988) 
 Biby dotrzymat kroku narastaj
ym Die zaj:mowal stanowfoska, wMollo arodek ci
zkoSoi przesuwa sir: D80 
wane w Rosji od wySnionej "sz.koly sy.tuacjOll tw6rczym must bezwarun- jedylI1JiIe jak wyobraZal soble funkcj
 , przedmioty Ij, osoby kt6re obraz pi-zed- 
rosy jskiej" , kt6rej n:Ie iby'lo. Progra- lrowo odrzue!l: wcwrajszool:..... Sup- sztuki w pa.ti.stw1e socjaJistycznym. \. ... ',- stawla, a Die na ich wyobra.Zenle roB.- 
mowy rea:llzm zjawR sI
 po ;raa; pierw- W pierwszych lataah nowego mu- rematysci i kubo-futyrySci stall sir: W kslQi;eczce og1oszonej jeszcze w . ....... 
 larskie. Byla to rezygnacja z wW.SIle
 
szy w r. 1863, Jdedy studenc1 I ozlon- lecIa. powstajQ. w MoskwIe, pod wply- "sztukQ. lewego frontu" i zabrall s1
 r. 1905 "Organizacja partyjna 8. lite- .
 \ . ,,;' wizji, potuine odstr:pstwo od ,;ma1 e J 
kowie petersbUl'sklej akademid sztu.k wem fowLst6w I ekspresjonist6w, do gruntownej reorganlzacjl zycia a.r- ratura partyjna" twlerdzil :ie w wa- ..,'" 
. sensacji" 0 kt6rej m6wll: cezanne. 
pl
knych odrzuol.li przepisany przez plel"WBZe grupy 
stwa ekspery- tystyczneg.o. Przy pomocy. artyst6",": runkach walkl klas stanmWsko Ideowe .,.. Opr6cz nich istnlaly od r. 1922 TIfl{. 
profes0r6w temat pracy dyplomowej mentalnego. Zamozm przemysl.owcy teatraJnych, dzlennlkarzy, l1terat6w 1 wystwuje j3Jko ,,'})8.rtyjnooc". Sztuka, Malarzy Stalugmvych, grupujQ.ce ma- 
p.t. "Uczta bog6w w Wal:halli" dOlla- Szczukin I Morozow przywoZij. z Pa- muzyk6w, organizowano pochody 
 jako metoda pomanla i prreobraZe- ':- , larzy starszego Ipokolenla holdujlJ,cyoh 
gajQ.c sI
 tematu zwlQ.ZlaIleg-o z rre- rym obrazy Matisse'a, Vlamincka I procE'sje artystyczne w .dziwacznych nia lIwiata lIDusi mie: postawr: .,par- · "'- . _ dawnym tradycjOll, nowe Tow. N- 
czywLstoSclQ. wsp6lcze9l1Q.. W r. 1870 Ploassa. "Mir Iskusstwa" przestal sir: kostiumach, kt6re przeOlQ.
y p
zez tyjnQ.". Przyjmuj
c pogll).d Marxa, Ze ...,..., tyst6w bylych uczmi6w Malew1cza 1 
powstaje Tow. Wystaw Obja'Zdlowych, ukaz)"W'at w r. 1904, 8. W trzy lata uldce udekorowane sloganaml pollty- rozw6j smuki jest zdetE'l'min.owany Ta.tllna, graw1tujlj,Cych ku 
tuce 
t.mv. ,Pieredw
Znikt" domagajlJ.Ce si
 p6Znlej zaCZQ.1 wychodzll: miesi
czntk cznymi ilustrowanymi podlug zasad przebileg!em walkl klas, uwazal ze GORIUNOW: przemyslowej, oraz Nowe Tow. .Arty- 
w.przr:'gIIli
a eztukl do progT8IffiU wy- "Zolotoje Runo (Zlote Runo)". W
r6d su.prematyzmu .! 8.bstrakcjl. geomet- sztuka lIDa oha.rakter klasowy 1 okre- ISt6w Rewolucjl. Ta grupa, kt6rej naj; 
ohowa.nla. spo1ecznego i oBwJaty na- jego w
racownlk6w w
biJ: sir: ma- 
ycznej. :Jesz.cre w czasle .w0J:1.y przy- slone obllcre ideologi
e. :Jest rzE'oz:}. Przekazywanie zboZa. p-.u.stwu (19
9) powaznlejszym przedstawie!elem bY. 
rodowej. Du7.Q. rolr:. w tym ruchu ode- larz LarilOl1ow, ikt6ry orgaJI1lzowal w1e- Jechal do Moskwy KandinsklJ, od r. Wl}.tpliwlj. czy znal Blr: na sztuce z Brodskij, domaga1a sir: rewolucyjneJ 
graly wypowied:zi krytyika Blellnskie- czory Hterackle, dyskusje i wystawy. 1908 poszukiwacz form oderwanych, punktu w.!dzenla oceny krytycznej po- ra pod wzglf;!dem poziomu umyslowe- k.owe sw-iaUo na przemiany spolecz- tematyki opiewajQ.cej prz;ebleg i zvrj- 
go kt6ry twlerdzll !e sztuka jest od- 20na jego, Gonozarowa, wybitna IDa- kt6ry w malarstwle dQ.Zy1 do calko- szczeg61nych utwor6w. Rozpatrywal wego ciQ.gle jeszcze trwala w fazle ne, me jest to jej zasadnicza funkcja cl
stwo rE'wolucji. Celem ich byla no- 
biclem 1'ZJeCZywl:sto8cl, jej wsp6ltw6r- larka i scen.ografka baletu Diag-Iilewa, wltego zdematerializowanda rzeczy.wi- jQ. jedynle jako metode poznania i quasl-ffi'edniowiecznej, kJIedy maJar- i me od tego zaleiy jej wart.oSC. Hi- wa ikonografla; pod wzglf;!dem styli- 
eI}. i sr:dzlQ.: OdblerajQ.C sztuoe pra- wsp6lpra.cowala z m
m, a ubiorem stoSe! d nada.n.La jej autonomll wy:po- przeobrai;en1a rzoozywistoScl, uWaZa- stwo bylo "kslf;!gozbiorem ubogich", storia sztukl nie jest ilustracjQ. hi- stycznym nie mieli nle do powiedze" 
wo sluZenia 
eczeMtwu. obniZaJrny i ucresaniem SoiQ.ga}
 I1:'l s1ebie og61- wjedzi, r6wnej muzyce.. jQ.c !e artysta poznaje rzeczy:w;1stnli6 stanowiQ.c najbard:z;lej dost
pnQ. i bez. storti, jest hif3tor!1J. ewolucjl wyobra- nta. Niekt6rzy parafrazowall malaI'- 
jej warto8:..... IlIJ. uwagr: jako uosobleD.le n.owych dJ}.- HeI1bert Read twlerdzi, !OO 
t- 
 pozllfl.Ille wy.powlada w swym dziele poSredniQ. metodr: uczen.ia. ArtyBci "Ie- 2Jen prrestrzennych wyraZonych prz.ez stwo renesansowe, innl maJowali tec h - 
Pod koniec Btulecia przedlostal si
 Zen w sztuce. kowy roz.kwlt 
tukl nowoczesneJ w wp}ywaj
c lI1a ilnnych ludzi .. pobudz.a- wego frontu" nie blmi- c tego pod c
owieka w materlale plastycznym. ni'kQ. zapoZy"czonQ. od starszych, zyjll- 
do Rosji 1IDpresjonLz.m i postlrrnpre- Zjawia sir: takZe Malewloz, kt6ry Rosji zawdzi
=.t naleZY zdezorlento- jlJ.c Ich umysl 
 wol
. W jaki spos6b uwagr: odrzucali bezceremonialnle Ewolucja ta zdeternilnowana jest cych jeszoze maIarzy. Wielu artyst6 W 
sjon:i7Jm a w r. 1898 w Moskwie za- wkr6tce wysuwa sir: na czolo grupy waniu, kiedy nowy rZQ.d byl zbyt za- proces ten sir: dokonywa, malo go sztu:k
 przeszlych epok ja:k.o 7J
y iprIZede wszystklm prawaml wtasnymi, stowarzyszen:la "Piel'iedwlimiki"' zylO 
CZQ.I 
 sl\, mlesi
k ,Mir jako radyka1 i W)"bitny te.oretyk no- absorbowany zagadn:ienigmi wojny obohoctz.lil:o. balrnst, mimo :ie strzr:py tej przeszlo- kt6re leZQ. w naturze prooes6w uczu- 1 pracowal:o, wSr6d nlch R1epln (C e - 
IBkusstJwa (Awlat Sztuki)" za kt6rym wej idoologii waztuce. W r. 1910 Ma- domowej, inberwencjl I glodu aby sir: :Jak wszystkie dziedziny dziR:tal'llo- Sel: ciQ.gle byly DiedoSoiglym idealem oi.owych i lIDySlowych, przekazywa- oil B. de Mille r.osyjskiego maJarstwa) 
stall StaIDslawsldj, Diagilew 1 stra- 1ewicz oSwladozyl sl
 za malarstwem zajmowal: sztuklJ., Wii
 ze sztuka no- sci ludzklej, tak 1 sztukr: cholal pod- ogOlu. Len.In, Die wchodzQ.c w psyaho- nyeh 7JI!1Ysrem wzroku. Natomia:st w ciQ.gle wypowIadal popularne wyobra- 
w-Inskij. Historycy sowleccy uWaZaj
 dwuwymlarowym, budowanym DR roo- wocze.sna rozkwiUa w Rosjl mimo dal: jednemu celowi: budowle Boojaliz- logiczne podloze .tej sytuacji widziaJ gran.lcach wlernoSci swym wl8.BIlym zenia historyczne przy pomocy wie l - 
ten okTes za czasy eskeptzmu i de- stawleniach koloru, okreSJ.ajQ.c je jako bolszewlzmu. Twl'erdzl on Ze nowocze- mu, ikt6rY mial zapewnil: sprawiedll- nlebezpieczef1stwo w 
pastnej r6Z- prawldlom sztuka, jak kaZde inna kich kompozycj.i 0 dobrze wyrezyse- 
kadencjl poniewa.Z dzia1alnooc arty- ,,:rea1I?JJ11 nie-zmyslowy". W r. 1912 snQ. sztuk
 z1ikwidowano kiedy zau- woSC spolecz.nlJ. 
 dostatek. W Bwietle n1cy umyslowej pom
dzy drobnQ. gru- dzledzlna, pod.legal: moze r6Znym mo- rowamym ukladzie dra.matyczn
' 
styczna. 'utracib kontakt z ruch
l Malewlcz wzlQ.1 u
1 w zorganizo- w
no :ie.nie przema
1a ona do mas. tych przE'konan sztuka jako zjawisko PQ. awangardy inteligenckiej a mass.- dyfikacjom. Przez te lIDodyflkacje mo- Obrazy Brodsklego. z kt6ryeh J1B.j- 
rewolucyjnymd I zacz
la I'JI7JWijal! Sl
 wanej przez LawrlonOwa wystaw1e Twlerdzenle to jest nlesluszne 0 tyle podlpg-ajtj.ce wlasnvm prawldlom roz- mi Tobotnlk6w i chlop6w .. zwalcza- Ze byl: pomClI1a w wyjaSnianLu histo- bardziej zna.ny jest "Lenin w smol- 
nlezaleZnym torem. WlS'.OOlako brak "Osli Ogon", majQ.cej przypuszczalnle Ze obsadze:nle najwy:iszych stanowil3k wojowym nie mi
cila st
 w jego wy- jlJ.C nihlli:zm "proletkultu" wskazywal rii, prawdZliwie jedna.k naukowe po- nyrn", I3Q. pedantyczme w ry.sunkU a 
oblicza politycznego nle oznaczal ugo- zwiQ.rek 2Je slaWll1Q. oSliel}., kt6rej w naukowy.ch ,j admlnlstracyjno-'05wla- obrazenlu fIwiata. RzeczywlstoSciQ. dla koniecznoM czerpa.nla z przeszloSoi I dejScle do sztuk:i mUBi koncentrowal: g8JJTla kolorystyczna w nlch szara 1 
dowej postawy w f3ztuce. "Mlr Iskus- Paryzu uZyw
o do malowanla obra- towych prrez Malew
cza, Tatllna. Lenina byl bleg wydarzefi rozgrywa- przyswajania masom "post
powyoh" sir: na saJffiym procesie tworzenla i. do- umlarkowana, jak gdyby synteza Ln- 
stwa" glosil dekoracyjny ekspresjo- z6w, zanurzaJ
c jej ogon w kuble z chagalla, Kandlnskiego i wiE'lu in- j
ych si
 nlezalemle od naszej lJwia- dQ.iJeil dawnych epok. Sztuce .,Iewego zna.wanla S7Jt:u:k,I, 8. nle na zmlanach gres'a I Whlstlera. Innl, jak Deinek8. 
nl.zm 0 motywach eg-zotycznych; po z farblJ.. Nied.awna karykatura. w nych nle tylko nie wynika:to z nle- domoSci, Byla to Tz.eozywlstooc przed- frontu" zarzucano wewn
trznll. sprze- przez ozynniki zewn
trzne. Marxizm w "Obronie Pelrogradu", uc1ekaj
 sl{J 
raz pierwszy od e7.as6w sredniowiecza "Krokodyilu" ];est aluzjQ. do owego dopatrzenla, ale b
o wyrBiZJelll Sw1a- miotowa a wif;!c poznawaJna i p-odat- cznoS6: sztuika pr.oletariaoka, kt6rej przerzuCa ocen
 estetycz,IU}. na plasz- do efektownego nasladownlctwa me.- 
zjaWlita sir: rw Rosji sztuka 0 sarno- precedensu sprzed p6l wleku. W tym domej i zamierz.onej polityki komj,sa- na na 7Jmlany. proletariat Die rozumle, mus1 albo czy'ZID
 socjologli nle doty;kajl}.C istoty larstwa zachodnloeuropejs:kiego. 
dzlelnych dJ}.WnLaCh, poszukujQ.(J3. no- samym roku przyjecha1 do Moskwy datu oSwJ.aty w latach 1917-1929, kie- W tym punkcie Lenin r62m11 81
 za- zerwa6 z proletariatem a1bo s1
 do zagadnienia. W postaW1ie tej ujawnila s1
 noW$ 


. 


W tych czasach sfol'mulowam.o row- 
n1e.Z zarzut "formalizmu", pod kt.6rY 
zaczr:to podoU}.gat wszy,stko co wy- 
wodzHo sl
 z cezanne'a. Artystom .,1e- 
wego frontu" wytykano blQ.d dial
k- 
tyczny - mnIema.n.le Ze rewoluc
Jn
 
sztuka ujawnla f3i
 w rewolucYJne
 
formle. Zarzucano 1m, 2Je myIQ. Srodki 
wypowiedzi z celem wypowied:z.i, ora.z 
wyrzucano lIffi negatywnQ. postawr: ar- 
tystycznQ. zaprzeoza.jQ.C1). 1deowej mo- 
tywacji jako czym1ej sile w tw6r.cZO- 
sol artystycznej. Art
ci ..leweg? 
f.rontu" zdawali: sobi
 spiI'aw
 ze sweJ 
zagrozonej sytuacjl i wielu Ii" nicl1 
oplliicilo Rosjr::: Kandlnskij wyjechal 
w ;r. 1921. Chaga1I, Gabo 1 pewsnar 
w r. 1923. Inn! zostall i walczyli 0 
byt artystyczny starajQ.c s1
 zna1eZC 
uza.sa.druienie dalszej pracy lub sz,U- 
kaj
 kompromisowych rozwlQ.zaii.. 
:Jeszcze w r. 1920 odlam konstruk- 
tywlst6w, w tym Rodozenko i Gan, 
po wystawie ,,5 X 5 = 25" doszIi d? 
wniosku Ze logiczna droga azt
 
wsp6lCZJeSIlcj prowadzi do masoweJ 
produkcjl przemyslowej a .lndywidual- 
na tw6rczoM a.rtysty.czna jest prze- 
wlekllJ. form
 oharupnictwa. porzu: 
0111 teZ malarstwo stalugowe 1 pceW 
pracowal: do fabryk do d2Jia.lu p
 
jektowarula lIDaszyn I narz
dzi. 1nJ11, 


'" 


H 


SJEROW: 
Delegaci ze wsi u Lenina. ( 1926 ? ) 


.. 


.... 


'-\ 


sadniezo od Bogdanowa, kt6ry zaprze- niego dostosowa6.. Ponadto, sztuka 
cw istnie:niu pl'zedmlot6w ma;teriaJ.- ponmiejS7J!l.jQ.ca zna=enie wQ.tku te- 
nych poza ludzkQ. lJwladomoSoIQ.. W matycznego pozbawia si
 mo2Jnooci 
r. 1917 Lenin pow1ed2J1a1: "Sztuika na- shiZeruia ideologil i przesta.je byl: na- 
le:iy do ludu. Powimla s1
gat k.orze- lI"
em przeobraZania Swi3Jta. 
niami w merok.!e masy pracujQ.CYch. 
Powinna byl: z.rozumlala I przez nlch 
koch:aina. Powinna jednoczyl: uczucla, 
mySli 4 wol
; powiona budzIC i rozw!- 
ja: wSr6d n10h artystow"... Wypo- 
wledZ ta okreSla jedynie funkcjr: sztu- 
kI nie determinujI}.C jej stylu czy 
charakteru. Dezyderat zrozumlaloSol 
nlekonlecznle oznacza atak na abs- 
tra:koj
. 
W sprawach iStylu Lenin glosu me 
z.abi-eral', n
ka1a go jedynle obawa te 
Bil'ty{;ci "lewego frontu" w swym ra- 
dykalLz.mie lekkomySlnle odJrzucajQ. 
dzled:z;lctwo kultury europejskiej. 0- doktryna. ta odzwiercledla jego poglQ.- 
bawlal s1
 nihiIizmu kulturalnego !. dy. Urzr:dowy- poglQ.d traktuje rusto- wym. 



.., 


MALEWlCZ: 
Anglik w Moskwie (1914) 


- 


iii 


OFENSYWA PRZECIW 
"LEWEMU FRONTOWP' 
Za.rysowala sir: powoli I.mIa ofensy- 
wy przeoiw "lewemu frontowi". Z po- 
CZQ.tku byly to pojedyncze glosy, stop- 
niowo zjawlail:y sir: grupy man-Ife- 
siJujQ.ICe dezaprobatr: na wyst:a.wach, 
w ;recenzjach lub w lqstach ogla.sza- 
nycl1 w prasie. Pow-old zarysowalo sl
 
stanowl.sko of!icjalne. LenIn b
 juz 
wtedy chory I jego udzlal: w sprawach . . .. ... u- 
publicznyeh znacznie s1
 zmni-ejszyl; J
 MaJakowsJ?
, Law
J i Mal _ 
trudno stwierdzi: do jak.!ego stopnia tm, .za.stosowali ikonografl
 kon.struk 
tyw
stycznQ. w malarstw1e plakato- 


RIESZETNIKOW: 
Generalissimus stalin (1959) 


" 


- 


" 


'.,
>>>
Nr 925/926, 22/29 December 1963 


WIADOMO
CI 


15 


artyst6w. Stworzono wszechzw1.Q.Zko- 
WI} organizacjt;! zawodowq., kt6rej 
funkcjonowanie i administracja pod- 
legla kontroli komlsji ideologlcznej 
centralnego komltetu. Tak dzialal- 
noM zawodowa artyst6w jak i szkol- 
nictwo artystyczne (srednie i wyz- 
sze) poddano akademii sztuki, kt6rej 
czlonkowie stanowiq.c wierzcho1ek pi- 
ramidy artystycznej oddychali atmo- 
sfel"l} centraInego komitetu partii. 


koncepcja. autorstwa. :Juz Majakow- 
sk.ij w okTesie rewolucyjnym odrzu- 
caI "autorstwo" swej poezji i nama- 
wiaJ: iamych by jego wie.rsze ulep- 
szalJ.. Odrzucajl}c wlasn066 prywatnl}., 
rezygnujq.c z praw autorsklch, arty- 
Bel nie uznawali mdywidualnego au- 
torstJwa 1 uwat&i :iJe mogll. poslugi- 
wat sir: oudzymd pracamd. 
Artysci rewolucyjni, naAladujl}.C 
pracr: Innych, na przek6r kapitali- 
styCZIlemu ikuJitowi orygi.na1no8cL, po- 
pelnlali b1l}.d 0 zupelnie inI!ym cha- SOCREALIZM 
rakterze, kt6ry moZna wytkn.q.l: na- Wtedy to po raz pierwszy sformu- 
wet z punktu widzenia pedantyczne- lowano zasady socjalistycZllego reali- 
go marxIzmu. :JeSli sztuka jest me- zmu, opracowane wsp61nie przez Gor- 
toIiI}. poznawozq., jej polem powinny kiego, Stallna I 
owa - 6wczes- 
byl: dziedzlny malo znane lub nie- nego przewodniCZlicego komisji ideo- 
znane. poznanie Bwiata nlekon.iecz- loglcznej. Socjalistyczny realizm w 
nie musi sir: odbywal: metCdJi ilustra- koncepcji Gorkiego byl romantyz- 
cji przeszlooci, lecz przede wszystkim mem w shlzble rewolucji socjalistycz- 
metodli wyobrazanla Swlata, odbijajq.- nej. Nie ma on nic wsp61nego z ter- 
cq. nowy stosunek do czlowieka I je- mInem ,,80zial-Real1smus" stosowa- 
go otoczenia. UZywanie utartych me- nym w Niemczech do sztuki zajmu- 
too wyobraZeniowych jest zaprzecze- jq.cej sir: problematykq. spolecznq.. So- 
n1em poznania i zastq.pleniem go cjalistyczny realizm mial na celu 
przez zludzenle poznania. W ten spo- "oddanie prawdziwego, historycznie 
s6b malarze z Tow. Artyst6w Rewo- konkretnego obrazu rzeczywlstooci 
lucji stworzyl1 specyficznll powta- spolecznej w jej rozwoju rewolucyj- 
rzalnoSC efekt6w, tak charaktery- nym, polq.czone z zadanlem wychowy- 
stycznQl dla ikonografll scwieckiej. wanla mas pracujq.cych w duchu so- 
Malowano seenki rodzajowe i seeny cjallstycznym". W ten spos6b wylonll 
bohaterskie, czr:sto tak naiwnie i nle- sir: po raz pierwszy w historil sztuki 
udolnle, ze oomieszaly osobistoSci kt6- kierunek zapoczll.tkowany nie przez 
rych czyny opiewaly. Niemniej obra- artyst6w drogll poszukiwaii i odkryl:, 
zy ich przemawialy do mas i wznie- l'ecz ustalony :00. biurkiem na szcze- 
caly Ich entuzjazm oddziatywaJq.c na blu admlnistracyjnyrn w imir: zasady 
wyobraznir: podobnle jak film. "partyjnoscl" sztuki gloszonej przez 
Film rosyjski przechodzll w tych Lenlna. W kr6tkim czasle doktrynr: 
czasach sw6j wielki okres tw6rczy. socrealizmu opracowano w najdrob- 
Eisenstein i Dowzenko eksperymen- nlejszych szczeg61ach, kanalizujll-c 
towali swobodnie w dziedzinie sztuki, wszystkie formy tw6rcroSei arty- 
kt6ra nle byla obciq.Zona tradycjl}, a stycznej w z g6ry przygotowane 10- 
znajdowala bezpoarednie powll}.Zanle Zyska. 
z programem masowego oowiecenia XIII zja.zd partli okreSliI dwa 
jako dzlalaInoSl: zblorowa, uwarunko- gl6wne hasla sztuki jako "real1zm i 
wana aparaturl}. techniOZIU)., a maso- Ideowoec" oraz zapoczll.tkowal waJ.- 
wym zasI
gu. Sztukq. rewolucji bol- kr: z formallstaml. kt6ra wkr6tce za- 
szewlckiej byl film, kt6ry ksztaltowal mlenlla si
 w pr08krypcjr: i donosy 
wizj
 Swlata I uwarunkowywal pla- oraz w publiczne oskarienia poszcze- 
BtyCZIll}. wyobratnir:. POCZI}.tki filmu g6Inych artyst6w 0 kontrrewolucyjne 
powiq.zane byly przez fotografie, nastawienie. W LenLn
 zwol- 
t.ZW. "tableaux vivants", z malar- nlono ze stanowlska szereg malarzy 
stwem historycznym. W ten sp0s6b a jednego, Ma.slowa, oddano pod sq.d. 
realizm historyczny w klnematografii Ulubionym celem ataku stal sir: "for- 
sowlecklej ZywII sir: strz
paml malar- malizm" 
t6ry wkr6tce zamlenil sir: 
stwa historycznego a produkty jego w ort;!:ze uzywane w osoblstych roz- 
zaczr:ty zaopatrywal: malarzy rosyj- grywkach poSr6d karierowicz6w na 
skich w ikonografir: nowej rzeczywi- wyiszych uczelniach. 
stood. Tow. Artyst6w Rewolucji roz- Sztukt;! kapitalistycznego Zachodu 
wljalo sir: odbijajq.c nowq. rzeczywl- dzlelono na formalistyCZllJi, opartq. na 
stoSt obserwowanq. na ekranach Sow- Idealizmie, oraz na naturallstycznl}, 
kina. W ten spos6b zaCZl}I sir: two- opartq. wprawdzie na materlalizmie, 
rzyl: szczeg61ny typ sztuki zbliZony ale na materializmie biernym, Die- 
do plakatu flimowego, oparty na foto- rewolucyjnym. Naturalizm byl posta- 
grafli retuszowanej malarskq. faktu- wq. artystycznq., prowadz
q. do szcze- 
rq.. Lenin w ostatnich latach swego g61owego odtwarzania przypadkowe- 
zycia nlejednokrotnie podk
slal ko- go skrawka rzeczywl-stoScl, bez usllo- 
nlecznooc zuZytkowanla os;.q.gnl
 cy- wanla uog61nlania zjawisk, bez ab- 
wilizacji szlacheckiej i mieszczan- strahowanla i ustalania typowoSci. 
skiej dla cel6w wychowawczych. W Za.strzezenia te mlaly oczywiste uza- 
r. 1924 krytykom partyjnym chodzilo sadnlenie: szereg artyst6w starej 
juz nie tylko 0 tematykr: Idoologlcznq. szkoly przystal do socrealist6w wy- 
w sztuce sowieckiej, lecz 0 formr: sty- I
znie na skutek wsp6Inego konser- 
listycznq. nie odbiegajq.cl} 00 przyjr:- watyzmu, ale holduj
 zasadom re- 
tych norm sztuki akademicklej. lizmu XIX w., koncentrowat sir: na 
W ten sp0s6b podloZono podwalIny tematyce politycznle neutraInej, na 
programowego cofanIa Blr: stylistycz- pejzaZach miejsklch lub w1ejskich 
nego nastt;!pnych czterdziestu lat. Od- bez wyraznych akcent6w i
eologlcz- 
V}.d sztuka sowlecka SwIadomie dl}.!y nych. Czasem zjawil sI
 w obrazle 
do pastlche'u Btylistycznego a w szczeg6-1 klopotliwy: bose dzieci lub 
szkolnictwle artystycznyrn bzerzy sir: biedna zagroda chlopska, odrapane 
ekletyczna maniera uprawlana pod rudery i nleoczyszczone rynsztoki. 
egidq. kOIlBerwatywnych mlernot. To- Nle ulega wq.tpliwoSei ze takie szcze- KI
OPOTY ADl\IINISTRAc.n 
warzyszy temu krytyka artystyczna g61y mogly wlernle oddawal: rzeczy- Mlmo ukladnoSei i potuInooci, ma- 
kt6ra wychwala osiq.gnir:c la nlenaru- wistool:, ale nle spelnialy zadanla wy- larstwo socjalistycznych realist6w 
szaInych i ustalonych artyst6w: Leo- chowawczego ponlewaZ nie wskrze- sprawiaJ:o nlewrtanne kropoty dyrek- 
narda, Rembrandta, Brueghla i Goyi. szaly w masach entu2Jjazmu illa no- torom muze6w lub zblor6w artystycz- 
Wsr6d wlelu organizacj1 artystycz- wego ustroju, zwraeajl}.c uwagr: na nych. W razje zmlany polltyki lub 
nych lat N.E.P.u, mimo r67.nicy dJ}.- jego niedociq.gnlr:c la . naglego usunir:cia uwlelbianego do- 
Zeii i tradycji, wyczul: moma stop- Postulat uog6Inlenia sprowadzal si
 tq.d dostojnika trzeba bylo jego po- 
niowy nawr6t do malarstwa rodzajo- w Istocie do ignorowania szczeg616w stal: zacieral: lub obrazy usuwal:. W 
wego 0 tematyce reportaZowej. Wy- obojr:tnych lub sprzecznych z ideolo- calej Rosjl nie moZna nigdzie znaleZl: 
szli z zapomnienia dawni akademlcy, g1q.. Postulat ab8trahowania polegal wlzerunk6w Kamieniewa, Zinowjewa, 
portreciSci folkloru i lokalnej egzo- na odrzucanlu swlata faktycznego, a Tuchaczewskiego i w1elu Innych, kt6- 
tykl. Zjawia si
 stereotypowa kla.sy- zastl}pienlu go przez Swiat praw so- rych malowano przed r. 1937. Znisz- 
fikacja fizjognomli, t.zw. "typy ma- cjologicznych i historycznych. Postu- czono wszystkie portrety Berii, wszy- 
larskle": plakatowe twarze 0 bez- lat typowoSci nakazywal koniecznoM stkie czolobitne wizerunki Stalina, 
osobowych rysach, 0 radosnym rekla- doboru formalnego zapewniaj
ego MoloWwa i Kaganowicza, lub byt 
mowym uSmiechu. Bohaterskle obu- "prawidlowool:" Ikonografli. Rezul
- mOOe usunir:to je do piwnlc z widoku 
rzenle sk
onej glowy na monume.n- tem tych warunk6w byla ewolucJa publicznego. W ten spos6b klimat 
talnych barkach; umowne gesty, me- swoistej dyscypliny malarskiej calko- tw6rczoSci artystycznej zmienil sir: 
lodramatycZlle pozy; dobrotliwie (wicle sprzecznej z jej zaloZeniami. gruntownie, a z nlm zmlenUa sl
 po- 
ojcowsko usmlechnir:c i wodzowie; Albowlem w istocie rzeczy malar- zycja artysty. 
pyzate, rozeSmiane II"Obotnice Zyw- stwo socrealistyczne wypelniajq.c na- Pod wzgl
em etykl zawodowej 
cem kopiowane z Halsa, Velazqueza rzucone warunkl nie odbljalo rzeczy- tw6rczoSl: artystyczna ulegla zupel- 
lub Greuze'a. wistooci, tylko wymarZOIll} fikcj
; nie nej demoralizacji. Z jednej strony 
Nied()bitki "lewego frontu" przypar- bylo wyrazem materialistycznego po- terrorystyczna akcja wobec Indywi- 
te do muru rl&"7JUtami eskepilZlmu, glq.du na Swiat, przyjrnujq.cego fakt dualist6w byla hamujq.cyrn ostrze.ze- 
obojt;!tnooci i zamykanla sir: w wlezy niezaleZnY od ludzkiej swiadomoSel niem kt6re tlumllo wszelkie impulsy 
z koocl sloniowej - broniq. sit;! jedy- za podstawr: rzeczywlstoSci, nato- tw6rcze. Z druglej - SwIadomool: 
nyrn pozostalym w ich wladaniu ar- mlast przedstawlalo rzeczywistool: kr6tkotrwalej, czysto koniunkturalnej 
gum en tern 0 znaczeniu estetyki kon- ideaInq. doskonalq., w istocie nie- wartoSci dzlel stwar:oo.la u artyst6w 
struktywlstycznej i funkcjonalnej w osil}gal
 poza swiadomoocl:}., a w1r:c cynlczny I pelen sarkazmu stosunek 
architekturze i w sztuce stesowanej. bylo wyrazem ldealizmu de facto. do sztuki, poll}czony ze sluZalczym 
Argument ten byl nleodparty, osta- W ten spos6b sztuka sowIecka sta- zableganlem 0 pochwal
. Artysta, za- 
tecznq. jego konsekwencjq. bylo pod- la sir: monumentaInym paradoksem miast stae sir: czlonklem intellgencji 
damie sztuki techmologil. :Jedna z grup sprzecznym z wlasnymi zaloZenlami, zawodowej w spoleczefistwie socjali- 
programowych "PaZdzlernik 1928", sztukq. odurzajl}c&, narkotyklem mas stycznym, zostal strq.cony z powro- 
groSZl}.ca zasadr: "rea1i=u przedmio- odwraeajl}cym uwagli' od rzeczywl- tern do godnoSoi dworzsnlna ml
 
