Słowo Pomorskie 1935.01.20 R.15 nr 17

)1 



 


DzIsIaj 20 stron 


.. ' 
ł 


Niedziela, 
 _tycznia 1935 


. ...., 


. 


. Nr. .7 


WJdanle 


p 


.M.()
S 


F 


Rok 15 


Toru6. ul. Sw. Hatarz7D7 4 
'!'ele'OD, U.I un. po godz. 11.'ell w ..edzIele I łwI,'a admlnl.'r
cll !111, redakcl1 UI9 


(Dziennik Toro11&kl - Gazeta Toruń..ka1 



c 
I 
I 
I. 

 
I . & 
L 
i 
I 
.
.' 
 I. . 
..' ..-.
. ł ' ,.:
 i 0, 
I 
. '\'7"f.. 
. - . 
. ... 
- 
j . j.i ;.. .... ...."":. 


"'" 
'.ot 
', 


345

.,

; 
'I. 


146 U1' 

.. 
I 
I 
ł 
I 


318 LAT 


.,( 147 LAT 


'»11{ 
I 
I 
I 
I 
, 


. . . -. I C: . 


:-!. 

.. _OJ 


ł:
",
':
 


I 
1200 ..
. '(' 13001308 1400 '. t454 1500 
POMORZE . 
POD PANOWANIEM r 
. POLSKIEM. ... . 
ł' 


lOK 


,..
 l 
'c
9631OOO 
- 



 no 
POMORZE 
ZA CZASÓW SLOWIA
- 
SKICH 


1600 


1700 1772 1800 


19001919 
POD ZABOREM 

aEMIECKIM PRZEZ 
147 lat. 


..:ł 


...... OKUPACIA 
.. KRZY2:ACKA N A POMO- 
. 
 RZU. 


- 
- 


. 
 ,;..
 


: : 



 


J 

!:,:.::::pzieło fanatyzmU, narodowego 
.. 
'.ł .,' , ł..... -" 
" - 
. . -.. ł 
Wboczeale wolsb poJsklego na ""cel energII Rzeszy NIemieckleI I l rOdOWJ'D1 trudnoAct' zagadnienIa sami WscbodnlemL 
Pomone, -'t6rego 15-t.' rOoudet pwtwa pruakiego - w pozycji mil- Wielkopolski w por6wnanl1l z trud- 'Totei w tel sprawie. Jakg4yby si, 
łwltclmy. to ..meal o wyJ,tkow -
J ale JłlezJom.eJ. aleugl,teJ. Na nośclaml, kt6re 1łokCnać' nalelało w bylo bUo glow, o mlD'. fyąo. łaDa- 
IUłpltclu uczuclowem, al. 
6W1ło- tYlD faaatyzmle narodowym lu.no- sprawie PomGrzai nlezem al do maja łyzm uczucia. myłll I woD zdolen był 
ezełnle o nalsUniejezyJD wyrazie re- tel pomarakleJ budowal z niemnieJ- r. t91. (pierwotne warunki pokoJo- mur ten przebl6 taranem argumen- 
a1Do _ poHłyaa}'1llł.:. .r........:;. EZ}'JD fanatyzmem potemy sw6J wy- we) byla nawet rewindykacja G6r- łów zarówno .wlelkbIlJrlJnych, lak 
DzIsIaj rommle to - z wjJ,tklem sl
ek polłtyczny na rzecz wyzwolenia nego śląska. bo na rzecz tej :deml wkraczal,cych we wsZystkie szcze. 
chyba obIQkańc6w poUlycmych, bu- Pomorza Komitet Narodowy Polski m6wily sllnle niemieckie spisy sta- góly zagadnienia. .. ,'.. 
18J",01l w. wschodalch obłokach, w Paryżu. a nast,pnle Delegacla Pol- 
ystyczne ludnoścL Inaczej bylo z Run
" w tea s . oS6b leklelna ba- 
ska. z Romanem Dmowskim na czele. owczesneml Prusami Zachodnleml 
 p p 
czy zupe1D.ych Ignorant6w - caly Nlczem byly na terenie ml,dzyna- jako całością a tem bardzleI z Pru- Iryga niemiecka. wspierana przez ty- 
og61 polakL Kody Polak dzisiaj wie. . · dostwo mltdzynarodowe, a zmlerza- 
CZ8Dł Jest bezpołrednle oparcie Pol- J,ca do utrzymania przez Rzeszt NIe- 
ski o Bałtyk, czemby Polaka byla. Najbardziej w' dziele wyzwolenia Pomorza zasłużeni mlecklJ calych Prus -Zachodnich I 
gdJby Pomorze nie bylo bategralną Wschodnłch. Run" wysunl,ty w o- 

-ł== .ę'1 £;

 -, ij
t
;:
;'
'
£
¥":l 
E.
 EE 
: . I. dlatego wialnie, łe kałdy ue- ..": k'J :;\J.J '"":' gaJ,cego. ai po. 'ToruA . wlQCZ1rle. 
temy . mpltcy Polak ma peln, . . .'; 
J;) '
:.
;."J.I!'-,;N Odzyskaliśmy . Pomorze, zw.łon. 


 p 
giJ
 '
'i:

;

:
i}'
;:( 
t .
E:' . " 'i"", · :i:;
;:; 
; 
......,.8It ...... tak .prGBt.... k ,.- A, łt ," -- " ,
 ',. t
g: :... y

 'j wobec prze''';.'....ch si. ...... t. 
5 5¥ 

:
\lj


 ' ,\,' 
E E::.
 
odzyskanie bylo naltrudnlelszym do ,..,.
,,,.. .uu ". narodowego lego ludności oraz bru- 
zrealizowania posłulatem narodo,,"o- ...,. 
: '.,.. ,"":"i, ni, polityczną, wygrywal,c, fana- 
państwowym polskim w czasie wOl- ... ¥"" '.."'.\.;
' 
. ' tyzm ten patrIotyczny z fanatyzmem 
Dy IwlatoweJI paryskleI konlueaCJI ROMAN 

i
WSKI IGNACY PADEREWSKI I uporem nlemnlelszym. 
 
