/Magazyn_127_09_001_0001.djvu

			Biblioteka
UM'<
Toruń
372883
KAZIMIERZ SEYDA
Odznaczenia
Ordery
i Medale
Rzeczypospolitej Polskiej
		

/Magazyn_127_09_002_0001.djvu

			r
•
		

/Magazyn_127_09_003_0001.djvu

			WSTĘP.
Broszura niniejsza zawiera wyjątki z ustaw, rozporzą¬
dzeń oraz rozkazów M. S. Wojsk, szereg wiadomości i szczegó¬
łów z dziedziny orderów i odznaczeń Rzeczypospolitej Polskiej.
Nieznajomość przepisów doprowadziła do rozpowszechnia¬
nia i noszenia odznaczeń i odznak przez żadne władze nie usta-
nowionycli. Kierując się brakiem jaki w tej dziedzinie panoioał
a który daje się odczuć w społeczeństwie które ma skąpe wia¬
domości o odznaczeniach polskich, broszurę tę wydaję, w prze¬
konaniu że odda należytą usługę Społeczeństwu jak i też od¬
znaczonym.
Bibljografja polska o orderach ogranicza się jak dotąd na,
kilku dziełach, z których najnowszemi są wydawnictwa kpt.
Stanisława Łozy, b. długoletniego referenta odznaczeniowego
xv gabinecie Ministra Spraw Wojskoivych p. t. „Historja Orde¬
ru Orła Białego“ wyd. w r. 1922, dzieło p. t. „Kawalerowie Or¬
deru Świętego Stanisława“ wyd. w r. 1925 „Virtuti Militari“
wyd. w r. 1920, oraz „Ordery i odznaczenia“ wyd. w r. 1928.
Do prac tych odsyłam wszystkich tych, których interesuje
historja wymienionych orderów, zaś historję odznaczeń wogóle
w Polsce od czasów najdawniejszych, znaleźć można w obszer¬
nym dziele Henryka Sadowskiego p. t. „Ordery i odznaki zasz¬
czytne w Polsce“ wyd. w r. 190U, w którem opisane są wszyst¬
kie ordery i odznaczenia w Polsce przedrozbiorowej.
		

/Magazyn_127_09_004_0001.djvu

			WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE.
Uniwersytecka ’
jr fORUNur
Drukarnia »RUCH« Lwów, Kościuszki 4.
K.
		

/Magazyn_127_09_005_0001.djvu

			BIAŁY ORZEŁ
USTAWA
z dnia 4 lutego 1921 r.
O USTANOWIENIU ORDERU „ORŁA BIAŁEGO"
Art. 1. Ustanawia się order „Orła Białego" w celu nagra¬
dzania znamienitych zasług zarówno cywilnych, jak wojsko¬
wych, położonych w czasie pokoju lub wojny dla chwały i po¬
żytku Rzeczypospolitej.
Art. 2. Order „Orła Białego" jest najwyższą odznaką ho¬
norową Rzeczypospolitej i będzie nadawany osobom, które
istotnie i wybitnie przyczyniły się do odzyskania lub utrwa¬
lenia niepodległości i zjednoczenia Polski albo do jej rozkwitu.
Art. 3. Odznakami „Orła Białego" są:
a)	krzyż orderoioy:
polski krzyż kawalerski ośmiorożny, pokryty czer¬
woną emalją z białemi brzegami i pękami promieni
złotych między ramionami; na krzyżu orzeł biało-
emaljowany ze złotemi żyłkami, z koroną, dziobem
i szponami złotemi;
odwrotna strona krzyża gładka z biało-emaljowa-
nym brzegiem i z tłoczonym napisem na ramionach:
„Za Ojczyznę i Naród"; wśrodku na biało-emaljowa-
nem polu, w otoku ze złotych liści dębowych, pokry¬
tych zieloną emalją monogram „R P" (Rzeczpospo¬
lita Polska);
b)	gwiazda orderowa srebrna, złożona z ośmiu pęków
promieni, noszona na lewej piersi; na gwieździe krzyż
wzoru opisanego w 1). a) ust. 1, z płomykami złotemi
między ramionami krzyża, bez orła; na ramionach
krzyża napis, jak w p. a) ust. 2 oraz taki sam mono¬
gram z taką samą ornamentacją;
c)	wstęga orderoiua z błękitnej mory jedwabnej, przewie¬
szona przez lewe ramię do prawego boku;
d)	łańcuch orderowy złoty z kolejno powtarzających się
ogniw w kształcie klamer płaskich oraz medaljonów,
wyobrażających: klamry — złoty monogram „R P"
3
		

/Magazyn_127_09_006_0001.djvu

			w otoku z liści dębowych, a medal jony — emaljowane
tarcze z godłami województw Rzeczypospolitej, pot-
wierdzonemi w drodze ustawodawczej; u dołu łańcu¬
cha na monogramie złotym w podwójnym otoku z liści
dębowych i wawrzynów zawieszona gwiazda wzoru
opisanego w p. b), lecz wymiaru większego; krzyż na
gwieździe z orłem jak w p. a) ust. 1, lecz bez promie¬
ni ; oczy orła brylantowe; na odwrotnej stronie gwiaz¬
dy krzyż bez emalji i orła z napisem, jak w p. a) ust. 2.
Wzory rysunkowe odznak i ich szczegółowe wymiary wed¬
ług załącznika, którego oryginał przechowany będzie w Archi¬
wum Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej.
Art. 4. Wszyscy kawalerowie orderu „Orła Białego" łączą
się w Zgromadzenie Kawalerów z Wielkim Mistrzem Orderu
i Kapitułą na czele.
Art. 5. Naczelnik Państwa z tytułu swego wyboru na ten
urząd staje się kawalerem orderu „Orła Białego", jest z urzę¬
du Wielkim Mistrzem Orderu i jako taki, przewodniczy w Ka¬
pitule.
Uroczystą odznaką godności Wielkiego Mistrza jest łań¬
cuch orderu, opisany w art. 3 p. d).
Łańcuch ten jest klejnotem Rzeczypospolitej.
Art. 6. Członków Kapituły w liczbie 5 i dwóch zastępców
wybiera co trzy lata Zgromadzenie Kawalerów Orderu „Orła
Białego" z pośród swego grona. Kapituła obiera z pośród swo¬
ich członków Kanclerza Orderu, który jest zarazem zastępcą
Wielkiego Mistrza, jako przewodniczącego Kapituły.
Wybranych zatwierdza w godności Wielki Mistrz Orderu,
który zarazem na wniosek Kapituły mianuje dwóch oficjałów
orderu „Orła Białego", pełniących czynności podskarbiego
i sekretarza orderu.
Dla ważności uchwał Kapituły wymagąna jest obecność
prócz Kanclerza, dwóch członków Kapituły lub ich zastępców.
Art. 7. Kapituła zarządza sprawami orderu, przygotowuje
i przedkłada do właściwego zatwierdzenia projekty zarządzeń
i ustaw w sprawach dotyczących orderu, oraz opinjuje w spra.
wie wniosku o nadanie odznak orderowych.
Przy Kapitule urzęduje Kancelai-ja Orderu pod kierun¬
kiem Kanclerza Orderu.
Art. 8. Odznaki orderowe nadaje Naczelnik Państwa
w drodze osobnych dekretów, ogłaszanych w gazecie rządowej
x kontrasygnatą Prezydenta Ministrów.
4
		

/Magazyn_127_09_007_0001.djvu

			Dekret o odznaczeniu orderem winien zawierać wyszcze¬
gólnienie zasług, za które order został nadany.
Nie może być odznaczony poseł, ani członek Senatu w' cza¬
sie trwania ich mandatu, z wyjątkiem pierwszych 10-ciu od¬
znaczeń, proponowanych przez Tymczasowa Radę Orderu (art.
16).
Art. 9. Kandydatów na kawalerów orderu przedstawia
Rada Ministrów na podstawie wniosków poszczególnych Mini¬
strów'-.
Uchwała Rady Ministró ' o przedstawieniu do odznacze¬
nia powinna zapaść większością 2/» głosów.
Wnicski poszczególnych Ministrów przed złożeniem ich
Radzie Ministrów podlegają rozpatrzeniu Kapituły. Opinja
Kapituły w zakresie moralnych kwalifikacji kandydatów są
dla Rządu obowiązujące.
Art. 10. Naczelnikowi Państwa przysługuje prawo wła¬
snej inicjatywy przy nadawaniu odznak orderu i wówczas, kie¬
dy z niego korzysta, wnioski jego wnosi na Radę Ministrów
Prezydent Ministrów.
Art. 11. Cudzoziemcy, którzy położyli zasługi dla Państwa
Polskiego, mogą być zaszczycani odznakami orderu, nie wcho¬
dzą jednak w skład Kapituły ani Zgromadzenia Kawalerów.
Wnioski o odznaczenie cudzoziemców nie podlegają roz¬
patrzeniu Kapituły i są przedstawiane Radzie Ministrów przez
Ministra Spraw Zagranicznych w porozumieniu z właściwymi
ministrami.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych prowadzi ewidencję
cudzoziemskich kawalerów orderu.
Art. 12. Osoby, odznaczone orderem .,Orła Białego", obo¬
wiązane są zwrócić do Skarbu rzeczywiste koszty nadania
ozdób orderowych.
Przepis ten nie dotyczy cudzoziemców.
Rada Ministrów na wniosek kapituły ma prawo zwalniać
od obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części również
obywateli polskich.
Wysokość kosztów nadania orderu ustanawia Rada Mini¬
strów na wniosek. Kapituły Orderu. Wszystkie wydatki na or¬
der, przewyższające wpływy za ozdoby orderowe, ponosi Skarb.
Wszelkie pisma i dokumenty w sprawach orderu „Orła
Białego11 nie podlegają obowiązkowi opłaty skarbowej.
Art. 13. Przestaje być kawalerem orderu, kto na mocy
wyroku sądowego pozbawiony został praw obywatelskich lub
		