towego", dq.zyla do likwldacji sztuki stooe! i zastt;!puJ1i.cym jq. zludzeniem nego od kaprys6w despoty. Na czele 
jako 
kodziela i zastl}plenla jej doskonalooci. Socjallstyczny reallzm tego systemu stali akademicy 0 u- 
tw6rczoSciq. mechanicznq. i zblorowq.. byl zaprzeczeniem marxizmu ponie- gruntowanych stanowiskach krocZlj.- 
Artystq. XX w. mlal byl: Inzynier. waz idealizujq.c postaci w0dz6w, na- cy bezpiecznq. i wydeptanq. Sc1ezkq. 
Argumentacja ta, br:dq.ca ostateCZIlq. daj
 im monumentalne proporcje malarstwa rodzajowego. Stereotypo- 
konsekwencjq. suprematyzmu utyli- uznawal wypadki dziejowe za rezul- wy optymia;m stworzyl w malarstwie 
tarn ego Tatllna, prowadzila do samo- tat decyzjl opatrznoSciowych m
Mw rosyjskim swoisty idealizm kslq.U- 
likwldacji sztuki nowoczesnej. Wpra- a nle anonimowych praw hlstoril. czek illa grzecznych dziecl, gdzie 
wdzle. Malewlczowl zorganizowano Zamiast krytycznego stosunku do wszyscy majq. buzle w clup a nledo- 
retrospektywnq. wystawr: w moskiew- Swlata socjalistyczny real
 byl 
- bry zb6j idzie do aresztu. Bylo to 
skiej TretJjakow-skiej Galeril 1 ) a jego negirykiem na czeSC adminlstracJI. malarstwo idealistyczne, portretujq.ce 
obrazy kl"l}Zyly w objazdowych wy- Malarstwo realistyczne przeszlych asplracje, nadzieje I obletnice nle wit;!- 
stawach po ealej Europie, ale w tym epok okrffilono jako "realizm kryty- cej majq.ce wsp61nego z materiaInq. 
czasie zajmowal sl
 on gl6wnie pro- czny" pi
tnujq.cy zlo spoleczne w kra- rzeczywlstoSeiq. niZ rajskie wizje su- 
jektaml architektonicznymi a przez jach kapitallstycznych, ozym uspra- flt6w barokowych z Zyclem XVII w. 
nast
pne sledem lat zycla malowal wledliwi8110 sarkazm Hogartha, Goyi Zamiast poznawczej metody swlata 
dzlwaczne portrety, sztywne i mart- i Daumiera. W spoleczeiistwle socja- materlalnego malarstwo stalo sir: In- 
we jak gdyby wizerunki kukiel wo- listycznym, gdzle nlesprawiedliwoel: strumentem haglograflcznym. 
skowych. spoleczna jakoby zostala usuni
ta, Motna by bronie tego stanowll.lka. 
Tatlin przeszedl calkowicle na pro- tematem sztuki mlal zostal: nowy jako realizmu asplracji, jeSli jednak 
jekty przemyslowe; jego gigantyczny czlowlek i jego radosna rzeczywi- pamir:tamy Ze prawle wszyscy ma- 
projekt pomnika ill Mit:dzynarOO6w- stool:. Stanowlsko takie wplynr:1o na iarze rosyjscy z suprematystaml wlq.- 
kl nle zostal wykonany. Stalin prze- hlstori
 smuki, kt6ra zajr:ta orto- czn1e uwamli sl
 za rea.list6w, jasne 
prowadzal stabllizacj
 i centrahzacjt;! doksyjne stanowisko oceny dzlela br:dzj.e Ze w sztuce slowo to jest zde- 
zycia spolecznego, i nowe tendencje sztuki przeszlooci wyb)cznie na pod- walUOW3JI1ym, me IIl1e zna.ozq.cym 
zaczt;!ly s1
 krystallzowa.l: w poskro- stawie sprawnoSei technicznej, oraz dZwi
kiem. 
mionym malarstwle rosyjskim. zalozeil tematycznych uwarunkowa- W zasadzie realizm jest pojr:clem 
nych postr:powymi lub wstecznymi fIl0z0ficznym a nie stylistycznym. 
d4Zenlami. W malarstwie wsp61cze- Malamtwo wykwltaj'l),ce na grune!e 
snym stopniowo zaClZt;!ly znikal: realistycznej postawy wobec Swlata 
wszystkie elementy, kt6re by mogly mOO;e mlel: szerokq. rozpi

 styli- 
odciq.gnQ-l: uwagt;! od zasadniczej wy- stycznq., pod warunkiem korzystania 
powledzi Ideologlcznej, a przede z tematyki wsp61czesnej artYScie, do- 
wszystkim aluzje erotyczne lub wzo- tyczq.cej zjawisk zaobserwowanych 
ry dekoracyjne. Unlkano efekt6w krytycznie w swej naturalnej nledo- 
"malarsktch" kt6re moglyby nie- skonaloSei. Tak rozumiany realizm 
opatrznie podkreiilll: kunszt wykona- daje krytyczny wlzerunek 8'wlata. 
nia kosztem tematu. Zarzucono stu- Sowleccy teoretycy wybrnr:li z tego 
dlum aktu kobiecego, okazywano zagadnlenia przy pomocy dialektycz- 
ostentacyjne obrzydzenle wobec na- nego kruczka. Sztukt;! dawnych epak 
giego ciala jako rekwlzytu zmyslowej okrffildli jako "realizm krytyczny", 
sztuki dekadenckiego mieszczaiistwa. t.zn. oSl}dzajl}.Cy w perspektywle hi- 
I) Doszla ona do Bkutku 
ki i.ni- W obra:oo.ch 0 tematyce sportowej storycznej walkt;! 0 sprawiedliwoM 
cjatywie Lunaczarskiego, kt6ry w starannie zaslaniano piersi, po.sladki spolecznq. i wytykajq.cy moraIne za- 
tymZe roku (1929) zostal mianowany I brzuchy. klamanle oraz krzywd
 spolecznq.. Na- 
ambasadorem w Hlszpanii i zmarl Postaci I przedmloty mu!'ialy byl: tom last w rzeczywlstoScl socjalisty- 
w drodze. W tym 8'wletle wystawa ta zrozumlale. Czlowieka nalE":i:alo uka- cznej uznali ze sztuka wprawdzte po- 
nabiera szczeg6InIe melancholijnego zywal: w mundurze lub kombinezo- winna zachowat realistyczne zaloZe- 
cha.rakteru jako Ia
 Spiew ",lewe- nle z 
em swej pracy w 
 nla, ale, portretuj
 nowy typ czlo- 
go frontu". W r. 1927 odbyla 9I
 wy- ce: lekarza ze stetoskopem, g6rnika wleka ;I. ustr6j spolecznie spraJWieilli- 
stawa Malewioza w Lodz1, gdzie osie- z oskardem a ko1choZnic
 ze snopem wy, powinna utracil: zalozenle kry- 
dli Strzemi.D,ski I Katarzyna Kobro - zboZa I kwia;t6w. Malowano ogromne tyczne. Artysta przestal byc St;!dzlq. 
rzezblarka-suprematystka. Z relacji kompozycje z zycla przemyslowego rzeczywlstooc1 a zaczq.l jej przytakl- 
s.p. Swfanll Zahorskiej wlem Ze Ma- iub rolnlczego, oraz wlelkie wydarze- waf:. 
lewicz przyjechal na otwarcie wysta- nla historycznC' gdzip poczpt wodz6w Funkcjr: "krytycznq." przejt;!la kary- 
wy I rozmawlal z niq. po pol sku, acz- przedstawlony byl w przepisowej hie- katura polityozna, zadaniem jej stalo 
kolwiek z rosyjskim akcentem. rarehit. Coraz 
ej zjawia sir: na sI
 wyszydzanie tych kt6rych uprzed- 


pierwszym plante Stalin, mlody. nlo juz okre9lono jako wrog6w syste- w9r6d dojrzaJych artyst6w". PostaDo- ze zbiorOw niedost
pnych publicznoSci powiedzil}. upadku soeja1Lstycznego 
szczuply, wysoki (byl niski, krr:py i mu. W ten spoa6b karykatura prze- wiano zaatakowal: k0m6rki formalifl;- wypo'Lyczono na wystaw
 do Nowego rea.J:i.zlruu. Nie ulega Wl}.tpliwo9c1 ze 
wtedy juZ nlemlody), za nlm Kirow, stala byl: organem uSwiadamiaj
ym mu w .szk.olach sztuk plastycznych i :Jorku. nie jest osamotniony i Ze pogll}.dy je- 
Kallnln, Woroszilow i innl. :Jel;11 na czy poznawczym a stala sir: tylko zwolnic ze stanowisk nLeodpowiednich Wr€lSZcie, w styczniowym numerze go SQ. ma.mfestem nowego frontu ar- 
obrazach pokazywano LenIna, Stalin powt6rzeruem tego co juZ poprzednio pedagog6w a na Ich miejsee zaanga- mleslr:czn.ika "Iskusstwo" ukazal sir: tystycznego w Rosjl. Trzeba zazna- 
musial zawsze byl: widoczny opodal sformulowano w urzr:dowych wypo- t.owal: wypr6bowanych mistrz6w ma- artykul Nlel'ZWiestnego, domagajl}.cy czy(:, ze Nlew.wiestnyj ani na chwllr: 
zwykle po prawej stronle. W pejza- wledziach. Karykatura sowIecka sta- larstwa rosyjskiego I wprowadzil: si
 odrzuoem:ia dotychczasowych kry- nie odchodzl od podstawowych zasad 
Zach zjawiajq. sl
 obiekty przemyslo- la sir: jakby wskrzeszeniem srednlo- naukr: marxlzmu Ileninizmu przy ka- teri6w oceny arty.styczmej. Nleizwiest- marxi7IDlu, lq.cznle z "teorUi odbicia". 
we, dobrze odZywiIenI ludzle 1 zwie- wie=ej demonografll, gdzie stereo- tedrach historii sztukl, celem umoc- nyj jest rzeiZbiarzem 0 k1erunku eks- jego stosunek do _formalizmu" jest 
r
ta, m
 0 monumentalnych typowe wizerunki grubyol1 kapitali- nlenia teoretycznej poobudowy szkol- presjonistyCZlllym .1 nie jest ani a:bs- wyraZnym odrzuceniem geometrycz- 
proporcjach, smuklej glowle I mOCDO st6w w cylindrach, siedzllcych na wor- nictwa plastyc
ego. tarakejonistl}. ani przeclwniiklem mar- nej abstrakcji, a ikrytyka naturaliz- 
zarysowanej szczr:ce. Portrety robot- kach z btlonem, 0 pOl stulecia przeZYly W tym okresle Rosja przechodzila xizmu. Przeciwn1e - wychodZlj.c z za- mu jest niedwuznacznyro oska.rleniem 
nik6w przypommajq. typy z popular- cylinder i metal w transakcjach fi- okrel' najwi
kszej pott;!g1 polityczneJ loZenia marxLzmu - por6wnywa od- rzuoonym soejalistycznym reallstom 
nej prasy obrazkowej, dalC'kle echo nansowych. Realizm socjalistyczny w swej historil, a wystawy malarstwa krywCZl}. pm.cr: artysty z pr8.Cl}. nau- i podjr:ciem ofensywy przeciw ja.rowo- 
nletzscheaiiskiego nadczlow1eka. Byla stal sir: reallzmem bezkrytycznyrn, a rosyjakiego pokazyw811e w patlstwacl1 kowca i wysl:aJwla.jl}.c rozw6j naukl l;ci I bieI'!fio9cl. PierwS74 zasadJ}. NIe- 
to sztuka bliZsza Carlyle'a mz Mar- wI
c przestal byl: realizmem. satelickich spotykaly sir: ze sluZal- w Rosji pisze: ,,Pr8IWd2Jiwi artySci izwiestnego jest r6wnoleg
 rozwo- 
xa, pel:na .s1ru.Za.lczych pochlebst1W i Nle wszysey art
i od razu pod- czym uwle
bienJe!TI orga.n6w praso- zawsze dor6wnywali .osUj.gnl
c1om m- ju nauki ( sztuki w poznaniu 1 p
 
szacunku dla hierarchil. dall sir: nowemu klerunkowi. Niekt6- wych, co WldoczIlle br
e bylo za do- telektualnym swojej epoki... prawdzi- ksztalcanlu liwiata, przy czym w 
rzy kontynuowali indywiduaIny styl bl"lj. monet
 w. Akademll Nauk. Ale- wy naukowiec dq.Zy nle tylko do u- tw6rczoSci artystycznej poznanie na- 
WEW
TRZNE SPRZECZNOSCI wlasny lub wytrwale stali przy kon- ksandr Gierasunow, prezydent Aka- rzeczywtstmienJ.a swych teorit, leoz Die st
puje drOgll. intulcjl, na skutek cze- 
Czy realizm socjalistyczny jest struktywizmie. Ale na calym SwIe- demii Sztu
, otworzyl IV konferen- obawia sir: obalenJa ich w imi
 dal- go artysta przeozuwa rzeczywi,st.OOt., 
stylem? W zaloZenlach jest zaprze- c1e w ISztuce nastt;!powala konselWa- cjl} Akademii w r. 1950 slowa
: "So- szego post
pu naukd. Artysta i nau- a na.ukowiec pomaje jq. wnyslem. W 
czeniem stylu. ZRsadJ}. realizmu jest tywna reakcja. Po r. 1930 we wszyst- wlecka 8ztuka i literatu:a. maJq. obec- kowiec w t}'lm sa.mym stopniu od- ten spos6b sztuka moZe byt natchnie- 
odrzucenlie "stylizacjl", t.j. uprasz- kich kraJ"ach Europy dochodzl do glo- nle moZl1wooc1 tw?rzema w.iel prze- krywajq. Swiat ale posowa.jl}. si
 r6z- n1em na.uki a nauka uzupelnienlem I 
czanla i eurytmii - odrzucenle arty- so S7Jtuka 0 odolendu rokokowym, he- WYZszajq.cych u:esc1q. ;I. w1eIkoociq. Id
 nyml drogaml. WyabraZn.ia jJ i.ntuicja potwlerdzen.iem po7lllaIl.la arty.styczne- 
stycznego ladu kosztem wiernoSei od- donlstycznym, pel:na leniwych odali- wszy
ko co .kIedyk?lwlek stworz.yl1 51}. c
11} pracy artysty 1 na.ukow- go. Dzielo S2Jtuki nie jest bezkrytycz- 
bicia. Ale socjallstyczny realizm sek rozloZonych na d}'lWaI1ikach, lukBu- na
Wlt;!ksl mlstrZOV?e przcszloS:l... ea. R.62JIUC8. :polega na na
nlu, przy nym odtwarzan1em otoczenda, jak 
m6g1by byl: stylem, gdyby dq.Zenla sowych pejzaZY sr6dziemnomorskich, DZI
kl pomocy part.ll sztuka SOWlec- czym przeczuwaDie pr8lWd naukowych r6wnieZ we maZe byl: strukt'llni ode- 
jego objawily nowq. w1zjr: rzeczywl- intymnych wnr:trz dostatnio umeblo- ka walczy z formahzmem, n
turaliz: jest 1stotl}. sztuki. S2Jtuka, kt6ra jest rwaIUJ. od otoczenia. Zwil}.zane must 
stoSci, nowy uklad formalny, umoZli- wanych. W krajach totalnych na Za- m
 i . ku
tem sehylkowe} sztuki niczym wlr:cej nI.Z wyniluem czysto byl: z otoczerriem Die przez naSIa.dow- 
wlajq.cy obejrzenie czlowleka w no- chodzle sztuka nowoczesna podlega mIeszczanskle). Byloby jedna.kZe rze- m6zgowego procesu, to po prostu nicze poddbIefLstwo przedmlot6w, lecz 
wym systemie wsp6lrzr:dnych. Tym- chlodnej niechr:ci lub zorganizowanym CZIi nierozw
q. pomysl
 
 w3;lk
 martwy pl6d. Einstem. m6wil ClZt;!sto przez tre96, t.zn. przez intulcYA 
czasem socjalistyczny realizm w przeSladowaniom. :Jedynq. o&zll pozo- z przezytkal
lI Ideologii burJ:uazYJneJ ze w sformulowaniu teori1 wzglt;!d- symboll
 wyobrazenlo
 i wny- 
gruncle rzeczy sprowadzal sir: do do- staje Paryi; od r. 1930 trwa juz zre- zostala zakonczona... wpraw
e wy- noSci pomocny mu byl Dostojewsklj. s1:owll 7Jawart
 kt6ra zmusza cUo- 
boru tematu i jego ukazanla. 0 spa- sztl} nle jako zr6dlo, lecz zlewisko stawy sq. za.mknl
te dia tw6rczoSci SztJuka. kt6ra sir: Die znuenia jest nie wleka do gl
bszego zrozumlenla Swia.- 
sobie ukazania m6w1 sir: jedynle Ze tw6rczych sll artystycznych w Euro- fC?
allstyczn
j ale uczelnip jeszcze do pom
lenia, alhowiem jest rzeczQ. ta i w ostateczny.m wyniku pow.odujil 
powInlen byl: przekonywajq.cy i wia- pie. me ... Giera.!Jl:ffiow nawoluje do czyst- nud.nl} 1 zbyteC2JllJl powtarzal: co kaZ- transformacj
 
Iata. PI
o, podlug 
rogodny; widz powinien byl: przeko- ArtYSci rosyjsey nie mleli wyboru; Jd. w akadenuach 1 straszy 
rnych dy od dawna wie. Tylko sztuka Weo- Nielzwiestnego, leZy w wyrazist08c1 
nany nie tylko ze wydarzenie rze- dalsza opozycja grozila n
q. i ostra- sq.dem. Proto
6Jv IV . kcnferencjl wa m.oZe Z'yl: w nalSZej apace. Idee na- treSci a n1e w matematycznej haJr- 
czywlscie sI
 odbylo, ale Ze wlaAnle cyi2JmJem, bo przy nowym BOODtralizo- przelioZono na 
y
 .S8Jtellckle i p
zy- dajl} rzeczom wyraz i ty1ko to co monii Iksztalt6w. Sztuka podlega. cil}.g- 
tak wygll}daro, a on, w1dz - "per wanym systemie rozdziel'ezym mate- J
to za punkt WYJSCIOWY reorganlza- jest wyrazLste jest pl
e"... Nielz- lym 7JII1La11om. Nadanle jej ostatec:z- 
promtram artif1cls" - jest ffivJad- rialy malarskie moma bylo uzyskal: cJi Zycia artysty
ego w duchu so- wlestnyj odrzuca formallzm" jako nej skof1czonej postac1 r6wna sit;! jej 
klem wydarzenia 
 nastaWla sir: do wylq.cznle przez miejseowy oddzial cjalistycznego r
ahZl!.lu i rewizji m
- "uSpumle 7lmysl6w':' a nastr:pn'e r.oz- unk:estWlem.ilu. 
nlego w mysl intencji artysty. zwilJ.Zku zawodowego. Niechr:tnych tody uczenla histonl sztuki.. DzieJe prawia 81 turallmn kt6 W tej chwill koScl zostaly rzuCOllle 
Wprawdzle Giera.simow, :Johanson I wobec realizmu socjalistycznego po- polsklego malarstwa w okresle 1949- r: z na. em, I')I re- . . 
inni akademicy rosyjsey w wypowle- mijano w kolejnoocl zam6wieii, szy- 1956 czekajq. jeszcze ctq.gle na swego prOOukuje przed'ffiloty nie 
baJ
c 0 t 
cje 8lltagonlstyc:zo ych 
p SQ. 
dzlach swych podkreSlajll niezllczone kanowano IDa r6Zne Bposoby a w koil- historyka, nle m6w1q.c juz 0 malar- IC,! znaozerne: "TreS: - me p
- wyraznle okreSlone. 
iOO
 do
dzie do 
moZliwo9ci ro
zail ma.la.r.sk.ich w cu pir:tnowano jako szkodnik6w i usu- stwle czesklm, wr:gierskim i rumuii- mlot - jest Isto1:l}. 

 sztukl ... 
tatecznej rozgryw1. u , me 
. 
ramach socrealizmu, wszela:ko w wano z organizacji zawodowej. W skim dla kt6rego socrealizm wciq.z Pod koniec artykulu NLelZwlestnyj a- Nle naleZ'y Bi
 spod,mewal:, aby 2IDua- 
praktyce swoboda ta sprowadza sir: tych warunkach nie bylo wyboru, I jest 'teraZniejszoSciq. takuje plytkJ8l: malarstwa wsp6lcze- na kierunku w malarstwie rosyjsldm 
do doboru jednej z kilku zaaprobo- trzeba s1
 bylo dostosowal:. U star- Ostatnie lata 
6w Stalina I ,snego ,j twierdzl ze ,,
ysta,. kt6ry sprowadizim si
 
 przyjr:cia malar- 
wanych manler stylistycznych XVII szych szlo to oczywlscle powol1, ale kr6tkotrwala faza MalenkQwa przy- ma coB gl
hs2Jego do powIOOzerua, ma Btwa zachodnlego Jako ideah1 do na- 
w. Portrety sq. parafrazq. Halsa, Ve- z ka.Zdym rokiem opuszczali szkoly niosly wzrost podejrzl1wooci, donosl- prawo by(: nle
rozwnialy
", w
ela- sladowanla, jak to air: st.alo w P.ol
 
lazqueza lub Rembrandta. Kompozy- mlodzi malarze, kt6rym ulatwi8110 c1elstwa w organizacjach zawodowych ko 7:8-strz
ga BI
 "Ze ozyru(: Il: mezro- KategoryCZl1e odrzucarue ahstrakCJi 
cja flguralna to zwykle Velazquez karier
 pod warunkiem opowiedzenia a w malarstwle wzrost lizusostwa i zuml

 haslo artysty=e. to fonnaInej i na
zmu wskazujil DB. 
("Poddanie Bredy") lub Goya (,,Roz- sit;! za. socjallstyoznym reali.zm1em. Nie banalu XX kongres partii nie przy- 2.Ibrodnia. . Artysta chce bye zrozu- potrzebr: ekspresjl jako syntezy rea.- 
strzelanie powstaiic6w"). W kompo- naleiy sir: przeto dziwll: Ze w latach nl6sl iadnych zmian mlmo zapowle- mialym i uznam.ym czl:onkiem, spole- Hzmu i na.rnlr:tmego stosunku do 
zycji flguralnej przewa!a sehemat 1932-1935 wystawy rosyjsklego ma- dzt811ej rewizji pogll}.d6w w "OdwllZy" 
a., ale. trzeba pami

e 
 8'wiata. Wi.adomo tylk; te po jednej 
trzyplanowy, oskrzyillony kuliBaml lar.stwa pelne byiy pra.c sluZalczych, Erenburga, kt6ra byla dowodem fer- "wIdz ma takZe pewne Obo
l . stran.i
 formujq.cego SIr: frontu 
- 
jak u p6Znych Wenecjan; koloryt zgOOliwych I artystycznie jalowych. mentu w spoleczef1stwle rosyjskim. pujq. s

 elementy tw6rcze,. po druglej 
szary, mocno stonowany, z przewagll W zblorach paiistwowych usunir:to z Ferment ten zjawil sir: r6wnleZ wsr6d W OCZEKnVANm KONFLIKTU - stoJq. dQZOI"cy ,i urZA;\dnicy. 
kolor6w atmosferycznych na dalszym widoku publlcznego malarstwo impre- malarzy. W prasie zachodniej zaczr:ly Trudno I?rzew'idzl-e: .do jakleg:o stop- 
planle. Gama kolorystyczna zwykle sjonistyczne i postimpresjonistyczne. tu i owdzie ukazywal: sir: reportaze nla wypowwdZ NieizWlestnego Jest za- Stanislaw Fre-nklf'\l. 
jest ograniczona do brQ.Z6w i glinek, w tym zbl6r Szczuklna, Morozowa I 0 Rosji po Stalinie, w kt6rych wspo- ______________________._____________________________. 
rzadko zjawia s1
 czerwieil (fiagi lub Mamontowa. 
aden mlody a.rtysta nie minano 0 wzmoZonym zaInteresowa- _ _ 
krew), kadmlum lub ikobalt napotyka mial dostwu do tych obraz6w a jesli nlu malarstwem zachodnim wsr6d = - 
sir: rzadko I tyTh:o w domieszkach a w1edz1al 0 nlch zwykle byly to opisy mlodszych artyst6w. Wspomin811o na- - K - - k - - t = 
nlgdy w czystej formle. Farbr: kla- z druglej rr:ki pot
piajq.ce sztukr: za- wet prywatne pokazy w pracowniach - SIIlZ I 0 nleprzemijajllcej war osci _ 
dzie sit;! zwykle gladko, czaspm wldal: ch
. Na kaZdym posIedzeniu malarskich 0 orientacji antyfigura- = - 
nle8mlaly impresjonizm na dalszych Akademii Sztuk pobierano jednoglo- tywnej. W grudniu 1962, po raz pierw_ _ LITERACKIEJ I WYCHOW A WCZEJ = 
planach pejzaZli. W postac
ach cienle Snie emfatyczne rezolucje, oparte na szy nowe malarstwo zaprezentow811o - _ 
sq. dobrze wtarte a SwlaUa naloZone wyosobnlonych ad hoc z kontekstu part1i i publ1cznoSci. Krytyka Chrusz- = \\' artyst!'cznyeh oprawach = 
grublej z nleuniknionym "bliklem". wypowiedziach Engelsa.lub Le.nina, do- czowa, mlmo nleprzychyInego tonu, _ _ 
Z punktu widzenia stylu socjali- magajq.ce sir: gruntownego przeforso- nle rnlala charakteru grotby lub za- = W AzNIEJSZE DZIALY: _ 
styczny realizm jest berz obl1cza; de- wania zasad socjalistycznego realiz- kazo2). _ = 
termlnuje go dob6r Inwentarza a nie mu i nieprzejednanej walki z pooo- - I. CUDA POLSKI - bogato ilustrowane monografie ziJem 1 miast _ 
poznawczy stosunek do Swlata. Na staloSclami "formalizmu" i "natura- W POSZUKIWANm = Polski: "MI
y Niemnem a DZwiru}:"', "Wa.rszawa", ",PuSZOZ6 - 
skutek tego podobieiistwo prac arty- lizmu". UZASADNIENIA _ polskle". = 
st6w rosyjskdch jest podobieiistwem Z artykulu ogloszonego w "Praw- _ _ 
nie stylu ale podobieiistwem wystaw W SJ
UzBIE WOJNY dzie" 22 grudnta Ub.T. wynlka Ze nle- = III. WIiELKIE POWIEOCI - "Dzledzlctwo" - Z. Kossak, "Woln
 = 
sklepowych ukazujl}cych te same to- Wybuch wojny nlemiecko-rosyj- kt6rzy krytycy-apologeci malarstwa _ nIe roa ceny" - Ph. Gibbs. "W
Uy krwi" - Pearl S. Buck. _ 
wary na sprzedaz. skiej niewlele zmlenil, pr6cz tematy- abstrakcyjnego powolywali sir: na wy- - _ 
ki. Zjawlajq. sir: pelnl animuszu Zol- powtedzl Lenina usprawiedliwlajq.ce - X. WIEDZA PRAKTYCZNA - ,,:Jak gotowal:", "Oonliinental Euro- _ 
nierze w akcji bojowej, obozuj
y w sztukr: abstra.kcyjnq., a jeden ze star- = pean Cooking" - M. Di:sslowa. = 
lesIe, robotnlce przemyslu wojennego. szych malarzy Konienkow wystoso- - _ 
seeny batalistyczne uj
te metodl} pla- wal list do Chruszczowa ostrzegaj
 - XIV. KSI4
KI KOLOROWE dla nUodzieZy' I dziecl. _ 
kat.6w fHmowych, t.j. mal.arskiego go ze bez r6morodno8cl dq.Zeil malar- = XV. KOLOROWE OBRAZY. Kartki. Poczt6wkl. = 
opracowania powlr:kszonych foto- stwo musI zginq.l:. Ale Illczew, prze- - _ 
g'l"afii. Nad wszyBtkdm g6rujl}. wodzo- wodnicZlj.cy komlsji Ideologlcznej, = POZA TYM: Dziela pisarzy: M. Rodzjewi.cz6wna., F. A. Ossendowski, = 
wie - monumentalni, obwieszenl or- oSwiadczyl, Ze "sztuka abstrakcyj;na _ :J. Conrad-Korzem.lowskl, Ks. :J. Waa-szawsk1, St. Wasylmw.kl, _ 
derami, pow8.Zni lub u8mJ.eclmJr:c:1, jest ort;!zem w rr:kach wrog6w Zwlq.z- - :J. Weyssenhoff, S. 
eroll1.'!ik.i i inni. _ 
a nad Olimpem jak przeznaczenie ku Sowieckiego" i Ze swoboda tw6r- = - 
wSZt;!dzie Stalin, mocarny 0 wyideali- croSei artystycznej nie mOOe byl: wol- _ = 
zowanej gladklej twarzy, wlecznie noSeil} walki z komunlzmem. Illczew - 
 ' ERN ( R Y BIT W A ) BOO K - 
mlody, nadJudzki: pater patriae. dodal, Ze koncepcja wsp6Ustnienla w = i = 
Pr6cz optymistycznych, wyidea.11zo- dziedzinie ideologii jest zdradq. mar- - 0 Przedwojenne Wydawnictwo Polskie R. We gn era _ 
wanych seen Zycla wojennego zjawla xizmu i leninizmu. Argument ten wy- - _ 
sl
 inny element: budzeme uczul: suwa dwa warunkl, kt6re muszq. byl: = L w 6 w - P 0 z n a Ii. - War s z a w a = 
zemsty. Okrucief1stwa nlemieckie pod- spelnlone, aby powstala mozl1woel: - obecnie _ 
=r:1y mozliwoel: krytycznego ujr:- swobodnego rozwoju sztuki w Rosj1. - _ 
cia. tematu bez Idealizacji przedmlotu, Po pierwsze, jakikolwlek nowy kte- = 11, ALLFARTHING LANE, LONDON, S.\V.J8 = 
co pociq.galo wlelu artystOw, ale I runek w sztuce musl zajq.l: lojalnq. _ _ 
tutaj wyobratnla artyst6w nie wy- postaw
 wobec ustroju, aby nle stae - . 
szla poza granice amerykailskich alt;! propagandll zachodnloeuropejsk.ie- -----------------------------..---------------------- 
"thTiller"6w filmowych: przesluchl- go liberallzmu, po drugle, musl byl: 
 i 
 z 
 ' PO 


 L 

 S 
 K . I .
 1 
...
 D ...
 o 
-:....,.
 p ,#; O . 
 LSK 
 I 
 ' 
 
wania partyzant6w, rozpusta i gra- wyrazem postawy ideologlcznej zgod- 
bieze wojsk okupacyjnych uJt;!te byly nej z zasadami dlalektycznego mate- 
z jednostajnq. umownosciq.. Telesko- rializmu. Nie znaczy to oczywiScie, 
 


u



 



g
a.::= 



r

stkt

:i
yc
e
j

 
 DR()GA WIEDZIE PRZEZ POLAND STREET $ 
na tyPOWoSe twarzy; Niemcy z mo- stycznego realizmu. :Jak gdyby dla 
 W . b ' l k h I . k P K 0 
 
noklami 0 suchych zastyglych twa- potwlerdzenia tych domysl6w, w sty- 
 
 . lZY, 1 ety, upony I ote owe 1 prze azy ........ 
rzach, lub podoflcerowle - opaAl1, za- cznlu b.r. odbyla sir: w Moskwle re- ..\ 
plci brutale. Natomiast Rosjanie 0 trospektywna wystawa Ugera, kt6ry szybko i sprawnie zalatwia 

 
serdecznych, otwartych twarzach, ko- wprawdzle byl komunlstl}., ale pod 
 k 0 b d ...... 
biety przedstawione juz to jako nle- wzglr:dem postawy styl1stycznej byl 
 Przedstawicielstwo Ban u P.K. . i iuro po rozy 

 
skazone dziewice lub peine dobrocl niezaleZnym tw6rcq.. W tym samym 
 ..., 
matki. Pod koniec wojny earn sztuka czasle stedem obraz6w Kandinskiego 
 POLAND STREET AGENCY 
 
sowIecka przest.a.wila si
 na baJ1:aJ..isty- '\c . . 

 
k
 
 wojenne IJ13Ilarstwo rodzajowe. ') Hugh Weldon w programie tele- '\c 15 POLAND STREET, LONDON, \V.1. ..
 