pokolowef. f . t Na Ambasador nieoficjalny . narodu pó.- Fanatyzm narodowy oiywla ol. 
NI h I wf dzl oC t. ,a- J den z ws
ltwórców Stronme wa - skiego w czasie nie'
.oli Najlepszy. i b I -II ks 1. 6 I d _I. I 
ewa am e, po e e... I" dowo-Demokratycznego, którego głów. najofiarniejszy syn Ojczyzny. \V cza
;le rzym, wat zo
 U nuaC pomor- 
r6d nalz od.zyakal dla wskrzeszoneGo n tm dQ.Żeniem było odzyskanie Polski wojny światowej staneł na służbie. Na- skieJ I dzisiaJ. 'Tylko w pewnych za. 
paatwa polaklego Pomorze wyl.
z- n:epodleglef 
. zjed.ooczonej a opieraj
- rodu b,.ł jednym z czołowych dZlala- ulkach polskiego tycia zbiorowego 
I 4 wI B ł czy 
aiyskiego Komitetu Narodowego, 
D e zł,ki swemu fanatyzmO ,a- cej się o morze Bałtyckie. y y prezet; oddał na usługi sprawy polskiej 5W
 osłabł OQ czy wygasł. Nlechal nikt 
IrlOłycmemu. fanatyzmowi nar
o- Komitetu Narodowego w Pa
yżu. dzia- sławę wszechświatow
 i swój tale

 ale bierze na s,leble roD gaslclela tego 
"'emu w nalazłachetnlelszem znadle- łaj,cego podczas wojny śWiatowej 
 genjalny. lako duchowy wódz. PolonJI fanatyzmu szlachetnego. bo obarczy 
ala tego BIowa. \. obronie Polski wobec mocarstw koall- amel1'.kań
ki
J 
ołał na s
uzb
 wy- si, odpowledzialnoścł, za włelk I 
. c j n ch Szef delegacji polskiej na zwalającej SIę Ojczyzny POCI
ę..ć za , 
Fanatyzm narodowy ludBOlcl p'- y nf y . j Pok .' ur_-.' u. Nie- sob
 wszystkich Polaków w Stanach Przeciwnie, nalety pomorski fana- 
Ko ere'l1c ę 0Jow
 w n "'...... - h. 1 k blst . 
morskiej uratowal t, ziemi, za Cd- bo ł
 ik pol u dyplo- ZJednoczon
c a o oso Y przYJ a- łyzm patrIotyczny o zabarwieniu re- 
16 I zmordowany :JV'wn na ciel '\fielkIego prezydenta Ameryki 
w zaboru pruskieuo od narodow" matycznem o w.yzwolenie Ziem Zaehod- Woodrowa Wilsona w najwyższym ulonalnem krzewl6. pog l tbla6 I 
ek.termlnacJI w warunkach: na'- nich. a zwłaszc
 Pomorza z pod pru- stopniu przyczynił si
 do tego. że wśród wzmacnla6. Polaka 
:!:;A na telll 
trpl4nlellzych. Fanat}'Z1D narodoWY !';klego jarzma niewoli.. Jego podpis słynnych punktó,,: wll90nowskich, okre- dobrz.. 
lada tel . I I _ 1 - . I k .. ślaj,cych cele wOjny światowej, znaluł 
o pomorskiej uUZJ'II1a '., widnieje na traktacie wer:a s Jm si
 warunek o przyznaniu Polsce wol- Pomala. 
wir6d zawieruchy wolennel, kl6ia przymajl)Cym Rzeczypospohtej nego. niczem nieskrepowanego dost.wu 
WYładowała m.k.symum pl'ZJ'gJdata- Pomone. do morza. 
I . '4. 
l '\ 


"' 


,
 


Jllarjan .Seyd.. 


. , 



" .
>>>
tr. ! 
1: 


..8LOWO POIIORSKIB- ałeddela, dnia 21 stycznia tns 


...,.. 


Nr. 17 
--=or 


Powról Pomorza na Oicuzn, lano - la: 
Ukoronowanie prau Daro
owei nołeueń!twB w la
Ofle BfU!kim 
Ska d w,sz'. i na kim sle aDlera'a akcja nieDadleg'ajciawl Ziem Zach
dnich 
L..ł 


lak to sio stało, że b. zabór pru- 
5ki, szczególnie jego najcenniejsza 
c
ść - Pomorze, wróciło na Ojczyz- 
n
' łono' Czy była na naszych zie- 
miach jakaś zorganizowana akcja na- 
rOdowa! Czy też Pomorze zdobyte zo- I 
stało wyłłeznie targami d
.plomatycz- 
n('ffii, a jego ludno
ć w niczem nie 
przycz)"niła się do zrzucenia jarzma 
pruskiej niewoli '! Czy było tutaj pro- 


gramowe d.Uałanie którego cel stano- 
wiła niepodległośĆ" Pomorskiej Złe- 
mi y A jeżeli było, to jakle i przez ko- 
go zainicjowane I prowadzone' 
Takie oto pytania narzucajł) się. 
kiedy przypominamy sobie historycz- 
nł chwilę z przed laty 15, gdy Rzecz- 
pospolita obejmowała władze nad Po- 
morzem. 