/Magazyn_127_09_008_0001.djvu

			za czyny niehonorowe, na mocy zatwierdzonego przez naczel¬
nika Państwa orzeczenia Kapituły, z listy kawalerów został:
wykreślony.
Art. 14. Szczegóły organizacji orderu, Zgromadzenia Ka¬
walerów, Kapituły, porządku nadawania oraz sposobu nosze¬
nia ozdób orderowych będą zawarte w statucie orderu, usta¬
nowionym w drodze dekretu Naczelnika Państwa na wniosek
Kapituły, zatwierdzony przez Radę Ministrów.
Art. 15. Natychmiast po wejściu w życie niniejszej usta¬
wy Naczelnik Państwa zwoła Tymczasową Radę Orderu „Orła
Biąłego“, w której skład wchodzą. Marszałek Sejmu Ustawo¬
dawczego, jako przewodniczący, Prymas Rzeczypospolitej Ar¬
cybiskup Gnieźn,ieńsko-Pomorski, Prezydent Ministrów lub
przez niego wyznaczony Minister, jako przedstawiciel Rządu,,
pierwszy Prezes Sądu Najwyższego i przedstawiciel Naczelne¬
go Wodza Wojsk Polskich w stopniu generała broni.
Art. 16. Tymczasowa Rada Orderu przedstawia wnioski
c odznaczeniu orderem wprost Naczelnikowi Państwa i pełni
czynności Kapituły do czasu zamianowania 10-go rzędu kawa¬
lera orderu z pośród obywateli polskich, poczem władze orde¬
ru „Orła Białego” konstytuują się w myśl art. 6.
Art. 17. Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Pre¬
zydentowi Ministrów.
Art. 18. Ustawa wchodzi w życie z dniem jej uchwalenia.
Marszałek: Trąpczyński
Prezydent Ministrów: Witos
Sposób noszenia odznak orderowych.
Art. 11. Odznaki orderu Orła Białego noszone są tylko na
strojach frakowych, na strojach narodowych i ludowych, oraz
przez osoby wojskowe na mundurze galowym, a w dni uroczy¬
ste na mundurze polowym.
Art. 12. Przy wstędze orderu „Orła Białego" mogą być no¬
szone tylko gwiazdy i krzyże innych orderów, natomiast wstę¬
gi innych orderów nie mogą być noszone.
Gwiazda orderu Orła Białego noszona jest na lewej piersi
powyżej gwiazd wszystkich innych orderów polskich i cudzo¬
ziemskich.
Art. 13. Przy ubiorze zwykłym cywilnym może być noszo¬
na rozetka ze wstążki orderowej o średnicy 10 mm., przy mun¬
durze polowym zaś wstążeczka o szerokości 35 mm. z takąż
rozetką.
6
		

/Magazyn_127_09_009_0001.djvu

			Art. 14. Dzień 3-go maja będzie świętem orderu Orla Bia¬
łego.
Art. 15. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem
ogłoszenia i z chwilą tą traci moc obowiązującą dekret Naczel¬
nika Państwa z dnia 6-go marca 1922 roku (Monitor Polski
:z dnia 18 marca 1920 r. Nr. 64).
ORDER YIRTUTI MILITARI
TJSTAWA
z dnia 1 sierpnia 1919 r.
ORDERU WOJSKOWEGO „VIRTUTI MILITARI".
Art. 1. Przywraca się ustanowiony Władzą Królewską
w r. 1792 i potwierdzony Konstytucją Sejmu Rzeczypospolitej
y dnia 23 listopada 1793 r. order wojskowy pod nazwą „Vir-
iuti Militari".
Art. 2. Order „Yirtuti Militari“ dzieli się na pięć klas,
sposobem następującym:
1)	klasę I stanowi „Wielki Krzyż" orderu czyli powięk¬
szony krzyż orderowy na wstędze szerokiej, przepasa¬
nej przez prawe ramię na lewy bok. Obok wstęgi na
lewej piersi nosi się gwiazdę orderową (art. 3);
2)	klasę II — „Krzyż Komandorski", mniejszy od Krzyża
klasy I do noszenia na wstędze na szyi;
'3) klasę III — „Krzyż Kawalerski", mniejszy od Krzyża
Komandorskiego, do noszenia na lewej piersi;
4)	klasę IV — „Krzyż Złoty", tego samego kształtu co
Krzyż Kawalerski, lecz z wąskiemi paskami czarno-
emaljowanemi po brzegach, do noszenia na lewej pier¬
si;
5)	klasę V — „Krzyż Srebrny", tego samego kształtti co
Złoty do noszenia w ten sam sposób.
Art. 3. Order wojskowy „Virtuti Militari" wyobraża się
w postaci metalowego krzyża czteroramiennego, czarno-emal-
jowanego, z obramieniami złotemi i z umieszczonym na ramio¬
nach krzyża napisem „Virtuti Militari". W środku krzyża
w wieńcu laurowym zielonym na tarczy złotej — orzeł biały
emaljowany w kształcie z r. 1792, strona odwrotna złota.
W środku w wieńcu laurowym zielonym — napis „Honor
i Ojczyzna" i data 1792 r.
Order nosi się na wstędze niebieskiej z czarnemi po obu
stronach prążkami. W pierwszej klasie orderu obok krzyża
7
		

/Magazyn_127_09_010_0001.djvu

			w wypadku w aft. 2 przepisanym nosi się gwiazdę orderową,
srebrną złożoną z ośmiu pęków promieni z krzyżem „Virtuti
Militari“ pośrodku, a w otoku’ zewnętrznym — z napisem „Ho¬
nor i Ojczyzna".
Art. 4. Order wojskowy „Virtuti Militari" jest nagrodą
czynów wybitnego męstwa i odwagi, dokonanych w boju i po¬
łączonych z poświęceniem się dla dobra Ojczyzny. Nadawanie
orderu iha miejsce w porządku następującym: '
Krzyż Wielki — otrzymuje Wódz za zwycięstwo w walnej
bitwie, zakończonej zupełną porażką nieprzyjaciela lub za bo¬
haterską obronę, która rozstrzygnęła o losach operacji strate¬
gicznej.
Krzyż Komandorski — otrzymuje dowódca za zwycięstwo
taktyczne lub mężną i skuteczną obronę trudnej pozycji.
Krzyż Kawalerski — otrzymuje oficer, podoficer lub żoł¬
nierz, posiadający już Krzyż Złoty za umiejętne kierownictwo
odziałem, połączone z osobistym czynem wybitnego męstwa
i z ^narażeniem życia.
Krzyż Złoty — otrzymuje oficer: a) za umiejętne kierow¬
nictwo oddziałem, połączone z czynem wybitnego męstwa i z na¬
rażeniem życia; b) podoficer lub żołnierz, posiadający już Krzyż
Srebrny za czyn wybitnego męstwa, połączony z narażeniem
życia.
Krzyż Srebrny — otrzymuje oficer, podoficer lub żołnierz
za czyn wybitnego męstwa, połączony z narażeniem życia.
Szczegółowe przykłady odznaczeń bojowych w każdym ro¬
dzaju broni kwalifikujących się do nagrodzenia poszczegól-
llemi klasami orderu „Virtuti Militari“ ustanowione będą
w statucie tego orderu (art. 18).
Art. 5. Do posiadania każdego orderu „Virtuti Militari‘“
przywiązuje się prawo na dożywotnią pensję orderową rocz¬
ną'w wysokości 300 zł. poi.
Art. 6. Nadanie orderu „Virtuti Militari", prócz prawa
na pensję orderową (art. 5), stwarza dla odznaczonych przy¬
wileje następujące:
1)	tytuł kawalera orderu „Virtuti Militari“ odnośnej kla¬
sy;
2)	prawo pierwszeństwa przy przyjęciu do korpusu inwa¬
lidów, przy nadziale ziemi, przy obsadzaniu posad rzą¬
dowych i przy przyjmowaniu dzieci odznaczonych na
miejsca stypendjalne w zakładach wychowawczych
rządowych;
		

/Magazyn_127_09_011_0001.djvu

			3) prawo na honory ze strony wojskowych, równych stop¬
ni, orderu nie posiadających.
Niezależnie od tego, podoficerom i żołnierzom, odznaczo¬
nym Krzyżem Złotym, przysługuje prawo awansowania na sto¬
pień oficerski, o ile posiadają odpowiednie kwalifikacje. Awan¬
sowanym na powyższych warunkach podoficerom i żołnierzom
służą wszystkie prawa oficerów służby czynnej, obowiązani są
jednak złożyć w ciągu roku po ukończeniu wojny egzamin na
stopień oficera rezerwy.
Art. 7. Odznak orderu „Virtuti Militari“ nigdy nie zdej¬
muje się. Sposób noszenia odznak ustanowiony będzie w sta¬
tucie.
Art. 8. Posiadacze orderu „Virtuti Militari“ tworzą bra¬
terski zespół pod nazwą „Zgromadzenie Kawalerów Orderu
Virtuti Militari“ z Kanclerzem Orderu i Kapitułą na czele.
Art. 9. Dniem święta orderu „Virtuti Militari" ustanawia
się dzień 3-go maja, jako rocznica wiekopomnej Konstytucji
1791 r., w której obronie inicjatywa do stworzenia orderu te¬
go powstała.
Art. 10. Nadawanie orderu „Virtuti Militari“ następuje
za dekretami Naczelnika’ Państwa na wniosek Kapituły tego
orderu.
Art. 11. Kapituła orderu urzęduje przy Ministerstwie
Spraw Wojskowych i składa się z dwunastu najstarszych ko¬
lejnością kawalerów orderu czterech klas starszych, po trzech
od każdej klasy. Przewodniczącym Kapituły z tytułem Kancle¬
rza Orderu „Virtuti Militari" jest najstarszy klasą i kolejno¬
ścią kawaler tego orderu.
Kapituła z pośród kawalerów orderu obiera sekretarza
orderu.
Art. 12. Obowiązkiem Kapituły jest:
1)	zarząd sprawami orderu „Virtuti Militari“ i zgroma¬
dzenie Kawalerów;
2)	rozpatrzenie wniosków o nadanie odznak orderowych
na zasadach w art. 4 oznaczonych;
3)	przygotowanie i składanie do właściwego zatwierdze¬
nia projektów, zarządzeń i ustaw w sprawach dotyczą¬
cych orderu.
Art. 13. Szczegóły organizacji Zgromadzenia i Kapituły,
z? sady i porządek przedkładania wniosków o nadanie orderu
, Virtuti Militari", tryb dalszego postępowania w tym przed¬
miocie zarówno zasady nadawania orderu w okolicznościach
9
		