OstaJtniq. wypowiedzlq. tego okresu wizyjny;m poSwl
nym poezji :Jewtu- . tel GER ] 2 9 31 . 5115 \ 
jest obraz tr6jki malarzy wyst'Wujq.- szenkl opowiedzial, Ze Chruszczow, 
 . rar( hi. 1 
... 
cyoo pod pseudaromem Kunkrinksy m6w1q.c 0 nowoczesnej S7Jtuce, mach- 

 BIURO OTW ARTE: 9.30 - 5.30, SCibota 9.30 - 12.30 

 
p.t. ",ostatmia DOC Hitlera" p=edsta- JU1.wszy r
kq. zacytowal przyl'lowie \' 
\ 
wlaj
 WDt;!tJrze schronu pod kance- rosyjskie: "W grobie kaMy garb sam '\c
 Przedstawicielstwo POLSKIEGO BUTR."- PODJ«)zY ,,0 RBI 8" ...... 
iaril}. iRzeszy peine pijanych rozhlste- sir: wyprostowuje", na co :Jpwtuszen- " ..' 
ryzowanych Nlemc6w. Obraz ten jak- ko mial odpowledziel:, ze wlerzy, ze 
 i Z okazji BoZego Narodzellia i Nowego R.oku 

 
kolwiek fascynujq.cy tematycznie, pod czasy kiedy gr6b byl instrumentem biuro sklada wsz"'stkim Klientom 

 
wzgl
em artystycznym w najlep- pedagoglcznym w Rosji nie wr6cq. juz oJ '-, 
szym wypadku stanowil: moze pro- nigdy. Historyjka ta jest Interesujq.- 

 najserdecznit jsze zyczenia 
 
jekt konfiguracji do gabinetu flgur ca jako ilustracja negatywnej tole- , 
woskowych. rancji Chru8zczowa. ...





....
............

....
¥;

........?"';....
"'.-...,
;...;


 


NOWA DOG:\IATYKA 
23 kwietnia 1932 ogloszono dyrek- 
tywt;! partyjnl} 0 reorganizacji zrze- 
szefJ. artystycznych i szkolnictwa ar- 
tystycznego. Argument jej glosil Ze 
na skutek scalania spolecznego i kul- 
turalnego dalsze istnienle r6znych 
organizacji artystycznych stracilo 
sens. W jednoklasowym spoleczeil- 
stwie nie ma miejsca na r6zne typy 
sztuki; przeciwnie - mobllizacja sll 
tw6rczych calego spoleczefistwa wy- 
maga totalnej koncentracji wysllk6w 


OSTATNIA KRUCJATA zDANOWA 
Koiicowe fazy wojny, okupacja 
Europy srodkowej' I nawiq.za.nle kul- 
turalnych I artystycznych kontakt6w 
z Zachodem wzbudzilo wsr6d arty- 
st6w rosyjskich zalnteresowanie sztu- 
kq. zachodniq. i nadzieje na Iiberallza- 
cj
 postawy partli w sprawach arty- 
stycznych. W r. 1948 na dorocznej 
wystawle malarstwa w Moskwle zja- 
wily si
 prace nOSZij,ce wyraZne pir: t - 
no szkoly paryskiej. W r. 1949 
da- 
now ze zdwojonq. energll} zaatakowal 
"formal1styczne nalecialosci" w ma- 
larstwle TOSyjskim 1 wezwal do bez- 
wzglr:dnej walki z wplywami zachod- 
niml. Odtl}d malarstwo rosyjskie 
skierowane zostalo na now-o w so- 
crealistyczne koryto na przeclq.g na- 
st
pnych dzlesir:ciu lat. 
:JednakowoZ Rosja powojenna nie 
mogla utrzymae sit;! w stanie odosob- 
nienia okresu przedwojennego. Oko1o 
r. 1949 na Skutek hegemonii rosyj- 
sklej w srodkowej Europie, a szcze- 
g6Inie w okrel'lle przejSc1owyrn, kiedy 
w krajach tych utrzyrnywaly sir: po- 
wry pa.rlamentaryzmu, z:adzierzgn.l
- 
to rozlegle wt:Zly kulturaliDe, kt6rych 
wynikiem bylo wchlonlr:cie wplyw6w 
zachodnlch przez Rosjan. Byl to okres 
jak gdyby podsk6rnego przen.ikan.ia 
przez Sc1any kom6rkowe i w naturze 
swojej nieodwracalny "Europa capta 
ferum vlctorem cepit" - m6w11i op- 
tyrnisci parafrazuj
 Horacego. Przez 
chw11r: wydawalo si
 Ze sir: zanosl na 
zmiany w malarstwie rosyjskim. Ale 

ow i Stalin postanowlll proces 
ten za wszelkq. cenr: m.trzymal:. II 
konferencja Akademil Sztuki zwr6- 
clla uwagt;! na "dziedzlctwo formaliz- 
mu, zakorzeruone mocnlej na wy,z- 
szych uozelniach [ma.larsklcl1] niZ 


IDEALNY 


PODARUNEK 
B LIZ N I A K I (Twin 


NA 
Pack) 


SWI
TA 


, t 



 



'1 

 
. 


1% 



', 


-' 


....... 


"' 


TYLKO 


ZA 


14/6 


Buteleczka wooki wyborowej i wiSni6wki oraz dwie oryginalne polskie ozdobne szkla- 
neczki na w6dk
 w pi
knym pudclku r
cznej roboty z plecione] slomki z aksamitnym ob- 
ramowaniem, z typowo polskimi motywami 0 zywych kolorach 


DO NABYCIA W SKLEPACH 


WIN I W6DEK ORAZ W KLUBACH 


W razie trudnoSci informacji udzieli wylqczny importer 
EDOUARD ROBINSON LTD. 
Compton Street, London, W.l. Tel. GERrard 


21 Old 


3367
>>>
963 
78p&pf111' 


6d. I 


\963 


GALLERIA 63 


NO " Y JOBK
 721 MADISON AVE. 
IIZ)T
I, 196 VIA DEL BAB IJ lNO 



 


, 
, 



 
I
 
/' 

 / 


: 
i 
: 
.. 


_11_111111-11_..-11. 


4 
&! 
 


f!lLr: 


TYGODNIK 


p 

 !It.'1 
=
=
 
ql 
IY=ZENiJ!l 
D
:i E= 
1\= w= 
piS. p!I 


re jego oopas paUwa dla 
raJdetv ledwo wysta.rez 


Red 
Str. 
nW1 
noo 
bel1 
w: 
lir6 
Zm 
ns. 
..
>>>
Nr 925/926. 22/29 December 1963 


WIADOM09CI 


................. ..... 
WSZYSTKICH NASZYM KT,TKNT OM 
I PRZYJACIOLOM 
skladamy najserdeczniejsze zyczema 
WESOLYCH S
T BOZEGO NARODZENIA 
i SZCZ
sLIWEGO NOWEGO ROKU 
TOMAR PUBLIIHERI 
A. Z. Herbich 

 105 Warrender Park Road, Edinburgh 9 
Polecamy: 


NIE 


MA 


Wil
IDXQ)!oo@
@[t 
BEZ WIADOMOSCI 2E 
kwartal IV b.r. zostal juz oplacony 
30s. w Anglii 
$4.50 w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych 
Adrninistracja: 67 Great Russell Street, London, W.e.l. 



 " 


Najblizszy noworoczny numer 
. 
I "Wiadomosci" ukaie si
 30 grudnia b.r. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
: 


00 POOWOOY 
DO CZOtGA 


LOTERYJK
 
HISTORYCZN
 
ciekawe i barwne pi
kru}, i pouczajqCq gr
 dla 
wspomnienia wojenne dzieci i m1odziezy. Tekst i 
napisane przez generala objaSnienia w j
zyku pol- 
Stanislawa Maczka. skim i angielskim. Cena w 
Cena egzemplarza w twar- estetycznym kartonowym 
dej oprawie pudelku 
38s. wraz z przesylkq 15s. wraz z przesylk q 
oraz wszelkie polskie wydawnictwa emigracyjne 
i krajowe 


PU8zka 


FOCUS 


Nieznany rm.kaanarek politykl bry- ko "back bencher", Die mia1 me do 
tyjsk:lej odslania wydana niedawno pow1edzenila. "Focus" stworzyl mu 
kslllZka "F.oowf'*). Autor jej, Eugen "mas
". Ul'IZQ.dzano zgromadzenia 
Spier, odegral. n1emabi- rol
 w utwo- pub}iczne w wielk1ch miastach, na 
r7Jen:iu .1 w dzialaniaoh poufnej orga- kt6rych przemaw]aJj powszechnie zna- 
n1zacji, kt6ra pod takl}. nazwl}. pow- Di czlonkowle "Focusa". DomagaLi BIt: 
sWa. w r. 1936 i d7lIJaIial.a aZ do wy- an.i wyjScia Wiellciej Brytanii z "neu- 
buchu wojny. !Rzec:z tym iba.rd:ziej oso- tralnOiSaL mornllIlej" wobec Trzeciej 
bliwa, Ze Sp1er byi w tyro cza.sie jesz- Rza9zy, 8pOsobil}.cej sl
 do napaScL na 
cze obywatelem lDII.emieckirn i przyibyl wolny Swiat, powol"ywa1i Sl
 na sta- 
00 AIDg
 stosunkowo nleda.v.:no.. tuty Ligi Narod6w i ukIad KeJ10gga 

yd memieoki., lp01itycznIDe me 7JWUI.- jako II1a zasady, kt6rych w razie po- 
zany z Z8.dnym stroImIctwem, jak si
 trzeby 1:a7Jeba 'bronl: 9111}., wreszcle ZI}.- 
wydaje, byi wielkw busi.nessmanem dali wejSoia Churehilla do J'ZI}.du. Kul- 
a nI.e dzialaczem publioznym. Mo'bli- mlna.cyjnym punktem tej akcji bylo 
we, :iJe te wJ:a8nd.e okol1cznOOcl ulat- masowe zgromadzeme 3 grud:n1a 1936 
wily mu dotarcie 00 wybihnych przy- w londynskim Albert Hallu, na kt6- 
wOde6w wszyBtk:lch etronnictw oraz rym przemaw1ai ChurclulL Pmewod- 
do innych znanych os6b i sk1:on.ilEmile niczyl na tym 2Jgromadzen.iu Sir Wal- 
1ch do wsp6lnego dzialand&. Zmierzalo ter OitrilIle z Labour Party. Pmewod- 
ono do 
alozanla "appea.sement"u nicZI}.CY Jondyflskiej Rady Zwil}.zk6w 
wobec TrzecLej Rzeszy, uprawnaneg o Zarwodowych A. M. Wall dom3Jgal sir: 
przez rZl}.dy Baldwlrna 
 ChamberIama ustl}.plen.ia slabego f"74du BaJdwina ! 
i popleranego przez caq niemal prasr:, oddanla wmdzy w aHntejlsze rr:oe. 
przez City d. przez wp1:y.wowe kola Wskazal przy ty.m na Churchilla, 00 
ary.stokracji. rzamiar byl smialy 1 nie- wywolalo gJ:oSrui. owacj
. Ohurchill po 
mal beznadZiejny. Ale rzecz pow1oRa raz plerwszy od lat me czul sir: ,,!in 
s1
, przynajm.rriej w takiej m1erze, the wtlderness", choe jeszcze up}ynr:- 
7Je pI'iZOOstaJw:lono oplinil publicznej rrie-. 10 z g6I"1}. trzy lata, z:an1m 
czenle 
bezJpleczenstwo T,appeasement"u I. Walla s1
 spe1:nJ}o. Sam fakt wsp61- 
stworwno poROiZe dla p6Zn:i.ejszego nego wystl}.pienia Churehilla ( wybrt- 
dojscla do wl:adzy rZl}.du Churchilla. nych ludzi z Labour Party byl OZ}"IM 
To 00 pisze Spi.er wydaiwaloby ai
 w 6wczesnych stosunkach sensacyj- 
wr
cz nljeprawdopodolme, czy zgo1a nym. 
lIliewiarogodne, gdyby me to, :iJe jego Ze zdairooniem tym wiI}.Ze air: roz- 
ksI

 zaopatrnyla we wstw Lady mowa Jakl}. ze Spierem przeprowa- 
Violet Bonh8lIn Carter, kt6rej nazwi- d2JR Sir 'Robert Mond. Przestr2JegM 
sko jest chyba najbard.zi,ej reprezen- on Spiera 7Je politycy majl}. kr6tkQ. 
tatywne w partId Uber8J6w. Spier wy- p8Jl11J
 !l Ze gdy Churchill powr6ci do 
miel1l!ia. tak:iJe bmych cz1onk6w orga- wladzy w jakiejkolwlek formie, nle 
nlzacji, wm-6d kt6rych wystarczy br:dzie s1
 przyznawal BJ1i do Spiera 
przytoozy:: lorda Ceclla, Phillpa Noel- ani do "Focusa". SpiIera. to na BZCZot:- 
Bakera, Wtckhama Steeda, Dunoana Scde nie zrazilo: odpowiedzlal ze wy- 
Sandysa, Dingle Foota, ksi

 Atholl, sHa s1
 rue dla Churchilla, ale wraz 
Kingsley Mart:Ina, Arthurs. Hender- z nim i poprzez mego, dla wolnoSc.l 
SODa, Eleanor Rathbone i wreszcle - i pokoju. Ta nleoo patetyczna oopo.- 
Winstona Churohllla. &j. to czo1ow1 w1edZ nie '2JIJ11en:Ra. faktu. Ite Sir Ro- 
ludzle wszystkich tr:rech stronnictw bert Mood mial shtsznoS:. Gdy po 
brytyjsJclch. Wyjl}.tkowe miejsce po- wojnd.e Spier chci.al utrwallt w pa..m1.r:- 
Sr6d nich zajmowal Churchill. Byl ci dorobek "Focusa", p= skreSle- 
poMwczas odtrl}.cony przez stronnlc- nI.e jego dzlej6w, prosiJ: dawnych 
two koruserwatyst6w ;i nile mIaI: f;adnej czlonk6w "Focusa"" 0 zgode na oglo- 
momoSci publlcZllego wystepowania. srenie ich nazwlsk. Zg.odzl,u s1
 wszy- 
Byl, jak s1
 m6wilo, ..1n the wllder- scy, pr6cz Church
lla. Udzielil zgody 
ness" . W.szy,gcy wied.z!ieli 0 jego ta- doplero gdy us1:l)lpll z rZl}.du, !. to bar- 
lentach przyw6dczych, ale wJ:a.Srne dzo nl.echt:tn
e. ProsY by od.roczy: wy- 
dlaitego byt zbojIwtowany, bo jego dainie kslllZk
, ip6ki 
e. Ostatecznie 
ipOlltyka by'la wr
 przeolwna wszy- wydobyto od Diego zg
. W awoim 
stk1emu 00 robH rZl}.d i ogronma pa:m1r:tm.liku wojennym opisal owo 
wi
 I7Jby Gmin. zgromadzenrl.e w Albet't Hallu I atre- 
Sp1er podkreSla Ze poli:tyk
 Tr7Je- scll swoje przem.6w1enie, ale me 
:....................................................: c1ej Rzeszy zwalczal nI.e dlatego ze wspomnial, kto to zgromadren1e 
- 
. . zwraca}a is!
 przeoiwko 
ydom ale te inlcjowal & zorg8lIlizowa.l. 
: W E SOL Y C H S W I 
 T . zdI}.ZaIa do obaJ.enia podstawowych Rzec:z znamienna., ze prasa londy:6- 
. : zasad wsp6lZyc:la. ludzi cywilizowa- ska zgromadzenie w Albert Hallu I 
· I P O M Y Eo L N E G 0 N 0 W E G 0 R 0 K U · nych. Organl.zacja "Focus" powstaJ:a 1nID.e ianprezy "Focusa" pomijala mll- 
: 
 : w lecie 1935 i skladala sir: poczq.tko- ozenIem. Steed przypisywal to wply- 
. . wo z 16 os6b. MLala ona w6wCZ8B wom Oity, kt6re nie chclalo BObLe 
. I · charakter jednego z wde1u "debating psu: stosunk6w z Niemcaml. 
: zas
 a : clubs". Z mtcjatywy Splera przetwo- Steed, kt6ry znal dobr2Je EurQM 
. . rzono jl}. na 
e sy.stematycz- fIr
 i wschodr1.il}., rozwlja! ZywQ. 
: ZAKLAD KRA WIECKI . Dego wp1"ywania na op1nd
 publicmJI., dzIalaln
 w stoLLcaoh europejsklich 
. : a nawet na rZl}.d, pr7Jez ogmszanie!l wyprawY: me ta:kte do Amery1d, 
. ' . . wiadomOiSoi 0 Zbrojen1.ach niemieckioh gdizie znaIaz} dobre przyjecle u Roose- 
: 
 m @ 
W(MfW a · i 0 zamiaraoh Hitlera oraz 0 braku velta. Wszelako Roosevelt me decy- 
. 
 
 

 U 
OO : jaJci.chkolwlek poczynafl obronnych ze dowa1 8I.
 na wywieranie wpIywu na. 
. Q . strony Wiel.k.l.ej Bryt.anii. Spier mu- polityike brytyjskl}., W k1erunku 1!:8.- 
: . sial mie: moZn
 zbiera.nia obfitych przestania "appeasement"u, choe zda- 
. 185 _ 187 Fulliam Road, : wIadomOOcl w Niemozech, a tak.Ze u- wal soble sprawr: 7Je Die prowadzi on 
. . wa.Znle badal prasr: nlemiook.l.}., apra- do pokoju, lecz raczej przySpleszy 
: London, S. W.3 : wozdanla Irz;b handlowych, wie1.kdch wybuch wojny. 
. . 'bank6w i dn. Wysnu1: z Dich wniosek, "Focus" probowal, ta.kZe bez skut- 
..................................................... kt6ry p6Zn:iej okazal sir: elw!ZIlY, ze ku, przectwdzlalal: wpIywom NIem1ec 
Hitler jut w r. 1935 rozpoozQ1 go- na Balkanach. Niemcy w tym czas!e 
spodarkr: wojeIlIUj., z kt6rej draga zdolaly sdbie juz zapewnil: przewag-t: 
prowadzl bQ.dZ do bankrucbwa i po- gospodal'CZl}. na tym obszarze, co byl"o 
wszechnego chaosu, bl}.drt do wojny. wst
 00 opanowania poUtyCZIDego. 
Llcz
 si
 wlec trzeba z wojD.l}., bo W krajach balkMski-oh zdawano BO- 
nie podobna przypUSZC7J8.l: by Hitler ble z tego sprawr:. W :Jugos1awld 
- 
9wladomie zmierzal do gospoIarczego znaczyl me sp6r wyra.Zniej nit gdzle 
zalamania 
 Trzeciej Rzeszy. Z tem- l.ndzIej. Minister MaJzurainI:, zaprny- 
pa r01JWoju gospodat1kl wojennej Spier jatniony ze Spierem, zaprojektowal 
obllczyi nawet te wojna r02JPOCZIlie sir: podr6Z Churchilla do :Jug-os1"aswli, W 
w r. 1939. :Jego memor1al byl dore- chara.kterze prywatnym, dla podtrzy- 
czony I"ZI}.dowl i kilku najwybitroej- mania oporu przeciwko Niemcom. 
l'IZym polltykom. steed i SpIer przygotowall dla Chur- 
"Focus" w tym czasle odbywa1 dOOt chUla memorIal z iIn!ormacjaml po- 
ezt:.ste prywatne zebrania, na kt6rych tr7Jebnyml do jego wy.stl}.pie:t\. w :Ju- 
zastanawiano 8I.
 nad praktycznyml. gos}awi4. 0 tej podr6Zy byl tak.Ze po.- 
sposobami powstrzymanla grot./locej wIadooD'iony Vansittart ( odni6sI- sir: 
agresji nlemleckiej. Po zajt;!Ciu Nad- do Diej przychylnie. Doszlo w koiiC1.1 
renld przez wojlska niemieckie, co by- do ofiojalnego zaproszenia ChurchHla 
10 naruszeniem tra.kt:atu wersalslde- do Belgradu. Na przeezkodzie staIUj.1 
go i uklad6w locaref1skioh, czlonkowle sprzecliw Oham'berlama, I Churchf1l 
"Focusa" wystl}.pIld. z inlcjatywl}. za.- musial 'Podr6zy zam,iecha.l:. 
. gromnla Niemcom, w razie jakiego- "A.ppeaBement" rozwljal .Blr: przy 
kolwiek dalszego naruszenia oboW'il}.- poparolu wlr:kszo9cl Wszystk1Ch stron- 
zujQ.CYch uklad6w, zerwaniem stosun- Dictw i calej prasy. Wysllki "Focu- 
k6w dyTplomatycznych. :Jed.noozeSn.ie sa" muslaly sl
 ogranlcza: wyll}.oznie 
zrodzlla 8I.
 wSr6d DiOO inicjatywa do przestr6g, do przedBtawiamia po.- 
utworzenla nowyoh dwu ministerstw: lltyki alternatywnej, wreswle do 
zbrojeti i Wormac:)L Mlaly one byl: wskazy;wania na Churchilla jako na 
przestrogll. dla Niemiec, jako wldomy tego. kt6ry mlglby jl}. prowadz1:. Nie 
znak przygotowywania odporu bry- zapobieg-lo to wojnle, ale bez Wl}.t- 
tyjskiego, tak w mkresie material- pienia ulatwilo w odpowiednlej chwtll 
nym jak rnoralnym (te oba m.lntster- pr2Jejr:ole rZl}.d6w przez Churchilla. 
stwa tstotn:le powstaly - ale j1.iZ w Sa.m Spier okaZaI w tym czasl.e 
czasle wojny). Na ra.7Jle Z81biegi te nlemall}. dalekowzroczn
: opraoowal 
n
e byly skuteozne. W si'eraoh rZI}.do- pl8Jl1 ewakuacji 
yd6w z Niemiec. Nile 
wych "FOCUs" ZIJJalarM poparcle i zro- Z8ip0bteglo to ludob6jstwu, ale w oza.. 
zumleDie ty1ko u Sir Roberta Van- s1e gdy Spier 0 tym plsal, on jeden 
s1ttarta, sekretarza stanu w Foreign chyba takl bieg wypadk6w przewtdy- 
Office, 3Jle sam Vanstttart byl juz wa1. Raz jeszcze okazai wll'IlklJ. (]ale- 
w6wozas mocno skr
any w dzIa- kowrzJrOC'ZlllOOC, gdy wskaz.al na ten- 
laniu, a wnet p6Zn1ej 
y na dencje zjedn.oc:zen:ia Europy i przy- 
boany tor. plsywal w tym zakresle .soozeg6lne 
Lepiej powiodlo si
 z umoZliwie- pos1annlctwo Churchilllowi. Tutaj 
roem Churchillowd publicznego wy.stt:- przewndywanie zawlodlo. Europa jed- 
powanla i 1ezpoSredIl'iego oddzlaly'wa- noozy sl
. ale bez Church.lla ( bez 
nla na oplnl
. Nie poslada1 on przecle Wielldej BrytIa.nIi. 
dotl}.d f;adnej "maszyny poL1tycznej", Gdy wojna wybuchla., Splier wosta.1 
bo byl pr
ez swoje stronnictwo zboj- Internow:my jako obywatel n1em.I.eck:i. 
kotowany .Ii nawet w Izble Gmin, jar WspomLna. 0 tym bez goryczy jako () 
nleuntknionej przygodz
e. Po wojDi'e, 
*) Focus. A Footnote to the Histo- przy poparolu ChurohiJla, zosts} pod- 
ry of the Thirties 'by Eugen Spier. danym brytyjskim. T3Jk skof1czyl si
 
With an 
ntroduotIJoo by Lady Violet tei osdbliwy epizod w jego tyclu, gdy 
Bonham Carter, D.B.E. Landyn, Os- jako cud7Joziemiec wtrq.cll: BI
 W bleg 
wald Wolff, 1963; str. 159 i In!. i polityki brytyj'skiej. 


 ta.bl.4. Pandora. 


. 
. 
. 
. 
. 
i 
i 
: 
:11111111111111111111I111111111111I111:muum:mum: 11111111111 m 1I11111111111111111111111111111 


DYREKCJA KA WIARNI I RESTAURACJI 


G\ ." 
".u,
£ 


przesyla serdeczne Zyczenla BWIq- 
teczne i noworoczne wszystkim swoim 
przyjaciolom i bywalcom kawiarni 


20 Thurloe St., S.W.7 


fiJeaudeaJJt £td. 


PRZESYLA SWOIM KLIENTOM 


2YCZENIA WESOLYCH S
T 


I DOBREGO NOWEGO ROKU 


POLSKA 


APTEKA 


mgr. farm. A. PAULI1Q"8KIEGO 


86, Mackenzie Road, London, N. 7., tel. NOR 3042 
(3 mdnuty drogi od sUw,ji CALEDONIA ROAD) 


WYSYLA PACZKI DO POLSKI 
CENY KATALOGOWE 


przyjmuje recepty krajowe I zagranlczne 
.APTIDKA CZYNNA OODZIENNIE od 9-ej - 7.30 wlecz. 


IstIDlejl}.cy od r. 1949 
Zaklad Zega.rmhJtrzowsko- 
JubUerski 


w. PIC H ETA 
703 Fulha.m Road, London, S.W.6 
tel. REN 2148 


wykonywa wszeIkiego rodzaju naprar 
wy zegarkow 1 bUuterii oraz rytuje 
sygnety herbowe. 
Wszystkile naprawiane zegarki 81}. 
sprawdza.ne 
 regulowem.e szwajcarskl}. 
elektronic:'lIDl}. maszynl}. sprawWajQ.CIJ.. 
Kupuje stare rdoto, srebro f blzutertr:. SpecjalnoS:: na.prawa zega.rlt6w 
e.utomaltyoznych, chrJl!1OInetr6w i stqper6w. KaZda naprawa doko- 
nywwta jest do tygodnla. 

 








 


Najlepsze zyczenia 
SWI4-TECZNE I NOWOROCZNE 
ski ad a swoim 


Klientom 


POLSKA PRALNIA FLEET LAUNDRY 


144 Fleet Road, Hampstead, N.W.8 
Telefon: GUL 1770 


17 


KSI
GARNIA POLSKA ORBIS 
38. KNIGHTSBRIDGE, LONDON, S.W.I 'l'el. BELg..avia 2793 
Rok zaJotenia 1944 
2RODI.A DO NAJNOWSZEJ HISTORII POLSKI 
Diariusz i Teki lana Szembeka Tom I. 
OpracowaJ prof. T. Komarnicki 
CZ
SC I. Wprowadzenie i dokumentacja do lat 1933 - 1934. 
CZ
SC II. Diariusz i dokumentacja za rok 1935. Lista biograficzna. 
Str. 620, oprawa pl6cienna, obwoluta 
. To ir.6tJlowe wy(/awmctw? .oSwietla tr,!d.nosci Z jaki"f. walczyla dyplomacja po/ska w okresie 
nufllzywoJennym wobec slaboscl Zachodu I Jego sklonnoscl do porozumiewania si
 Z sqsiadami 
Polski kosztem jej najiywotmeszych interesow. 
Cella 72/6, pnes. s/-; U.s.A. $ 10.60, przes. 6Oc. 
* 
HOLD EMIGRACJI DLA CZYNU NARODU POLSKIEGO 1863 - 1864 ROKU 
Czasopismo historyczne wydawane przez Polski Instytut Historyczny w Rzyrnie (od r. 19M), w 
ku 
francusklm i angielskbn. 


Antemurale Tom VII-VIII 
.w podw6jnej o
j
toSci, poSwi
cony, roczni
y powstania styczniowego 
ZaWlera prace wybl
ych uczony.c
: Bobr-T
'lingo S. - Napoleon III, l'Europe et 
la Pologne 1863 - 64; Kukiel M. - Military Aspects of the Polish Insurrection 1863 - 64' 
Rudzka W. - Studies of the Polish Insurrectionary Government 1863 - 64. Str. 480: 
..Antemurale" stanowi mezastqpionq skarbnicf wiedzy 0 Polsce, opartq no bogatym mate- 
dale irOdlowym. 
Cena 68/-, przes. 2/6; U.S.A. $9.00, przes. 40e. 
Ksi
garnia Orbis posiada na skladzie poprzednie tomy ..Antemurale" i wysyla na Z:idanie 
katalog z wyszczeg61nieniem trclci. 
* 
WYDANIE BIBLIOFILSKIE, EGZEMPLARZE NUMEROW ANE 
Do Najswi
tszej Panny Marii Litania 
CYFRIANA NORWIDA 
Wstt'P X. J. Jarz
bowskiego "MaIJ'jna poezja Nonvida" 
Luksusowe wydawnictwo. Dcch6d przeznaczony na Zaklad sw. Kazimierza w Pa- 
ryzu. Nazwiska nabywcow wpisywane Sq (na zyczenie) do ksi
gi pamiqtkowej Zakladu. 
Cena 42/-, przes. 1/-; U.S.A. $6.00, przes. 20e. 
* * * 
POLSKA I JEJ DOROBEK DZIEJOWY W CI
GU TYSI
CA LAT 
ISTNIENIA 
Praca zblorowa najwy'bltniejszyoh pol skich uczonych i specjalist6w przebywajl}.cych w woInym 
Swiecie. Redaktor - prof. dr H. PASZKIEWICZ. 
Geografia. J
zyk polski. Obrz
dy i zwyczaje. Historia do r. 1918. Historia ustroju. Historia 
gospadarcza. Ziemie wschodnie. Wyznania religijne. 
600 dwuszpaltowych stron, 720 iJu'itl'a(',jl w tf'k!\clf', tabliC'e kr616w, herb6w rodowych i woje- 
wodzkich, stroj6w polskich, miast I monet, 20 plansz na kredo",ym papierze, 22 mapy, oprawa 
pl6cienna, zlocenla. 


Cena £7.7.0, przes. 4/6; U.S.A. $22.00, przes. 75e. 
* 
I. TRYBUN LUDU 


SZLACHECKIEGO. 