Ksiądz wodzem pomorskiego ludu 


boko tkwił lojalizm i ugodoW()ŚĆ w u- 
stroju duchowym społeczeństwa pol- 
skiego w b, zaborze pruskim. o tem 
świadczy fakt, te już w kilka lat póź- 
niej idea wszechpolska, z niepodległe- 

o ducha ROdzona, stała się wła.snościlł 
polityczno - morain". wszystkich Pola- 
ków nietylko w Księstwie, ale i na Po- 
morzu i wśród dzjałat:zy ślłSkich. Pra- 
ca obozu Narodowej Demokracji (w b. 

aborze pruskim od r_ 1909 nazwa: Pol- 
skie Towarzystwo Demokratyczne) nie 
f}jfraniczała się zgoła do działalności po 
litycznej, lecz obejmowała również wy- 


Historja ruchu narodowego na Po- że gdyby nie kslłdz katolicki, lud po- 
morzu jak i w całym b. zaborze pru- morski nie ostałby sle przy poiskOlIci, 
skim jest ooecnemu pokoleniu niestety Pomorze nie byłoby dzl' polskie. Jest 
już mało znana, a znaczenie jego jest szereg pomorskich kapłanów, którzy 
miaDOwicie przez inne dzielnice zbyt prowadzili akcję narodową. zorganizo- \V poczłtkach wojny głównetD za- 
jednostronnie oceniane jako wysiłek waną. i celowI) na pewnych odcinkach daniem politycznem Ligi Narodowej 
prawie wyłłcznie na polu walki gospo- i tej pracy specjalnie się poświęcali. zaboru pruskiego było dołożenie wszel- 
da.rczej. Tymczasem walka gospodar- Ale obok tych wybitnych ka.płanów - kich starań, by społeczeństwo nie za- 
cza b)-ła tylko jednym z odcinków tego generałów do walki o polskość stawal angażowało sle nlezem 'PO stronie NIe- 
ogromu zorganizowanej pracy narodo- każdy najskromniejgy ksił)(lz z same- miec i ich 8Ojuszników. W pracę te 
wo-niepodle
łoścłowej na naszych złe- go Instynktownego poczucia narodowe- włożyła Liga Na.rodowa wiele upału I 
miach, bo obok akcji gospoduczej szedł go obowił)Zku i za punkt obywatelskie- energji, ale cel swój osiKI&. 
odcinek polskiej oświaty ludowej. pol- go honoru stawiał sobie, by jego pa.raf- Od 8&IDego też POCZl)tku wojny świa 
skiego wychowania fizycznego, budze- janie po polsku czuli, mówili i się mo- towej Liga Narodowa zaboru pnu;kiego 
nia szacunku i ukochania dla narodo- dlili. szukała kontaktu z rodakami za kor- 
wych świętości, nauki polS'kiej historjl Tej oto szarej pracy pomorskiego donem, by z nimi uzgodnić plan 1 me- 
itd.. -obejmujec całokształt zagadnień duchowieństwa, będę.cego w czasie nie- tody dzłałanta. Było to zadanie naJ- 
n
'yeh i społecznych. Ta za' wolt niemal wyłłcznym reprezentantem pierw bardzo utrudniO'lle, ale rycbło do 
wS?:echstronn& akcja budz.ę.ca i podtrzy polskiej Intęli
encji, rzec śmiało IJlOŹ- ł szło do takiego 
spółdzłałania. które u- 
muję.ca polskość, oparta była jako na na, zawdzięczamy, że odrodził się duch trzymano do konca wojny. W r. 1916 
głównej podstawie: na przywitzanlu do narodowy na Pomorzu i że go nie powstało z inicjatywy LIgi w Poznaniu 
K
cioła i duchowieństwa, które lud po zmć
ł potężny 
. ... Koło Międzypartyjne, obejmujl)ce ŚIl)!!k , 
morski zachowało w wierności do wia- . - 
-- --- - - 
ry świętej a przez to i dla polskości. 
Kapłani byli u nas niety]ko pasterzami 
owieczek w znaczeniu relIgijnem, ale 
najofiarniejszyml I D&jmQdnejszymi 
przywódcami polskości. 
Praca narodowo--niepodległościowa 
na P01DOl"ZU nie odbiega wiele w swym 
historycznym rozwoju od analotrlcznei 
dzialalno&cl w Wielkopolsce. Wszak 
Poznań był duchowł stollcł zaboru 
prusk1
, . której szły dyJ'ektywy nie- 
tylko n& KSłtstwo. ale i na Pomorze. 
jak również na ŚIQ&k. Tylko, że teren 
pomorski był stokroć trudniejszy, w In- 
nych żył warunkach, i dlateso motna 
powiedzieć, że j8lŻeli wielkł jest zasługa 
polskiego duchowieństwa. w całYDł za- 
borze pruskim w dzle]e wyzwołenla 
tyeh złem. to mówiłc o wyzwoleniu Po 
morza, trzeba. stwierdzić bez przesady, 


bitnie dziedzioy kulturalnł, ośwlatowt. 
gospodarczę., wychow
wcz, i s
eczllł. 
podkreślajłc wszędzie meprz8jednan, 
myśl narodowł l niepodległościowo.. 
Toteż. 
dy wybuchła wojna świato- 
wa w b. zaborze pruskim całe społ.. 
czeństwo Ża wyjl)tkiem R'arstki piłsud- 
czyków (Młoda. Polska) i ugodowców - 
konserwatystów stało zdecydowanie w 
zwartym froncie antyniemieckim, a tak 
że - tu już za jedynym wyjl)tklem u- 
godoweów - na gruncie niepodległo- 
ściowym. 