/Magazyn_127_09_012_0001.djvu

			wyjątkowych — ustanowione być mają w statucie orderu.
Aft. 14. Prawo do posiadania orderu wojskowego „Vir-
tuti Militari“ traci się na mocy wyroku sądowego, pozbawia¬
jącego praw obywatelskich oraz za czyny niehonorowe na
mocy orzeczenia Kapituły, zatwierdzonego przez Naczelnika
Państwa. Z tą chwilą ustają wszelkie uprawnienia do posia¬
dania orderu przywiązane.
Art. 15. Nadawanie orderu wojskowego i ozdób do tegoż;
należących, przyjmuje się na rachunek Skarbu Państwa.
Wszelkie podania i dokumenty w sprawach orderu „Virtutr
Militari“ zwolnione są od opłat skarbowych.
Art. 16. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogło¬
szenia, odznaczenie wszakże orderem może wyjątkowo mieć
miejsce również za czyny bojowe, przed wydaniem ustawy
dokonane w imię dobra i niepodległości Polski.
Art. 17. Statut pomienionego orderu, ułożony na zasa¬
dach w ustawie niniejszej wyrażonych, wymaga zatwierdze¬
nia ustawowego.
Art. 18. Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Mini¬
strowi Spraw Wojskowych.
KAPITUŁA TYMCZASOWA ORDERU „VIRTUTI
MILITART".
Uchwałą sejmową z dnia 1 sierpnia 1919 roku został'
wskrzeszony order wojskowy „Virtuti Militari“, który ongiś
ozdabiał piersi naszych najwaleczniejszych dziadów i pradzia¬
dów.
Nie potrzebuję mówić o znaczeniu tej zaszczytnej odzna¬
ki, każdy prawdziwy żołnierz rozumie \ odczuwa to doskonale.
Ustawa wkłada na mnie obowiązek zorganizowania pierw¬
szej Kapituły orderu i przewodniczenia w niej. Wobec tego
mianuję członkami Kapituły Tymczasowej orderu „Virtuti
Militari“ i nadaję im order ten klasy V-tej:
1.	Generała broni Hallera Józefa, dowódcę frontu po¬
morskiego, jako zastępcę mojego w przewodniczeniu.
2.	Generała-porucznika Iwaszkiewicza Wacława, d-cę
frontu podolskiego.
3.	Generała-podporucznika Romera Jana, d-cę 13-tej dy¬
wizji.
4.	Generała-podporucznika Roję Bolesława, d-cę O. G.
Kielce.
5.	Generała-podporucznika Rydza-Śmigłego Edwarda,
10
		

/Magazyn_127_09_013_0001.djvu

			d-cę grupy.
6.	Generała-podporucznika Latinika Franciszka, d-cę
frontu śląskiego.
7.	Pułkownika Kulińskiego, I-go zastępcę szefa Sztabu
Generalnego.
8.	Pułkownika Skrzyńskiego, dowódcę dywizji Pomor¬
skiej.
9.	Majora Mackiewicza, dowódcę pułku Suwalskiego.
10.	Kapitana ■ Kopę.
11.	Kapitana Koca Adama z oddziału Ii-go Naczelnego
Dowództwa.
Wszyscy wymienieni oficerowie mają zgłosić się w War¬
szawie dnia 22 stycznia na pierwsze posiedzenie Kapituły i na
otrzymanie odpowiedniej dekoracji. Wybieram dzień ten, jako
rocznicę wybuchu powstania 63 roku, chciałbym bowiem, aby
ci, co pierwsi powołani są do trudnego i odpowiedzialnego sądu
o bohaterstwie swych kolegów, przejęli się i związali duchem
najofiarniejszego i zarazem najmniej ubranego w zewnętrzne
pozory chwały ruchu narodowego.
Warszawa, dnia 1 stycznia 1920 r.
(—) J. Piłsudski m. p.
Dz. Rozk. Nr. 17 poz. 328 z dnia 3. 5. 1921.
ROZKAZ NACZELNEGO WODZA.
Wnioski na odznaczenia orderem „Virtuti Militari“ za udział
w poszczególnych działaniach wojennych.
Chcąc przy odznaczeniach orderem „Virtuti Militari“
osiągnąć przeciętną sprawiedliwość, trzymałem się dotąd za¬
sady nadawania określonej ilości odznaczeń na jednostkę, bio¬
rąc pod uwagę całość jej pracy na froncie bojowym pod wzglę¬
dem czasu i rezultatów osiągniętych. Rozumiem jednak, że ta
przeciętna sprawiedliwość nie jest okazana, gdy się zapomocą
odznaczenia nie upamiętnia specjalnie czynów bojowych, któ¬
re w każdej wojnie albo stanowią punkty zwrotne, albo też wy¬
odrębniają się z całości zjawisk wojennych z powodu nadzwy¬
czajnych wysiłków, uczynionych przez wojsko. Nie mogłem też
nie zauważyć, że przy stosowaniu zasady dawania odznaczeń
dla oddziałów jednostkom istniejącym obecnie został, specjal¬
nie pokrzywdzonym ten okres wojny, kiedy jednostek jeszcze
nie było, okres najtrudniejszy, gdy wojsko dopiero się budo¬
wało prawie z niczego, przy przerażającym braku zaopatrze¬
nia i uzbrojenia. Wreszcie ze zrozumiałych powodów na sam
koniec zostawiłem odznaczenia dla sztabów i centralnych insty-
11
		

/Magazyn_127_09_014_0001.djvu

			tucji. Przedtem więc, nim oddam całość pracy podstawowej*
w sprawie odznaczeń w ręce Kapituły Tymczasowej orderu-
„Virtuti Militari“, dla należytych uzupełnień i rozstrzygnię¬
cia metody dalszego postępowania, uważam za swój obowią¬
zek braki wyłuszczone powyżej uzupełnić.
Z pomiędzy wszystkich naszych działań wojennych zatrzy¬
małem się na następujących, wymagających, według mego są¬
du, specjalnego odznaczenia i traktowania r
1)	oczyszczenie byłego Królestwa (okupacji pruskiej) od
Niemców,
2)	obrona Lwowa,
3)	powstanie poznańskie.
Jest to pierwszy dział pracy wojskowej", gdy brały
w tem udział niezorganizowane jednostki wojskowe w teraź¬
niejszym składzie, nieraz organizacje napół cywilne, gdzie
nieraz decydującą była praca bojowa ludzi, którzy potem do
żadnych jednostek bojowych nie weszli. W wojnie ściśle poj¬
mowanej wyodrębniłem następujące działania r
1)	operacja wileńska i obrona Wilna, jako najśmielsza
z naszych operacji wojennych;
2)	zdobycie Mińska, co przechyliło na naszą korzyść woj¬
nę na froncie północnym i dało spokój krajowa i woj¬
sku na całą zimę;
3)	operacja dynaburska, dokonana w warunkach naj¬
trudniejszych pod względem klimatycznym, wyma¬
gająca niezwykłego hartu i wysokiego napięcia mo¬
ralnego w wojsku;
4)	zdobycie Kalenkowicz i Mozyrza, również w trudnych
warunkach klimatycznych dokonane, a przywracają¬
ce układ strategiczny całego frontu ;
5)	operacja ukraińska, specjalnie trzeciej armji, która
rozbiła na drzazgi 12-tą armję sowiecką i dała pierw¬
sza przykład metody operacyjnej, opartej na zawrot¬
nej szybkości działania, dezorganizującej nieprzyja¬
ciela ;
6)	kontratak armji rezerwowej i IV-tej dla naprawy sy¬
tuacji po rozbiciu I-szej armji;
7)	kontratak przy obronie Warszawy po upadku Radzy¬
mina;
8)	kontratak IV i II-giej armji od Wieprza do pruskiej
granicy z zastosowaniem tej samej metody zawrotnej
szybkości działania, co oswobodziło kraj od nieprzy-
		