ROZPRA WY HISTORYCZNE. 
II. PAMI
TNY SEJM 
Prof. W. SOBIESKI (przedruk wydafl z r. 1905 i 1913), str. 320. 
(',cna 42/6, przes. 2/-; U.S.A. $6.00, przes. 8Oc. 
* 
MI
DZY WOJN
 A POKOJEM. Walka 0 wladz
 w w powojennym swiecie. 
H. SETTON-WATSON (Neither War nor Pesce). tlum. B. Czaykowski, str. 624, mapy, opr. pl. 
Cena f)2/6, przes. 2/-; U.S.A. $7.60, przes. 80e. 
* 


W SOJUSZNICZYM LONDYNIE 
D7iennik amba'iadora E. RaczyDskiego z Iat ]988 -194f), str. 450, llustr., oprawa pl6cienna. 
Cena 87/6, przes. 2/-; U.s.A. $1S.60, przes. 80e. 
* 
P AMI
TNIK KIJOWSKI TOM II. 
Praca zblorowa, red. prof. W. Wif'lhorskl, mr. 288, tlustracje, mapy. 
Ceoa 82/6, przes. 2/6; U.s.A. $4.70, przes. 4Oc. 
* 
POLSKA NIEPODLEGLA I DRUGA WOJNA SWIA TOW A. 1918 - 1945. 
Praca zbiorowa., red. prof. dr H. Paszkiewicz, 
104 dwuszpaltowych stron, malpy, tablice statystycme, oprawa sztywna. 
Cena 18/6, przes. 1/-; U.S.A. $2.60. przt'-s. If)c. 
* 
LAJKONIK NA WYGNANIU. Sto i jeden felietonow z lat 1950 - 1962. 
Z. NOWAKOWSKIEGO. Str. 472, oprawa pl6cle.nna 
Cena 68/-, przes. 2/6; U.S.A. $9.00, przes. We. 
* * * 
POWlESCI AUTOR6W EMIGRACYJNYCH 
Z DNIA NA DZI
 - F. GOETLA. str. 260, 16/6, $2.50; 0 
OLNIERZU CIULACZU - J. KO- 
WALEWSKIEGO, str 240, 12/6, $2.00; DWA KS
YCE - M. KUNC'EWICZOWEJ, str. 234, 
ilustr. T. Terleckiego, str. 12/6, $2.00; KARIEROWICZ - J. ;\IA('KIEWICZA, Ilustr. K. Pa.ce- 
wicza, 14/6, $2.30; W

NIOWIE NOCY - A. ROl\I:\.1iISKIEGO, str 288, 16/6, $2.50. 
wszystkie w oprswach plliciennych, artystycznf' obwoluty. Przes. katdej 1/-, 20c. 
* * * 
DLA DZlECI I fo.,1LODZlEZY 
POLSKA MOJA OJCZYZNA. I1ustrowany pod
cznik historii Polski dla dzieci. 
l\lgr M. GOLAWSKI. SU. 130, 70 ilustrac]i, m8.1py, pl6cienna okladka. 
Cena 15/-. przes. 1/6; U.s.A. $2.25, przes. 25c. 
G.,.sKA ZE SL
SKA. Historyjka obrazkowa polqczona z gn). geograficzn
. 
Rys. I. Ludwig, teksty I. Ludwig i J. Otwinowska. 
L'ena 9/6, przes. 1/-; U.S.A. $1.40, przes. 20c. 
TANCE POLSKU
 - POLISH DANCES. R
'stmki I. Lud"ig. 
Zbl6r 16 najpopularniejszych tai1c6w ludowych w ukladzle na glos i fortepian, 12 wielobarwnych 
plansz stroj6w 1udowych, artystyczna pl6c1enna ,okladka. 
Cena 25/-, przes. 2/-; U.S.A. $8.60, przes. SOe. 
Peine katalogi wydawnictw emigrac
'jn)'ch i krajowych 
's
'lamy na zq,danie. 
Zamowienia pocztowe wykonywamy natychmiast. 
PRZEKAZY POCZTOWE I CZEKI PROSIl\IY WYSTAWIAC NA: ORBIS (LONDON) LTD. 


l&!ID
!OO Iill il rn lOO @ 
 11 @ 
CASSEL GALLERY 


Sa THURlOE PLACE lONDON S.W.7 


KEN 2525 


(Opposite Victoria and Albert Museum) 






1



 
PAMIECI JANA LECHONIA 
.J 
SYMPOZJON 
"uliwt& SakoW1lId: ZUoboy pM l1ty. - Heart de I\loDtfort: · · *. - Rolla B&Uly: Lech06 fit Paria. - 
"me. Boma1D8 de l'Acad6m1e fran
e: · · .. - AleImander Janfa: ,,0 dwa palce od serca CD11e.m 
swa sapony". - 8telaa Korbo681d: Lechofl a po&iemle. - TymoD Terlecld: Dwa prof!lJ.e :Jans. Le- 
chonla. - FerdynaDd Goetel: Leohofl. - KaJetaD. Moraw8ld: Podzwonne. - Artor Ru blD8&elD : Wtelk1 
poet.a., przyjaclel 1 brat. - RaIal Ma1czewa1d: Siplew. - 
 NowakoW1lId: Ryba D& plasku. - 
Mar1a Mo4zeIewaka: 0st&tn1a rozmowa. - ZdzbIIaw Jzennamild: 0 Leazku. - Kardmlerz WlenyMki: 
o poezjl Lec:hJllla. - StaDlBlaw BaU1i8k1: Lechofl..poeta. - J6zef Wl.ttUn: Smlere I Amiech. - "an 
Fryling: Tren. - Anton] BoguIllaW1lId: Sprzecl.w I podzIw. - Wl.ktor Weintraub: Karmazynowe I 
czarne. - Waclaw GrubiAllkI: Pierwszy poeta ,.Skamandra". - OIJkar llaleokI: Lechod a po1ska tra- 
dycja historyama. - Zygmunt NowakoW8ld: Przypadkowy hlstoryk. - Lechod.Jtompozytor. - LIst 
Lec:honla. 
Stroo 88 na oIIda.dce rysunek Zdz1slawa Czermal1sklego ()eaa 68. 
Zam.6wienia przyjmujq "W i ado m 0 it c i", 67 Great Russell Street, London, W.C.l. 




,,"'''',







..


'? 


'" 
.. 
i
>>>
18 


WIADOMO
CI 


Nr 925/926. 22/29 December 1963 


GRZECHY PURYZMU 


IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII
 
Dobrze wprowa.dzona na terenie 
obu Ameryk amerykatiska firma 
. agenturowo-handlowa poszukuje 
kontaktliw :t aktywnymi osoba- 
mi lub firmaml za. graniCl}. Po- 
szukujemy rowniez przedstawi- 
cielstw z ro:inych dzledzin. Pro- 
simy nadsylae propozycje na 
adres: 


o K N 0 


N A 


ROSJ
 
W "Russkiej MysU" z 24 pafdzier- fryzowane"; . np. cytUJl}.C pochlebne G D Y J E DZI E SZ D 0 P 0 LS KI 
nika b.!'. Gieorgij Adamowicz poSw"lr:- slowa hr. W1ttegO 0 'MJJkolaju IT au- 
ca. sw
1 kolejny felietoo ..Literatura tor nie wspomina 0 bardzo ostrej 1 
1 zycle pamir:cl :Jeana cocteau i pi- nlepoohlebnej krytyce ostaJtniego ca- TO TYLKO AUTOKAREM 
8
 m.in.: ..Pa.mi
t:aan rozmowr: [z ra, kt6rQ. Witte wypowiedzlal 0 kilka 
nJan] 0 nowej IItera.turze francusklej wlerszy wytej czy nlZej). Praca jest swietnego dorobku 
z 
 jadowitymd UlWagami pod ad- na og61 pomyMana jako apologetycz- Z LONDYNU DO POZNANIA OgrOmIlJl wi
kszoSC mOlchwlasnych 
resem Andre Gide'a. Pami
taJm wre- ny panegiryk ostaJtniego cara i ostat- W cii!gu lat 40. artykJl.cl6w (nde m6wiQ.c 0 cudzych) 
szcle lZdanie bardzo ?harakte?"stY'CZ- !I1J
ej carowej. Nikt j
 dzLS nie hQ,k- I Z POWROTEM czytam ze ZIludzeniern, zlewam, 
- 
ne dla coct.eau. 
6wa 0 poezjl. 0 ko- rue 0 dQ,Zeniu ca.rowej do ..odr
bnego £20 Zyczymy rowniez 810 Die mogr: ich dokoiiozyl:, rzucam 
nleczn
 Je
 od8wIeZen:la, 0 bl
 pokoju" i nie ma dw6ch zdaii. te obo- ca1y Dumer do kosza. Ale m6j al'!ty- 
8\J.I"re8.J.I2Jmu 1 
ochodem, jak gdy_ je koohali Rosjr: i chc1eli jej zwy_ · k . t h kul pod tytulem ..Syfl1is i aOOlicjo- 
by w zamyslemu, zauwaiyl z podkr& cl
stwa. No i zg ln r:1\ wraz z r
 zna oml yc nizm" ("Wlado
". nr 922.) wy- 
AlOIUj. proBtot:Q.: ..:J
 crol3 qu'll sera.it srnlercUl m
1j.. Srn.lerclfj. t:Q. ad- ?-. V. E.  Jazda'" bk j
tkowo mi si
 podobal; przeczytalem 
terI1Js de lancer V
Ctor Hugo"... kupilll moXe swe winy przed Bogiem ' r.P! ' 
' przYJemna 1 szy a osii!gni
c go w druku szereg razy od deskl do 
. 1 ludZrni. Sfj.d historil nie zna jednak POLSKIE BlUR deski. wydawal mi sl
 zajmujfj.cy, in- 
W Monaohium w polowie patdzier- ani odkupienla ani amnestil 
 0 PODR6ZY i w przyszlosci teUgentny, trafny. ! postanowllem 
""'" =. N",
 0"""", 0 kt6- I tu autm w,.... w 
 - -  . ON DO : _ ANGLO-POLISH ENTERPRISES Ltd. wr6cil: jeszcze wiele razy do tychze 
rym 
o wspomin8lem w "OkDie". z samym sdbq.: z jednej strony pod_ V I spraw. 
Urodzony w 
. 1889, Skoticzyl unirwer- kI'eSla Ze Rasputin by:t wl
gfj. i lot- 5 T U L A Ale w motm drukowanym tekscle 
Bytet przed plerwSZQ. wojlUl-. Przed r& rem majl}.C}'1m wplytw fatalny na hi- 12 CECIL woet odkrylem Blad purystycznej Ia- 
w.olucJsl.lby!.
y '!" kwitIJ.ll;cej w6w- steryCZl1Jl. ca.r0Wlj., kt6ra od r. 1915 COURT, LONDON, \V.C.2. (Aust. pty. Ltd.) PY czy purystycznego pazura redak- 
czas w RosJI ep6ldzielczoAci'. Po prze- 'byls. faktyczoQ. regentklj. paflstwa, a Tel. TEM 3391, 2897 tora ,,,WiaJdoI11iO'Soi". W przedoBtatnim 
wrocie IJ:olszewLckJm 
tal 9
 ...wew- z dru
ej plsze, 
 hlJStorla odda spra- a capite ozytam zdanle: ..Walczmy 
nr:trznym emtgrant
 ' l
 Sl{! roz.- wledhwo3l: tej przykladnej Wnie, mat- D A KIN G H 0 USE z pederastlQ., walczmy rz; alkoholiz- 
maIJt
 prac _ meraz flZYcznych, oe 1 "prawdzi
j patrlotoe rosyj- * Przyjmujemy zam6wienia na wycleczki do Polski R A W mam (przez popleranie SPO:2:;YCIA 

 sir: dorywozo pedagogl'f.' Staw- sklej". I przeczy S84'TI sobLe, gdy po- * Zalatwlamy wszelkie formalnoAcl ze sprowa.dzaniem SON P LAC E wina) " ... Nle robl
 i nle posiadam ko- 
my Sl
 "nowym enugrantem po 0- wlada Ze MJJkolaj IT nie byl e1abo- rodzin I umjomych z Polski. S Y D N E Y pjl mych manuskrypt6w r ale wlem z 
statDi
j wojDie .,
 jak.iS praoowal wolny, a zarazem przytacza mowa ca- cal/l. pewI1oSci1l. te Di,gdy to potworne 
z ,,solidarystaJrni . ale w koticu z nlimi ra zwr6cone do Stolylpina: "Zgadzaim * Noclegi. opieka w drodze I po przybyciu do Londynu. A U S T R A L I ..
zycie" ni,: wyszloby spod mego 
zerwal. 
d razu za.s1yn1j.l jaiko Bwiet- sir: z panem... ale nlech lepiej b
zLe * Przekazy do Polski. A pl6ra a raczeJ spod mojej maszyny. 
ny puibhcysta, a jednoozelmle wLelki dzi,estr:ciu Ra.lputln6w nl:Z jedna hdste- 
aklad
 si
 0 sto tysi
cy funt6w, 
erudyta _ biegly w h1stcmU Rosji. ria cesarzowej..... Cenne w kBup;ce ze naplsalem "przez popleranle kon- 
Na ep6Ik
 z Romanem ROOhOOem wy_ p. Majewsk1ego 
 strony wstwne, W surnpcji wina". B

 zawsze twler- 
dal k
kr: "Bolszewl:f.m0wJediendje gdy m6wi 0 upa.dlm cerkiwd, 0 ..po_ OUZAUD ZAUHOD dzil,. Ze konBU:II1pcja a spoZycie - 
(BOlszewlZ
WBtwO) _ n1eslusz- szulldwanlu Boga" I sek:tach i 0 mi- U to me SQ. synonimy: 8poiycle jest ak- 
nie zapoIn!llanlj., kt6ra powlnna byl: stycznym pomieszaniu calego spore.. tern Indywidualnym (l1Ip. "spoiylem 
podr.
cznJJkleI?- d
 kaUJdego .,,90wieto- ,czefistwa 
osyjskiego w poczIl.tJIw XX Snl::daroe w. towareystwie redaktora 
loga . Na historl
 Rosji mial orygi_ w. IstJIlJel11'e w Rosji "iudzi BoZych'" , "Wladomoocl"), konsumpcja jest pew- 
naln
 pog!Q.!. UwaZa.!: tOO w d7Jieja.ch "jurodiwycl1", t.j. obranych z rozumu ALBUM 
ALOBNY 
 do m6wienla. Z prawdziwym eza- dob . lUl- a.bstrakcj
, a wir: c IIToiemy m6wlt 
Rosjl byl Jeden jedyny lmrlaJUy dkres: wl6cz
g6w, autor uwaZa nie za do- :Jest zadaJI1iem ponad moje sHy III CUlDlkiem wykirywam u nle 0 cooh aDiem jak autor. NarkotykL, r6Z- 0 konsumpcjl crnleka czy chleba czy 
1855 -1917, a pr:z:edtem ! p6Zni
j byly w6d ciemnoty narodu rosyjsk1ego, POWodm sl6w Zaloby po Bmilercl :Joh- wprost wyJlj.tk0Wll u ludzl n! szcz ci: De fo
my ekleikJtyczme
o miBtycyzmu. wina. albo 0 lwn:sumpcji polskiej ozy 
ozarne przep
l. Nad 
ym lIwmtlym lecz jego glt:lboklej wiary. kt6r/l. Za- 
 F. Kennedy wylowil: naj.szczeI'87Je wladzy: Kennedy umie i lubi sIuC

. 
c.yd':,
 i nowe teo
e.pedagogiozne fr
cuskiej. alb? 0 konsumpcjl przed 
okresem _ p
 _ M
olaj I poda- chM od da.wna utrac1l'. W tyOO 810- 1 najtra!mejsze. Nle mogl}.C przecrLy- Choeby go nie bardzo zajmowalo 00 I OZY
J 
 
 troc
r: JUZ lIlazbyt OSZO- woJn
 i po wOJn1e etc. 
wal r
k
 LE;nmowi... Nle lubil Pola- wach autor _ more wbrew woll _ tat., a c6Z doplero przetrawlt wszyst- m6wtsz... nie spuszcza z cieble wzro- amlaj
 1'I1:1esza.nm
:.. W nle l11I!liej- . Ale od biedy, od bardzo wlelkiej 
k6w (a kt6z zreszj14 nas ta.k bardzo uohyla przed ndiml za.s}onr: ktora kry- kiego 00 by zaslugirwalo na uwag
 ku, slucha. OIekawoot jego zarazem 
 s OpIl:lU co d7J1
ki swoilm teo- bledy got6w jestem ten bb).d j
yko- 
kocha?) , 
e przede wszystkim I w je przed oklem Zachodu 
gadk
 juZ 
 zadowollt 
 wyborem nte- za.chr:ca do m6wienia 11 kr
pu'e' czu- nom Huxley sta1: sir: m
droern ponIi- wy uzmal: jeszcze za dopuszczalny 
r6wnej mlerze 
enaw:!dzll. bolszewi- nle ..,f1.me slave" ale "ft.me rosse". W wielkim i d
 przypadkowym. jesz Bi
 troch
 w obl:lczu 

y do 
 nlch.. Byl Jl1Jldry, bo by! dobry... w wypadku, gdy m6wi sir: 0 :JADLE: 
k6w d "czarn
ll'lc6w' . Mial odwagr: tych warunkaOh zjawlenle sir: jakie- :Jak 
1o bywa w taklch OOwlla.ch, my81enia, do przyjmowania informa- p yponunal DaJrn, 
e wbrew staremu np. zmalalo czy wzros1:o spoZycie kar- 
pisal: i m6Wll: (byl Sw1etnym kraso- goo Rasputlna bylo nieun\.kl!llone. obrazy przemawlajQ. sI:ln:tej od fil6w. cjl:, do icl1 odl1zucania lub przyswaja- \W.erSZt k 7 l dla 
ecl, dobrzy ludzie tof
i. :Jeet to 'bIQ.!, ale. powtarzam, 
m6w
). ze f8Bzyzm jest hUllIlaDitar- . Szczeg6lnde wzruszajQ.cym hoildean dla nla sabie..... ro
 y sprytm (clever) 1 sprytnl mozna go wybaczyl: od czasu do cza- 
niejszy od k?munlzmu, .
t6ry UlWaml ..Polska jako okno na Eu
" _ 
marlego prezydenta amerykaf1.sklego Gary zawdzi
 zaproszeni-e 00 udZle mog-Q. b
 dob:zy:.... so 
twardzUiJ:ym pedant,om. Ale kt6z 
za ..absolutme nleludzk:r . W tej ma- taki podtytlli ma:JII. "Kartkl z note- ]€1st numer "Paris Match.. rlI 30 listo- Blalego Dornu awej lI'eputacji literac- W cieplym WBP?'mnl,

lu poSmiert- spozywa wilIlo? Czy redaktor ,.,Wda.- 
terti ostro przeclws.tawW s1
 B
erdia- su" p. Michalla Koriakowa ON ..iNo p8Jda b.r. Otwlera go ozarno--bIala kLej. W 2JWlq.zku z tym notuje: ,Mo.t- nym w "Sunday Times'
e z tej 
mej d?l11IOSci", .kt6ry wino lubi I na nim 
jewowi. Byl entuzJa..s14 hr. WLttego, wym Russklm Slowie" z 7 I.istopada okladka z portretem Kennedy'ego - na stwle
LC bez przesady 7,e' :John daty Stephen Spender 
ga paml
ciQ. Sl
 zna, kbedykolwiek uZyrwa rz;wrotu: 
kt6ry zaCZQ.l 
przemys1:ow1enie Rosji b.r. Dom hrabl6w W]-elgorSkLch (WieIl- dzlelo :zmak.omUego fotografa kana- 1 :Jacqueline Kennedy dokonali gi
 
Jel1W.szegO swego spotkania z "By'lem na obi-edizie u p. Stefanji N., 
bez prze;Iewu J
j kropli ikrwi. Sam horSkich), rz;ruswwnyOO Polak6w u- dyjsklego iKarsha. To niewQ.tpliw1e bokiej przemlaJI1.y sytuaoj.1 towar _ eyem. przed z g 6r /l. trzydzi€stu i SPO:2:;YLEM u lIli'ej doskonale wi- 
sir: ywazal za "lL
rala" w senaie w rZl).dzal w MOSkwle, a potem w'pp- na
p

kn
jszy w1zerunek jedneg-o z lBko-spoleomej p1sarzy, aktor6w, rZ- laty. ..Byl
my tego samego wz:ost u , 
o"? Taka pot\
.orn?8l: na
et tak za- 
jakun rozumiano hberaliz.m w polo- terSburgu konoerty. na 
t6ryoh wy_ naJP
ejszyoh ludzi najnowszych zy
6w, plastyk6w w Zyciu amerykaf1- 
 wybuJaJ:ego. Hu
ley. sm
tme po- JaARernu 'pur:y8cJe me przeJdzle przez 
wle X
?' w., t.:I. 
y'l przeclwny kon- str:powali LlmJt. Schull'1UUl1L, Berlioz, CJZ9JS(iW, kit6ry tak przedwczeSme i skiJITl... Przed dojSclem KennOO 'e 0 wal glOW'l). na m6J Wldok, trochr: usta! W1t:e Jak moWa zrueksztaloat 
stytUC)I, do kt6reJ Rosja nie dorosla, Glinika, Verdi, a z polaIIt6w He:n.ryk tragi'CZ1lie przeszedl do hLstoriJ. Na do wladzy my81 a.merykaiIBka Yt:1a 

ak duoh Bam.q'lla, i rzekl: ,,:Je- manruskrypt nle
ego wsp6lpra- 
I wlerzyl w ref01'll11a!r
o-prawo
- Wdeniawski i Karol Lipinski. Niedaw- zdj
 tyrn _ lITlo.7.e 7Jl'obionym w ko- !IlR UstronlUl, w swym wl:asnym kOlku . Y obaj za ';"TYSDCy do swego rz;8,- oownika,. kt6ry nile ma moZno.9cl za- 
nQ. ewoluo
 samodlerZaiwia. no wydano w Moskwle ksilj.Zkr: ziblo- 8cie1e? _ KeII1II1edy ma dloDie modli- na unLwerB)'tetaoh. Kultura byla spra- j
CIa... Zbyt Wlelka odJe
l
 dzieli br
 
I
 z m
atkami do Innej r& 

strYI? p16rem dor6wn
al mu na rowlj. "Rosyjsko-polskie zwiq.zki mu- tewn1e zloZone. Byl to gest _ plaze wQ. inlcjatywy nle tylko jak najbar- 
 m6zg
 od oorodk6w zy?a uczu- dakCjl, mneg
 plsma., bo innego nie- 
enugra.cJi chyba 
ylko Nikolaj Ulja- zyczne". Oddzielne praoe w tej 
 ,,Paris Matdh" _ kt6ry przy:bleral dzIej prywatnej, ale SoiBle Lndyw1dual- clOWego. Nlech 
 
mySJ..I 0 Bal- ma, 
rzucaJQ.c mu tak hore.ndalny 
now, ale gdy IDJan?w nieraz zn1Zal ce rna:jQ. tytuly: .,Moniuszko 1 jego on machin:alnie lle1m'oC m6wil 0 po- nej 1 !IlRwet marginesowej. Nie miala zacu, 0 Beethove
l1e, 
lcassle, Keat- blQ.d J
zykowy, jak ...spoZycle wiJna". 
lot 1 dla. cel6w .,p?l1ty:cznych" wypi- 
Ulzki z rosyjSkQ. kultu1"lj.... ..Hen- t
dze Amerykl. Nde 
ni
te pir:Scl, prestige'u spolecznego (..social stan- ale - 
en z n
ch n

 mial wlr:cej. Nigdy go I?ie bylo, nikt wlna Die 
aywal r
e broome n]
ej swego po_ ry,k Wleniawsk1. w Rosji''', ..Chopin 1 me rozrozone be7Jradni.e, nIe w:zm.iesfo. ding"). Przed nowoczesnym obrazem nlZ pir:t st6p wzrostu! . "SI?ZY1". w
 tego ..spZycia" nie 
zLomu, Os
pow .pisal zawsze szczerze. SkrlabLll" i t.p. :Jeden z autor6w wska- ne w kabotyfulktm geScie _ ja:kZe zacnemu TrUJrnanowi zbleraro sir: tak M6z
0",!y tempera.ment Huxle
 1'TlO1JIl8, ani popieral:, ani 
akza6, 
Byl poleml'5Ul: C!
t}'lm, ale 
ulturalnym. zuje na ogromny wp1yw Choplna na wymoWlI1e SQ. te Ronie SNtane, skrzy- samo !IlR wyrnloty jak kochanemu sprawil ze -:- jak slus:z:n,ie ocerna poprost
 trzeba mu dat spoik6j, jak: 
S.mler
 .JE'g0 Je
 strat
 Die tylko dla Skria'blna, inny _ na wpIyw Skria- Ww8JIle w p
uciu najwyZszej odpo- NiKicle. a E
senhowe1" czytywal tylko Spend
.- oslJl
l.on wI
cej w elf- wszyst.!nm podobny.m poprawkom. 
rosyjsklej. publiic
stYkl 
igra.cyjnej: bina 'I1a Karola Szymanowsklego... wied:zlalnoSci! pow1eSol: 0 IziJclrn Zachodzie..... sayu n
z w p?WleSCI. !'po .raz drugi W 
olch al'!tykulwch widzr: stale 
odszedl pllS3.rZ c
ekawy 1 .powaZnY. WlaSriie lektura tej ksUlZkI obudzi- Wewrut.t1'z lIlumeru _ ik.L1kanaBcle "Wasze dzieci - m6w11 Kenne! spotkallsmy Sl
 w. Kallfornl1 po woj- "rww,6z' =iast "import". ..wyw6z" 
Artykuly jego meraz budzlly sprze- Is. w 'P. KorLakowie pytanie: czy nle stron doskonalych fotogra!!Ji, z pl'lZe- Gary'emlJl - mieszkajfj. przy rue 
 me. Y'r daJ 1!l1!
 9l
 wtedy znacznie zanuast "export.. 
 tysi/l.ce podobnych 
clw, ale byly za,,:,"sze sugestywnie. pl_ jest przeznaczen1em Polski byl: ogni_ wagQ. nXlzinnych, komentam ogranJJ- tole-France, boulevard Victor-Hugo, 
dZleJ po
zony..w wewnr:trznym usterek, kt6re BQ. j
zykowo bl
e a 
sane i _ pouczaJQ.oe.. Lektura OSLpo- wem and
y WBOhodem 1 ZachOOem czony do minimum. avenue Valky. Od lIlajwczeSn.lejszych lecie swej fLl
l1. .Naprawdr: pro- naukowo (terrninJOlogicznle) albo 
wa byla w pewI1ej mlerze ekscytujli- Europy?... Dalej autor przypomina lat czujQ. wa.Zn.orSl: historii I. kultu . mleniow
 z mego J
aS aura, u- zb\rlne, alOO nawet JTIIOgQ. wprowadzil: 
cQ. przygodlj. lntelektualnlj.. korespondell'o
 Rylejewa z Niemce- RODZINY _ INTELEKTUALIBCI _ A !ll8SZIe ulioe l!1azywamy zbyt 
 
 Je
o byl przepll;mll
, dobrOC ezytellIllka w 
d, bo SQ. Die.liclsle. 
. .. wiczem i jego zachwyty nad ..8100- MLODZIEt tylko numerami, ! wsz
e powtarza ala SIr: wyzbyta wszelkl
o ego- Prawnlcy, teologowie. ekonOlllSci - 
Upadek .imperium ca.rs
lego i rewo- kimi dZwl
kaml sarmackiej liry". W ..Kennedy'emu udalo si
 _ pisze 8l
 ta. sarna ..Main Street.. i "Broad- izmu (seemed whol!y selfless) ... wszyscy maj:Q. sw6j ,.,Zargon". majQ. 
'u']a =YJ..,. (a m_ "'"-'t,j m_ ",0 kl""",,,,_t lat _Ioj wletu 
 Rudolf Wal.... Leonbardt w .,zett.. way". DuO """"" wIolkioh """"'"'" Notat.. relak'YJ
 obok ....ykuu utarle zwnrty. ktOre wI"'
 WEZWANIE 0 pOMOC 
wybuM WOJnY '9U
 
. u
 'YJaIIh ofker6w . _y ""'110 . 20 .........,. b.r- _ .-.. _e__. by to wszystJ« 
 T=e- 
 pnypom= zuaml
' po- uym m_ duro wiOC'j nlZ gnuua- Zanod PoI,kI,] Macl=y --j- 
wy ..,.,. 
 """"'?' ""'''!'" """'to. do Polakl t nl, _ 
 .wlnows!, trzy odlamy """"""" __..... ba 
turolnl'. ""y """''''IdY 
oocla- wledze
 HuxI,Y'" .J',"'!' .,.",..... ty=e 
y mo"ologl=, neolog1zmy. Pom
 Dzj,ci= PoL.._ w Nlero- 
Nto wiOC. Wwuego m 0 Woj"'" tyoh ....... 
_. =='1 ...- Jo- eej "" jej """"" a"""""""'''' Iy 
 w stwm-zeulu pia- tyrykioro. Chrnaro =. m. --. A po-
toro I,tot'j' - probtoro _h I w Austrli ...... "",tuj' do 
wydano ,
 t,.,...., tom"'" w .-Mnyh.,.. """"t t odk"","" dia ",,"I z&zwy""'j do pealtykl _ row HemingwaY" , "",-.row Mel- ""'L P=konmem m. - m =_
ania- J_I ma_ ludzi -",j - 0 pom
 dI& B- 
jOZykach 1 = me ma roku, aby HI. 
""""'"' 
 pol_ _. oI_om'" 100 m 
_ _j.tole, vIDe.. Jakby to bylo P"ZY!_le J;mo tytko 
 
 - znOO- mOw ore -. loh h
1 .. letul""" - Janka P.. klOry od 
me zjawily nowe m=ograf'=:
 oprn.- t _"""""".. """"'" Intetoht.....iBbw I 
'. gdyby '""'" podIotoh 
 do ma: nM. ....,
 _yoo . ad_ Mlodoj Po_ z ooym jej HI_iu I&t j"" pod opi,k, Macl=Y' 

m 
 temat ..przy"""" . uo t DooI'j P. K....kDw _ Syb"ak _ Do _ ._ mgWole oIue- my _ 
 j'j wym6wki' Huxley u"""". ... w ,. I894. wnarl nlezuOOnym patooem. &tu""""",,,, I Jan,k k
talctt aI. w zaIda&i' 0.0. 
akutkOw w
tklego p".ew'Otn.dzI'jo- wspomlna,'" _ jego"'-". -er'. gropy _ ulmnlecld 
 ",,",",",u. _ = '"'"' w tym -ym drun, w kt6- p- A]a 
atarn P..... 
 MaeiAu"'" do m"'j _ury. k_ 
w.go. NIOOawao WlRdImJr _jewoIoj. 
yta' I pIaaf od __ """""",,"""'" tyh __ ld6rzy.... bo _y w """"""' I= al rym ",=edy "'"" od loll, """"ohow- =- prozy """"'ej Paska k10ry zdat z ,""",u p.....mi0t6w w Up"" 
_ h""m11 "",kwt I "P,aw __ po powstanIu r. '863. Sam an.... po- wbrew ..oom bardzIeJ 
 ....uIkneM' . ffi. DziOO """"" Thomas by' ..,..- makamUvwaJ bez 
;..ru....:. A jak 1962. 01=ul' ohodm do - 
td,wnyoh, wy
. _ .,Na ."'WO- zuat w Nowym Jorlm aI_ """"' """"'" ._ mooom .,K
edy wyg""" _ohM I, nym boo"""em. matka - -, '"""'" eo makarooiuuy H.",.,... Rz
 w Loodynl' I "...ygot_j, ... JU' 
dzI _ epok (.,Na grnnt dwu,h K
tmie= WienyOal""'" t Jana Le- poWtw& . _' 
_j 
 m1odo - tak ""'"' jOOn& z ...
 "a"'
 ArooId. Huxley"" dwU- 
aId_ cr.y Si_I
t_ 
y h1sz- d_ 'Ok do Me, ma.tmy (advan"'" 
epom ... _ _"']a _1
""","oJ oh
1a. Lechon opL.... Ich apottumJ, "'" wi,,", o.tynme, m_' (..oJe- wyrh .....oh P""""" _="'Iego. _true ","",y' z B.Ig
"" Marl, 
I.' Lobodowsk"",o. 
:; "ga- tevel). kt& .,..,.e vta.w" w t""" 
RoMu
.' "'"""'.,962'........ jest..... w _ drokowane:! w LondynIe. ,,
"'. jal nozwnt je poI_ - ...""",,"' go """"""'»- Row- N,... znuu-" w ,. 1955. , m .Io-zy- hCJ-=y" J3IeIatow;= my "blao- b.r. Chopooc dobn. m. uny. w ""'
 