Podczas wojny światowej 


Zima zagraia zdrowiu dzieci 


święcone temu zaR'adnleniu, a konklu- 
dujłce w tezie, że wojna, któraby nie 
zakończyła się podcięciem Prus na 
wschodzie przez dezaneksję złem pol- 
skich, byłaby dla narodów sprzymierzo- 
nych w praktyce wojn!) przegranI). 
Reprezentant zaboru pruskiego u- 
trzymywał też z ramienia Komitetu Na 
rodowego POlskiego stosunki z krajem 
za pomOCł emisarjuszów, przybywajł- 
cych do _Szwajcarjl z różnych dzielnic 
Polski. Podróże te emisal'juszów były 
często JOłłczooe z wielkiem niebezpie- 
czeństwem, a czasami wymagały odwa- 
gi wręcz bohaterskiej. zważywszy, że 
wywożono do Szwajcarji wiadomości 
nietylko w pamięci, ale - gdy to było 
nieunlk:nione - i na piśmie. 
Tak było w najcięższycb okresach 
wojny. .Gdy szala walk gi
antycznych 
przechyliła siQ latem roku 1918 na ko- 
rzy'ć armij sprzymierzonych, progran1 
wyzwolenia ziem zaboru pruskiego, 
przez Komitet Narodowy Polski od po- 
cZłtku postawiony z calł siłł i wtła- 
czany z uporem w umysłowość koe.li- 
cyjnego świata politycznego, przedsta- 
wił się ocZ9m 8połeczeństwa naszego ja- 
ko cel bliski już zupełnie, do którego.., 
IŚĆ należy bezpośrednio. ., 1 . 
:: -. W poczl)tka.eh patdziemika Między- 
partyjne Koło Polityczne uchwaliło 
Przystłpić bezzwłocznie do organizowa- 
nia tajnych Komitetów Obywatelskich. 
przygoto\Vujłcych kadry administracji 
pa.i1stwowej oraz kadry wojskowe. Ko- 
mitety powstały w Poznaniu i na pro- 
win
ji, wszQdzie obejmujłC ludzi wszyst 
kich ugrupowań politycznych. Gdy w 
I Wielkopolskę i Pomorze, a grupuJłce w Niemczech wybuchła rewolucja, Koml- 
sobie wszystkie te odłamy .połeczeń- tety Obywatelskie, za przykładem po- 
stwa. które stały na gruncie zjednocze- znańsklego, ujawniły się i przybrały na 
nla l niepocll(!f!'łości Polski. Koło MIe- zwę Rad Ludowych. 
dzypartyjne to był niejako rzł)(l społe- Wysiłek ich szedł w kierunku spo- 
czenstwa polskiego, żyjtcego w pru- łecznego rozdwojenia zbiorowości nle- 
sklej niewolt, rzł)(l, który przygotowy- mleckiej, a utrzymania Qlt'ółu polskiego 
wał przejście do wo]
cl ])Olitycznej. w zwartości na gruncie dłŻeń wyzwo- 
Rychło "Ugowcy" zaboru pru&klego lenczych. Opanowano przedewszystkiem 
nawipali kontakt z politykami polski- rady robotniczo - żołnierskie. W po- 
mI. przebywajtcymi w Szwajcarjl. Wy- czątkach zaś grudnia sejm dzlelnloawr 
słali do Lozanny Marjana Seydę, który powołał wśród eJUpzjastycl.nego na- 
tam zajł)ł stanowisko kierownika Cen- stroju Nacze]nt Radę Ludowł. jako kie 
tralnej Agencji Polskiej, gromadził spe- rownłczlł władz
 polsk.. z której rtk 
cjalnle i opracowywał materjały, doty- p6tnieJ wła ..Ił la poprzez mini- 
CZłce dzielnicy naszej, reda
ował me- 5t stwo J. dzielnicy pruskiej na rzł d 
morjały l większe prace polityczne, Jo. polski 
 - &ni wie. 
. . · f 
Temi oto drogami _ło społeczef1. 
1a ej narodziła !l1
 wolna Rzeczpo- 
stwo zaboru pru!!tklego do wolnej PołO ' 
lIta z dostępem do Morza. 
ski. Szło przez lat dziesilłtk.1 twardego 
borykania się z systemem pruskim I ży- . 
wlołem niemieckim na wszystkich po- . '.,- 
lach życia publtcznego. A zaszło, po- 
nieważ nietylko nauczyło się skutecznie 
bronić, ale umiało prowadzić takź0 
śmiałł kontrofensywę politycznI). Za,: 
szło, ponieważ od chwłlł odrodzenia du 
cha narodowego nie było pokolenia, nie 
było uświadomionego Polaka, któryby 
na moment zapominał, że najwyższem 
dobrem na ziemi jest praca dla Naro- 
du. Nauczyliśmy się tutaj w ciężkiej 
szkole niemieckiej praco tę prowadzić 
rozważnie I systematycznie I dlat8R'o u- 
sun
liśmy przeszkody, które dla wielu 
wydawały się nieprzebyte. Nauczyli- 
śmy się pracować cicho i bez rozglosu, 
ale to przecież nie może stanowić na- 
Dążenie do niepodległośd przed wojną :
t ':

l
t
:ZI

ł:

ł:N


h d3; 
. twierdzenia, że nam wolność politycz.. 
RY
hło powstał w zaborze pruskim, rewolucyjne, bo - deżenie do odzyska- na dostała się w darze. Bo prawda 
z. inicJatywy centralnego komitetu Li- ' ni a niepodleglości politycznej. jest tylko jedna: wolność Pomorza j t 
81 Na


j. w 
ar.szawi
, zawiłZek Propaganda pełnej wszechpo19klej owocem doJrzałości politycznej wodzów 
orga
lzacJl J
J dZlelmcowej, której kie- myśli politycznej, buntu pr
eciwko pomorskiego ludu, jest wieńcem tej dzla- 