/Magazyn_127_09_015_0001.djvu

			jaciela;
9) działania III-ciej armji na Kowel — Hrubieszów —
Włodzimierz ze złamaniem ostatecznem armji Bu-
diennego i wyjściem za Bug;
10) operacje II i IV-tej armji nad i za Niemnem, kończą¬
ce wojnę zwycięstwem.
Dla 1-szej operacji przedstawi mi pułkownik Koc do zat¬
wierdzenia spis czterech oficerów, którzy brali wybitniejszy
udział w tej pracy. Pod jego przewodnictwem utworzony Ko¬
mitet uczyni mi przedstawienia na odznaczenie w ilości 50
krzyży.
Dla 2-giej operacji gen. Rozwadowski zrobi to samo dla
obrony Lwowa. Komitet przedstawi mi do odznaczenia 120.
Dla 3-ciej — ówczesny komendant wojskowy Poznania
pułkownik Taczak zrobi to samo dla Poznania. Komitet pod
jego przewodnictwem przedstawi mi do odznaczenia 40.
We wszystkich tych grupach oficerowie wybrani do ko¬
mitetów muszą sami posiadać odznaczenia. W wypadku, gdy
powyżej wymienionym oficerom wydawać się będzie koniecz-
nem pociągnięcie do współpracy jeszcze nie odznaczonych , ma¬
ją oni to specjalnie zameldować dla wiadomości i zarządzenia.
W dziale drugim operacji wyodrębnionych dla specjalnego
odznaczenia:
dla 1-szej operacji, prowadzonej pod mojem bezpośred-
mem dowództwem, rezerwuję sobie rozdanie 50 odznaczeń;
dla 2-giej -- generał Szeptycki przedstawi mi do odzna¬
czenia 50;
dla 3 — generał Rydz-śmigły przedstawi mi do odznacze¬
nia 30, ze specjalnem uwzględnieniem tych jednostek, gdzie
największa była liczba odmrożeń;
dla 4 — generał Sikorski przedstawi mi do odznaczenia
30;
dla 5 — operacji, prowadzonej pod mojem bezpośredniem
dowództwem, rezerwuję sobie rozdanie 60 odznaczeń;
dla 6 — generał Sosnkowski dla armji rezerwowej i gen.
Szeptycki dla 4-tej armji przedstawią mi: pierwszy 40 i dru¬
gi 30 do odznaczenia;
dla 7 — generał Żeligowski dla 10-tej i pierwszej Litew¬
sko- Białoruskiej dywizji przedstawi mi do odznaczenia 40,
generał Sikorski dla 5-tej armji przedstawi mi do odznaczenia
CO;
dla 8 operacji, prowadzonej pod mojem dowództwem, re-
13
		

/Magazyn_127_09_016_0001.djvu

			zerwuję sobie rozdanie 120 odznaczeń;
dla 9 — gen. Sikorski przedstawi mi do odznaczenia 80;
dla 10 operacji, prowadzonej pod mojem bezpośredniem
dowództwem, rezerwuję sobie rozdanie 100 odznaczeń. Dla te¬
go rozdziału systemem być winno:
a)	rozdział przez wymienionych generałów w ilości roz¬
porządzanych odznaczeń pomiędzy jednostki, które brały
udział w operacji, z uwzględnieniem efektu pracy, nawet z po¬
minięciem zupełnem jakiejkolwiek jednostki, gdy jej praca nic
nie znaczyła, albo była ujemna;
b)	oddanie dalszego rozdziału na oficerów i żołnierzy ów¬
czesnemu dowódcy danej jednostki;
c)	wyjątkowe tylko poszczególne wypadki wybitnych czy¬
nów, które wpłynęły na przebieg operacji, znane bezpośrednio
głównemu dowódcy, mogą być przezeń odznaczone poza do¬
wódcami jednostek; powinny one być przy przedstawieniu
mnie specjalnie umotywowane.
Co do dowództw i centralnych instytucji rozporządzenie
wyjdzie osobno.
(—) Wódz Naczelny
Józef Piłsudski,
1-szy Marszałek Polski.
Dz. Rozk. Nr. 9,23 p. 106.
Koszty podróży i djety dla Członków Kapituły Orderu Virtuti
Militari.
Członkowie Kapituły Orderu Wojennego „Virtuti Militari",
wzywani na posiedzenia tejże Kapituły, powinni otrzymywać
dokumenty podróży (rozkazy wyjazdu) i kredytowane bilety
(na koszt skarbu) oraz powinni otrzymywać zwrot kosztów
przejazdu względnie djety jak za podróże służbowe.
Do wydawania dokumentów podróży i kredytowania bile¬
tów jazdy oraz do realizowania rachunków podróży członków
Kapituły służących czynnie, obowiązane są przynależne komi¬
sje gospodarcze (płatnicy), zaś członków Kapituły zdemobili¬
zowanych względnie nie służących czynnie w W. P. — przyna¬
leżne P. K. U.
Zdemobilizowanym względnie nie służącym czynnie człon¬
kom Kapituły przysługguje prawo jazdy tą klasą wagonu, któ¬
ra jest przepisana dla ostatnio przez nich posiadanego stopnia
służbowego.
Ogólnie o orderze „Virtuti Militari“
Krzyżem Wielkim orderu „Yirtuti Militari" odznaczeni zostali:
14
		

/Magazyn_127_09_017_0001.djvu

			(w kolejności nadania)
Pierwszy Marszałek Polski Józef Piłsudski,
Marszałek Francji, Anglji i Polski Ferdynand Foch,
J. K. M. Ferdynand król Rumunji,
J. K. M. Albert I król Belgów,
J. K. M. Aleksander I król Serbów, Chorwatów i Słoweńców,
J. K. M. Wiktor Emanuel III król Italji.
Krzyżem Komandorskim:
Pierwszy Marszałek Polski Józef Piłsudski,
Generał dywizji Rydz-śmigły Edward,
Generał dywizji Haller Stanisław,
Generał broni Rozwadowski Tadeusz,
Generał broni Zieliński Zygmunt,
Generał dywizji Romer Jan,
Generał broni Szeptycki Stanisław,
Generał dywizji Iwaszkiewicz Wacław,
Generał dywizji armji francuskiej Weygand Maxime>
Generał broni Żeligowski Lucjan,
Generał dywizji Sikorski Władysław,
Generał dywizji Sosnkowski Kazimierz,
Generał dywizji Skierski Leonard,
Marszałek Japonji Oku Jasukata,
Marszałek Japonji Kawamura Kageaki
Marszałek Italji Armando Diaz książę di Vittoria,
Generał broni J. K. W. Emanuel Filibert Sabaudzki książę
Aosta,	#
Generał porucznik J. K. W. Emanuel Filibert Sabaudzki
książę Turynu,
Generał armji Stanów Zjednoczonych Ameryki John
Pershing.
Krzyżem Kawalerskim (klasy III):
Podpułkownik Paszkiewicz Gustaw d-ca 55 pułku piecho¬
ty,
Pułkownik Dąb-Biernacki Stefan d-ca I dywizji piechoty
Legjonów,
Major Piasecki Zygmunt d-ca 7-go pułku ułanów,
(przydziały i stopnie podane jak w chwili nadania)
oraz 2 Belgów, 2 Serbów, 3 Włochów, 2 Japończyków.
Krzyżem Złotym odznaczonych zostało 63 kawalerów, w tej
liczbie:
Podpułkownik Paszkiewicz Gustaw,
Pułkownik Dąb-Biernacki Stefan,
15
		

/Magazyn_127_09_018_0001.djvu

			Major Piasecki Zygmunt,
Podpułkownik Rybicki Kazimierz,
Starszy sierżant Sipika Kazimierz,
Sierżant Jakubowicz Stanisław.
Wymienieni wyżej oficerowie i podoficerowie polscy Ka¬
walerowie Krzyża Kawalerskiego i Złotego posiadają również
Krzyż Srebrny i weszli w skład Kapituły Orderu V. M., poza-
tem odznaczonych zostało Krzyżem Złotym 8 Belgów, 8 Ser¬
bów, 13 Włochów, 18 Japończyków i 8 Rumunów.
Krzyży Srebrnych nadano około 8300, w tej liczbie przesz¬
ło 2100 nadań pośmiertnych; Krzyżem Srebrnym udekorowano
także miasta Lwów i Verdun.
Chorągwie: oddziału Bajończyków we Francji,
oddziału żeńskiego P. O. W.,
1, 5 i 6 pułków piechoty Legjonów,
15, 22, 34, 35, 41, 55, 56, 57, 58, 81, 85 i 86 puł¬
ków piechoty.
Sztandary: 1-go pułku szwoleżerów im J. Piłsudskiego,
1-go pułku ułanów im. pułkownika Boi. Mości¬
ckiego,
7, 14 i 15 pułku ułanów.
Trąbki: 1-szej baterji 1-go dywizjonu artylerji konnej
im. gen. J. Bema,
1-szej baterji 3-go dywizjonu artylerji konnej,
1-szej baterji 4-go dywizjonu artylerji konnej,
1-szej baterji 5 go dywizjonu artylerji konnej,
2 i 3-ciej baterji 1-go pułku artylerji ciężkiej,
1-szej baterji 9-go pułku artylerji ciężkiej,
1-go dywizjonu 14-go pułku artylerji ciężkiej,
1-go, 9-go, 14-go i 19-go pułków artylerji poło¬
wę j,
40 kobiet,
14 księży,
mogiły Nieznanych żołnierzy Ameryki, Francji
i Rumunji, oraz
139 cudzoziemców.
Pensje orderowe pobierają jedynie obywatele polscy znaj¬
dujący się przy życiu. Rodzinom kawalerów odznaczonych po
śmierci, poległych i zmarłych oraz cudzoziemcom pensja nie
przysługuje.
16
		