 = ""!"'""""' tytu. . ..._ w "WtadomoOalacl LIt""",,",,,," m. BId _I' .-mo. ",,",0 1=- mem ...... 1epIej. jato walk. muBIa 
 wloal
 r..un-o AreO,,.., ,Pnez 
'Y"yuny" M,tohjo'a W..,.owi= t, ma doat","", optul.. 
... do w""", R...utI
 t jego wpIy_ ..Jak wloOOmo _ koncr.y autm _ jacl6t. klan f&mllijuy. p,zy _m _ z tym 
ystldm m w du- ]ak'-' czos. =""""" 
 Francji a w tub J6=fa Macki
I=?! Na.t
""" Jan,k m""""a w d=u M&ci",y. 
wOw 
. dw6r _. Autm nie PoIaka' t..-az ,.,.. _ """"'" ot- udzI&I. ",",y 1 ....... p,ezydnta, ro- """'" wyboroliw to- do ojoow9klej r. '938 """"" w Kalifo=L 00 
ytam pury"
 pmzo -- zakup
ym ahy oOuuu ,,"op-. ktb- 
wulOO m, uowego do tematu ,..... warta dI& ku1tnra!nej t ld_oj wy_ dzIm& K_ zaj.... _ obok -' Po = _y w 
ych . = moun u"uci
 .. -. dawk. ry- ozy zdal, ma4 matu"," uUU».li"'" .... 
'u_ego _ =y .F'" tylu aut
 mlany z _ 1 oh...._ Me- hrytyj!klej _ _.-!ej w u- dztejaoh A...rykanto -.,_ 
 "DZlWNV POLAK". cyny. '" ozytam ".,... Com","I. .. = k
ta"Mi,. Dom tm y.dobyto .., 
row t ..doIouneutacja jego.",.....- rzyO, .. rn-z"" PoIaI« wWe ==y muci8cl _ ._" """'"
.. paI\-'rtma "'""'" ... _"""" Art""u' Rolanda Sm.gIiA_ pod ohd
" mul, k......... z jakI'l' ronmym 
 a uttz
 
... do I",myoh cyta.t z Omyh ",.,.,. """"'"" do RooJI"... Owl&t& Po 00_ __ ..... du,"'" ayua. PupularuoOf I pn.....- tymt
 ma]dUJ' ". 
 =Ie,... prowm'jonaln'j budy. tneoh ohopc6w. ktOny ul, maW' 
(JereU chodnl 0 aut_ .t6rych _ K_Y'" """""" ... od zanie, jakIm ". go '" """- maJo ':'""" z....... w...Ex","""I, z 28 .."'0""" _tkl". &.d&kto op
kun"'" ,'. 
 =llwwltym 
UZy- 
zuam dob
. ""'aty", o1"""ty .,pod_ ....... JL Pawllk- po-zyjacl6t """"""'" ... ....... ..
 ch_ ,tyh uozuf, ktO" 0ywI aI. ,,- M. Ozdob_ .Jmt fmogra- "W!a.domoOci" =dawnJa". popmwiA- m\,"," M"-"""y. 000_ uleznu"""' 
"nie przestawit... Obca mu byla. tak dla wubionego syna. :Jego m10d0St filj. .Brunona SchulZ8; nI.eIJ?dpIBanym Diem ortografj.i', czy ;poloIJJliWwaniem JeJ budZet. 
ozr:sta u N!emc6w _ podkre9la Leon- jest IITlroloSoiQ. pionier6w. A Ze ten szkLcem 
ego 
warzy 1 mJ
C1eIl1 strony poszczeg6lnych sl6w. Innl, mnLej kul- :Jankowi brak jeszoze jednego rok U 
=.................................................... bonIt _ __ ktln'a ......_ modzleniec jest =m p
 tytulow",.,.,
 """""",,u opowm- ...-t. juO b=eremuuJalnI' wynu- do nkoft_la 
.On
jum. po czyro 
= = ... d_ J"" Jnnym _ _ dojrnaym m""","," - to ....... daii 
 po-"'="- Zb'Or q'ytn- =,. ""', - albo co gomza swo- "d
' m6gt pO"" = 
- ! 
. Mamy na sprzeda.z O ry o-inalne obr azy mal arzy po lskich . ' . I!1a s1uZble a imlym, ibardziej ludzktm 
c1e Ameryki". low
y 
,Tralt:e des mannequins' uka- J.e zdarria dopisujlj.. Potem cenzorzy, UbH
g::l: Sl
 0 stypendl1.lJIl. 
tego 
 
. b- . poza .... Jak !&two. jak _ Ia.two zo1 .., "'"""'" w r. 1961 I p
t .....- tyml przyk""",,,,-, patonto- aby = przerywnf 
 ",udJ6w. ... 
: Dtu2}-nski Stanislaw Pochwalsld J6zef = 10............. n1emleocy. ybyt ""1_ ok
tuy .1= do _
ego p..... kIt- bez w""""go eoha. ..Express' . klOry wanyh ob
i\c6w 
1noOcl. =1
iAj, 
.... zw=a HI. 0 _clem' mU .... 
. . ... "","wan! od poDtyamycb _ ku ,""",,.cam1 sowa ............. do- od = 
mt""""",,, '"" t_"""', """" --Jo nzdy. wymyOlaj'..... moey fmanaowoj. . 
. Fillpkiewicz M1eczysIaw PochwaLsk; Kazimiel'Z . . ...- 
 _ _. z.... p"""""j_ ._'.u Soh
1za (oghs' przeklRd -,j n
 n, ..tabu". odnu=t t,tmty. "'maty. Gdy Janet "P=adwny z N"- 
= K' = ..- patnyll n& _ ....ych well w =,= z.' 
"':""). po- _Yo wtroftco zamJenmJo """ rozpoczyn" 
uk. w Auglli. 0""" 
. omnszko Wadaw Potrzebowsld Jeny . ameryk_ ko1eg6w w 
 K
- ALDOUS HUXLEY 
'"'" t"'!'" do .",,' z ok
1 
gro- pubU_yk
 =.. tit=tu,. 
 m'" mywnJ!.':""
 ad wyda
- ...W,": 
. Kossak Wojciecb IJnierzyski J6zef : nOOy'ego, a __ ....ywykla do .,Aldous Huxl'y.u - pIBz' Phltlp 
 "" ks¥,k' p
- JUry t.W. 
 Oml,_. ktlly =""= czytetni- - (
,",",e "DO). -'j." 
= Kossa ' k . T erzy \ 'T ols ' ld Stanl " sla '" . pa_nta DR poUty!. jako ",""WI Tuyn"" w "ObBerVe".ze z 24 listo- "Prix Noeturn'.. Worod francoal..,_. ale pod- ... """"mu ..
- uau_" ]'-"'0 luoztalcenie '""""'" 
. .. .,' 'n . _ ojc6w. je!oIl nie =- dzIOO- pada b-r. _ znuu- w _ wlok=j _ "'""""""" .hx Nooturue" czalstwu". _""ok!, ktOry w Roku Uoh_ 
= K k Ka It: _ - _ w ulm ulomaJ 

 _ t _y dI& .owtata _ioj """""'
. -- 
- ,... A potem =JegaJo ". j.1d .., cr.y- zdoby' rundu.... DR tm 
.. """'" 
. ossa. ro IVYgTZywaIski Fellks . go __ ehof 
 dobnt "''''WI oozywJotoj od toj, j,,", mot.e HI. u= gntamlna, 
e ". 
Iaka ju- tetnl,two """"'. .. _lady spada- ta jedn'" ,ko6czya HI. w tyro 
 
. Marejko Jan . ..-' 
 nat"'" ... .,po1roI_ zda",", jego zgon. Z prezyOOntem rorow. 

t ,!",,"",;rnrorom. ........, -.. DR _ - ' .oomue J_k j"" ua uUZ_'", 
: : ojc6w'.. Kennedyon I=YIo go w...... podo- "",,,ykBJ, "'" "'" ul, ....... ..... daj, HI. od poI"'_ .., = '" ul_ =- "a
Y. 010'" nie mogoc pooio!a'- 
. PI"AC DO . """"""', "" _'oro zorau= 
Oj gro. .,
ie'.. ta_ k
 dy! J"" rndo! "'"' tudal"", "'" pl- wieklm kosztom, ZUka dIa .- 
. = NAJP
KNIEJSZE ZWVCq:STWO dobrym i wyj
tkowo twdoln1ionym". respondencYJI11e, jak sir: moZna do- sarzorn, dat publlcystom srwobod
. Nie oplekuna. 
= ALMA SHIPPING COMPANY · Na zakoticzen1e jak zawsze zwl
 Okolo r. 1930 - pisze dalej klrytyk myalal:.... .. prawll: 0 wolnosci, ale jfj. smnowa6, 
. . ego 1 dobI"'-' orlykutn _",,"go omgIe!oId -:- .,Huxley stawnJ ... """"' Straglmti da,
 
6tkI zy"",," ai, Jo -.. Pre" z """'no. ]50
 RQ('ZN1CA ZGONU 
. = redak.... "C8ndkie"a Andn\ ........... moIoj po"""""""_ 0 =
 ba,- Sohulza. (I!'"""'"" m. pZy tym n& p=z z iro t "'" m
" p=z z 
zuno ' KS..,cIA JOZEFA 
: 121 Saint Marks Place, . .-. w """""'" z 29 IIBlopoWa _. duej. proroldem.__ W -"WOj oota_ w.pounn
 Artma S"""""'"" -- pod jakimkolwiek p"""'toro. A wOw- Polski mstytut Nankowy w NoW'" 
. . grudu!a ",,-, utop,. wloOyt 0 wiel, "'oc,j 
= """!'" w .....t_ NouveU....) I m- 
 tal
ty ... _ t""""",,"m- J",k
 u........ wi_' poOwl_y 
: New York 10009, N.Y. U.s.A- = .:zta=Io ... K_emu"""""'" I optymbnuu utt w ..Nowy """",Ialy t_=, oceoo j- dzlea. Zest&- ty ffi. - z uez.dnt=j nudy z '50
, """'''y zgonu .. J_a po- 
. . omyOkl, ..... ulkt z jego P"-'YJ&eI& I _e. ule _ jOOuak czyteInley - je z twO"""""", IDdkI prze- bm-'la ."....
6w _t, 
, pt- niatowald""" , 
. TeL GRamett'y 5-888G Seweryn DobczyiIski _ wla8ciciel = """"'wnk""'''' ...tpl _ 0 jego mag" ua n'" ""'
' z takOn upo- _&via m. peg""'" jakoby lnul,uuldwo 
m1
1 si. w ...._. w Od"" J=a Fry..". 0 k'. J
 
. . --." _ I t
u _ocza on SchuJz by! ""."",,"", an""" ..Pro- Wutkan. -'do aI. Hertzeny m,jd, w "t&atu
 poIakI'] ,Iustrow"" re 
=...................................................; "'" jeduom_y bold. takI, jakI ..... "",,"". kt6ry thnu."'" Kafka jest 'Io Roohef....y. -Jd»......,.;.t Dau- ,ytacj' Aloh
- J=ty I H...,.yk:' 
podzielony 
 1Zl0iZy1 pmed n.IJm tyl- dla.. kryt
a . fran
klego "jansem- del. Puryzm moze si
 wydaJwat drob- ROzmaryn,?wski
O, kt6rzy wyg
 
ko :J8JliO\'li XXIII. Mial 9Ukoesy: tra.'k- stlj. hebraJsk
. l;wI.adornt.e ascetycz- nostkfj.. IIllewinlllyrn dziwactwem re- utwory .N
emcewlcz.a, Pol
, O
..ota., 
!tat moskiewlskt, OOwr6t BOwieo1d z nym w sweJ. prozle, og
ej z daktora "Wdadomoool". Ale dzLwac- :2:;e
Oll
lel?o, T
tmaJ
ra, wd
rzynS1dr. 
KubY. '"'" . 01_ zwOasz- b8rw. plsstyki. wytujzo'
 aIowu,j. twn OudYJ ua ....ytsch pIr.unly spa- '-.?' N,
_ego (we!'
 ",,
 
cza. na samym poo74tku swej kr6tldej h
?ru [to 0 humorze Die wydaje lecrlmej i intelektualnej stajQ. sir: u iOO st
ra:. drukowany w "Wlrad OIIJ 
paraJboli chiwa1y I oierplenia; lecz je 0 POLSKIE BIURO m1 SIr: t.r afne . - przyp. Nast
pcy]... uczni6w i naSlad0wc6w groZIiymi chI()- ScIach ). . 
=_,tulej"", wlkto"".u najp.J- PODROO' SohuJz ,,,,, tlry=y. -Yo ma- ..-ru uny'-';lowymL Prelegent odezy,", """"'
 cytarJ 
nlejszym tryumd'em... by:t wldok Mu- F R E G A T A larskl, 1 humor nie opuszcza go Di- z dZlela 
sk
 o. ks. :J6zefLe 
 
""""" H.rlemu _ 00. Jest .._
 """'. ktOryml W. A. Zbyszewal' 
.'" km"". USP'",""P""""WY 
wcrora.j w swolm 
e, wznoSZIJ.- Bl1ety _ """"""""adza.nle -...c.; b Z umle Sl
 posrugi!wal: "jak malo kto (P a r y z). spiaflsklego. 
cyoh talobny Apiew za dus
 bia1:egd' 
yw
 ""'" przed rum . Przytoczywszy dla przy- · 
. PolBld _ Opieka w drodze _ kladu . d
a pi
e zdanla Schulza Ze zrozumlalych wzgl
6w list WYSTAWY . 
W GOA,'INJE U KENNEDV'EGO _ - Wyjazdy t,..... StrogliAti -_ -, om6wl
" - wymzy drokuj, "WlRdo""",,I" bez';: """'-0/", Resta.=t, M'_
 
W t}'lm Bamym numerT;e ty,godnika kazy plenl
e do Kraju. wamd: ..Ten gi;os, ten wspa.maly glos, klchkolwiek poprawek j
ykowych Lurczynskl (do 29 grudnia. bI.): 
_Iego au,", ..Lm "'"""'" dn U.s.A.,'" FIftb Avenue, ten _ -- t 01' do ""'t8dowa- cr.y ua
t 0_=;'00 Drian GalierlM' Hallna S,,",_a 
..................................................... _. . b. konsnI feancuakl w Los An- N1W YOm n ul& jest _ Footy. ZMUonIowa- " " " . (do 21 t.
). - ....yaka """""" '-"'"- 
; : ..... _ Gary dnJnj' __ WIELKA BRVTANIA' """" Poety'..__ Maria K. D. """"","y """"",tue bert, Andrrej M""",",,, (do " 
 
. . uotaW . """"'"' na kMry w ....". t2! W....oor.... LONDON, W.I tutenoje, ale ul. _amy nwgU"" rn& '9M'. - Rzym-'dm GzJ_ . 
. . "'" b-r. "" =-y wraz m .... ROZMOWV Z KREMLEM N.v.... Hymn Bmwm' (do 7 t
). 
: WSZYSTKIM KLIENTOM I PRZYJACIOLOM . . narnooronlj., dzlB 
, pi
1m1j. BJk1tor'klj. W . I RAPORTY Z ROSJI Aldil
 Nie 
iemy mogli skoI1zy- 
. . &m
 Jean _. f="Z pa_ -.;j"'...-wy t rezyszczojcie Pod tyurem "C=V""""""" wi'" th, sta"- DO pOPRAWIENIA on- 
. . .... YCZYMY WESO ' [ . YCH I5 W1 A T I POMY Eo LNEGO . 
 gospodarzy 'D'n"'-o Domu. O g la- 'krew. a br:dziecle c1eszyl: Bi
 001"0- Krem:lin and Dispatches from Rus- . W SW01lffi wspomnlen: u o_
 i " nit' 

 _. .,. . 
_ wIem t "'""""'- dzI Ia.t ,,,'" ffia..........- Oxforn Unl. It 
, Nowalmw"klm ( WU"'O..
 . 
: . _ "'... '" notatld Gary _e , an.. do'-;' w J'Z""';;"; H C St= Y W pop=lntm n
= (924' "Wla- 922) Tad,
 N....kowaId -"".. 
. NOWEGO ROKU = - nIezego ule zmieu""'. oJ- W"'""'" z 
 ch ... 
k_ HI. p"::.tuik'd .::::
.. (3 Uu
c")' Wlktoe \Vein- emlgraeJa ..- 
e 
 
. . ....... ule ""....,.. pod _ . 
.
 grncmhw tY'= st t.. ot yp traub. Zawooz..""" 0 _. - ,-zamana" Wyd
k
o '" - 
. . _ wl...... .......' 
 goMjOO. 

 
= awa K sa z 
 j_ Zygmout Km!h Na odm""'1_ cja ......;u 
oml' do .....,.- 
= : daJo. """""'' t ujmuJcy -' Km- K ALE FLU I D 
 tom ;'" 
 I:::::::" ;,;:;: IU"Z!""'
 - Adam Peag;
' utwo- p"";:'. a '" ole '" ""'"" 
: BAReLA Y & SONS CLONDON) L TO. . nedy ego jako rozm6wCY w maym UOyowanJe tego ,...",.,..tu pol.."... rAtm-ary Stippt,,"","," z 2I ,.:t da "'"!' 
4d
 = S'kO'ski'go, - !'au L_aId z N"""'''' """: 
. J T · k6lku. stan zdrowia w spos6b bardzo 7Jllacrz- b.r. a rz.a IS7JCIZ€I 61n1e intelI"esuj opa _ M
. Axel. No
tnik amerykans1d. kt6ry dla uczczenia 
 ZygmuIl 
. A W A RADING L YD, = .,Kennedy - ..... Gary - ==j ny. w ___ _ego ......,
 ,enzent"""", 
'a K ta - ': P='"" Jolma Fitzg..-aIda K=edy. ta N.........._ "..,.. 10 ="'" 
. 286 KI . ... wypytuje "" · - """""""" nIB, _ """""''" =- ... z pmyw6d=1 ''''';; k"" "'" - - Al'_' JacewI
, Mek'Y k a TIto. na - bIbtlot';""'y ma = """ 
: Ihum Lane, London, W.10 = Ten zna.toorn!... """"","",y . nt,- 
 zabw-zauia'! _. U tym . _ =mowy m'
:' w - ZBfi& 
-, .lRd
 kal_ WIad_w a ul' W&cla;' ]uk mY"" 
. I . - byatry =yat.-- -..... HI. ....Iet rowuIet w wle1U _i
 W amui' '_ek _ . I _'n
m. e

,. - IIffiryk-Jzeo]aw """""" w =. 91' ..WIoOOm-.. 
. Te efon: LAD 8333 . = .....,...., 
 __ _- wy
 Wyoylamy _, w _ to """'" ci
a= tylk p :" ,,,,, .hwuu,,", u=
 t C&m
 w po- Ceua - Olgl """"""",j .,'l'oi'- 
= = e 'aIdy. ..... z _ .......a.u _ """""'" utywa"la !lst6w uk' oh 0 a .r"a- -"ZnIu
u Iloga. - Na'........' W '" """"I' narodowe' -,,, .,y' 
. . .. __let m& chwIJan' wraen1' IAtboraton-e KALEFLUID h,"""", 
..:";%. P"Yozyo '" .
? o=ch z.'-""odu. - SUva 
,. - dauej pr=. Alma BoOk, w"""'" (2.14-" 
. . .......... egzarnkmu. sam m6wI _ .. BId E . ,e w """'" 
JU, . Ko.....
dea$ (X Kan'" Kautak . £14" jak trotoh '" do ""'- 
..................................................... 10 t tylko po to ..." ........ ..-.m6w- . x_ Pari8 61. Antou' Rawlcz-S"";"""" MIcba. K: 
.:::-. 
 w 
 W 
NB8q,pca.. Pawlikowski). - Kr.onika. nr. 924 "Wia.don1.oScf'. 


Winszujemy 
WIADOMOSCIOM 


EORESPONDENCJ A 


Do redaktora .. Wiadomo!\ci" 


S" MONSEU CO., INC. 
P.0.B.97, 
Bayside, NEW YORK, nS61 
.t::::111 :Iu: =nuu:uc:r.mr.: umn
 


Kronika 



 


1 


1 


.. 
\ 


Halina Sukiennicka 


, 


r 
,... A 
. J 



 


,;0 
\-.- 
 
J! 


" 
.... 


,t 


"-J 


j 


f 


..... 


1 


I1ustracja do .,Don Kichota" 
przez :\lieczyslawa LurczyiJ.- 
skiego 


o PO
IOC NA ODBUDO
 
SANKTUARIOW POLSKICH 
W JEROZOLIMIE 
X. Pietruszka (DOll Polski, Old Ci- 
ty :Jerusalem, :Jordan, Via Amman) 
prosi wiernyh 0 skladanie ofiar na 
odbudowr: dw6ch polskich swnktua- 
ri6w w :Jerozolimie: kapllc ill i IV 
stacji Drogi KrzYZowej.. 
X. Pietruszka modil si
 codzienn le 
za wszystkLch oflarodaw06w, 
 
g6lnle w ozasie Mszy Sw.. kt61"1j. od- 
prawla w bazylioe Grobu pana. :Je- 
zusa. 


POLSKO - SZKOCKI JlOTEL 
..STRATHCONA COURT n 



 
W pokojach clepla I zImna woda, 
telefon, radio. 
Restauracja.. 
198 CROMWELL ROAD, LONODN, S.W.5. TeL FRE 7878/9 
Stacja. kolej,kl: Ea.rls Court. Autobusy 74, 31. TmY'sta metr6w ad 
WEST LONDON AIR TERMINAL
>>>
Nr 925/926, 22/29 Dooernber 1963 


WIADOMO
CI 


19 


WYKAZ 


, 
TRESCI 


1963 


PROZA 
Adamowski Jan. Zabawa w lamlsl6w- 
ka. 923. 
Ankieta na temat powstania stycz- 
niowego. Jr:drzej Giertych. Zbigniew 
Grabowski. 896. Jan Bielatowicz. Wa- 
claw Lednicki. I\lichal K. Pawlikow- 
ski. l\Iichal Sokolnicki. Karol Zby- powstania styczniowego 905 - ..Na- ty. 918. Przypomnlenia. 921. Przemia- 
flzewskl. 898. Czes.law JeSman. X. Ka.- sza Przeszl06c" 911 " ny. 922. Polski most. 923. Focus. 

IIK:;
. 9
. t tnik kaJ'iBk' Kasterska l\Iw:ra 
b. Montherlant 925/926. 
e 8J'Ian. 0 a amery I. Henry de. 882. Pankowski Marian. Betty. 884. _ 
880. 883. 906..924. - Un voya&"e au K
dzierskl J. Z. RzeZba Tadeusza Pani rachmistrzowa. 919. 
bout de la nUit. 885. - Co graJq. na Kopera. 902. - Pojr:cle wsp6lczesno- Pawlikowski Michal K. Okno na 
Broa
w
yu. 9
. - otto e mezzo. 910. set w historlografii angielskiej. 923. Rosj
. 879. 882. 884. 885. 887. 894. 
Baglns

azunierz. Powr6t do War- Kibish Krystyna. ..Powiedz mi co 0 904. 906. 911. 916. 919. 923. 925/926. 
szawy. . mnie myalisz?"... 885. - Portrety - Hrabia Palatynu. 881. Pocalunek 
Bailly Rosa, px:zel. Tymon. Terlecki. niegdysiejsze. 909. wojny. 921. _ ob. Ankieta na temat 
L
c
 przedwoJenny 
yli. szalony Kiersnowski Ryszard. Cardiac Call. powstania stycznlowego. E98. 
dZI
n. 
77. - Wspamaloscl p
ze?- 886. Peikert Paul X (wydali Ka.rol Jones 
w.oJenneJ Olykl. 886. - Wspomruema Konieczny Alfred ob :Jonea Karol. . Alfred K nl ) '" $, . asta 

 kres6w wsc
odni
h. Wisniowiec i 905. . 1 0 ec.zny . Dnuer" ml . 
Jego zamek. N
fa 1 staw. 901. Kosiftski Zdzislaw. Bayreuth 1963. ::

i SergiuSQ'J. Krzyk. 892. _ 
Beckowa JadWlg&. A gdy bylam 919 
Ekscelencjq.... 881. - Trochr: inaczej. Ko
..owska Danuta. Nowo j orska sie- lperyt.'b99. - CzlOWIek przemieniony 
896 w wilka. 902. 
. . dziba "Wolnej Europy". 91ft Pietrkiewicz Jerzy, przel. Zofia Koza- 
Belin
 l\I
rla ob. Pamir:ci Stamslawa Kossowska Stefanla ob. Pamlr:ci Ireny rynowa. Warszawa na kJ:!ir:Zycu. 893. 
W
dklewlCza. 901. Paczkowsklej 922 Pomian Bole81aw. Podr6z wakacyjna. 
Bialecki Hubert. Adam Niemczyc w Kotula Fran
lszek. Czennna I jej 878. _ Dzlkie kaczki. 892. _. Ksi
Zy- 
C
sel C:allery. 923. garucarze. 923. cowy interes. 915. 
B;e

towICZ J8: n . Od pluton
 do stra- KowaleW!!ki Jan. W Z.s.R.S. 876. 878- Popiel Jerzy. Rewolucja taiIczy. 885. 
tegn 
lobaIneJ. 885. - 
Jciec Her- 880. 882. 883. - Szyfr Traugutta. 8m. Pragier Adam. Proces brzeski. Preli- 
meneglld. 88
. - ob. Ankleta na te- Koza.rynowa Zofia ob. Pietrkiewicz minaria. 876. Widzowie i Swiadkowie. 
mat powstanla styczniowego. 898. - :Jerzy 893 - ob Levi Primo 922 881. Oskari y ciele , obrotlc y , ostatnle 
"Zlota wrota". 925/926. 923 . . .. 
Big Ben. W Londynie. 875. 881. 883. K
zewski Tadeusz. Rok P rac y Insty- slowa. 883. P.P.s. w sejmie. 903. 
&
6. 889/890. 893. 895. 900. 902. 905. tutu Zachodniego. 900. Przygotowanla. 912. Powr6t. 917. 
909.. 91
. 913. 915. 919. 922. Kronika. 878. 879. 881. 882. 884. 886. Wojna. 920. W Rumunii. 921. Utwo- 
B t Okle 9 " 13 'ICZ Jan. Moje curriculum vi- 887. 889-891. 893. 895-900. 9 02. 906. rzenie rzq.du gen. Sikorskiego. 924. - 
Nowakowski - pisarz polityczny. 
::.:0 Ad S . 910 910. 911. 916. 917. 919. 920. 923. 924. 923. 
. a
. pmacz. : . 925/926. Pruszytlska I\laria. Mistrz wroclaw- 
BorwlC-z :\lIchal. :Jak mme pOWIeszo- Kronika ilustI"O'Wana. 918. ski odkryl tr:czr:. 879. _ Opowiadanie 
no. 904. . Kruszelnick1 Ludwik. Pietrow nr 2. 
Bro
arski AU:0ns. Szwajcaria a pow- 8
. _ Nocny pasaZer. 893. 19arza. 882. - 0 :Judycie z karczmy 
stanle stycznlowe. 883. Ksin
'" nadeslane. 877-882. 884. 885. przydroZnej. 885. - Lekarz umiera 
Bron I Zd Isl W 1 k Cw . 
 przedoBtaitni. 891. - Pierwsza pol- 
., 
 z aw. yna aze oJ- 887. 888. 892. 894. 895. 898-900. 902. ska studentka w Cambrl" "'e. 892. _ 
dzmskiego. 881. 903. 905. 906. 909-914. 918. 919. 921- uo 
Carpeaux maluje zamach Berezow- 923 Dzieje Mojzesza Finkelsztajna. 901. 
skiego. 876. Kuktel Ma.rlan. Miecz Zygmunta I I - Dlaczeg; 
oplero teraz 
 903. - 
Chmielowiec Ma.rlan. Wyzwanie. 907/' 
,"""'t W 1 896 Bylam strazmczkllo na. Pa
.aku. 904. 
908 Jego pv
' v . na aw,e " . _ Strzaly na MazowIeckleJ. 915. - 
('z
PSka I\Ia.ria. I 1 . bratu Kwiatko",:,ki Walenan. Gdyby me WSr6d 0leandr6w. 917. - Slq.sk we 
t. " 90 1" zrae OWl, enkawudzlsta... 917. wspomnien.iach sprzed czterdziestu 
s arszemu ... . Lanckoronska Ka.rolina.. Bialy dym . b oO. 92 0 
Czarkowski-Golejewski Kaje..a.n. La 902 . lat. 919. - Pi
te: me za IJaJ. . 
douce FI:a?c
. 882. - ObielrtJwnle 0 Lat
ra.tiski Jan. Wenecja Kraszew- p
..przyznamem nagrody ..Wiado- 
"apartheId zle. 914. Autonoll"ltczne ski emu. 913. _ Swlatlo Boze czyli moSCl . 883.. da . j E 
Transkei. 918. Rzym B . i 925/926 Przyborowskl Henryk. (" wme . 
Czytelnlcy 0 WiadomoSciach" 876 . k' ernlD ego. . Wedel"). 917. 
878., 881. 883. 884. 888. 892 893 896' Ledm: I Waclaw. Aleksander Led- Przyznanle nagrody ..WiadomoSci" za 
iJ97. 899 900 904-906 910' . . nicki Jako m6wca. 879. - ob. . Ankie- najwybitnlejszq. ksilloZkr: pisarza pol- 
921. 923'.' .. 913. 918. ta na temat powstania styczmowego. skiego ogloszonq. na emigracji w r. 
D8.n!lew!cz Ludomir. Mysz. 889/890. 

eiyfiSki Stefan. ..HiBtoria Z6ltej 1962. Laureat: Witold Gombrowicz. 
Danllewlczowa :\Iarla. Wystawa sta- clZemki". 910. 889/890.. 
rych druk6w w Cambridge. 876. - Leser TadetI87J. Wlad law Dr iow- Puszkln NikoJaJ, przel. .Tymon Ter- 
Londyiiska LoZa. Orla Blalego. 884. ski 897 ys op lecki. Car Pawel I i Koacl61 Rzymsko- 
- Przywrac
y 
Iskoaci. 887. - Z Le
i primo, przel. Zofia Kozarynowa. Katolicki. 881. . 
Wawelu na Piccadilly. 901. - Spot- Grek i Krak6w 922 Cesare i Kato- Rey Sydor. Of lara I radoa
. 
95. - 
kanie z przeszloSciq.. 925/926. . 923 . . Pearl. 899. - Pan wlasnego. zYCIa. 904. 
Dobek Czeslaw. Nie kaleczcie sta ry ch W L .I:,e.. . Teod . Gl b t ka Rolan Jozef. Zwyczaje wlelkanocne. 
drzew. 912. 9iOlewlcz ozJa. e a poe yc . 889/890. . ." 
Dnvfska AlicJa. Portret malarkL Listy braci Karpiilskich 0 powstaniu 
o":"ano
l
owa Zofla. Slonce dzle- 
917. - 0 malarstwle Franciszki The t. 881 SIr:clU I1mi. Spotkanie z chlopcem 
merson 923 - 
i=I
Leo P kt al arabskim. Anzelm. 879. Kropia krwi. 
Duda.r
-Os
tyfiskl Leonid. Blala' s I . skl ILl g e OO rspe ywy sc e- 880. _ ob. Pamir:ci Ireny Paczkow- 
Ch .. R sk " ma europeJ ego. . k' j 882 
mura z . zeszow lego. 885. - Lubodziecki Stanislaw. :Jeden dzietl w s Ie. '. 
Zasluga polsklego lekarza. 899. I 880 Rostworow!lkl Jan. Toast dla niedZ- 
Eden An
hony, przel. Tymon Terlecki. ;;!;::
 AlekS8J.lder. Fraszki prozaicz- wladka. 876. - Nocny str6z Krako- 
IntermedlUm warszawskie. 892. ne. 875. - :Jeszcze 0 doktorze :2:iwa- 
E s :dmanowa I\larta. Marsz na Wa- go. 889/890. - Traglczny aekret. 

gton. 915. chinski. 909. 

rbch Samuel
 0 powstanlu w ghet- Lysek Pawel. Droga wlodla wok61 
cle warszawsklm - 1naczej. 899. swi
tej g6ry Athos. 925/926. 
:;I!iztyn Tadeusz. Sluga czy pan? :\Ialczew!lki Rafal ob. Strona poSwI
_ 
F 0.. . cona przyjaclolom-psom. 889/890. 
renkle
 St
sla":. Pornografla. 878. :\larkiewicz Zygmunt. Francuskie 
-:- Graf
ka I gobel1ny Tadeusza Beut- plsma polityczne Krasinskiego. 900. 
I1cha.. 'o!9. - Wystawa Zygmunta _ Zofia Klsjelewa a Polacy. 915. 
Tu
kleWlcza. 881. - Wystawa "Kr
- :\Iatlako"ski Wladyslaw K. sto lat 

 . 
86. - Wystawa Henryka Sta- temu. 913. - Menzury. 921. 
zew
kl
go. 887. - Zmlerzch sztukl "Mazowsze" w Medlolanie. 903. 
lud?weJ 889/890. -- Malarstwo Mle- Michal!lki Czeslaw. powstanie {jlq.skie 



I. 
95. - 
y
ta
a dr

orytu. w nowym polsklm filmle. 878. 
. Zag
dmem
 I?eolog-ll i stylu I\lichniewicz \Vladyslaw. Posucha w 
;- mialarstwle rosYJsklm: 9.25/926. Ameryce. 894. - W poszukiwaniu 
ryl ng- Jan. Orfeusz-Wltth!1' 904. przymlotnika. 895. _ Argentyna _ 
GalfzowsklJ: 
rena ob. Paml
ci Ireny ostatnia przystafi cywillzacji przed- 
Pacz.kow..skleJ. 922. atomowej. 907/908. - Pulkownlk Sle- 
Garlmskl Joz.ef. P
I.agla i :Jaroslaw. lecki. 911. - ZI
bi na Ziemi Ogni- 
886. - Szesc mll1on6w poleg-Iych. stej 913 
891. - W
z?r
j i dzis. 925/926. :\linkiewicz Antoni. "Ideowy krzywo- 
g?afiSk dZlsIaJ. .914. przysi
zea". 893. 

 
rtych JfdrzeJ. Polska a Bialoru- :\Iontherlant Henry de, przel. I\larla 
s
 88
. - ob.. Ankleta na temat Kao;terska. Powi
c oslawiona: "Quo 
p stam
 styczmowego. 896. vadis". Petroruusz I wnioski koncowe. 