mctwo UJllł w Swe ręce komitet kra- wszystkiemu, co pruskie i niemieckie, łalnołci wszechs1l'Onnej, jaka we wazJat 
}OWY: w 
ozna.nlu. W r. 1903 poczęto w propaR'8nda myśli niepodległej 1W..pG- kich działach życia polski8R'Q pod zabo- 
kO[D1tecle kr
)Owym Ligi pracować nad r.zęla sle w b. zaborze pruskim bezkom- rem pruskiD!' rozwinięta została z Jnl- 
sformułowa!llem szcZeKółow(!f!'o progra- Promlf!O'WO od r. 1906, kiedy w!'lzechpo- cjatywy obozu narodowego. ! pra'Wdlł 
mu Stronmctwa DemQk:ra\.yczno - .Na- 1 Iacy zorganizowali w Poznaniu towa- jest, że ta właśnie d
a, jak". społe- 
rodow
 pod panowame
 prwtk
em. rzystwo wydawnicze "Nowa Drukarnia czei1stwo zaboru pruskiego było sobie 
Prol!'r&m ten wyszedł druk
em w mele- Polska", które przejęło "Orędowni.k" od obrało w djJżeniu do wolności, była je- 
R'8lneJ broszurce w r..1905 J Kłosił, jak ludowca Szymań...ki
o 1 p6tniej !'Itwo- ( dynie słuszną., że żadna inna pollt.yka 
na ówcze!ilOe stosunk
 pogllłdy wręcz rzyło "Kurier Poznański". lak niegł
- nie była.by zdziałała.te
o, iżby z wOjny 


Częste mrozy, slota i nIepogoda / sZegO ze wszystkich tr6deł w wIta- 
e, powodem przeziębIeń. DzIeci s, miny A i D, a takie w hlpofoefity 
na to szczególnie narażone, gdyż bez wapnia oraz sodu, wzmacnIajęce 
względu na pogodę musz, odbywać Jtościec dziecka,. Dlatego też "" przy- 
SW'ł, nieraz daleką drogę do szkół. padkach osłabień, krzywicy, Bkrofu- 
PńetfębieI)Iai kaszel wywołać mog, łach t .anemJt, Bmu18Ja Tranowa f. 
poważniejsze Sl11o
en1a. I powikła..: 
cotta daje dobre wyniki. 1eet ona 
nia.. Należy temu t&pobieg8Ć przez: przyjemna w sm u, łatwo przys
a- 
wzmocnienie i uodpornienie orga- ja]na, pobudza apetyt i powoduje 
nizmu dziecka, stosujęc Emulsję }Jrzyrost wagi dziecka. przy zakupie 
Tranow, f. Scotta. Ogólnie bowIem oależy żądać oryginalnej Emulsji 
wjadomem jest, że Emulsja Tranowa Tranowej, wyrobu f. Scott & Bowne, 
firmy Scott & Bowne, zawiera czysty S. A. ze znakiem ochronnym ..Rybak 
wycięg wątroby wątłusza, najbogat- z wątłuszem na plecach". (kUlU 


Ku końcowi 19-9o wieku 
Młacle pokolenie podejmu je nich wszechpolski 
Tak oto w krótkich zarysach moł:na mi zagadnieniami poIityc;e;nemi ze sta- 
scharakteryzować odrębność akcji na- nowiska niepodle
łościowego programu 
rodowó-niepodl
łośc1owej na Pomorzu tajnej Ligi Narodowej I podległego jej 
Poza tem biegła ona równolegle I \\' Stronnictwa Demokratyczno - Narodo- 
kisłem. KeBPOlenłu z &kcj, w Księstwie. wego w b. zaborze rosyjskim. "Czerwo- 
Cbcę.c dotrzeć do samych POCZłtków 
 Róża" przygotowywała w gimna- 
ł tródeł ruehu idoow8R'Q w b. zaborze zJa.ch 
 pruskiego m
odzieńców na 
pruskim. który dłŻYł do niepodległości p6zni
Jszych członków taJ.n
go wszech- 
Polski, tneba się myślł cofnl).Ć wstecz pols]uego Z
łZku Młodzlezy Polskiej, 
do ostatnich lat minionego wieku, do 
 zw. "Ze
u 
 uniwersytetach, a tak- 
tego, 00 wówczas działo się w najmłod- ze w semmarJa.ch duchownyc
. - 
szem pokoleniu, sledzłCem jeszcze na W!'Izec
pol!!kl ruch "zetowy zapano- 
lawach szkolnych. wał w kIlka lat całkowicie w
ód stu- 
. dentów zaboru pruskiego. Z Jego sze- 
. Był 
 okres, kiedr ł:uc
 1!szechpol- regów najwy1itnlejsl członkowie powo- 
ak!. staJłCY na RTWlcle IdeI lllepodległo łani Z08tali stopniowo do Ligi Narodo- 
'CI Polski, zaczl)ł się rozprzestrzeniać wej, organizacji już obywatelskiej. 
na wszystkie dzłel
lce poł
kie. i 
j. .,zetowcy" rozpoczęli swe idee wszech 
stanowł8ko wybitme antymemleckJe. polskie I niepodległościowe rozgła.szać 
Ruch ten objtł w Pierwszej Unji najpierw przez "Dziennik Berliński", 
młode pokolenie. W gimnazjach zabo- zacz
]f wydawać broszury propagando- 
ru pruskie
 istniał w klasach wyż- we (pierwsza: ..Ieden na.ród - jedna 
!lzych tajny Zwił)Zek Kółek GlmnazjaJ- myśl''. pióra Marjana Seydy). Starsze 
Dych (pó£nlej: ZWitzek Tow. Tomasza społeczeństwo ruchowi temu było po- 
Zana) o charakterze ogólno - patrjo- cZl)tkowo zdecydowanie przeciwne, u- 
tycznym, poświęcony nauce hlstorji i w8Żaję.c "zetawców" za awanturników 
literatury polskiej. W łO'llie t
 ZWiłZ- i nierozsl)dnych marzycieli, kiedy jed- 
ku powstała na. dwa d
 trzech lat przed nak .,zetowcy" zapoczłtkowali z powo- 
końcem minionego wieku konspiracja dzeniem ruch odrodzenczy na ŚIQSku, 
ścłśle
sza pod nazwł "Czerwona Róża.&& idee ich znajdywały coraz szersze u- 
(
 zJ
zda.c:h poznawano się po czerwo- znanie, i działania, zmierzaj
e do nie- 
n
J r6z:y w butonierce!. Ta oto organiza- , podl8R'ł08ci Polski przesuwały się sku- 
cJa miała już wyratny cbarakter ideo- tecznle z terenu akademickiego na 
logiczny, zajmowała się na.jOfl;ólniejsze- grunt pracy obywatelskiej. . 