/Magazyn_127_09_019_0001.djvu

			ROZPORZĄDZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ
z dnia 29 października 1930 r.
O KRZYŻU I MEDALU NIEPODLEGŁOŚCI
Na podstawie art. 44 ust. 5 Konstytucji postanawiam co
Art. 1. Ustanawia się „Krzyż Niepodległości" i „Medal
Niepodległości" celem odznaczenia osób, które zasłużyły się
czynnie dla niepodległości Ojczyzny w okresie przed wojną
światową lub podczas jej trwania, oraz w okresie walk or꿬
nych polskich w latach 1918—1921, z wyjątkiem wojny pol¬
sko-rosyjskiej na obszarze Polski.
Art. 2. „Krzyż Niepodległości" o wymiaracn 4,2 X4,2 cm
składa się z 4 równych ramion o przekroju spłaszczonego
ośmioboku, rozszerzonego na krańcach ramion, związanych
pośrodku sześcianem.
Krzyż wykonany jest z metalu pozłacanego.
Czołowa strona ramion krzyża pokryta jest czarną emalją,
przedzieloną paskiem metalowym, na którym wyryty jest
w kierunku poziomym napis: „Bojownikom Niepodległości",
na czołowej zaś stronie sześcianu znajduje się wyryty wizeru¬
nek Orła.
„Medal Niepodległości" o średnicy 35 mm przedstawia na
czołowej stronie w polu środkowem wyobrażenie trzech hydr,
przebitych trzema mieczami. Całość zamknięta w pod^ói-iy
otok, zawierający napis: „Bojownikom Niepodległości". Na
odwrocie w polu zamkniętem w . pojedynczy otok umieszczone
w pośrodku litery: „R. P.“.
Krzyż i Medal Niepodległości noszony jest na wstążce
czarnej szerokości 3,7 cm o dwóch pionowych paskach czerwo¬
nych szerokości 0,3 cm na bokach wstążki.
Art. 3. Dla tych, którzy walczyli z bronią w ręku o Nie¬
podległość Ojczyzny przed wojną światową lub poza szeregami
armji, względnie walką tą kierowali, może być przyznany
..Krzyż Niepodległości z mieczami".
Krzyż Niepodległości z mieczami składa się z normalnego
Krzyża Niepodległości oraz z wykonanych z metalu pozłacane¬
go, a umieszczonych ponad krzyżem, lecz poniżej wstążki —
dwóch skrzyżowanych mieczów, związanych ornamentem.
Art. 4. Krzyż i Medal Niepodległości nadaje Prezydent
Rzeczypospolitej na przedstawienie Prezesa Rady Ministrów
następuje:
17
		

/Magazyn_127_09_020_0001.djvu

			na podstawie wniosków Komitetu Krzyża Medalu Niepodległo¬
ści. Komitet ten składa się z pierwszych dziesięciu osób, któ¬
rym Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów
"nada Krzyż Niepodległości.
W razie ustąpienia członka Komitetu, Komitet powołuje
nowego członka z pośród odznaczonych Krzyżem Niepodległo¬
ści.
Komitet wybiera ze swego grona przewodniczącego, dwóch
zastępców i sekretarza generalnego; sposób urzędowania Ko¬
mitetu ustali regulamin uchwalony przez Komitet.
Art. 5. Odznaczeni Krzyżemw lub medalem Niepodległości
otrzymują, oprócz odpowiedniej odznaki, dyplom.
Przygotowanie dyplomu i wydanie odznaki, którą osoby
odznaczone nabywają na koszt własny, zarządza przewodni¬
czący Komitetu.
Wykazy odznaczonych będą ogłaszane w gazecie rządowej.
Art. 6. Krzyż Niepodległości zajmuje w kolejności orde¬
rów i odznaczeń polskich miejsce przed Krzyżem Oficerskim
Orderu Odrodzenia Polski, zaś Medal Niepodległości przed
srebrnym Krzyżem Zasługi.
Art. 7. Krzyż i Medal Niepodległości można nadawać wy¬
łącznie do dnia 31 grudnia 1932 r.
Art. 8. Wykonanie niniejszego rozporządzenia porucza
się Prezesowi Rady Ministrów.
Art. 9. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem
ogłoszenia.
Na mocy art. 44 Konstytucji ogłaszam ustawę następującej
treści:
USTAWA
z dnia 21 marca 1931 r.
O ZMIANIE ROZPORZĄDZENIA PREZYDENTA
RZECZYPOSPOLITEJ
z dnia 29 października 1930 r.
O KRZYŻU I MEDALU NIEPODLEGŁOŚCI
Art. 1. W art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospo¬
litej z dnia 29 października 1930 r. o Krzyżu i Medalu Niepo¬
dległości (Dz. U. R. P. Nr. 75, poz. 591) dodaje się ustęp dru¬
gi o następującem brzmieniu:
„Krzyż i Medal Niepodległości mają charakter odznacze¬
nia wojskowego".
Art. 2. Wykonanie ustany niniejsze; porucza się Prezeso¬
wi Rady Ministrów.
18
		

/Magazyn_127_09_021_0001.djvu

			Art. 3. Ustawa niniejsza wcnodzi w życie z dniem ogło¬
szenia.
Prezydent Rzeczypospolitej: I Mościcki
Prezes Rady Ministrów: W. Sławek
Order Odrodzenia Polski
USTAWA
z dnia 4 lutego 1921 r.
O USTANOWIENIU ORDERU „ODRODZENIA POLSKI“
Art. 1. Ustanawia się order „Odrodzenia Polski" w celu
nagrodzenia zasług, położonych w służbie dla Państwa i spo¬
łeczeństwa.
Art. 2. Zasadniczemi odznakami orderu „Odrodzenia Pol¬
ski" są:
a)	krzyż orderowy czteroramienny, pokryty białą emalją.
ze złotemi krawędziami; w środku krzyża na czerwo-
nem tle biały orzeł ustawowego wzoru w otoku błękit-
no-emaljowanym, napis złotemi literami: „Polonia Re-
stituta“; odwrotna strona krzyża złocista, gładka, bez
emalji, w środku na czerwono-emaljowanem polu data
1918;
b)	gwiazda orderowa srebrna ośmioramienna, w środku
gwiazdy pokryty białą emalją monogram RP., w otoku
błękitno-emaljowanym napis „Polonja Restituta“;
c)	wstęga orderowa z ponsowej mory jedwabnej z białe-
mi prążkami wzdłuż brzegów.
Art. 3. Order „Odrodzenia Polski" dzieli się na 4 klasy.
Odznakami ordsru w poszczególnych klasach są:
a) w klasie I: wielki krzyż, zawieszony na szerokiej wstę¬
dze orderowej, przepasanej z prawego ramienia na le¬
wy bok, obok wstęgi na lewej piersi gwiazda orderowa;
c)	w klasie III: krzyż i wstęga tak, jak w II klasie, bez
gwiazdy;
d)	w klasie IV: krzyż mały przypięty do lewej piersi na
wstędze wąskiej.
Wzory rysunkowe odznak i ich szczegółowe wymiary wed¬
ług klas, według załącznika, którego oryginał będzie przecho¬
wany w Archiwum Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej.
Art. 4. Orderem „Odrodzenia Polski" mogą być odznacze¬
ni nieskazitelnego charakteru i sumiennej pracy obywatele,
którzy się szczególnie zasłużyli Ojczyźnie przez dokonanie
19
		

/Magazyn_127_09_022_0001.djvu

			czynów wybitnych, niezwykłe zalety umysłu i charakteru
i ujawniających, a mianowicie:
1)	wybitną twórczość na polu nauki, sztuki i literatury,
2)	bezpłatne pełnienie obowiązków publicznych z pożyt¬
kiem dla kraju przy wykazywaniu wybitnych zdolno¬
ści i sumienności pracy,
3)	przysporzenie przewyższających oczekiwania Rządu
korzyści przy wykonaniu jego złeceń,
4)	ulepszenia niezaprzeczone w jakimbądź wydziale admi¬
nistracji krajowej lub samorządu przyjęte i z dobrym
skutkiem zaprowadzone,
5)	zapobiegnięcie wielkim klęskom przez zarządzenie środ¬
ków spiesznych i skutecznych,
6)	czyny wybitnego męstwa i odwagi,
7)	wydatne przyczynienie się do rozwoju rolnictwa, prze¬
mysłu lub rękodzieł przez dokonanie wynalazków lub
trwałą i owocną działalność,
8)	ofiarną filantropijną działalność,
9)	przynajmniej dziesięcioletnią wyjątkowo gorliwą i nie¬
skazitelną pracę w urzędach państwowych, cywilnych
lub wojskowych, instytucjach samorządowych lub spo¬
łecznych.
■Art. 5. Naczelnik Państwa z tytułu swego wyboru jest
kawalerem orderu Odrodzenia Polski I klasy, jest z urzędu
Wielkim Mistrzem Orderu i, jako taki, przewodniczy Kapitu¬
le.
Art. 6. Kapituła orderu Odrodzenia Polski składa się z po¬
wołanych przez Wielkiego Mistrza, z kontrasygnatą Prezyden¬
ta Ministrów, z pośród kawalerów orderu co lat 3 ośmiu człon¬
ków i 4-ch zastępców.
Art. 7. Kapituła wybiera z pośród swego grona Kanclerza
Orderu, który jest zarazem zastępcą Wielkiego Mistrza, jako
przewodniczącego Kapituły, oraz sekretarza i skarbnika orde¬
ru.
Art. 8. Kapituła zarządza sprawami orderu, przygotowuje
i przedkłada do właściwego zatwierdzenia projekty zarządzeń
i ustaw w sprawach dotyczących orderu, oraz opinjuje w spra¬
wie ■wniosków o nadanie odznak orderowych.
Dla ważności uchwał Kapituły wymagana jest obecność,
poza Kanclerzem, 2-ch członków Kapituły lub ich zastępców.
Przy Kapitule urzęduje kancelarja orderu pod kierownict¬
wem Kanclerza Orderu.
20
		