.odlewskl J
ze!. Rewolucyjna decy- 882. 
la rz:}du kSlr:cIa Lwowa. 907/908. :\Iorawski Dominik. Gallery 63 w Rzy- 
Gold
lag Fryderyk. Apostol czy mie. 923. 
szalblerz? 886. - Ostatni Mohlkanin. Morawski Kajetan. 0 daleklch krew- 

95.. . nych i blisklch przyjaclolach. 922. 
.
nta"1-:BI
n 
nna de. List do zmar- Morbitzer Adam. Paderewski i Legion 
leI p:zYJacI6Ikl. 916... Brytyjski. 913. 
Gra
lec Wanda. Archltekcl wloscy w I\lrozo\Vska-Toeplitz Jadwiga. Klrgl- 
Polsce. 89
. . . ski flirt w alajskiej dolinie. 899. 
G

wskl Zblgmew. Czy 
ryzyS po- Nagroda "Wiadomosci" za najwybit- 
Wl
I? 878. - Maly sl
n. 882. - nlejszq. kBiq.zk
 pisarza polskiego wy_ 
KSlr:zy las. 885. :- LamplOn: 887. - danq. na emlgracjl w r. 1962. Laureat: 
o
. Strona poBwl
cona przYJaciolom- Wltold Gombrowicz. Przebieg obrad 
psom. 889/1890. - OoIIna Za Bramkq.. jury. 906. 
8?5. - ob. . Ankleta na temat powsta- Nastr:pca. W oczach Zachodu. 875. 
ma styczmowego. 896. - PaSf' kro- 877. 879-885. 837-891. 893. 896-899. 
"1" 
97. - Dziadek. 899. - ob. Pa- 901-906. 909. 911-917. 919-922. 924. 
mlecl Stanlslawa Wr:dklewicza. 901. 925/926. 
- Grzech. 904. - Witraz. 905. - Cy- Niedzlalkowska \Vanda. Przejrzyste 
g-anka. 911. - Glyndebourue 1963. spojrzenie na Swiat. 901. 
917. - Sz
a('h
uz. 920. - Awiaty. 921. Niemira Stanislaw. Literatura z bli- 
?radowskl MIchal. Puchar z nautt- ska kierowana. 907/908. 
usa.. 919 Nowakow!lki Tadeusz. Genosse Char- 
Graflka :J
na Bokiewlcza. 913. meur. 882. - Bonjour jeUnE'SBe. 897. 
G
ocholskl Zdzlslaw. Skala. 877. - ob. Pamir:cl Ireny Paczkowskiej. 
GuntJ:tfr 
Vbul:vslaw. Nie of lara ale 922. - Extra Cracovlam non est vita. 
mlJoslerdzle. 880. 923. 
::a"

7zygmunt. Do dwu razy sztu- Obrazy po
skie w Blbliotece Polskiej 
H a 'I"' k: w Londyme. 905. 
o IDS I Alfred. W:vr6Znienlf' polskie- Osnialowski 'Iarian. Smier6 frajerom. 
go artysty. 907/908. - Zapomnlany 878. 
med'l1.. 912. Otwino\Vska ,Jadwiga. Z Balchasza do 
Hrl\dvsk" Irena.. Hotel pod Kotem. Taszkentu I jeszcze dalej. 876. 
902. - :Jedna nacJa. 920. - Pakowny Pamlr:ci Ireny Paczkowskiej. Tadeusz 

ufer. 9
2. Nowakowski. Pani Irena. Stefanla 
umor I satyra. 883. 8
. 891. 899. Kossow!lka. Usmiech Ireny. Jozef 
904. 906-908. 911-913. 916. 919. 921. Wittl"n. Nasza Irena. Irena Galr:zow- 

M1
k Stani
aw. Klasyfikacyjne ope- ska. * * *. Jan Winczakiewicz.. Irena. 
If cJe sztukl G.ombrowlcza. 897. - .Juliusz Sakowski. Dedykacja. Zofia 
.oraz PewnOOCI nrawdy i dobra a Romanowiczowa. Ostatnie lato. Olga 

Ie l kn k a. 900. - Prywatna wojna z Scherer-\Virska. Z pogrzebu Ireny. 
os:}. 915. 922. 
Iwanicka Halina. !"Iarla Wicherkiewi- Pami
cl Stanlslawa Wr:dkiewicza. 
czowa. R83. - WlCtrzny gr6d Chlca- Zb:g-niew Grabowski. W Krakowle i 
goo. 8
9/890. w Paryzu. 
Iarla Bellna. Za okupa- 


ICZ AI
on
 

ze blr:dy. 897. _ cji w Warszawie. 901. 
om!sarz Mlenzynskl. 903. - Pot
z- Pandora. Puszka. Niby pami
tnik. 
n.e 
lOsy. 905. - Kuba dawniej a dzi- 875. Pracownicy prasy kierowanej. 
slaJ. 9

/
8. -: Meksyk a Tlto. 924. 877. Okres pokubaiiskl. 8'm. W sZeS- 
Jag
zlDsk.1 Zdzlsla\V.. Z dziej6w emi- ciolecie... 879. Na osi Waszyngton- 
g-racJi poh
opa
oweJ w Anglii. 0 Paryz. 880. Policentryzm. 881. Glos 
Towa
zystwle Lltf'
acklm Przyjaci61 dysydenta 0 prowokacji. 882. Prze- 
Pc;lskl: 901. C? kl6tmach w Towarzyst- miany. 884. Aneurin Bevan. 885. 
Wle Llteracklm. 910. "Klub Dw6ch". 886. "Polska Ludo- 
Janta Aleksander. Rosja Rprzedaje wa". .887. Dreptanie na miejscu. 888. 
Alask
. 
80: - ob. Strona POSwir:co- Od :Jatty do :Jalty. 889/890. Stalin- 
na p:ZYJaclOlom-pso
. 839/890. _ Chruszczow. 891. Europa podzlelona. 
P?IS
l malarz :J
maJki. 893. - Pa- 892. polska i nowa Europa. 893. Wol- 
mU;;:I, Paderewsklpgo. 894. ny swiat i "ob6z socjalistyczny". 894. 
,Ja..
lenczyk J8nus
. El Aurens arab- W krzywyrn zwiercladle. 895. Koniec 

kl. 883. - Porazkl i moZliwoSci ki- Austro - Wegier. 896. Inteligencja 
oramy. 894.. szlachecka. 897. Dezinformacje Ii- 
Jelim,:,n CZt'Sla\V. AngIPlski msclclel ryczne. 898 Ratujmy Chruszczowa! 
polskl,;go powst.ani
. 885. - Czy 899. Bliskl Wsch6d. 900. Przpmiany w 
Puszkm WYWod.zll SIr: z Etiopli? 888. Europie. 901. Historia jednego szach- 
- . Marszalkowle: Franc]1 nipherolcz- rajstwa. 902. Quiet Englishman. 904. 
neJ. 899. -. Gemusz odkrywczy. 901. Z prehlstorli socjalizmu rosyjskiego. 
- Ob.. Ankleta na temat powstania 905. Siowo sluzebne. 906. Niezbrojne 
styczIUowego. 905. zwycir:stwo. 907/908. Uklad mo- 
Jonca Karo] i Alfred Konipczny ob. skiewski. 909. Zamieszanie. 910. Mi- 
X. Peikert Paul. 905. styka chliiska. 911. Po ukladzie mo- 
Kantak Kamil X. "Kslq.zr: Nlezlomny" skiewsklm. 913. Laos i Vietnam. 914. 
--= "Kr61 Duch". 895. - Boleslaw Ani wojna ani pok6j. 915. Wlelka czy 
Baakf'. 893. - ob. Anklf'ta na temat mala? 916. Zimna wojna na dwa fron. 


.... 


Dee, 
CIeaIIiIr 


...- 
-.....-- 



 


........... 


Iaaut, Overn( ,t Or 



. .. .".aA&. .......1' .... 

lIIit""'".. ... .. 


'....... 


ZA 


Ba.rt.e1sId LeSlaw M.: "GeneaJogtt I.J- 
calonyoh" ob. Ia.mJewlczowa Maria. 
913. 
Behrmann S. N. ..ConverS3itLon with 
Max" ob. Scrutator. 877. . 
Benoist-Mechl:n: ..Sixty Days Tnat 
Shook the West" ob. Scrutator. 
Zadora I\Ia.rian. "Zuzanna" wychodzi 899. 
na morze. 914. BieJatowicz Jan. Wielka przygoda ty- 
Zakrze"ska Lidia. Trzy pokoje z cia. 895. ----:- N
 taI
t emigracyjny. 
kuchniq.. 875. - Przyjscle. 882. _ 905. - pJIS8.11Z najcichszych ton6\\1. 
Marzena Zlotag6ra czyli Mary Gold- 911. . 
berg. 884. - GranIe. 887. - Mr. Little Brandstaetter Roman: "Dzien gni4"- 
sl
 wstydzi. 889/890. - cz
stocho- wu" db. Kozarynow-a Zofla. 899. .. 
wianin. 893. - Sukienka i fajka. 905. Bregman Aleksander. Daleka drogQ 
Zaleski J. 8t. Dia pociechy I uciechy do Europy. 877. - :Jak nie naleZy' 
ale z drzazgq.. 892. prowadzJIC wojny. 878. - Eden: czao- 
Zaproszenie. 883. Wlek i .legenda. 881. - Na
lIw- 
Zaraiiski Jan. ,,:Je
li nil' uporamy si
 szy d2Jien HltIera? 886. - Monachtj- 
z tabu..... 880. czycy, ich pogromcy ilch spadkobler- 
Zbyszewski Karol. Alzacja - cudow- cy. 898. . 
ny kraj na czterech pir:trach. 896. Bregman Aleksa.nder: "Polska 1 No- 
Zbyszewski \V. A. Przyszlo
 U.N.R. wa Europa" db. Pandora. 893. 
875. - PrzyszloM Straussa. 877. - Broden.z Paul: ",The S!.ck Fox" ob. 
A propos mego brata i pana Szer- Scrut8lt.or. 918. . 
mentowskiego. 900. - Czy de Gaulle Brych1; Andrzej: ..Opada.me zleanl" 00. 
zdola uratowac 06 Paryz-Bonn? 901. K.oza.rynowa Zofla. 887. 
Kryzys Macmillana. 902. - Blaski i Cha!k:o Zbigtnlew: "Jaworowe niebO" 
cienle pontyfikatu :Jana xxm. - db. Kozarynowa Zofla. 879. 
"Le Sublime Prince du Royal Secret... C1oIk:osz Adam (red..): "Dokumenty 
904. - Wizyta grecka w Londynie. chwili. Zeszyt r' ob. Pandora. 881. 
905. - Dwaj laureaci: :Jerzy Stem- Cl
bert :Jean
Paul: ..The Gypsies" 00. 
powski i :J6Zef Mackiewicz. 906. _ Scrutator. 906. 
Stosunki francusko - amerykaiIskie. Oopcutt W" Norton: "The Polisb Na- 
909. - Czy de Gaulle storpeduje tional Ohapter No. 534. 1848 to 1948'" 
Wsp6lny Rynek? 910. - Misja Mie- ob. Daaillewjczowa Marla. 879. 
dzliiskiego w Moskwle. 911. - Legat Crankshaw Edward: "The New Cold 
Adenauera. !H2. - Kto to bude pla- War" ob. Pandora.. 918. 
tit? 915. - Zagadnienie Saary prze- Czay'kOWBki B. ob. Seton Watson 
malo 1stnire. 916. - A propos pole- Hug'h.. 915. 
miki Lednicki-Wasilewski. 918. - 
ilewiczowa Maria. Druga powteSC 
:Jean Cocteau i Edith P1af. 919. - Nepomuck1ej. 878. ...:...- Nowe materLa1y 

acmillan. 921. - Syfilis I abolicjo- do dziejaw wotnomularstwa polsklego 
mzm. 922. - Dyskusja 0 Slkorskim. w Londyn1e. 879. - ..Norwid zywy". 
923. 882. -:- Pr?Jekr6j drzewa poerlJjL 886. 
Zdziechowski Ka.ztmlerz. Kryslyna - ..Rocznlk L!terackl" za rok 1957. 
Puslowska. 897. 888. - Dwa poarnL!likowe wydawnic- 
Ze seeny. 921. twa 0 literaturze staropo1sklej. 889/ 
890. - 0gie:6 co nle parzy. 893. ...:!.... 
. POEZJA Paryski gabi.net O8Oblltwo8ci. 904. _ 
Bandeara Manuel, przel. J. Z. Kf'(IzIer- Naaz poprzednJik. 909. _ Prnezwy
_ 
ski. Mozart w nieble. 909. Zenie rzeczyw\Bt
L 913. 
Bodet Jaime Torres, przel. Jerzy Nle- Djilas Milovan: .,Conversations wIth 
mojowsld. Taniec. 909. Stalin" ob. Sokolnick:i Michal. 880. 
Bohdanowiczowa Zofia.. Oda. do I:opa- Dunbar JBJnet: ,.,Mrs. G.B..s." ob. Ko- 
ty. 880. - 1dJ1.c jesI.
. 882. - CI.e- zarynowa. Zotla. 921. . 
n.ie, 892,. - Mllczenie. 901. Dzir:-clelska Stefanla: ..Sytuaoja. spc)- 
Chcluk Andrzej. Wll.erszykJI 1 f:m8:nld I:eczna dzIennLkarzy polskloh" ob. Pan- 
o czytelnJkach, 0 p
ch a t:aJId.e dora. 877. 
o red.aktorre. 914. Ein7JIig Paul: "In the Centre- of 
Czaplicka Ba.rba.ra. Modlitwa.. 892. - Things" ob. Pamdora. 902. 
Sen malarza. 893. - Samot:n.oM. 918. Erickson :John: "The Soviet HIg-h 
CzereAniewski Wawrzynlec. Dziedmc- Comand" ob. Sok01nlcki Micha}. 893. 
two Diogenesa.. Dion.irros. Podaj mi rr:- EstreIcher Karol: "KrystJanna" 00. 
k
 Tezetl8zu. 881. - W W'Q.wozach Zbyszewski W. A. 917. 
Helikonu. 883. - HefajstJos. 905. - Fisher :John: "Eighteen Fifteen.. 00. 
Po drugiej stronde Partenonu. 914. Scrutator. 899. 
Czuchnowski Marian. Z wysokoSc:l.. Fitz Gibbon Constantine: ..Random 
886. Thoughts of a FasciSt Hyena" ob. 
Dickinson Emily, prze}. Kazimlera Pandora. 921. 
lllakowlczliwna. Wlersre. 889/890. FolklerskI WfadysIaw: "Od .,BosIclej" 
894. do ,.,Niebosk.iej komedll" ob. GUnther 
Emiot Izrael, przel:. Jerzy Ficowski. Wlady,s1aw. 897. 
Sluchajq.c poloneza Oginskiego na Foot Midhael: "AneurIa1 Bevan" ob. 
Syberid. 909. Pandora. 885. 
Ficowski Jerzy .ob. Emiot Izrae]. 909. Fothergill Brian: "NloholaB Wdsema.n" 
Glatewski Jacek. :J
 Bta.m.¥ ob. Rajecki :Jan. 923. 
_ 893. Fournier Eva: "Pologne'" ob. Koza- 
Gniatczyfiski Wojciech. Zabawa w zte- rynowa Zofia. 917. 
lone. 885. Gajdus Wojciooh ks.: "Nr 20998 opo- 
Hesse Hermann, przel Zygmunt Ka.r- wiada" ob. Kozarynowa. Zofla. 882. 
ski. Kocham koblety. 909. Gallagher Mattews P.: "The Soviet 
Illa.kowiczliwna Kazlmiera ob. Dickin- History of World War IT' 00. Pandora. 
son Emily. 889/890. 894. 906. 
lliowiecka I\laria. Dr:bowy gaj. Ana- Garliiiski JOZf'f. NlemlOOka kslq.Zka 0 
chronizm. Pi6ropusz. Tak. Nurt. 900. powstaniu. 876. 
- Romanca. 903. Gierglp]pwicz Mlf''Zyslaw. "Odprawa. 
Iwaniuk \\'acla.w. FlJmflczny dyty- pos16w greckloh" odnowiona. 919. 
ramb rpoSwif'oony kotce poety BLalo- Gilbert Martin and Richard Gott: 

ewskiego. 884. - Pl1Zyklad DR per- ",The Appeasers" 00. Bregman Alek- 
petuuml mobile. 885. - 0 narastamu sander. 898. 
zycia. 897. - Choral dla poety. 901. Gott Rlclmrd ob. Gilbert Martb1. 898. 
- Sylvia. Plath. 907/908. - Leben- Grabowski Zblgniew. Bruno Schulz a 
sztajna portrety wn
trza.. 914. Kafka. 918. 
Karski Zygmunt. Nlpznajoma. 911. - Grass Gunther: "Die BlechtrommeJ" 
Na odm6wle:nie paszportlL 924. ob. Kozarynowa Zofla. 903. 
Karskl Zymunt ob. Hesse Hermann. Greene Graham: ,A Sense of Rea1i- 
909. ty" ob. Kosiflskl Zd!ms'law. 912. 
K
zierski J. Z. Pszczo1a. Czary. 876. Giinther Wladyslaw. Wlerzq.cy komu- 
- Duch ziemi
 or};ywla. 882. - Obiet- nista. 897. - Ghetto przedwojen!llej 
niea. 915. PolskI. 903. - Ostatni dzieii starego 
Kr:dzierski J. Z. ob. Bandeira ManueL 
lata. 9}2.. - Polski encyklopedy- 
909. sta. 915. 
Kuczytiska Krystyna. Kallfornia. 892. Gunther Wl:adys1:aw (reOO.kcja): 
Kudrewicz Jan. · · .. 923. ,NorwiJd Zytwy" 00. Damilewiczowa 
Linger Stanislaw. Kobieta. 880. Maria. 882. 
Lurczynski Mieczyslaw. Florencja.. Hadar Alil7Jia Rachel in collaboration 
882. with Aubrey Kaufman: "The Princess 
l\Iorswska - Ledlichowska Barbara. EJuasal'i" ob. KozaJrynowa Zofia. 901. 
Wiersze afrykanskie. 922. Haleckl Oskar. Rosja Mikolaja I i 
Na dodatek do ..WladomoScl" p.n. Sta1Ina wolbec katolLcy7mw polskl
. 
"Na Antenie". 903. 918. 
Niemojowski Jerzy. Elstera. 875. - Hartm.a.nn Kart: .,H0c'h8chulwesen 
Ballada flguralna. 888. - Czar nocy W'ld Wissensc:haft fn Polen'" ob. M
 
letniej. 916. - Sen. 919. karSki stefan. 897. . 
Niemojowski Jerzy ob. Bodet :Jaime Hatdh Alden: ,,H.R,.H. Primce Bern- 
Torres. 909. hard of the Nederlands" 00. SosabOw'- 
Osnialowski Marian. Saska Kwa. W eki StaniJslaw. 883. 
Gr6Jcu. 910. . Haupt Zygm'Uillt: "PI.er3cie:I\ z paple- 
Piaskow
ka-Humitlska Janina. W t.y- ru" ob. Blela.tDwIoz :Jan. 905. 
dowskim teatl"7Je. 892,. - WiecrWr w Helniz W. C.: ..The Surgeon" 00. Scru- 
Komorowie. 917. - aw1t w Warsza.- tato!'. 918. 
wie. 921. Herold ChrilSt'opher :J.: "Bonaparte In 
Przyluski Bronislaw. Ojozyzna. 884. Egypt"' ob. Scrutator. 892. 
- Potf'gi. 921. H6
 P8IWe} (tdoZyl: i opraoowal:): 
Rawicki Tadeusz. Dwie jeslen.ie. Uro- ..ZbI6r poet6w polskioh XIX w." ob. 
da.. 0 Tobie. 914. Kom.rynowa Zofla. 886. 
Rey Sydor. Festyn. 9ll. Hertz Pawe1 ob. S7IDlydtowa Zofla. 
Rostworowskl Jan. Siowo 0 czasle. 888. 
877. - Bukiet dla ErniM.L 899. - Hine Daryl: ..Polish Subtiltles" ob. Ko- 
Malowanle obrazu. 907/908. - Legen- zaryn-owa Zofia.. 895. 
da 0 Mlchale Aniele. 917. HLaoooks Rlcl1ard: "Poland Bridge for 
Skopelitis Stelios, przel:. Artur Marya the Abyss?" ob. Pandora. 923. 
Swinarski. :Jeden zywot. 909. Hochhut Rolf: ..Der SteUvertreter', 
Slonimski Antoni. Ghetto warszaw- 00. Kantak K8J1'n1l X. 916. 
sk'ie. 901. Ingrim RObert: ..HiJUers gliick11chster 
Swinarski Artur '\Iarya ob. Skope- 'I1ag" ob. Bregman Alek.sa.nder. 886. 
liUs ste1:ios. 909. Ironside: "Draries" ob. Br'egmai!1 Alelk- 
Smieja Florian. Toast. Ozekanie na sander. 878. 
telefon. 884. - RewlzjorUsta. 911. Iwanicka Halina. 0 BibUotece :Jagiel- 
Taborski BolesJaw. SzekiSplr. 914. 10fLsklej po anglelsku. 919. 
Wienynski Kazimierz. Epoka elek- hbbck:i J'ohn: ..The Naked Heroine" 
trown!. Wisla I wyspa. 895. (Jib. Kozarynowa Zofia. 904. 
Winczakiewicz Jan. W!ersze 1962. 878. :James Robert Rhodes: "Rosebery" 
- El Greco. 916. - ob. Paml
 Ire- ob. Rajeoki :Jan. 901. 
ny Paczkowsklej. 922. :Janta Aleksa.nder ob. Przyluski Bro- 
Zakrzewska Lidia. ProSba 1 pytanie. nis1:aw. 882. 
892. - Akademla. U1cradzIona chwi- :Jaracz stef8JIl: .,0 teatrze 1 aktorach" 
la. 907/908. ob. Terledki Tymon. 905. 
Zamszafiska Weronika. Muzyka pa.- :JaT
bowskl :J6zef ks.: "M6wblludzle 
tetyczna. Ptak!. 898. - Czekanie na roku 1863" ob. Kuklel Marian. 913. 
sen (na Godota). Wiosna 1954. An- :Jedlicki Witold: "Klub Krzywego Ko- 
dante finale. Wymaganla. Zimna wio- ta" ob. Pragler Adam. 909. 
sna (1956). SzpttaIny qgr6d. Pl:aoze JelIm&n CzesJaw. Piastowie i :JagI.ello- 
w wikllnach. WOOOaC. 918. ni z kwiatkiem. 894. 
Kantak Kami) X. Dramat IDemleckl 
RECE.VZJE Z KSI
1;EK 0 Piusle XII. 916. 
AlgiJSi Leone: ..:John the twenty- Karsh Youssuf: ..In Search of Great- 
third" ob. Scrwtator. 906. ness" ob. Scru1:8!tor. 899. 
Almedingen E. M.: Catherme the Kaufman Aubrey ob. Hadar AlIZia 
Great" ob. Scrutator. 906. Rachel. 901. 
Araki Stefan: "My, Pierwsza Bryga- Kennan George F.: ..Russia and the 
00" ob. Pandora. 895. West under Lenin and Stalin" ob. 
Asquith Margot: ..AutobIography" 00. KorczyfLski Aleksander. 887. 
Rajecld :Jan. 880. Kern Erich: "GeneraJ VOIl Pannwitz 
Avon Earl of: "The Eden memoLI's" und seIne Kosaken" ob. ScnJJt.ator. 
ob. Bregman Aleksander. 881. 918. 
Ball Adrian: ,.,The Last Day of the Kochanowski :Jan: ..Odprawa pos1-6w 
Old World" ob. Giinther Wl:adya1aw. greckioo" db. GiergleJ.ewicz Mieczy- 
912. slaw. 919. 
Banaoh Andrzej: "Wyb6r !IUIiSki" ob. KolbuszeW1skii StanilSlaw: "Allloskie iIm- 
Terlecki Tymon. 913. presje Stanislawa WysplafLskie.go" 
Barker Dudley: "The Man of Prin- ob. Kom.rYIDowa. Zofla. 911. 
ciple" ob. RajeckJ. :Jan. 894. Konarski Szytmon: "Cztery lata w 
Barlettani Elvlo: "Lampo the travel- Okupowanym PM'YZU" ob. Kozaryno- 
ling dog" ob. Kozarynowa Zofla. 918. wa ZofIa. 914, 


ROK 


wa. Zygmuntowi Nowakowskiemu w ustego - kr610wq. Hiszpanii. 896. 
holdzie. 883. - Dzlwy i dzIwolq.g. 887. :Jak wnuk Mieszka I podbil AngHr:. 
- Wyscig. 895. - Berlo w mrowi- Awlr:toslawa kr6lowq. Skandynawii. 
sku. 909. - Sprawozdanie. 918. 904. - Tajemnlce Pszczyny. 925/926. 
Rutklewicz Ignacy. Trzecia stolica SzpeJ'R(':A. Szkielko i oko. 883. 884. 
naukowa Polski. '886. - Wroclaw w 886. 888. 892. 898. 903. 907/908. 913. 
znaku Talii i Melpomeny. 906. S7ub!lka Barbara. Chicago RevisIted. 
Sakowska-\Vanke Wanda. Wojciech 877. 
:Jatrz
bowaki. 893. Malarstwo S.p. :Jan Kudrewicz. 923. 
ch'an i Zen. 903. - Akwarela. 913. Sliwiiiski Henryk-Czeslaw. Kartki z 
- Kobierzec. 917. notatnika wloskiego. 879. - EI Esco- 
Sakowski JuUusz ob. Pamlr:cI Ireny rial. 889/890. - Ram6n Gomez de la 
Paczkowskiej. 922. Serna. 892. - Vetus urbs. 896. - 
Sambor Michal. Kto za mlodu nle byl Grota pokuty. 900. - W
drowcy 
socjalistq.... 878. - ..Te dwie sq. me Dharmy. 905. - W mleflcie El Gre- 
mll06ci..... 889/890. - Nie kowal, nie ea. 906. -- Montserrat. 911. - Sta- 
plekarczyk... Lutnista! 910. - 0 poli- nislao de Polonia. 915. - Rozpaczli- 
tyce, sztuce, reUgii I nle tylko 0 nich. wy krzyk 0 pok6j. 916. - Salvador 
914. - Listy do znacznie mlodszego Dali i mistyka. 917. - Unamuno i 
kolegl. 919. Camus w poszukiwaniu Boga. 924. 
Sapieha Lew. Zwalony pien. 897. Smleja florian. Andrzej Morsztyn 
Sa..'I-Krophvnlcka Aleksandra. Bara- Marcjalis. 905. 
nek z cukru. 899. Tepa Jerzy. Nowe powie
ci amery- 
Scherer-\Vlrska Olga ob. Pami
ci kafiskle. 879. - Kartka z San Fran- 
Ireny Paczkowskiej. 922. cisco. 904. - Paplerowe okladki. 909. 
Silva rerum 879. 880. 882-884. 889/ - Chiron w Pensylwanii. 910. 
890. 895-898. 901. 903-905. 909-914. Terlecki Tymon. Tragikomulia ato- 
916-918. 920-922. 924. mowa. 884. - Brechtomania. 893. - 
Sklenarz Leopold. Noc zapada 0 go- Misterlum rczurekcyjne. 896. - 0 
dzinle trzeciej. 911. :J6zefle WlttIinie. 898. - - :Joyce'ow- 
Skladkowski Slawoj. Kwiatuszki ad- skle "disengagement". 899. - Opera- 
ministracyjne. Pr:k kluczy. 599. ballada. 909. - Mecenas w mundurze. 
Slonlmskl Antoni. :Jak to bylo na- 9]0. - Teatr w Chichester. 918. - 
prawd
. 887. W kraInie basni. 922. - Nagroda im. 
Slown1k idiom6w. 91J8. Sulkowsklego. 923. 
Sokolnicki l\Iichal ob. Ankieta na te- Terlecki Tyrnon ob. Bailly Rosa. 877. 
mat powstania styczniowego. 898. 886. 901. - ob. Puszkin Nikolaj. 881. 
Sowltl!lkl Janusz. Wroclawskie echa - ob. Eden Anthony. 892. - ob. 
powstanla styczniowego. 878. White :James Dillon. 917. - ob. Super- 
Stablew!lka Anna. Zapiski szpitalne. vielle :Jules. 925/926. 
906. Tomaszewski Adam. ..Polynesia" wy- 
Stambrowski AlekS8J.lder. Prywatny plynie z Bimini. 891. Od Nassau po 
wycinek gospodarkl sowieckiej. 910. Grand Bahama. 892. 
- Sen. 913. - Niemieckl "cud" go- W Ameryce 0 Wilnie. 913. 
spodarczy. 915. - Kryzys zywnoocio- \Vt;grzynska - KoScialkowska Janina. 
wy w Zwiq.zku Sowieckim. 921. Bitwa 0 Paryz IV. 913. 
Strona poSwIr:cona przyjaciolom- \Vhlte James Dillon, przel. Tyrnon 
psom. Aleksander Janta. Nauka jed- Terlecki. Lina i kamien. 9]7. 
nej 
miercl. Zbig-niew Grabow!lkl., Za- Win Rafal. :Jak to po dluglej przer- 
graj. Rafal MalczeW!lki. Kanadyjczy- wie znowu zakwitlo Zycie spoleczno- 
cy. Zofla Kozarynowa. Psy kr61ew- kulturalne w miasteczku i jak koleje 
skle. 889/890. losu milooci dwojga mlodych zadra- 
Strzalkowskl Wleslaw. MyaUciel kt6- snr:ly dum
 warstwy rzemi
Iniczej. 
ry byl poprzednikiem Freuda. 879. _ I co z tego wyniklo. 921. 
Platon wobec dyktatury i dyktato- \Vislocki \Vlodzlmierz
 Misja pulkow- 
row. 916. nika Mltklewicza. 891. 
Sujkowska HaUna. Waclaw Lednickl Wlttlin Jozef ob. pamir:ci Ireny Pacz- 
jako nauczyciel. 878. kowskiej. 922. 
Supervielle Ju]es, przel. Tymon Ter- \Vittlin Tadeusz. Bylem gniewnym 
lecki. W6t 1 oslolek u zlobu. 925/926. czlowlekiem. 913. - Nlesamowity 
Surynowa _ Wyczolkowska Janina. koSci61. 925/926. 
Don Salvador. 880. - Waclaw C. Wojna przyszloaci z perspektywy r. 
Kozlowski. 897. - Polonlca w kslq.Z- 1902. 877. 
ce Pierre la Mure'a. 917. \Vojstomski S. W. :2:o1nierz-obywatel. 
Swlnankl Artur l\Iarya.. Mala anto- 901. 
logla. 887. \Vyslouch Franclszek. Polowanie na 
Szermentowski Eug-enlu!lz. Polki na ,;kozlolka". 895. Naroczanskie 
obcych trocnach. Wnuczka Krzywo- mszary. 910. 