..'.' . .;... . 
. .-. 
. 
- 


-:'":-. 
-;. 


--"'- 


- .. .......-'! 


"osM._ ). 


..
 


, 
i.. 


. .: ,. 


."'1---" 


-..:... -....:;-

. :.....,,".
 


filo ..: 


- :..". ... 


. -. .)- 


. 
..: 


-- u -..:._ 1,.. 


. 
. 


.. 


., l. l.
 


" \ DR. l\IARIA
 SEYDA - . . 
_Jlonek, Senatu RzplJtej i redaktot' na 
tzelny wydawnictw "Kurjera PoZ S ń. 
Itkiego', Podczas wojny światowej . 

l!clLa
 do Szwajcarji jako łl)cznik . 
'cczenłtwa b. zabcru pruskiego z !{o- 
Jn.łtetełn Narodow}'m, któr8R'o stał się 
'wybit ym członkiem. Zabiegom jego 

"'dz 
czamy udowodnienie wohec k08- 
... licji DOlskości romorza.
>>>
Nr. 'f1' 


- 


..BLOWO POKORlllnZ- aJecldela, dnia 21 Iłłycmla 1t3
 


Str. 3 


Ten, którego armja przyniosła Pomorzu wolńośt 
Generał Ille' Haller ogowiada.... 


udekorowane nagaml o barwach narodO- \ Niemca. Przykład taki podzlaJal śwfetnfe; 
wycb, wzdłut ulic ustawiły się dłu
e szpa ?O wyjściu z wi-:zienia Niemcy zmienili 
lery toruńczyków. swoje zapatrywania, przekonałl Eię bowiem, 
K . h ł ed poro ni.k wielkie te władzę polską tak samo trzeba szano,,'ać, 
ODDO zalec a,,?ID k . pn M . kołaJ . a K o p ernl- jak dawniejszą władze proską. 
go astronoma POlO legO I - L . t I ł 
ka. gdzie złotyłem wicnlec. Następnie ud&- acz Ole ylko mU6 a e.m wprowadzat DA 
łem si
 do praeta.rego ra.tu8Z& toru6ekiego, Po
orzu władze polskl
. Spoczywał Da 
dzie odb}.wało sl-: oficjalne przyj-:cie. mnIe jeszcze j
en 0ł?Dwlą.z
k: musiałem 
g torować drogę JęzykowI polskIemu. W król- 
- Z balkonu pnemówlłem do zgromad'z.o- klm czasie poznikały niemieckie napisy. 
nych tłumów i \Wniosłem okrzyk na cze.ść 
zmartwychwstał
j Ojczyzny. Tłumy samo- 
rzutnie odśpiewały pieśń "Kto się w opiekę". 
Ten odrocb głębokiej wiary i rcligijnośc:1 
ludu pomorskicgo wywarł na mnie głęboki!' 
i n!ezapomniane wratenle. , 
A tymczasem płynęły radosne' dla całej 
Polski dni. Obejmowanie Pomorza odbywa- 
ło się spokojnie według usta.lOD8f10 przez 
władze planu. Natychmiast po objęcIU wpro- 
wadzono wElzędzie polskie władze pollt}'cz- 
ne, które ściśle i barmoDijnie pracowały z 
władzami wojskowemi. 
Niemcy na Pomorzu rótnie byli nastro- 
jeni wobec nowych panów. Większość I 
nich .tarala się okazać swoją lojalność wo- 
bec Polski wszelkiemi sposobami. Nieprzy- 
chylnie, a nawet wrogo, do władz polskich 
. . . odnosiły się tylko pewne sfery, rekrotujące 
Z okuji 16-tej rocznicy wkracza nia woj s k p o la k i c b na ziemię się z przYbyszów z głębi Niemiec, a tworzą- 
pom0!8kł. udał aiQ wSJ?Ółpracownł-k naszeJ redakcji do gen. Hallera w Gorzu- ct' na PomomJ element urzQdniczy. Jawnie 
eboWJe, który mu opoWIedział swoJe wapomnienł-a z czasów, gdy no. czele wojsk okazywali swoje niezadowolenie i dlatego 
polskł-cb obejmował Pomorze, przyznane traktatcm wersalskim Polsce tet. wydalem polec
ie ta.ndarmerji woj&
o- 
. weJ, by bezwzględme zmuszała wszystkIch 
W dni.. 20 stycznia przybyłl'm do Toru- I dr. pOIłucbu dla nowei władzy. 
nia. Mój przyjazd zamienił się w jedną Byłem naw&t zmuszony wydać polecenie 
wielką, manifestacjQ. Miasto było bogato aresztowania jednego I ck'ugiego urzędnika- 