/Magazyn_127_09_023_0001.djvu

			Art. 9. Odznaki orderowe nadaje naczelnik Państwa'
w drodze osobnych dekretów, ogłaszanych w gazecie rządowej,
za kontrasygnatą Prezydenta Ministrów.
Dekret o odznaczeniu orderem winien zawierać wyszcze¬
gólnienie zasług, za które order zostaje nadany.
Nie może być odznaczony poseł ani członek Senatu w cza¬
sie trwania ich mandatu, z wyjątkiem pierwszych 15-tu, odzna¬
czonych na wniosek Tymczasowej Rady Orderu (art. 18).
Art. 10. Kandydatów na kawalerów orderu przedstawia
Rada Ministrów na podstawie wniosków poszczególnych mini¬
strów, którzy składają je każdy w zakresie swojego działania.
Uchwała Rady Ministrów o przedstawieniu do odznacze¬
nia powinna zapaść większością 2/:. głosów.
Wnioski poszczególnych ministrów przed złożeniem ich
Radzie Ministrów podlegają rozpatrzeniu Kapituły. Opinje Ka¬
pituły w zakresie moralnych kwalifikacji nowych kandydatów
są dla Rządu obowiązujące.
Art. 11. Naczelnikowi Państwa przysługuje prawo własnej
inicjatywy przy nadawaniu Odznak orderu i wówczas, kiedy
7. niego korzysta, wnioski jego wnosi Prezydent Ministrów.
Art. 12. Naczelnik Państwa władny jest na wniosek Kapi¬
tuły w drodze dekretu kontrasygnowanego przez Prezydenta
Ministrów, ustanowić maksymalną liczbę kawalerów orderu
w każdej klasie.
Art. 13. Cudzoziemcy, którzy położyli zasługi dla Państwa
Polskiego, mogą być zaszczyceni odznakami orderu wszystkich
klas, niezależnie od norm, ustanowionych w art. 1 i 4, nie mo¬
gą być jednak członkami Kapituły.
Wnioski o odznaczeniu ich nie podlegają opinji Kapituły
i są przedstawiane przez Ministra Spraw Zagranicznych w po¬
rozumieniu z właściwymi ministrami. Ministerstwo Spraw
Zagranicznych prowadzi ewidencję cudzoziemskich kawalerów.
Art. 14. Odznaczony orderem winien zwrócić do Skarbu
rzeczywiste koszty ozdób orderowych. Przepis ten nie dotyczy
cudzoziemców.
Rada Ministrów może na wniosek Kapituły zwalniać od
obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części także i oby¬
wateli polskich.
Wysokość kosztów nadania orderu ustanawia Rada Mini¬
strów na wniosek Kapituły orderu.
Wszystkie wydatki na order, przewyższające wpływy za-
odznaki orderowe, pokrywa Skarb.
21
		

/Magazyn_127_09_024_0001.djvu

			Wszelkie pisma i dokumenty w sprawach orderu „Odro¬
dzenia Polski" nie podlegają obowiązkowi opłaty skarbowej.
Art. 15. Przestaje być kawalerem orderu, kto na mocy
wyroku sądowego pozbawiony został praw obywatelskich, lub
za czyny niehonorowe na mocy zatwierdzonego przez Naczel¬
nika Państwa orzeczenia Kapituły z listy kawalerów został
skreślony.
Art. 16. Szczegóły organizacji Kapituły, zasady i porzą-
>dek przedkładania wniosków o nadanie orderu oraz przepisy,
normujące sposób wręczania, otrzymania i noszenia odznak
orderu — unormowane będą w statucie orderu, ustanowionym
w drodze dekretu Naczelnika Państwa na wniosek Kapituły,
zatwierdzony przez Radę Ministrów.
Art. 17. Natychmiast po wejściu w życie ustawy niniejszej
Naczelnik Państwa zwoła Radę Tymczasową Orderu „Odrodze¬
nia Polski", w której skład wejdą: Marszałek Sejmu Ustawo¬
dawczego,, jako przewodniczący, Prymas Rzeczypospolitej —
Arcybiskup Gnieźnieńsko-Pomorski, Prezydent Ministrów lub
przez niego wyznaczony Minister jako przedstawiciel Rządu,
Prezes Akademji Umiejętności, pierwszy Prezes Sądu Najwyż¬
szego i przedstawiciel Naczelnego Wodza Wojsk Polskich
w stopniu generała.
Art. 18. Tymczasowa Rada Ordaru przedstawi Naczelniko¬
wi Państwa wniosek o zamianowanie pierwszych 15-tu kawale¬
rów Orderu, przyczem może przedstawić nie więcej jak 2-ch
kawalerów do klasy I, 3-ch kawalerów do klasy II i tyluż do
klasy III. Z pomiędzy odznaczonych na wniosek Tymczasowej
Rady Orderu kawalerów — Naczelnik Państwa zaprosi Kapi¬
tułę Orderu według art. 6.
Art. 19. Wykonanie niniejszej ustawy poleca się Prezyden¬
towi Ministrów.
Art. 20. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem jej
uchwalenia.
Marszałek: Trąpczyński
Prezydent Ministrów: Witos
22
		

/Magazyn_127_09_025_0001.djvu

			Krzyż Walecznych
ROZPORZĄDZENIE RADY OBRONY PAŃSTWA
z dnia 11-go sierpnia 1920 roku
O USTANOWIENIU
KRZYŻA WALECZNYCH
Art. 1. Ustanawia się celem nagradzania czynów męstwa;
i odwagi, wykazanych w boju, odznakę wojskową pod nazwą
„Krzyż Walecznych".
Art. 2. Zasadniczą odznakę Krzyża Walecznych stanowi
krzyż równoramienny z bronzu jasnego; w środku zewnętrznej
strony krzyża miniaturowa tarcza pięciokątna z wypukłem
odbiciem godła państwowego; na ramionach krzyża rozłożony
wypukły napis: „na polu chwały".
Na odwrotnej stronie krzyża, we środku na tarczy wybity
wypukły miniaturowy wieniec z liści dębowych, przedziany
mieczem obosiecznym, postawionym pionowo ostrzem do góry;
na poprzecznicy krzyża wypukły napis: „walecznym".
Krzyż powyższy nosi się na wstążce amarantowej z bia-
łemi wzdłuż jej brzegów prążkami — na lewej piersi, na dru-
giem miejscu po odznace orderu Virtuti Militari.
Wzór rysunkowy oraz wymiary krzyża, wstążki i okuć na
wstążce, wymienionych w art. 4, dołącza się.
Art. 3. Krzyżem Walecznych może być ozdobiony cztero¬
krotnie każdy oficer i każdy szeregowy armji czynnej, który
wyróżnił się czynem męstwa i odwagi w boju. żadnego odstę¬
pu czasu między czterokrotnym nadawaniem krzyża nie wy¬
maga się.
W wypadkach wyjątkowych na tej samej zasadzie Krzyż
Walecznych przyznawać można również osobom cywilnym,
spółdziałającym z armją czynną.
Art. 4. Krzyż Walecznych, nadany po raz pierwszy, nosi się
na gładkiej wstążce wzoru, opisanego w art. 2, dalsze zaś na¬
dania odróżnia się przez nałożenie na wstążce posiadanego
już krzyża okuć w kształcie listewek z jasnej blachy bronzo-
wej z wytłoczonemi na nich splotami liści dębowych, a mia¬
nowicie
23
		

/Magazyn_127_09_026_0001.djvu

			na wstążce krzyża, nadanego powtórnie — jednego okucia,
„ „ „	„ po raz trzeci — dwóch okuć,
„ „ „	„ po raz czwarty — trzech okuć.
Art. 5. Nadawanie Krzyża Walecznych jest prawem Wo¬
dza Naczelnego, który prawo to przekazywać może podległym
dowódcom wojskowym, nie niższym wszakże od dowódcy puł¬
ku.
O każdem odznaczeniu ogłasza się w rozkazie dziennym
armji, odznaczony zaś otrzymuje na piśmie zaświadczenie
o nadaniu krzyża.
Art. Wydatki, związane z nadawaniem ozdób Krzyża Wa¬
lecznych przyjmuje się na rachunek Skarbu, wszelkie zaś pi¬
sma w sprawach rzeczonej odznaki zwalnia się ud obowiązku
opłaty skarbowej.
Art. 7. Odznaki Krzyża Walecznych nosi się zawsze, za¬
równo na służbie, jak poza służbą.
Art. 8. Nadanie Krzyża Walecznych stwarza dla odzna¬
czonego, w drugim rzędzie po kawalerach orderu Virtuti Mi-
litari, następujące przywileje:
a)	prawo do pierwszeństwa przy przyjęciu do korpusu
inwalidów, przy nadziale ziemi, przy obsadzaniu sta¬
nowisk w służbie państwowej i społecznei, w miarę
wszakże posiadania ustawą wymaganych kwalifikacji
oraz przy uzyskaniu stypendiów w zakładach wycho¬
wawczych rządowych zarówno dla nich samych, jak
dla kształcenia ich dzieci;
b)	prawo do honorów ze strony wojskowych równego stop¬
nia nie posiadających Krzyża Walecznych lub wyższej
odznaki;
c)	prawo do niezwłocznego awansu o jeden stopień wyżej,
w miarę wszakże posiadania wymaganych kwalifikacji
i w granicach etatu.
Przywileje wymienione w ustępach b i c dotyczą tylko
wojskowych.
Art. 9. Prawo do posiadania Krzyża Walecznych oraz do
korzystania z uprawnień, wskazanych w art. 8, osoby wojsko¬
we tracą w przewidzianym ustawami wypadku przymusowego
wydalenia ich z wojska, osoby cywilne zaś, w tej liczbie rów¬
nież byli wojskowi, jedynie na mocy wyroku sądowego, pozba-
wiajacego praw obywatelskich.
Art. 10. Czas wejścia w życie niniejszego rozporządzenia
•oznaczy i zarządzenia w przedmiocie wykonania tegoż rozpo-
24
		