,.. 



kin 


l 


f 


- 


DHel n 
I\!Jbin 
" 


, 

Swiezosc 


najlepiej 


urody 


i 


mtodosc 


chroniq 


preparaty 


HELENY 


HELENA RUBINSTEIN LIMITED, 3 GRAFTON_STREET, LONDON, W.I. PARIS, NEW YORK. 



 


RUBINSTEIN
>>>
20 


WIADOMOSCI 


Nr 925/926 22/29 December 1968 


K0rczy6ski Aleks8nder. Rosja I Za- Aleksander :Janta. Tymon Terlecki: Shanks Michael and :John Lambert: WierzyDskl Kazimlerz: ..poezje ze- ski: na.gany I pochwaly. 882. - Pm- Grosse J. P. Ewe. GJBIebert&. 887. - 876. - Poprawka poprawki. 898. 
db6d za I..enina i StalIna.. 887. - sro- ,,samuel Tyszkiewicz artysta-typo- ..Britain and the New Europe" ob. brane" ob. Bielatowicz :Jan. 895. sa brytyj,ska Die jest ujednoldoona. BWdeclk. 895. - ZaC'l1ka.t si
 919. Kukiel Marian. :Jesooze 0 Wolodyjow- 
wa na wIatr. 899. - Dzieje zlmnej graf' ob. Rostworows'ki Jan. 882. Bregman AleJltsander. 887. Wierzyiiskl Kazimierz: "Tkanka zle- 911. Grubmskl Waclaw. Dookola :Jehowy. skim I Sienkiewi.czu. 895. - To n1e 
wojny. 900. Purdom C. P.: ..A Guide to the Plays Sokolnickl Michal. DZilas 0 Stalinie. mi" ob. Blelatowicz :Jan 895. Brochwicz-Lewttiski A. B. KaUsz ob- 887. byla legenda. 917. 
KMii\lIki ZdzIslaw. Konfrocntacja z of Bernard Shaw" ob. Scrutator. 899. 880. - Armia i paflstwo w ZwilJ.Zku Wilde Oscar: ..The Letters of..... ob. r6cony w perzynr:. 884. Halecki Oskar. ,,Ltberum veto" hlisto- Latoszyflski Stanislaw. Chloago w ka- 
rzeozywUst
 912. Rajecki Jan. Wspomnierria Margot Sowieckim. 893. Szermentowski Eugeniusz. '892. Bukowski Kryspin. KorzybskL 923. ryka. 880. - Bez k.oanJpromiBu. 923. rylkaturze. 888. 
Kotula F1ra.nClszek: .,Z sandoonierekiej Asquith. 880. - Wawrzyny I tiara. Sosabowsk1 StanIslaw. Monografia Wittlin :J6zef: "Orfeusz w plekle XX Bulas Kaziierz. WiljlZ8.Ilka. 884. - Heitzman Marian. Szozypta scepty- Lednicki Waclaw. Odmienne nazwy. 
puszczy" ob. KoZ8.Ij'1DOWa Zofia. 877. 887. - Gal8worthy. 894. - Apologia kslr:c1a Bernarda. 883. wleku" ob. Bielatowicz :Jan. 911. Czystka. 895. - Wazy ..etl'UBkie". 905. cyzmu. 877. 893. 
Kom.rynowa Zofia. Trzy nowele. 875. Machiavella. 899. - Lord Rosebery. Spier Eugen: "Focus" ob. Pandora. Woloszynowski :Julian: ..C6Z to za - Zgrzyty po szkle. 909. Helczyiiskl Bronlslaw i Jakub Hoff- Lewandowska Ma.ria. Surynowa-Wy- 
- Obyczaje J: 
y la.scnvIa!k6w.. 901. - Kardynal Wiseman. 923. 925/926. nieznajome mlasto?.. ob. Kozarynowa Ciolkosz Adam. Do popraJWien.la. 922. man. Po1scy pracownLcy naukowi na cz6lkowska. 877. 
877. - Llnia ..SkaimaJndra". 878. - Rey Sydor: "Kropiwnlki" ob. Kozary- Staar Richard F.: ..Poland 1944-1962" ZOfia. 920. Czerma.:tiski Zdzislaw. Karyikatmra to obozyZnie. 905. Llpiiiski Stanislaw. BliZni fizjologlcz- 
C»os poety. 879. - Ks
 krajowe. nowa Zofia. 909. ob. Pandora. 887. Woronczak :Jerzy (opracowal): "Bo- nle zn-ieksztalcenLe. 9U. Hoffman Jakob. Kam1en1ec l1egenda. ni. 910. 
882. - Dobra i ladna Ju:WP;eozka. Ridolfi Roberto: "The Life of Nicolo Starowieyska-Morstnlowa Zofia: ..Oi gurodzica" ob. Danllewlczowa Maria. Czerniawski E. J. RzIl-dy pOJ11l8jjowe a 879. - ob. Hel,ozyii.ski BronLslaw. Litwlftski Leon. 0 jednom
lno.4ci. 
888. - Wameryka6sldrn mlastec:zkn1 MachlaveJli" ob. Rajeckl :Jan. 899. kt6rych spotykalam" ob. Kozarynowa 889/890. trYibunaJ: ataalu. 877. - W. A. Zby- 905. 911, 
un)wersyltedklm. 884. - Balast. 886. Rostworowskl Jan. Trudna sztuka ko- ZOfia. 878. Wr6blewska Elwlra: ,,:J6zef Fellks szewskl: ,nagany i pochwa.!y. - .,Syk Irzyk Stanislaw. 0 kikucie etyJU w Lubodziecki Stanislaw. Dwa komen- 
- 0 lJwowie. 886. - Dwie kBlQ.Zki chanla. 882. Starowleyska-Morstinowa Zofia: ..Ka- Zielinski (Izet-bey). 1808-1878" ob. w
". 899. - Spraswa sdboru. 900. shJjjble ludob6jOOw". 917. tarze. 910. 
Krajowe. 887. - ob. StrOlll8. po8wi
 Roth :Joseph: "Die Rebellion. Die Le- bala historU" ob. Kozarynowa ZOfia. Danllewlczowa Maria. 909. - NiepoczytaIne wystl}.plen.ie. 905. Iwanicka Ha.lina. Arohiwum k.sI
cla Machalski Tadeusz. 
rzucona Blalo- 
oooa przyjaciolom-psarn. 889/890. - gende vom hellgen Trinker" ob. Swi- 897. Wyhowska de Andreis Wanda (colle- D
browski Adam J. Zdumiewajl}.ce. RadoI1na. 879. Podzwonne Lenar- rus. 880. - Rokowama 0 zawleszenle 
Anglosasl w Wa.rszaw:le. 895. - narski Artur Marya. 914. strumpf - Wojtkiewicz Stanislaw: git): ..Repertorlum rerum polonica- 897. dowi. 898. broni. 899. 

 d7JrecIfl..cttw o. 896. - KisI4t- Russell Bertrand: "Unarmed Victory" ..I{j
a szl:a rz;a. emigTantem" db. rwm ex archivum Omlni in Arohlvo 
browski Sta.nlsla.w. Legenda 0 Iwaniuk Waclaw. Pon.Iechaa1a. wsp6l- l\lacklewicz Jozef. Chamstwo. 893. 
kJ kralrowakie. 897. - Zwy
 ob. Pandora. 907/908. Kozarynowa ZOfIa. 924. Capitolino Romae. II pars" ob. Mey- wsp6inej waJoe. 915. praca. 884. !\Iarklewicz Zygmunt. Zapewne Em- 
ducha. 899. - PD'ka.rze. 900. - 0 Rychlewski :Janusz: ..Sombrero" ob. Swinarskl Artur Marya. "Swl
y pi- sztowicz Walerian X. 899. Dekowska Zofia. Roy Barbosa 0 ko- Jablowski Kazimierz. Dwa mury. 876. manuela. 883. 
dobrym N1emcu i Dieprawdziwej A-. Kozarynowa ZOfla. 919. jaczyna". 914. Zabrudowski Tadeusz ob. Szmydtowa m
mie. 884. Jaoowicz Alfons. PI
tna. niewoli. 913. Michniewlcz 
yslaw.. W sprawle 
rabce. OOL - Rozcza.rowanle zamlast ..Sacrum Poloniae Millennium" ob. Szermentowski EugenluSIA Oscara Zofia. 888. . Demant Lucyna. S
ia Dem&IJIt. 875. Jagodzifiski Zdzislaw. Clroourt - wybucI:t.u powstama.. 
2. - N
e ma 
try.umfu. 902. - Polmlca u GUnthera Haleckl Oskar. 918. Wilde'a samokrytyka. 892. Zajq.czkowski AndrzeJ: ..Z dziej6w Erlich Samuel. Niesprawd:Dona cyta- kisl
a Lieven - WaJewSki. 907/908. analogll. 896. - Z3;gIDlOIIle archlwum. 
0ra88a. - 903. - Dzie1na. dziewc:zy- Sakowskt :Juliusz: "Asy i damy. Por- Szmydtowa Zofia. Pawel Hertz. Ta- inteligencjl. polskiej" ob. Pandora. ta.. 907/908. Janin Jozef. 0 poprawnQ. niemczyzn
 906. - Sosnkowskl I Monte Cassino. 
DB. DM. - Mrold I. ,twjajtla Arednio- trety z paml.r:ci" ob, Nowakowski Ta- deusz Zabludowski (redakcja): "Rocz- 897. Falkiewiczowa AmaIia. Bez kompro- 883. 915. - 0 108 archiw6w wojskowych. 
wI.ecza. 9Ol5. - 
ywojem1a mlo- deusz. 875. nik Literacki 1957" ob. Danilewlczowa Zaremba pawel: ..Historia PolskI. rniBU. 923. Jasmski Zbignlew. Pisawn16. czy anar- 916. 
mlet poetycka. 907/908. - Cliemnota Sambor Michal. Nasza sprawa. 884. Maria. 888. T.r' ob. :JeSman Ozeslaw. 894. Felsztyn Tadeusz. 
y insplracja. db- ohia? 922. !\Iodelskl Izydor B. De :Jude!s nll nisi 
I postW. 909. - Polska kst
ma z A- - Angielski "Le Petit Larousse". Szweykowski Zygmunt (red.): ::Lite- Zawodziflskl Karol Wiktor: "Opowle- ca? 900. Jezioratiskl Andrzej. Chtcago w kary- bene. 880. 
meryoJd.910. - AbtSk w ibw6l'CUJ6ci Wy- 885. - Poeci I dentyScl. 921. rackie przystanki nad Wartl}. ob. Set 0 powieSci" ob. Weintraub Wiktor. Ficowski Jerzy. Cygan'1e w Polsce. katur:re. 888. _ 0 umlar w pocbwa- 
og1la-
tankiewlcz Stani8la.w. Po- 
lIpla6skiego. 9ll. - Poeta KI'8.kowa.. Sawicki :Jerzy (Lex): "Ludzle I mar- Terlecki Tymon. 876. 924. 917. lach. 901. zywka I rozrywka. 885 
912 - Primo Levit, 
 OBwiQ- twe para:grafy" ob. Vlncenz Stanl- Talbot Carolus H. (edidlt): ..Res Po- Zbyszewski W. A. "Wsp61na droga" Fierla Adolf. Z czesklego _ nredo- Kalita Jan. "Kompl
s zbltego psa". M?
":"ki Kajetan. Poprawki do 

 913 - HeraJdylk w okupowa- slaw. 892. lonlcae :Jacobo I Angliae regnante Kajetana Morawskiego. 879. - ..Kry- statec:znie! 917. _ Kloipoty z czesz- 880. kSlq.zkl. 8
. . 
nym 
. 91.. - P
 - .,le Scherer - Wirska Olga: "Wesolych conscriptae ex archiv18 pubUcis Lon- stlanna" Karola Estreichera. 917. cZY2lIlJI.. 919. Kantak Kamil X. Spmwa. :Jehowy. !\Iorelowski Jan. Nletrafne zestawle- 
pdlonlsme". 917. - Ty!!k:o d1Ia pIiIIarzY. Awiq.t.. ob. Kozarynowa ZOfla. 884. doniarum" ob. Meysztowicz Walerian Zeman Z. A. B.: "The Break-Up of Frejszmidt Roger. "Samoua.ek". 901. 880. _ Unconditlon.aa Surrender. 881. nie. 898. - Papiez :Jan xxm. 906. 
918. - ,,&::Irobre!ni'. 919. - Dumanta. Schulz Bruno: ..Cinnamon Shops and X. 693. the Habsburg Empire 1914-1918" ob. Frenkiel Stanislaw. Wizja Matejki. _ W. A. Zby..szewski i Kaj-etsal Mo- - Wypowiedz X. Kantaka. 917. 
a Warsza.wI.e. 920. - 
 G.B's. 921. other Stories" ob. Grabowflki Zbig- Terlecki Tymon. Przystanld I spotka- Pandora. 696. 882. rawsk.i. 894. _ W1q;m.nka. 895. _ M.rozowska-Toeplitz Jadwlga. Ewa 
Krakowaki Edouard: "Un t
mol.n de niew. 918. nia. 876. - Roman i Siemaszkowa. Zimmer Szczepan K.: "The :Jagello- Friedbergowa. Jadwiga. Bez kornpro- ZdumlewajQ.ce. 897. _ MlcJd'ewiC7f.a- Gisleberta. 877. - Ostatnte slowo 0 
I'EuT'ope des :LumIere8" lOb. GUnther Sdhuiz Bruno: "Die Zlmtlli.den" 00. 904. - :Jaracz 0 :Jara.czu. 905. - nian University Library in Cracow" misu. 923. na. 899. _ Nle byla zniemowna. 901. Ewi.e. Gisleberta. 886. - Po zgonle 
wta.dyB1Ia.w. 915. Grabowski Zbignlew. 918. Maska czy ekspresja? 913. ob. Iwanicka Halina. 919. Ga.rliiiski J6zef. De Gaulle i Anglo- _ Sl'owa gra.cjl I. rektyfikacje. 903. papleza. .900. 
K.rallnhals Ha.ns voo: "Der W81"- Scrntator. Polonlca. Beerbohm 0 Con- Terlecki Tymon ob. Przyluski Bronl- Zischka Anton: "The Other Euro. sasI.. 882. _ Nieporozwnienle ze ZrmI- _ K8.S2JIlbsoozyzna. 906. _ Prokla- 
agol'8kl Zygmunt sen. Proklamacja 
8O'hauer Aufstand 19f.4," lOb. Garliflski radzle. 877. Siownik rz
blarzy. 879. slaw. 882. peans" ob. Pandora. 892. taml. 907/908. macja niepodlegkJSc1 PoLski pr
ez Ro- mepodlegloSci Polski przez Rosj
. 916. 
:JlYLRL 876 Sulkowski w Egipcle Modrzejewska Teslar :J6zef Andrzej ob. Przyluski ..6 lat temu..... ob. Pandora. 879. Gawlina Jozef Arcybiskup. Nie Cyrus sj
 916. _ Na marginesle Dr. 912. 
arbut-Luczytiskl A. J. Moje 
tka- 
Krasi6sk.t 'Edward: "Wanda. Slemasz- apostolkq. katolicyzmu. PrIestley i Bronlslaw. 882. .. ale DariU8Z. 905. 923. _ "Suumouique" i ex librl:sy. 924. ma z Zygmuntem 
owakowskun. 881. 
kawa" ob Terlec'ld Tymm. 904. Conrad. Entuzjasta taglowc6w. 892. Treece Henry: "Electra ob. Wleniew- KORESPONDENCJA Giertych J
rzej. Czy MiJroIaj I u- Kawalkowski Aleksander. Przebudze- - Rozmowy w Mlkaszewlczach. 894. 
Koldel Marian. Antolog1a. pow'stania Wledetl I :Jalta. Interwencja minlstra. ski Ignacy. 903. .. Alf-Tarczy1iski. Dw6ch Lippidh. 881. marl jako katolik? 885. _ Polska J rue sir: Pandory. 900. Narolewski Jan K. 2yczenta i postu- 
stycmI.owego. 913. zaleskl
o. Karsh fotografuje Rubin- Trefusis Violet: "Her Reminiscences Amickl J. T. Co to jeBt ",Trottel"? Bi.a.lorusIni. 888. _ 0 zh1:tren1ach fe- Kr:dzierski J. Z. PrzestawOOne 1lnljkL laty. 883. - 0 doktorze Drobnlku. 
Ku.rasz]dewil.cz 
sla.w ob. WIer- !'Iteina. Sztuki Shawa w Warszawle. ob. . Scrutator. 915: .. 920. deracyjnych I 0 OOrobku Dmowskie- 878. 910. 
czyflald stefan. 889/890. 899. Cyganle. W Wissembourgu. Ka- Umlf1ski Zdzislaw. "Rue de Lin
e Axel Marian. K1j w kafkowskie mro- go. 897. _ Ka.szubszozyzna. 906. _ Kickl Wladyslaw. Ek,soeleooje i Bte- Nechay Adam. Chicago w karyka- 
Kurt'Jk :Jelu: Kantata proresora Wrob- tarzyna II i plerwszy rozbt6r. Prze- ob. .KozaIJ'll;owa ZOfla. 887. .. wlsko. 893. 0 powstanlacl1 potrzebnych I n!iepo- lany. 880. _ 0 dobroci 2ydOw. 883. turze. 888. 
la" db Ko'lJarynOWa Zofia. 897. kazana mapa. 906. David maluje Sta- Vilher Alan. ..Of Ships and Men ob. Bakierowska lzabelia. Mlodzief1 ame- 'trzebnyoh. 907/908. _ Praoa 0 :J. A. Klein Anieia. Dz1eje lJwowa wedlug Neurelter Ferdinand. Kaszubszczyzna. 

 . :Jalu: .,:M6j Krak6w" db. KOo nlslawa Potockieg-o. Odwledziny Laf1- S
rutator. 892. ry!kaDJska 1 narkotyki. 885. Komenskym. 920. Larousse'a.. 891. 9
.. . 
ze.ry'IIIOW'& Zotia. 912. cuta. 915. Pannwltz i Hitler. Rozmo- Vmcenz Stanislaw. Ludzle i para- Baudouln de Courtenay J{ldrzejewlczo- Gliwa Stanislaw. 0 Salffiuelu Ty
e- Konarski Szymon. Nie mial takiego NlemoJowskl Jerzy. Blr:dy w wlerszu. 
Lambe1"t :John db. ShaatkB MI.cl1ae1. wa. Dokt6r Stanczyk. 918. grafy. 892. .. wa Cezaria. Wier,sze Crere8nieWlSk.le- w'io?JU J 0 ex-Ubrilsach. 911. tytutu.889/890. 894. . 
877 Seton-Watson Hug-h, Uumaczyl B. Wedk :Jean de: ,.,Paroles dans Ie vent go. 886. Godlewski J6zef. 0 
d i wyrok. 883. Korbotl!lki Stefan. Eoha b11zesk'le. 893. .
owackl Stanislaw. Lenin i Blaloru
. 

 .A.nn8.: "Lee baga.ges de Czavkowskl: "Mir:dzv wojn
 a poko- ob. Korczytiskl Aleksander. .899. Beckowa Jadwiga. Groch 0 sclan
. Gorski Kazimierz. Losy eoboru 1'8.- _ ..Na Antenle". 900. 11'184.. , 
_ble" ob Kozarynowa Zaria. 885. jem" ob. Pandora. 915. Weintraub Wtktor. Zawodzlnsk! 0 po- 915. domsktego. 876. _ Proces brzeskl. Korczyf1skl Aleksander. :Jen1ec wojen- OIszewst.u Ignacy X. Plr:c1u. 875. 
Le.rt6guy' :Jean: "CenturioDs" ob. Po- SlnJrer Isaac Bashevis: ThE' Magi- wieScl. 924. Bielatowlcz Jan. Kaszubszczyzna jest 886 906 Orlowski Leon. Zamordowanle kr6la 
Bdlesl 898 clan of Lublin" ob. Gunther Wlady- Wlenlewskl Ignacy. Dziwna wizja polskq. gwa.I'IJ.. 89L - Powstamie W3JI"- Gra:bowski Zblgnlew. Po nierniecku 
si:tiski Zdzlslaw. Klj w ma"ow1oSko. AleI;sandra. 923. 

""Y :J::::' nTh
 Pretorians" db. 
'a.w. 903. dzlej6w Elektry. 903. szaw,Skle I odpowiedzlalm:JSt gen. Ko- "der" a nie "dad'. 875. _ 0 sztuce 893. _ 0 a'bsolutne prawo ety=e. OSnialowski Marian. Uwagi I komen- 
Pom
 BoIesm.w. 921. Sing-er Isaac Ba.."Ihevts: ..The Spinoza Wier;zytiski Stefan i Wladyslaw Ku- paiisklego. 892. - :J
k crz;y gwara? Gom'b:rowicza. 903. _ n Poverello. 904. _ :Jeszoze ra.z 0 aibsolutnej mo- tarze. 896.. 
Leonhard Wolfgang-: "The Kremlln of Market Street.. ob. Gunther Wla- raszklewlcz (wydalJ I opracowall): 912. 906. _ Przelom rue zalom. 919. _ ra.lnoSct. 921. Pa.,ee K

iJnJerz. Epilog do ..Kroniki 
....._ Stalin" ob. Pa.ndora.. 891. dyslaw. 903. "Polskle 
erszowane legendy sred- Bielu1i I..ucja. Nagroda za najkr6tsze Zbyt surowo 0 Cocteau. 922. Kossowska Danuta. Na marginesie kilku dm . 891. 
L:;i Prlimo: "La tregua" ob. Koza- Smogorzewskl Kazlmlerz ob. Przy- 
owi8
978
0 ob. Danilewiczowa Ma- opowiadan1e. 884. Grocholskl Waclaw. Nled2Jwi'edzie. artykulu Barbary Toporsklej. 881. 
;;ZkiewlCZ Henryk. Anna Cylejska. 
rynowa.. Zafia. 913. Hero" luskl Bronislaw. 882. a.. Bregman Alek!l&nder. W. A. Zbyszew- 909. Kozarynowa Zofia. Glos thunacrlJkl. Pawlikow!lki IUlchal IL Fundusz roz- 
Lindsay :Jack: ..Death of the wojowy "WiadomoSci". 886. _ 0 por- 
ob. Scrutator. 9IlI. M tret de Gaulle'a. 903. _ Sztuka pl_ 
UBIew!ioz Tecnazja: "Dzlura w daobu W dotychcz """""' ch 9 25 /9 2 6 numerach " Wiadomotlci" uka- ciszek Kasprowicz. Jan Kas p rowicz . !\Iaria Kasterska . Tadeus.z sarska Solzenlcyna. 910. - Nle Sta- 
b Kozarynowa Zofta, 875 
.." poznatiskl, Ka.rol Poznati.ski. Adam Pragier. JacqUeIJ !revert. gI 912 Dw 

iemkl stanLslaw: ..KU: strzell.l?" zaly sir: prace nastr:puj
ych 978 autor6w: Katelbach. Hanna Kawa, J. A. Kawka. John Keats. Boleslawa. Zygmunt Proszyflski. Hanna Pruchno-Wr6blewska, Marla Pru- ;-2
 n. . - a straszllwe blr:dY. 
Zoria 900 Keeler. Jan Kempka. J. Z. Kf,'dzierskl. Krystyna Kibish. Leopold 87Jynska. Karol Pl'7ednowek . Zofla Przewlocka . Waclaw Przez- 
lOb 
owa .' La z aro!l Aa.r onson . Adam Adler . Pedro Antonio de Alarcon. Kielanowski. S. A. K:.erke.....nrd. R Y SMrd Kiersnowski . Jerz y Pelczynska Wanda. Armla Krajowa a 
L T ohn ' A H isto-rv of the Cold ..- dzlookl . Hen ry k Prz y borowskl . Stanistaw Pr'7Vb"'"zew!lki . B r o- t . h t . nlt.A 

cacs ... . ,,'" Zofia Albano. Tadeusz Alf-Tarezytiskl. Wladyslaw Anders. Sta- Klel'8t. Konstanty Kietlicz-Rayskl. Slawomir Kinastowski. Sta- -" ,,
 pows ame w g- e Cleo """,,. 
War" ob Korczyf1ski Alek8a.nder. A d ...... sI K . k J 
 f K . . I Sta .... Kl ' H K . nislaw Przyluski. Stanistaw Pstrokonski. Aleksandr Puszkin. Pitlmwskl Stanislaw M. Legenda 
nislaw Andrackl. Danuta Arnoldowa. W. H. u en. narlan ni aw tr or. uze 1!lle . m...aw mga. . S.. hszczew- Nlkolaj Puszkln. ., 
900. sk Axel . ski'. Zygmunt Klodzm.'lki, L. !\I. Kneblewskl. Z. S. Koblernlcka, Wolodyjowsklego. 904. 
Ludwig Irena I :Jadwtga otwinow a: B I I Edward Ra.czyf1ski. Waclaw Radulskl. Piotr A. Radwa.tlski. Ponucewlcz Waclaw. Kaszubi a B ialo- 
" G"..ka ze SIQ.8ka" ob. Kozarynowa Bolefllaw Baake. Witold Babmski. Claude Backvis. Stefan I 0 es a K w KOb
Y ck tlskf' Ty Art tu hUr K Koestl
r' kI Stan w islaW KO K lbusze
ski ki " JO.zefa Radzyrnitl!lka, Wlktor Rajkowski. Wincen
' Rapacki. rusin!. 918. 
....- Badenl. Roman W. G
 Bader. Henry Baerlein. Ka.z6mierz Baglft- re
a o
rm a, s omarmc. aclaw OI
arnlc. Tadeusz Rawicki. Zygmunt Rawita-Gawron!lkl. P. R, Reid, Jan 
ZOfla. 883. 
 kl ' . D___ . B o; lly. I g nac y Balltlskl' . Stanistaw Balinski . !\Ianuel Zofla Kormerowsk a, Z ygm unt Kon Sz yrn on Konarski Alfred Poplawski Wlodzimierz V. Kto wydal 
L y skanowskl Marcin: "Mury cyta- 
 ....".,.. 
 ..' .' RembieIl6!1kl. Barbara Retlska. !\Iehmed Enlm Resulzade. Grimaua. 898. 
K owa zona 882 Bandelra. Jan Bartkowski. Wladyslaw Bartoszewski. Cezaria Korueczn
. Stamslaw Kopa.ii!lki
 Wacla.w Kor
blewlcz. Stefan Marta ReszoZlynska-Stypitlska, Sydor 
. Joergen Roel. Sta- 
dell" ob. ozaryn . . t . Baudouin d 
 Cou 
- nay J pdrzelewiczowa. . IreI1& Bo_ tr ow8ka., Korbotlski Aleksander Koroz y n!lki Tola Konan Marek St. i -. Prawdzic-Lazarski Artur. Absurd po- 
Macktewicz :J6zef: ..ZwyCl
 wo pro- 
 n..... v 
 
 . .. n Mawa Ro.a;-a1ska J6zet Rolan Jules Romalns J6zef Roman lemiczn y . 904. 
wokacji" ob. Pandora. 882. Jozef Beck. Jadwlga Beckowa, Cze81aw Bednarczyk. Maria K
ro",1cz, Boleslaw Korpowskl. Janina Kors
 Zofla. Korwin- Zofla Romanowic
owa, Eugenlu'sz Romlszew!lki: Plel'J'P de Ron: Rawic
Szczerbo Antoni. 0 stratach 
Mackiewicz :J6zef: "Sprawa Ipulkow- Belina, Joachim du Bellay. Wlodzimierz Bern de Cosban. Emma PI0!t'0
' Jurlj Kosacz. 
Iyslaw 
. KOS18.IIowskl-
r
JI.7J, sard. W. J. Rose. Stanislaw Ro!Ikosz. J6zef Ro!Isowskl. ROza wojskowych i cywllnych. 883. _ An- 
nika Mlasojedowa" ob. Sambor MI- !\I. Benda. Stefan Benedykt. H. Bennett, Kr;ystyna Berwltlska, Zofla Kos
tlsk
 Zdzislaw Kosmski. 
Iana Kosko. 
lodZlJIlllerz Rostworowska. Jan RO!ltworowski. Stefan-
farlan Rostworow- glia I FranC J 'a a za j pcie Nadrenil. 887. 
DA Andrzej Heuermann. Hubert Bialecki, Aloj.zy Biel. Jan Bi
la- Koskowskl. Zofla Kos
. Danuta Kossowska, Stefama K
sow- !lkI. Krzysztof Rowifiski. Wanda Ro . ycewic:zowa, !\tarlan E. v 
chat 8
. od d towi "'" Jan Bober. Ja im e To - Bodet . Louise Bo g an . Fehks ska, Adam Kossowskl Leon Kostecki 1\larla Kostrowlcka - 0 skutkl paktu morskiego. 897. - 
Maczek Stantslaw: "Od podw yo.... u..." , .' . - Royek, Tadeu!lz Rozmanit. K. A. ROmnkoW!lkl. Artur Rubin- RzI1,d i wojsko w latach kryzysu. 905. 