Skromny, szary dworek w ct
e) pomorskiej wli Gorzuchowo. 
Tu mieszka gen. Haller, BłękItny 'Yódz, twórca wojsk polskich we Francji, 
bohater walk pod Warszawą w p a l1'l1ętnych dniach sierpnia 1920 roku. 
tyje dziś w spokoju, zdala odgwaru tycia codziennego, zdala od walk I 
rozgrywek partyjno-politycznych. 
Bo czem gen. Haller dla całej Polski a szczególnie dla Pomorza? 
To Ideał. ry
erza bez skazy! orędownik Wolności i Niepodległości, którego 
..ojska w mIesIącach styczniu I lutł'm 1920 r. obejmowal}. odwiecznie polskie zie- 
mie Ml'
twlna I dokonały zaślubm Polski z Bałtykiem. 
Mieszkanie gen. Hallera to bez

n Ile muzeum pamiątek walk o niepodle- 
gło'l Ojczyzny na fron
ch w R.oSJI, Francji. i Polski. Sztandar z pod Kaniowa, 
proporczyk amerykat\aklch oddZlał
w polskiCh, fotograf je formacyj legjono- 
wycb. z
Jęcia z o
re
u tW0ł:zema. woj.sk pols
lch - walczących po bohater- 
sku r
lę przy ra.Dl1emu z wOJskaDll 
Juszl1iczki naszej, Francji - wszystko 
to budzi w nas nlezatart
 wspomme Dla wielkich dni. Nic znano wtedy stron- 
nict".. n!e -oyalczono poml
dzy sobą, znano tylkc Polaków, dątącycb do Niepod- 
legło
ci I ZJednoczewa OJczyzny. 
przecbodzlmy d
 drugiego pokoju. Obrazy zawieszone na ścianach przypomi. 
n
j
 na
 stycz!lń I luty 1920. r. O
razy Mokwy, Szwocha i Nałęcza przedsta- 
wIaJą piękno zIemi pomorskiej. C811n
m dokum
ntem jest obraz wielkiego ar- 
tysty - malarza 'p. Fał
ta, przedsta Wlający wYJazd gen. Hallera pierwszym 
statkiem polskim "GWIazda Morza" na wody Bałtyku. 
Oto 'wiat Błękitnego Wodza: tyje wśród tych bezcennych _ nietylko dla 
siebie, lecz katdego Pol
a - pa
ią tl'k, świadczących o wielkich czynach, bo- 
haterskich zmaganiach 1 zwycięaklch walkach, którym przywodził On, Błękitny 
Wód%. 


"zaraz po zawieszeniu bronI. Jut Jesie- 
ni. 1918 r. czyniłem przez Komit
t Narodo. 
wy w Pary tu starania, by uzyskać zgode 
aljantów na powrót Armji Błękitnej do 
Polski drogą morsk" przez Gdańsk. Nieste- 
ty wszelkie moje zabiegi spełzły na ni. 
czem. powrót mój do zmartwychwstałej Oj 
czymy odbył się drogą kolejową pl"Zez 
'\iemcy. 
Za to jednak. danem mi było wkroczy t z 
wojskiem mojem do tej ziemi odrodzonej 
OjayzDY, którą zawsze uwatałem za na!- 
cenniej.zą perł, w koronie pdskiej. 
przygotowania do objęcia Pomorza roz- 
pocz
ły ;ię dość wczdnie. Jut jesienią 
1919 roku, gdy na Pomorzu hulały jcszcze 
w najlepsz) oddziały szturmowe rótnycb I 
,.Grenzschutzów" w Skier .j'Jwicach w szla- I' 
ble frontu pomorsk. razem z szefem mego 
 
fzlabu pik. Nieniewskim I Jego zastępcą.'. 
ppłk. lwanowsklm omawialiśmy wszelkie l , 
szczegóły przejęcia dzielnicy nadmorskiej 
z rąk zaborców - Prusaków. 
Ze Jkiermewlc CI
8to wyje!dtalem do - _.; --,,-' 
WUiIZ&wy, gdzie odbywałem długie konfe 
rencje l: ministrem bylej dzielnicy pruskiej 
Wlad)..ławem Seyd.. Na konferencjach 
t}.cb ustaliliśmy współdziałani o władzy po- 
litycznej I władzą wojskOwą, przyczem za- 
rezerwowałem dla władzy wojskowej ape- 
cjalne prerogatywy_ 
Tak przy wojewodzie pomorskim, Da 
którego upatrzono 'p. ł.a8Sewakiego, oraz 
przy wszystkich starostach pOwiatowych 
mieli urzędować oficerowie & moich puł- 
ków jako władza bezpleczeństwL 
Tu w Skierniewicach przygotowano u- 
kład ml-:dz1 polskim sztabem generalnym 
a dowództwem armji niemieckiej, at wresz- 
cie nadeszła dla Das i dla ludności polskieJ 
POltlorza radosna ebwila: 
Nacae1ne dowództwo wojsk po1akieb wy 
dało rozkaz, b)' oddziały moje etapami roz- 

ły obe'mować Pomorze. 
Akcja miała slQ rozpoczą6 17 stycznia 
l
 r. Rozkaz dokładnie przewidywał ja- 
kie rojony winny być zajll:lte, w którym cza 
IIle winny byt opuszczone przez wojska nie 
mlecklo I w jakim czasie winno D<ąpl
 
przejęcie władzy przez Polskę, 
Wted)' wydałem rou.... by do prz)'lzłej 
stolicy Pomorza wmaszerowała jako pierw- 

&a dywizja pomoraka, która wtedy wła- 

nle formowała slQ w Poznaniu pod dow6d1 
I
.m pułkownika Skrlyńaklego. Dywł-zja 
miał... maazerowa6 do Torunia pnez Ino- 
wrocław I Gniewkowo. Zgóry przewidywa- 
lem, te wOjaka niemieckie nie będą chdały 
dobrowolnł-e uetąpić I będą próbował)' sta- 
wiać opór, dlatego tel wydałem rozkaz. le 
nalety poał!2pować naJbezwzgl,dnlej I ła- 
mać WIzelki opór. 
Moje przewld)'wanla 81, sprawdziły. 