/Magazyn_127_09_027_0001.djvu

			rządzenia wyda Minister Spraw Wojskowych.
Ministrowi Spraw Wojskowych poleca się zarazem w cią¬
gu sześciu miesięcy złożyć do ustawodawczego zatwierdzenia
projekt szczegółowego statutu Krzyża Walecznych, ustalający
tę odznakę.
Naczelnik Państwa i Przewodniczący Rady Obrony Pań¬
stwa: J. Piłsudski
Na mocy art. 44 Konstytucji ogłaszam ustawę następują¬
cej treści:
Art. 1. Ustanawia się „Krzyż Zasługi" celem odznaczania
osób, które od chwili wskrzeszenia Państwa Polskiego położy¬
ły względem niego lub jego obywateli zasługi, spełniając czy¬
ny, nie leżące w zakresie ich zwyczajnych obowiązków, a przy¬
noszących znaczną korzyść Państwu lub poszczególnym oby¬
watelom.
Art. 2. Zasadniczą odznaką „Krzyża Zasługi“ jest krzyż
czteroramienny o średnicy 40 mm., zawieszony na wieńcu
?. wytłoczonemi liśćmi laurowemi; między ramionami pęki
promieni, w środku tarcza z literami R. P., otoczona wian¬
kiem z ornamentacją. Odwrotna strona gładka, w środku wy¬
tłoczony Nr. porządkowy. „Krzyż Zasługi." nosi się na wstążco
amarantowej z niebieskiemi prążkami wzdłuż brzegów, na le¬
wej piersi po krajowych orderach i odznakach, otrzymanych
za czyny bojowe.
Art. 3. „Krzyż Zasługi" dzieli się na trzy stopnie. Odzna¬
ki tegoż w poszczególnych stopniach są:
a)	krzyż złoty, średnicy 40 mm., zawieszony na złotym
wieńcu z wytłoczonemi liśćmi laurowemi, średnicy 20
mm., czerwono emaljowany, ze złotemi krawędziami;
w środku w otoku z czerwonej emalji i złotego wian¬
ka z ornamentacją, biała tarcza ze złotemi literami R.
P. Między ramionami złote promienie. Odwrotna stro¬
na gładka, złota; w środku wytłoczony Nr. porządko¬
wy;
b)	krzyż srebrny, średnicy 40 mm., zawieszony na srebr¬
nym wieńcu z wytłoczonemi liśćmi laurowemi, średnicy
Prezydent Ministrów: Witos
USTAWA
z dnia 23 czerwca 1923 r.
O USTANOWIENIU
„KRZYŻA ZASŁUGI"
25
		

/Magazyn_127_09_028_0001.djvu

			20 mm., czerwono emaljowany, ze srebrnemi krawę¬
dziami; w środku w otoku z czerwonej emalji i srebr¬
nego wianka z ornamentacją, biała tarcza ze srebrnemi
literami R. P. Między ramionami srebrne promienie.
Odwrotna strona gładka, srebrna; w środku wytłoczo¬
ny Nr. porządkowy;
c) krzyż bronzowy, średnicy 40 mm., matowy, zawieszony
na bronzowem kółku średnicy 20 mm., w środku bron-
zowa tarcza z literami R. P., otoczona bronzowym
wieńcem laurowym. Między ramionami promienie
z bronzu. Kanty krzyża, wieniec, promienie, kulki i li¬
tery polerowane. Odwrotna strona gładka, w środku
wytłoczony Nr. porządkowy.
Szerokość wstążki przy wszystkich stopniach wynosi 40
mm.
Art. 4. Odznaczenie „Krzyżem Zasługi'* może być udzie¬
lone tej samej osobie w każdym stopniu czterokrotnie w nie¬
mniej szych, jak roczne odstępach czasu.
Nadanie po raz drugi, trzeci i czwarty zaznacza się nało¬
żeniem na wstążkę posiadanego już „Krzyża Zasługi" jednego,
dwóch, względnie trzech okuć w kształcie gładkim, matowej
listewki ze złota, srebra, względnie bronzu, z polerowanemi
krawędziami, szerokości 5 mm.
Wzór rysunkowy „Krzyża Zasługi", okuć i wstążki ustala
się jak w załączniku.
Art. 5. Złoty „Krzyż Zasługi" nadaje Prezydent Rzeczy¬
pospolitej. Nadanie następuje na przedstawienie Prezesa Ra¬
dy Ministrów, na podstawie wniosków poszczególnych Mini¬
strów, każdego w zakresie jego działania.
Srebrny oraz bronzowy „Krzyż Zasługi" nadaje Prezes
Rady Ministrów na wniosek poszczególnych Ministrów, każde¬
go w zakresie jegog działania. Cudzoziemcom „Krzyż Zasługi"
inadaje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Spraw
Zagranicznych, przedstawiony przez Prezesa Rady Ministrów.
Odnośnie do każdego nadania Prezes Rady Ministrów za¬
rządza przygotowanie dyplomu, wydanie odznak i ogłoszenie
w gazecie urzędowej.
Art. 6. Odznaczeni „Krzyżem Zasługi" otrzymują oprócz
Krzyża dyplom, stwierdzający jego nadanie z wyszczególnie¬
niem czynu, za jaki został nadany.
Art. 7. Odznaczony „Krzyżem Zasługi" winien zwrócić
do Skarbu rzeczywiste koszty wykonania odznak. Przepis ten
26
		

/Magazyn_127_09_029_0001.djvu

			nie dotyczy cudzoziemców.
Rada Ministrów może na wniosek Prezesa Rady Ministrów
zwalniać od obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części
także i obywateli polskich.
Wysokość kcsztów nadania „Krzyża Zasługi" ustanawia
Rada Ministrów na wniosek Prezesa Rady Ministrów.
Wszystkie wydatki, związane z nadawaniem „Krzyża Zgu
sługi“, przewyższające wpływy za odznaki, pokrywa Skarb.
Wszelkie pisma i dokumenty w sprawach „Krzyża Zasługi"
nie podlegają obowiązkowi opłaty skarbowej.
Art. 8. Wykonanie niniejszej ustawy poleca się Prezesowi
Rady Ministrów.
Art. 9. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogło¬
szeni?.
Prezydent Rzeczypospolitej : S. Wojciechowski
Prezes Rady Ministrów: Witos
Mealal za wojnę 1918 - 1921
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 1928 r.
O MEDALU PAMIĄTKOWYM ZA WOJNĘ 1918 — 1921
Na podstawie art. 18 dekretu z dnia 3 stycznia 1918 r.
(Dz. Pr. Nr. 1 poz. 1) zarządza się, co następuje:
§ 1. W celu przekazania pamięci potomnych wysiłku Naro¬
du o utrwaleniu niepodległości i zabezpieczeniu granic Ojczyz¬
ny w wojnie 1918—1921 r., ustanawia się Medal Pamiątkowy
Za Wojnę 1918—1921 r.
§ 2. Medal o średnicy 35 mm. wybity w bronzie posiada:
na stronie prawej wizerunek orła państwowego z krzyżem
orderu wojskowego „Virtuti Militari“, zawieszonym na wstę¬
dze na szyi, po bokach daty 1918—1921; na stronie odwrotnej
w wieńcu dębowym dwuwierszowy napis: „Polska Swemu
Obrońcy".
Medal noszony jest na lewej piersi po Medalu za Rato¬
wanie Ginących, a przed orderami i odznaczeniami zagranicz-
nemi oraz przed innemi medalami polskiemi, na wstążce z mo¬
ry szerokości 37 mm. Środek wstążki stanowi pionowy pas nie¬
bieski koloru wstążki orderu Virtuti Militari szerokości 13
mm., po bokach tego pasa biegną pionowe paski symetrycz¬
nie rozmieszczone w następującym porządku: najbliżej czarny
pasek szerokości 2 mm., następnie biały szerokości 2 mm., po-
czem amarantowy koloru wstążki Krzyża Walecznych szerokości
5 mm., w końcu biały szerokości 2 mm. Wstążka obramowana
jest z obu stron paskiem koloru niebieskiego.
27
		

/Magazyn_127_09_030_0001.djvu

			§ 3. Prawo otrzymania medalu służy tym, którzy w okre¬
sie od 1 listopada 1918 r. do 18 marca 1921 r.:
a) jako żołnierze:
1)	polegli lub byli ranni bez względu na czas trwania ich
służby,
2)	zmarli skutkiem choroby nabytej w polu lub z powodu
niesienia rannym i chorym żołnierzom pomocy sanitarnej, bez
względu na czas ich służby,
3)	conajmniej przez trzy miesiące pełnili służbę w forma¬
cjach linjowych w polu, względnie jako ochotnicy po wezwaniu
Rady Obrony Państwa z dnia 3 lipca 1920 r. pełnili służbę
w formacjach linjowych w polu przynajmniej przez dwa mie¬
siące,
4)	conajmniej przez pięć miesięcy pełnili służbę czynną;
b) jako osoby cywilne:
1)	współdziałając (ochotniczo lub w wykonywaniu swego
obowiązku służbowego) z wojskiem w polu, polegli lub byli ran¬
ni, bez względu na czas trwania ich służby,
2)	zmarli skutkiem choroby, nabytej przy współdziałaniu
z wojskiem w polu lub z powodu niesienia żołnierzom pomocy
sanitarnej, bez względu na czas trwania ich służby,
3)	conajmniej przez pięć miesięcy współdziałali z woj¬
skiem w polu, względnie nieśli żołnierzom w polu pomoc sani¬
tarną lub duchową.
4)	conajmniej przez dziewięć miesięcy nieśli pomoc sani¬
tarną żołnierzom w kraju, względnie współdziałali z wojskiem
w kraju w zabezpieczeniu mienia wojskowego;
c) jako cudzoziemcy współdziałali z wojskiem polskiem
w polu.
§ 4. Osoby, którym prawo do medalu zostało przyznane,
nabywają medal na koszt własny.
§ 5. Medal będzie wybity przez Mennicę Państwową.
§ 6. Prawo przyznawania medalu przysługuje Ministrowi
Spraw Wojskowych, który uprawnienia swoje może przelać
na władze mu podległe.
§ 7. Prawo do medalu tracą upoważnieni do posiadania go
w wypadkach, w których wedle obowiązujących ustaw karnych,
wskutek skazania karno-sądowego, następuje utrata orderów
i odznaczeń.
§ 8. Wykonanie niniejszego rozporządzenia porucza się Mi¬
nistrowi Spraw Wojskowych w porozumieniu z zainteresowa¬
nymi Ministrami.
28
		