Iga" ob. Nowakowski Tadeusz. BohdanowklJ, Zofia Bohdanowic7..oWa, Marian BohWlz-Szyszko. 
browa, Stanislaw Ko8cralkowskl. FranClszek Kotula, Sta- !lteln. Klemen!'l Rudnicki. Bronl
aw RudlJltlskt. Bertrand RUSSf"II. _ Stan sluZb y :Jerze go Paczkow skte - 
Jan Bokiewicz. Mohammed el-Saleh Bondack. Ka.roJina Bor- mslaw. Ko
cz, Jan Kowalewsk.i. Janu
z Kowalewski. Jan IJ:'lI8Cy Rutkie",1cz Joanna Rybicka, J. !\I. Rytard Julian 92 

2iIlard Robert: "A Dictionary of chardtowa, Gosta Borg. V. L. Borin. Wanda Borkow8ka, An- Kowalik. Zofia Kozarynowa, JadWiga Kozlelska" Klemens Kra- Rzliska' . 
yS
' StanIslaW&. 0 
Modern Sculpture" ob. Scrutator. 879. tonl Borman. Andrzej Borowicz. Michal Borwtcz, Stanislaw jewski. Anatol K
owieckl. Ka.rol Kranc: Fe!icja Krancowa, X. jli7.ef Sadzik. Marc-Antoine Girard de Salnt-Amant. k6w dla 
yd6w. 895. pomocy Pola- 
Matsky Ivan: ,,:Journey Into the Past" Blibr-TyUn
o. Brat, Aleksander Bregman. Emil Brelt.er. Peter Tadeusz Kras
wskl. Jan Krok-Pa!lzkowski. Maeczysla.w 
- Wanda Sakowska-Wanke. Juliusz SakoWlilkl. MI('hal Sambor. Rey Sydor. 0 sztuce Gombrowicza. 
d 875 Brock Bohdan Brodzlftski Ludwika Broel-Plater. D. W. Brogan. RostaiLskl. Ka.zimlerz Krukowski. Ludwik Kruszelnickl. Michal: AILitalr Samp!lOn. Lew Sapleha, Adam Sa.i. Alek!landra Sas- 903 
:

 :J
";;: ..G
t Britain or Little Ewa Bromlrska, Alfons 'Bronarski, Zdzislaw Broncf'I. Felik!l Krnszytiski. Iwan Krylow'. 
ornel Krzeozunowicz, Aleksander Krophvnlcka, D. L. Savory. Lech Sawickt, Tadeusz Schaetzel. 
tworoWlilki Jan. Proza Klersnow- 
England?" ob. Pandora. 916. .. Bronleckl. Chri!ltlne Brooke-Rose. Wanda Br.r.eska, Jan B
- 
rzywobloo
 Jerzy Krzywicki. IKrys
a K!1czyf1
ka. S.ta- O!Ikar Schenker. Olg-a Scherer-Wlrska, Leon Schiller. Kazi- skiego. i888. _ 0 poezjl MarU llIOo 
Marinacc1 Barbara: "Leading Ladies kowskl. !\IaI
orzata Bilhardt. Jiizef Bujnow!lki. Kwrlmlerz Bulall. mslaw Kudlicld. Jan Kudrewicz. !\Ia.rlan KII.J&\vslu. Ma.rtan mlerz Schleyen. Henryk Schoenleld, Stanl!ltaw SeIiKR. Mieczy- wlecklej. 904. 
ob. Scrutator. !892. Wiefilaw BuUkowski. Andrzej Bujwida, Andntej 80-. Kukiel. Ryszard Kukier. Brnnon. Kulczyck
. Wanda. Kulwieb- 
aw Serwacki. Leon Sieblerski. Zby
lew Siekiel-Zdzlenicki. Rudnicki Klemens. RZI}.d I wojsko w 
Marshall Bruce: "The Month of the Pelr Cardenal. Olga Ca.rlisle. Adrian Carton de Wlart. Anne Kozlowska, Jer7JY .KuJtuniak. Marla KunceWlczowa, Jalu Kurek. ZbiJrDlew Simna.izko, Jan Siemietiski. Henryk Sienkiewicz. Zita latach kryzysu. 905. _ W obronle 
FaJling- Leaves" db. Kozarynowa Zo- (',aton. !\Ilguel de Cervantes Saavedra, Zbignlew Chalk? William 
an K=w
il
:l
 KU: s:a
 S:n:sI
wa K
s
ews
 Jan Sikorska. Silex. Jer7JY S. Sito. Osbert Sitwell. Tadel1!17 Sil1ta. prawdy. 920. 
fla. 895. Henry Chamberlin. Walerlan Charklewicz, AndrzeJ Chciuk. wa
 . e wa. rn . a?1'IaII a ows..... ,Janusz Skarook-!\IlchaloW!lkl. Slawoj SkladkoW!lkl. Stanislaw Rudnicki Tadeusz. :Jeszcze Kamleniec 
MatU;SZeWSkt Ryszard. Seweryn Pol- J. A. Chllecki. Jan ChmleIiltiski. Marian Chmlelow'lec. Waclaw ped Fehks 
mani P:;:la ron 

o
 
11
r T
n:ms ch i I dl 
m- Skoneczny. filtelios Skopelitis. Tadeusz Skowrotiski. Teresa i "legendy". 888. 
lak (wy.b6r i opracowanle): "poezja Ohoclanowicz, Jadwig-a Chojko-Boutli're. E. E. Chudzytiski. Jan usa, ma an 0 s..... ., or. lee nza. Sk6rzeWlilka. Julfusz fillaski. Juraj Sl/lvlk, Antoni Slonlm!lkl. Rudnyckyj J. B. Kraszewski w San 
poIska 1914-1939" ob. 8ambor Michal. CiepUnski. Andrzej OIo1kOSZ Co . Pi rad erre J Clos h te

 
:' 
o
i
- 
 \


k':ic J:::

 
k
W!I
i. Otton 
koWskiJ Jan Kazlmlerz Smogorzewskl. Stefan SnopkOWRkl. Tadeusz Sobo- Remo. 921. 
921. Smith. B. S. Conrad, John n . osep .. on. rze.. 0 - s. w WI S I. . a.rgery wrence. 
y lewskl. Stanislaw Sobotklewicz. Villy Soeren_n Irena Sokol
 Sakowska-\Vanke Wanda. Malarstwo 
Meyutowlcz Walerlan X. Szkot I za- vin-Romatiskf. Edward' Gordon Craig. Edward Crankshaw. LebiedziewsJd. Jan Lechotl. Waclaw Led
cki. \\'Iodzimlerz nlcka, Michal Sokolnicki, Jerzy SokoloW!lkl, FI
rlan Sokolow. abstrakcyjne. 895. 
moJ"Skle p61di8.bl
 893. - "Potop" I Juana Inez de Ia Cruz, F. Th. Csokor. Rlcha.rd Curle. Edward Led6chowski. Gilles Lefebvre. Stefan Legezytiski. !\I. B. Le- B. J. Solak. Waclaw Solski. 1\laria Z Eklel!lklch SoJowilowa, Sktadkowska Jadwiga. Pmniertny 
Sa.lvator. 899. - :Jak bylo naprawd
 Cy
an. Wlnc.enty Cy
. Marla Czaban-Goldmanowa. Jerzy pecki
 Jerzy Lel'8kl. Tadeusz Les
r. Jan 
szcza, Bole8law !\lichalJ SoIow,Jew, Stanislaw SosabowRkl. Kazimierz !ilosnkow- list Slawoja Skladkowsklego. 875. 
z Ruslq." I ..RoeJq.... 910. Crm,Jkowskli. Barbara. Czaplicka, Marla C7.a.p!lka. Edward C7.a.p- Let!imlan. X. Henryk Let!inlewski. Primo Levi. RYSllAl.l'd Lew&!t- ski. JanuS'!) filowln!lkl. Kazlmlerz Sowli\ski. Ant.onlna Spandow- Sooha-Borzestowskl Bronllllaw. Ka- 
M
I Stefan. Niemleckle mlelo 0 ski, Emeryk Czapski. J6zef Czapski. KaJetan OzarkowRki- !lkl. J. K. LewIcki. S. L Lewicki. Flora 
wl:,. Peter Le
. !lka, HtIde Spiel. Robert St. John. Wlodzlmlerz Srokow!lki. szubszczyzna. 906. 
stanie nauki w Polsce. 897. Golejewskl. Florian Ozarnyszewlcz, Ol
erd Czartoryski. Bog- L R. Le
tter. Irena LeW1!lis. Konrad LI
)lcki.. Artur Lnien
 Anna Stablf'W!lka. St
fan Stablf'W!lkl, Leopold Staff, Alek_nder Sojka Wojeiech X. Dwle polonle: nle- 
M
karskl Stefan: ..1JW(yw" ob. Koza- dan Czaykowskl. Wawrzyniec Ozemniew!lkl. Zdzis1aw CZ!Jr- BrzozdoWieckl. Zygmunt Lilienthal.. Ludwik 
lIe. StanIslaw Stambrowski. Ludwik StaticzykoW!lkl. \Valter Starkle. Marla sluszne pomlni
ie. 911. _ Odnowlon y 
rvnowa Zofia. 886. ma.tl!lkl. Adam Oremlawski. Wlktor Ozernow, Pawel Czerwm- LInger. A. A;. Llpska, J6zef Li
l. Leon Lipski. Jan LIs. Sta.r:zetiska, Pawel Sta.rzeiiskl. !\Iarla Sta.'Izewska, Anna l'38Izm. 919. 
Mitchell R. :J.: "The Laurels and the ski. !\Iarian CzuchnoW!lld. DmytryJ CzyzeMklJ. !\Ii
yslaw Llslew1cz, TeodozJa. Llslewlcz. R. P. L!"ter. L?D n Stearn!!, Roman Stefanowskl. Marg-aret Stewart. Stani
aw Sokolnicki Michal. Pilsudski i de 
Tiara" ob. Rajecld :Jan. 887. (,ha.rles Vion Dalibray. Ludomir Danilewicz, !\Iaria Danile- Li
tlskl. Bogdan Loebl. Tadeusz L
b
ski.. Febks Lublcz, Stratv6ski, Anna Strawi6ska, Stanislaw Strotl!lkl. Jerzy Stru- Gaulle. 875. _ Przelomowa data. 896. 
Mon
omeTy :John: "Royal Dogs" ob. wlczowa, J. P. DlJbl'O'WSkf. Roman Dl).broW!lki. Emily Dickin- Stanislaw Lubodziecki. Olcha LudWikieWlcz, Mieczy&law Lur- mlei\ski, Gleb Struve. Mleczystaw Strza.1kow!lkl. Wle
aw' Stn.al- Soplckl Stanislaw. Slowacy a Polska 
Kozarynowa Zofia. 889/890. son. ez-taw Dobek. !\Iaria Dobek, Jerzy DoI
-Kowa.lewski. c:nyti.ski. A. T. .LutoslaWlilki. Jerzy Luxenburg. . kOW!lkl. WladY81aw Studnlckl. Alek!landra Stypulkowska, w r. 1938. 875. _ Czechoslowacja a 
Morawski Kajetan: "Wsp61na droga." DeMmond Donnelly. Alicja DrwMka, Leonldall Dudarew-OSse- Stefan I..akociflskl, Aleksander .I..aszcz. Aleksander l..empickJ. filtyka, Halina SU.ikowska. Wiktor Sukiennlckl. Janina 8ul- Polska. 884. 
ob. Zbyszewskl W. A. 879. tyAski. J6z.ef Duzyk. Zygmunt Dya:-at. A. T. D

as. Ser:v acy Jozef I..obodowski. Stefan. I..ochtm. Danu!& B.. I..omaczew8ka., kowska. Tadeusz Sulkowski. Jules Supervlelle. Janina SUry- Srokowski Wlodzimierz. De :Judels 
Mroczkowski Przemyslaw: "Katedry. Dzlerzba.. M. K. Dzlewanowskl. \\'1adyslaw DZleWanoW!lkl. Irena Loslowa, Jerzy I..ozmski. H. I. Luble6skl. Pawel I..ysek. nowa-W)'('zolkoW!lka, !\Ielanla Swlnarska, Artur !\Iarya S"1- nil nisi bene. 880. 
Iykl, mlnstrele" ob. Kozarynowa Zo- Anthony Eden. A. S. Ehrenkreutz, Seweryn Ehrlich, Jozef Wiera !\IachaJska, T
usz Machalskl. J6zef !\Iackiewlcz, St:&- narski. Jan Szary. Zd'llislaw Szczerbiti!lki, \Villiam Szeksplr. Stahl Zdzislaw. Nie tylko "laury" ale 
fla. 905. Ekkert, brael Emlot. AIeksander Z. Eng-Itsch. Raymond nislaw Mackie
cz, Fitzroy Maclean. Roy !\Ia.cGreg-or-Hasbe. F::lzbieta SzemplitlsJm,.Sobolewska. Stani
aw S7Anic. EUKenlusz i realny dorobek. 878. 
Mrozowskl Wac1aw: "Cyl':'Mleria" ob. Engllilh. Jan Erdman. Marta Erdmanowa, Samuel Ehrlich. Joseph de 1\lalstre. Jadwlg-a 1\lakowiecka. Jerzy Malcharek. Szermentowskl. Tadeusz SzmitkoWlilkl. Stanlslawa Sznaper- Stankiewicz Jozel. Uporczywe zru- 
Kozarynowa ZOfia. 907/908. Krzysztof Eydzlatowlcz, Leszek Malm:ewskl, Rafal Mal
kl. Jan Malecki. Zbigniew Zakrzew!lka, J. .J. SZO!Itak. Klara SzpakoWlilka. Barbara Szub- dzenia. 880. - Epilog do ..Kronlkl 
Nabokov Vladimlr: "Pale Fire" ob. Stefan Fabl8zeWSki. Jerzy Fac.zytisId. Roman FajanR. Iza 1\lateckJ. Oslp !\Iandel!lztam. Mendel!\lann, Katherine Mansfield. !lka., Pl'7emY81aw A. Srodek. Marla Szus'71dewi(,7.owa, Wanda kilku dni". 891. 
Danllewiczowa Maria. 893. Faletiska-Neymanowa, Kazim1erz Falewlcz. Tadeusz Feliztyn. Julij Margolin, Zygmunt Ma.rklewicz, A. W. !\Iarth. \V1adyslaw SzyboW!lka. Arnold Szylman, Karol SzymanoWlilki. Antoni Szy- Stylitlskt Stefan K. Czy nle motna 
Nepomucka Krystyna: ..Rozwlid nle- Jeny FiCO\Wki, Adolf Fierla, Tytus Filipowicz, Louis F'!1I('
er. MatIakowski. Wladyslaw K. Matlakow
ki: 
zek !\1E'Ch. Boh- nui.nskl. .Jerzy Szymal.skl. Leszek SZYmafiski. bylo zapobiec wybuchowl powstania 
oo!lkonaly" ob. Danilewiozowa Maria. StanIslaw Fischlowitz. Anna. Fiszer. Emilia Fiszer. Zblgnlew dan A. Melenlewsld, Jadwiga. 1\leravlgha-('nvelli. 
tanlslaw Jerzy 9cibor. Henryk-Czes.1aw Aliwitiski. Ant()nl Alosa.rc.'7yk. warszawsklego? 885. 
878. Florozak. Stefan F1ukoW!lld. ZbIJn1iew Folejewski. .J. R. Foy. Meyer, X. Walerlan Meysztowicz, Edmund M
lew
l. Jozefa Florian Smleja, Alina Swiderska, Zofla Swidwinska Halina Swi- Sujkowska Hallna. 0 wartcScl wspo- 
Newman Bernard: "Unknown France" Hallna FrankOW!lka, Alek!l&nder Fredro. 1\lieczyslaw R. Fren- 1\lekarska, Stefan Mekarski, Witold !\I
znilcki. Antoni Michalek. dZl'n!lka. Marek Swi
lckl, . mlnk6w. 881. 
ob. Scrutator. 906. kel. StanIslaw Frenldel. Jacek Friihling. Jan Fryling. Francis Czeslaw Michalski. Wladyslaw Mlchniewlcz. Boleslaw Miciflskl. BolesJaw Taborskl. Rablndranath TaKore, Stefan Tara!lzkie- Surynowa-WyczlilkoW!lka Janina. Po- 
Nowakowski Tadeusz. Kocha, lubl, Fytton. I Wltold MlerzyslaW!lki'. Janina Mledzinska, Boguslaw Miedzifl- wicz. Wit TamaW!lld, Marla ROm Tarnow
ka. Andr7.ej Tcho- chwaly. 898. 
szanu:fe... ,875. - Saga 0 husarsklch WladysJaw Gacki. Grtgore Gafencu, LootR Galantli"re, Pau 
. Jan 1\lie
oW!lkl, J
liusz 1\lie
W!lki. Henry
 !\Iierzwlti- rzewsld. Henryk Tennenbaum. !\Iarla Tennf'nbaumowa, .Jerzy Sypl1t Stanislaw. Emily Dickinson: 
skrzydlach. 880. Galllco, Irena GaJ
ka, J6zef Garlinskl. J. A. Gawenda. ski. Art,ur Mlr:dzyrzeck.. GeorJ:"es !\Ilk
. Jerzy 
llkke. 1\1";rIa Tepa, Tymon Terlecki. J. A. Tesla.r. Zofia Tf'dzta/Z"ol'ika, Janina uzupelnlenie. 899. 
Odrowq.t-Plentq.rek :Janusz: "Opowia- Ewa Gleratowa, Mieczyslaw Glerl{ielf"Wlcz, JE'drzej Giertych. !\IllkieWlczowa, Henry !\liller, Clark !\IllIs. Antom 1\llnkiewlcz. Thor. Karin Tiche. Walter Tittle. Ada ToI. Adam Toma.'I7f'W!lki. Szendryk Aleksander. Koncepcje :Jr:- 
dania paryskie" ob. DanlIewiczowa Jerzy Glzydd. Kazimlerz GlablSl1J, Pawel GDkson. Xawery Waclaw !\IodrzeDskl. 1\larla Modzelew!lka, Wladyslaw 1\longud. Tadeu!lz Toma!lzew!lki. Felik, TODOlski. Krvstyna Trac.ewika- drzeja Glertycha. 893. 
Maria. 904. Glinka, !\Iateu!lz Glltiskl
 Jacek GlazeWlilki, WoJciech Gniat('zyti- Henrl de Montfort, Henry de 1\lontherlant. Jadwlga. )\Ioraw!lka- Aslpowicz, Andrze.J W. Trenczvn!lki, H. R. Trevor-Roper, Lew S.zerment.()wski Eu
eniusz. 0 poczu- 
Otwlnowska :Jadwlga ob. Ludwig ski, J6zef Godlew!lkl. Ferdynand Goetel. Fryderyk Gold!ilChlag-. KleczkoW!lka. Barbara !\Ioraw!lka-Ledlichowska. Dominik 1\10- Trocki.l. Wiktor Tr08cianko. BIl.rbara Tntchan. .J. J. Trunk, CIU narodowym w sredniowleczu. 910. 
Irena. 883. Witold Gornbrowicz, Anna de Gontaut-Biron. Adam Gorayski. raW!lki. Kajetan !\IoraWlilki. 
dam 1\lorbitzer, Jan Morelow!lkl. .Jo7f'f Trvpucko, Helen Tudor. Wiktor Turek. \Viktor Tyszecki. Szreniawa-Weryho Wladyslaw. Wla- 
..Oxford TIlustrated Dictionary" ob. Wlncentv Gortat. Barbara GOOIdzik. J08('him Geora:- Gorlich. C'ha.rles Morg-an, Hero Mom!l. James Morris. L. H. MOl'8tln. Ludwlk TyAmienicki. dze brytyjskie a sojusznlczy :WInlerz. 
Sambor Michal. 885. Wal"rla 'GraboW!'lka. WO.iciech Grabowski. Zbignif'w Grabow!lki. Rysza.:rd !\IoMln, Wladystaw !\lost. Danuta Mostwln. Marla .Jan Ula:towski. Wladystaw Unibol'!ilki, J. !\I. UI"!I:vn. 877. - Sprawa strat. 886. _ Stosu- 
Pajq.czkowskl Franclszek: ..WIady- !\IlclIaI Gradow!lkl. !\Iarek Gramskl. Polly Grant. ZVJ;\"nmnt Gr&- MrIYZoW!lka. Jadwia:-a Mrozowska-Toepllt2l, Jerzy !\Irliwka, Mal- Van!llttart, Pier Vidal. Stant slaw VincenT.. F. A. VoiJrt, nek Polak6w do :2:yd6w w Czaste oku- 
slaw Roman" ob. Terlecki Tymon. be«'ld. Jerzy Grobi'kl. Kazlmlerz Gl"()('holski, Zdzlslaw Gr()('hol- colm MUKgerldKe, Krzysztof Mu.'Izkowskl. Kazimierz Myclelski. Bori!l A. Wadecki.i. !\Iarek \Vai!lblum. Hf'nryk Walicki. Ta- pacji. 903. 
904. !lkl. J. P. GrOS!le. Waclaw Grubiti!lki, Henryk Gnmwald. Syl- Alekaander MYS7kow!lkl, deuM; Walik. ME'khior Watlkowicz. Zofla Wanko",1czowa, Boh- Szubska Barbara.., Shirer a Sowiety. 
"Pamlr:tnlkl krakowsklej rodzIny We8ter GruSl'7Jka. Mlerzy
aw Grydzewskl. :r adffl1SZ Gryllif'
r. Wladimir Nabokow. EUKenla Nadlerowa, Hermini't NaKlero- dan Wa.'Ilel. Hanna Wasilewska, Antoni Wasilewski. Tadeusz 881. - W. A. Zbyszewskl: nagany J 
Louls6w" ob. Kozarynowa Zolta. 897. Waclaw GrzyboW!lkl. Giovanni Guareschi. Febks Gutman, Zofla wa, Zygmunt Nal{orskl (Jr.)'. ZYJmlunt Nag-orski (sn.). Wanda Wasllew"ki. Aleksandf'r Waslmg-. Jan Wawrzklewi('z. Joseph pochwaly. 882. 
Pandora ob. dzlal prozy. GlI7owska. And1"7.e.t Guzowski. Wladvslaw GUnther. Nakonlecznlkoff. Jerzy Na1lfckl, Andrzej Namitkiewicz. Jan K. \Vech!iOberg-. Janu!lz Wedow. \Viktor Weintraub. Alf'ksander Szwede Jerz;y. 0 pochodzenle Wita 
Paszkiewicz Henryk: "The Making Ra.Jmund Habermass. Robert Haldukewlcz, O!lkar Haleckl. Narolewskl. Kry!ltyna Nepomucka. J6zef NeJ"m:lyti..
ki.. Wanda Weis!lber-g-Cvbul!lki. Antoni We.itko. Janina. W....g-rzvii!lka- Stwosza. 879. 
or the Russian Nation" ob. Meyszto- Czel'l1aw Hal!1kt. Jadwi
 HarasoW!lka, Adam Hara!lOwskl. Zy
- N.ledzialk
Wlilka. Stefanla N!ekra!lzowa, J. U. NlemoeWl(,.7J, Sta- K08cialkoW!lka. James Dillon Whlt.e, Walt \Vhihnan. Janusz Szyszkowski Waclaw. Klj w kafkow- 
w1cz WalE'rian X. 910. munt Haupt. Aleksa.nder Helman-Jarecki, Helena Heinsdorf, mslaw Nlemlra, Jerr;y NaemojowRkl. Zolla Nlezabytowska. Wielhorski, Wladv
aw Wlelhorskl, Doman Wleluch. I
nacy Rkie mrowisko. 893. 
Pa.
kowski Lech: "Polacy w AustralU Marla.n Hf!tzma.1J. Jozef Held. Stanl
aw Hel!lztv6!1kl. !\Iarlan Ka.rol NlezabytOW!lkl. Zolla Norb.Un-Chrzanowska. Hanna No- Wienlew!lki. Ka7bnierz Wier7Jytiskl. Jan Wilczyti!lkl. Thomton SwieZaW!lki En!ltachy. De mOl'tuls ni- 
I OcPanll 1790-1940" ob. Pllpwsk! B. Hemar. Edward Henzel. Auberon Herbert. Kazlmiera H. Herbl- wacka. Tadeu.'lz Nowacki. Antom Nowak, Jan Nowak. Jerzy Wlldf'r. Zofht \VilE'a, An
s Wilson. Edmund Wilson. Rafat hil nisi bene. 885. 
K 920. chowa. Gustaw RerUng--Grndzl1lskl. Hermann Hesse. Lidia Nowak. Tadeusz NowakoWRki. ZYJmlunt NowakoW!lki. Ludwika Win. JMf'f WinawE'r. Jan Winczaklewirz. Broni!ltaw Will1nicki, Terlecki Tymon. WladomoSl: 0 llsc1e. 
Peter!'lOl1 Vtrgilia: ..A Matter or Life Hf'oWl'Yk, Zlnatda HlpPlus, Ewa. Hoffman. Jaknb Hoffman. Jan Nowlcka. Andrze.1 Nowicki. Wltold Nowosad. Marla WlnowRka. \V1odzimlf'rz \VlsJO('kl !\flkolai \Vls7nicki 898. 
and Death" ob. Kozarynowa ZoIIa. Hol
an. Alfred HolinRld, Homer. Ludwlk Hon'/Z"Will. Hora- Beata Obertyti.!lka. Cyprian OdorktewiCZ'. Jan M. OJioti, Kaz,j- Jlizef \VittUn. Tadells70 WittIin, J. A. \Viz
er. \V. K. \V1odkow: Topolnlckl Mieczyslaw. Kamienlec Po- 
910. dusz. Sheila Rorko, Teresa. Horody6ska. Weronlka Rort. Jel'7JY mierz OkullMl, Jan Olf'('.howski, Omar Khayyam. Wlodzlmlerz !lkl. Kazimierz Wod'7.i..kl. \VipsJaw \\'ohnout. Antoni \Volclf'- dolskl. 876. 
Pietras Zdzlslaw S.: ..Cmy" ob. Koza- Horzel!lki. Pawfl HO!Itowler
 Klaudiu.iz Hrabvk, Irena Hradv- OnlU'ewicz. Edmund Oppman. Helena On.honiowa. Michal ('how!lkl, 
Iarian \\'oi('lechow"ki. S. W. \Voistomski. F::wa Wol- TySo2!kiewicz Eu
eniusz. Pochwala 00- 
rvnowa Zolta. 882. ska., !\Iarlu!lz Hrynklewicz-!\I()('.rol!lki. Pawel Hulka-La!lkow!lki. Ordon. Aleksandr OrJow. Andl"Zf'!.i O!let, CzesJaw Ostatikowicz. !Oka, EU!lta('hy Wollowic.'7. Rn.zard Wrag-a. \V1advstaw \VI'V''iZ'Z. wagl cywilnej. 876. 
PlleW!lkl. B. K. Odptsat na straty. 920. Roman Hupalowski, Anna Cohb Hurry. Jan O!ltrowski. Krystyn Ostrow.'lki. Wlady!llaw Oszelda, 1\1a.rlan .Jan \V!lzelakl. !\Iarla Wszelaki. Stanislaw \Vu.la!ltvk. .Jozef Unruiyna Zofia. Korzybskt. 912. 
Pipes Richard: "Social Democracy .Janusz A. IhnatowIcz. Zolla nitlska-Moseley. Kaz1mlfra OSnlalowskl. Jadwl£,a Otwlnowska. .J. B. OZt'iK, \Vul', \Vanda Wvhow!lka de Andrt'ii. Frandszek \Vyslouch. 'Y
lutytiski AntonI. 0 utrzymanle 
and the st. Petersburg- Labor Move- lltakowiczowna, !\Iarla. mowiecka, Kazimierz Iranek-Osmeckl. .Jerzy PaczkoW!lki., Irena PIU'7k6wna, J. I. Paderew!lkl. Barhara WvsJouchowa, Roles1aw A. WySO'kl. hmt. 898. 
ment.. ob. Pandora. 905. Stani
aw Trzvk. HaUna Twanicka. Waclaw Iwanluk, Michael Padev. Roman Palf'lflter. Marian Pankowski. Karlmierz Tndel1S7 Zabl()('ki. Ja,n ZaboroW!lkl. Jan Zadevkati!lkl. Marian WeUiszowa Jadwiga. Los Semlnol6w. 
Pltera Romua.ld (Ratepl): ,,
ycle na Z. M. .Jablon!lkf. Alfons Jacewlo2l, Zelztslaw Jag-odzinskl. Pa
 Geor.a;-e Q. Parnell. Marla Pa!'l('halska, Boris Pa!lternak, Zadora. Waclaw ZaE'orski. Stefania Zahorska. .JMef Za.11j.C, 889/890. 
wyrost.. ob. Kozarynowa Zotta. 896. .Jfw.f'f .JakUmI. Kry!ltyna Jaknbowi('zowa. Mlerzvslaw Jalo- Hf'nryk PllSzldewlcz. l..N'h Pas. 7 koW!lki, WIE'slnw Patf'k. !\Iarla Tadeu!WJ Za.l
zk()w!lkl. Zoe Zaidlerowa.. Li(Iia ZakrzeW!lka, \Vlenlewski Ignacy. Znieksztalcony 
Pollak RE'Weryn ob. Matuszewski Ry- wlf'f'kl. ,J67
 ,Janin. Jerzy Jani!lCh. Jerzy Jani!l7.oWRkI. Alek!lan- PawUkow!lka. Jli7R1f PawlikoW!lkl. MichaJ Pawlikow"ki. Michal J. St.. ZaJf'!lkl. O. T. 7.st1"wskl. Grzeg-orz Zalf'!lW. Kazlmiel'7 Za- portret de Gaulle'a. 899. 
szard. 921. iter .JankoWRkI, Aleksandf'r Jant.a., Alek!'landf'r Jarecki, Tadeu!lz K. PawlikoWlilki. .Joanna Pawtf)w!lka. ('harle!l Peg-l1v. X. Paul mOl'!ilki. Jadwiga z D7lalvti.!lkich ZamoY!lka. Weronika Zam- \':oIOOkowicz Andr.zej. GE"Dealogia 
Pomlan BolesJaw. Centurlont. 898. - Jaroslewi('z. Frydffl"Yk .J/lrosy. Eu/Z"enluWT. .Jarra. JanU!lZ .JaRletl- Pelkert, Wanda :tf']('Zytiska. Tadeusz Pelczyti!lki. David Pen- !l7ati!lka, Zbi
iew ZaniE'WRki. Jan Zaratiski. ZYJmlunt Zaremba. Hltlera. 885. 
Pretorlanle. 921. ozvk. Zbi
lew JasitiMi. NataUa Ja.itr'll"bska, Dlonizy Jas7.ew- (leryn. Hanna Pel"f'tlatkowicz. Piotr Perucki. !\Iary Phelps. StanisJaw Zarzewski, .Jan Za.4citiskl. AlfrPd Zaubennan Mi('haJ Zawadowskl Zygmunt. Ameryka I 
Pomorska Edwlg-e: "Nous lea aVOM "kt. Geora:-e!I ,Jean-Aubry. Teresa Jelei\ska. .Jli.7.e1 Jf'I1ne. Wltold Ser
us7o Piasecki. Janina Pia.ikow!lka-Humltlska. !\Iarian Pi&- ZawadoWlilkl. ZYJmllmt Zawadowskl. Barbara :7.awidoW!'lka., BIlski Wsch6d. 914. 
tant attendD's!" ob. Kozarynowa Zo- JAfilzke. Oz.eslaw Jetliman. I
acy JMiman. Jarek J('d1"(]ch. Wa- chal. Alfred R. Plechowiak. Trena Plechowirzli\vna. Jan Pleti- Ka.rol ZbY!lzew1ilkl. W. A. Zbvszewskl. Jf'rzv 7..dzif'f'howskl, ZbyszeW!lki W. A. Kt6ra Potocka? 
fia. 902. ,.Jaw Jl;'drze1ewt(,7.. J. R. .Jlmenez. Karol JonC.B. G., R. Jordan. kowskl. Jerzy Pietrkiewlrz. Stani!llaw Plgoti. B. K. PileWlilkl, Kazlmlfrz Zd71echowski, Nyk
f\. Zerow. Halina'Zielitiska. Adam 878. - 0 poprawki jr:zykowe. 899. _ 
Pra.£"Ipr Adam. Krzvwe Kolo. 909. ('f'tI'yJla Jordan-Ro7wadow!lka. ZYJmlunt JundrlU. Wlktor Juno- Halina PilichoW!lka, Lul!!"1 Pirandello. AlekRandE'r PI!lkor. ('z&- Ziellti!lki. Stella ZlllilU'u!I. Anton Zi!l'hka. .Jullll!17o Znanleckl, G.rzechy puryzmu. 925/926. 
PrlE'lrtlev :J. B.: ..Margin Relea.sed" sza: ZO.la ,Juriew. Jadwiga Jorks71l!'l-Toma.'I7ewska. 
aw Piskorski. TadeuS'!) Pis'7A'7koWRkf. X. IA'On Plater. RV!l7nrd Andr.zej Zubl'7Vckl. .Jan Zvcb. .J6zef Zych. Zd'7iRlaw Zygma. ZI{'tak Bole81aw. Stara polonla I no- 
of!. &rutator. 892. Zh;g-nIE'w Kabata. Zdzlslaw Kaozma]'('Zvk. Franz Kafka., Fran_ Pleflner, AndrzeJ Ple!l'7.('.7;viiRkl. Ant.oni Plutyiiski. E. ,J. Plo- Henryk ZvlbE'rb
st, 'VI\MaW Zyndram-Ko4f'ialkoW!lkl. wa emlgracja. 901. 
Pros Llllicka Ludwlka: ..Calemu Awia- I'IS7,f'lc K,\IinoW!lki, Stanl!llaw KailnoW!lkl, BronlRtaw Kami6".kl. miefiski, Jli7f'1 PIO!Ikl. Wiktor Podo!lkl, .Jf'rzy Pog-onoW!lkl, Jerzy :tamf'tl'ki. Alicia :t.E'rafi!lIm. !\Ionlka :terom!lka. Ol£'a 
tu..... ob. Kozarvnowa Zofia. 896. 
. Kamll Kantak. ZYJmlunt Kapalczyfi!lkl. Marl'f'll KarI'7,f'W!lkt. Alf'k!landra Pole!lka, C. IInoorto Galimbertl Poletti, Andl'7.ej :t.fromska.. St.efan :tonJ,:"oIloMCz. .Janlna z Puttkamerow 
oltow- PublUlhed by ..W1adomollcl". fI7 O..-t 
Przyruskl Bronlslaw. Kazlmterz Smo- Zlemowit Karpi1lsld, \Vtodzlmierz Karpuszko. Gabriel Karski, Pomian, Bolei1aw Pomlan. Julillsz Poniatowski. ,Jprzv K. Ponl- !lka., Adam :t.MtoW!lk
. ,Jan :tubr. !\Iarek 
u'aw!lkl. Helena :t.ur- and p
':.


l bS;r
Pe


d

n

.I(T.U.). 
gorzeowskl. :J6zef Anh"zeJ TelJlar. Zygmunt KaJ'!ilkl. Marla KMltI"ka. J6zel I. Ka.iparek. Fran- kiewRki. Jerzy Popiel. Henryk Potocki. Jozef Pot;()('ki. Edward kOW'lka. Wlf'SIaw :tyliflskl. Eugenlusz :tytomlrski, Jozef :tywlna. 11-13 New Road. London. £.1.
>>>