/Magazyn_127_09_031_0001.djvu

			§ 9. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem
ogłoszenia.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 27 września 1928 r.
w sprawie
MEDALU DZIESIĘCIOLECIA ODZYSKANEJ
NIEPODLEGŁOŚCI
Na podstawie art. 18 dekretu z dn. 3 stycznia 1918 r. (Dz.
P. Nr. 1, poz. 1) zarządza się, co następuje:
§ 1. Na pamiątkę dziesięciolecia odrodzenia Państwa Pol¬
skiego, które, po przeszło 100-letniej niewoli, dzięki krwawym
wysiłkom na polach walk i niezmordowanej pracy najlepszych
swych synów, zostało powołane na nowo do życia, ustanawia
się Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.
§ 2. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodleggłości,
£> średnicy 35 mm., wybity jest z bronzu i posiada na stronie
prawej wizerunek głowy Marszałka Józefa Piłsudskiego, na
stronie odwrotnej alegorję pracy z napisem: 1918—1928.
§ 3. Medal noszony jest na lewej piersi na wstążeczce
z mory szer. 38 mm, barwy chabrowej — po Medalu za Wojnę
1918—1921, a przed orderami i odznaczeniami zagranicznemi.
§ 4. Prawo otrzymania medalu służy tym, którzy pełnią
nienagannie służbę państwową — wojskową albo cywilną, służ¬
bę samorządową albo służbę w innych instytucjach publiczno¬
prawnych w czasie od dnia 11 listopada 1918 r. do dnia 11
listopada 1928 r.:
a)	odbyli czynną służbę wojskową w charakterze wojsko¬
wych zawodowych lub nie zawodowych lub
b)	pełnili faktyczną służbę w urzędach instytucjach pań¬
stwowych, samorządowych lub innych instytucjach publiczno-
X>rawnych, a to przez okres eonajmniej 5 lat, licząc służbę okre¬
śloną w punktach a) i b) łącznie.
§ 5. Medal nie może być przyznany osobom, które w okre¬
sie od dnia 11 listopada 1918 r. do dnia 11 listopada 1928 r.
zostały z powodu popełnionych przestępstw ograniczone w uży¬
waniu praw obywatelskich lub też zostały ukarane sądownie,
za dezercję.
§ 6. Prawo przyznania medalu przysługuje Prezesowi Ra¬
dy Ministrów i poszczególnym Ministrom we właściwym każ¬
demu z nich zakresie działania. Prezes Rady Ministrów i Mi¬
nistrowie mogą to uprawnienie przelać na władze podległe.
§ 7. Osoby, którym prawo do medalu zostało przyznane,
nabywają go na koszt własny.
29
		

/Magazyn_127_09_032_0001.djvu

			§ 8. Medal będzie wybity przez Mennicę Państwową.
§ 9. Wykonanie niniejszego rozporządzenia porucza się
Prezesowi Rady Ministrów oraz poszczególnym Ministrom we
właściwym każdemu z nich zakresie działania.
§ 10. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem
ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów
(—) K. Bartel.
KRZYŻ ZASŁUGI WOJSK LITWY ŚRODKOWEJ
Po zajęciu przez generała Żeligowskiego w roku 1920 dzi¬
siejszej Wileńszczyzny, ustanowiono dla wszystkich tych, któ¬
rzy brali udział w walkach o oswobodzenie tej części Rzeczy¬
pospolitej i wybitnie się w nich odznaczyli „Krzyż Zasługi
Wojsk Litwy Środkowej".
Odznaczenie to nadawane było na wniosek dowódców for¬
macji przez Rząd Tymczasowy Litwy Środkowej, później zaś,
po wcieleniu tego obszaru do. Rzeczpospolitej i rozwiązaniu
rządu tymczasoweggo, specjalna komisja miała prawo do na¬
dawania krzvża.
*
Ostatnie nadanie miało miejsce w roku 1926, poczem ko¬
misja została zlikwidowana i „Krzyż Zasługig Wojsk Litwy
Środkowej" uznany został przez rząd Rzeczpospolitej jako od¬
znaczanie -państwowe.
KRZYŻ NA ŚLĄSKIEJ WSTĘDZE WALECZNOŚCI
I ZASŁUGI
Podczas powstania na Górnym Śląsku w roku 1921 ustano¬
wiona została przez dowództwo wojsk powstańczych zaszczytna
odznaka w postaci krzyża noszonego na wstążce niebieskiej
z białemi brzegami.
Początkowo nadawana była sama wstążka, która noszona
była w dziurce drugiego guzika munduru, dopiero w roku 1931
rozkazem M. S. Wojsk, dozwolono na noszenie na wstążce
krzyża z białego metalu przedstawionego na tablicy, jako od¬
znaczenia równorzędnego z Krzyżem Zasługi W. L. śr.
Rozkaz M. S. Wojsk, tem samem legalizuje to odznaczenie
i stawia go w rzędzie odznaczeń państwowych przed medalami.
Krzyż na śląskiej wstędze waleczności i zasługi nadawany
na, ponieważ prawo do otrzymania go mieli tylko walczący
,był podczas i po powstaniu.
Obecnie starać się o otrzymanie tego odznaczenia nie moz-
w szeregach powstańczych na terenie G. Śląska lub osoby, któ-
30
		

/Magazyn_127_09_033_0001.djvu

			re w powstaniu położyły inne zasługi.
Noszenie gwiazdki na wstążce nie jest dozwolone.
MEDAL 3-GO MAJA
Medal 3-go maja ustanowiony został w roku 1924 przez
prez. Wojciechowskiego i pomyślany był początkowo jako me¬
dal mający charakter odznaczenia, któreby było nadawane
tylko w dniu 3-go maja każdego roku.
Ponieważ medal ten ustanowiony został dekretem prezy¬
denta bezpośrednio przed rocznicą trzeciomajową i nie było
czasu na zatwierdzenie go przez sejm, nie posiada ustawy i był
nadany tylko raz jeden, przeważnie podoficerom i funkcjonar¬
iuszom wojskowym garnizonu warszawskiego.
Pozatem nadawany nie był i nie będzie.
Dz. Rozk. 18/31.
Ustalenie kolejności noszenia odznaczeń.
Wobec tego, że zauważone zostały wypadki noszenia na
mundurze przez osoby wojskowe odznaczeń i odznak nieuzna-
nych i niezatwierdzonych przez władze, oraz fakty noszenia
odznaczeń w niewłaściwej kolejności, podaję poniżej jedynie
obowiązujący wykaz orderów i odznaczeń polskich wg. ich
starszeństwa:
1)	Order Orła Białego
2)	Order wojskowy „Virtuti Militari"
3)	Krzyż Niepodleggłości (z mieczami lub bez)
4)	Order „Odrodzenia Polski"
5)	Krzyż Walecznych
6)	Złoty Krzyż Zasługi
7)	Medal Niepodległości
8)	Krzyż Zasługi za Dzielność
9)	Srebrny Krzyż Zasługi
10)	Bronzowy Krzyż Zasługi
11 i 12) Krzyż Zasługi wojsk Litwy Środkowej i Krzyż
na śląskiej wstędze waleczności i zasługi. (Równo¬
rzędne — nosi się w kolejności otrzymania)
13)	Medal za Ratowanie Ginących
14)	Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918—1921
15)	Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
16)	Medal 3-go Maja.
Pozatem wolno nosić ordery i odznaczenia zagraniczne, po
uzyskaniu zezwolenia w myśl obowiązujących przepisów (Dz.
Rozk. NrO. 9 26, poz. 89), kolejność ich noszenia została usta-
		

/Magazyn_127_09_034_0001.djvu

			łona w dz. rozk. 19'29, poz. 287, art. 11, pkt. 6).
Noszenie przez osoby wojskowe wszelkich innych odzna¬
czeń, poza wyżej wymienionemi, jest niedopuszczalne.
Rozkaz niniejszy polecam dowódcom samodzielnych jed¬
nostek ogłosić w rozkazach dziennych i ściśle przestrzegać sto¬
nowania się dó niego.
Obowiązek 'przyjmowania odznaczeń zagranicznych.
Dz. Rozk. Nr. 9 z 1924 r. nakazuje oficerom bezwzględnie
przyjmować nadane im odznaczenia zagraniczne, ponieważ
zdarzały się wypadki, że obywatele polscy otrzymując odzna¬
czenia niektórych państw obcych, nie przyjmowali ich lub zwra¬
cali odnośnym rządom.
Rozkaz zwraca uwagę tym obywatelom, szczególnie woj¬
skowym, że zwracanie nadanych odznaczeń spowodować może
komplikacje natury politycznej i nakłada obowiązek przyjmo¬
wania odznaczenia obcego bez obowiązku noszenia go.
mrnmmka Główna
		

/Magazyn_127_09_035_0001.djvu

			KSIĘGARNIA
ANTYKWARIAT
		

/Magazyn_127_09_036_0001.djvu

			Rihlioteka Główna UMK
lllllllllllllllllliw™™''
300047598973