dy oddziały nasze zbUtały elę do Gnl':w- 
.owa, plerwezej mlejscowoAcl, któr" miały 
zająć, zOltały przywitane ogniem karabino- 
wym. Wywiązała slQ krótka, Iccz zach:tR 
k'a!ka. Opór w krótkim czasie został "II 
wldow
ny _ wróg umknł.ł czemprędzej, 
W cZlI;Ble walki polcgł jeden z ułanów po- 
morskiego p
łku jazdy. Odtąd na całem 
Pomorzu Niemcy nla próbowalt stawiAĆ 
nam wi-:cej zbrojnego oporo. 
Dnia 18 etycwa 1920 r. dywIzja 'fI1'mor- 
ska wkroczyła do Torunia prlyjęta pntu- 

<YCZnio przez ludn06ć 
ł-&IIta I d-r!ffi 
teinbornem jako komlaarycznym ł-urmi. 
strzem na czele I olcoliczne oby\\.atellltwo. 
ni Poza dywizJą pomorak.. wkroczyła rów- 
có et na Pomorze moja druga r1ywlzJ:J. strzel 
w, ktOr, formowałem we Francji, a kt6- 


 po .powrocle do kraju ,-ostała pr1.
mia- 
, wa-na Da 11 dywizję. 
Obejmowanie Pomorza postępowało na- 
r
ód l etapnmi zgodnie z wytycznemi, ueta. 
em rozkazem naclelnego dowództwa. 


-..: 
 . 


.-..-"1 


, . 
."\ 


. '
 
..."T. 
\'".. ..' 
.
 . 
.... ., 
.'. 


, ? 


ot: .. 
,. :....- 


..'l- 


.';0 


. .. .. - .. \. 



. i. 


" , 
..
.\''-:'. 
 


..-:.... 


. , 


...
.: 
.",, 
-. 
 .. 


./ 
/. 


-
\t.. .-.. . 



. 


..".., .. ,:'" 


.. .. " 



... :... . 



 ....
: 


. 
 
 :... 
..;/
  

 
'.. 


:j;' 


GEN, lÓZ.EF HALLER 
w gabinecie toruńskiego sztabu generalnego w stycZlliu 1919 r. 


I'J 
Wisi a, królowa rzek polskicb. /qczy ściśle Pomorze 
z Polskq, zaś Polskq z morzem naszem - Baltykiem. 
Pomorzanie i Kaszubi, którzyście, silni wiarq w spra- 
wiedliwoś
 Bożq. trzymali wiernie przez dlugie wieki polskq 
straż u Wisly ujścia ; na wybrzeżacb morskicb. w TS-tq 1'0- 
cznicq przejścia tycb odwiecznie polskicb ziem z powrotflm 
pod władanie Narodu pOlskiego przez icb prawne wcielenie 
do Rzec%ypospolitej naszej. ś/ti Wam z gltibi serca pozdro- 
wi/mitl. pamititajqc o Waszycb wielkicb zaslugacb i majqc 
jeszcze w oczacb Wasz szczery zapal. z jakim witaliście 
sztandary polskie, woj$ka i w/adze Rzeczypospolitej naszej. 
na którycb cztlltl dantlm mi by/o dokona
: aktu polqczenia 
tycb zitlm z MacitJrzq oraz zaślubin Polski z Ba/tykiem, 
od którego już żadna $ila nas nie odepcbnie. 
Tak nam Boże dopomóż! 


. 
w (aO,.zucbow/
 powiatu chelmif/lskiego 
w atyc
nlu 1935 r. 


Prz,. chorobaoh krwI, 061'11,._ I ... 
woWJ'cb osiągamy przy stosowaniu natu- 
ralnej wody gorZlkiej Fraac:Uzka-JózeIa ,. 
gularne funki:jonowanie narządów Jf'8IWł. 
nia. Zalecana przez lekarzy. k1213 


Urzędnicy niemieccy teraz dopiel'o zro- 
zumieli, te Pomorze nalety do Polski i 
tłumnie zaczęli opuezczać ziemię nadbal- 
tycką. 
Najwięcej zatartym tywiołem wśród nie- 
mi&cklcb sfer urzQdDlczych byli kolejarze. 
Pewnego dnia otrzymałem wladomoś
, te 
kolejarze tczewscy przygotowują wlelkł. 
akcję ubotaioWą. Ubiegłem leb plany; 

.6Ze1kle objekty kolejowe w Tczewie z me- 
(lo rozkazu zostały obsad%one przez])e,.. 
taljon wojaka. To pod'ZiaJeło: energiC'lS1e za- . 
rządzenia zniweczyły wer:elkie próby sabo- 
tttu i oporo wład%y polsldej. 
Mimo to pra.sa. niemiecka pr6bowaJa 
zwałczać rzł.dy polskie na Pomorzu i 
,... 
dZ8Ć Polskę wobee Pomorza.n. 
Tak np. ,,Danzłger Zeltung" staJe SiZka;. 
lowala 
 polski, wojsko I naczelnika 
pa'68twa. Wkońcu byłem zmuszony odebr&a 
1zi&11Dikowi debit na terenie Pomon;a. 
Niemcy e.t.aIi się teraz potulni
 WysłaJi do 
mnie jednego z redaktorów, którego Jednak 
nie przyjąłem. Dopiero po miesiącu, gdy 6i, 
pnekonałem, te nastawIenie ,.Danziger Zei
 
tung" się zmieniło, przywróciłem Jej debit. 
Jeszcze bezczelniej postępowała prasa nie- 
miecka w Toruniu. W "Thorner Zeltung-4 
pojawiały się stale polakotercze artykuły
 
;Vkońcu byłem zmuszony wydać zakaz wy
 
dawania gazety, lokal redakcji i wydawJ]ic. 
twa oplcc-z:ętować, a jednego J redaktorbw 
osadzić w więzieniu. Nie trwało długo, a. 
aresztowany złotył na moje ręce de}daradt:. ;. 
te odtąd będ
e lojalnym obywateJem pOl4 ' 
s'k im. 
 ." "' ..... 
 ... . . ..... . . ..
..... 
Lec
 .. Zblitlii' 6i-: najpięk.nf
j8zy '" 'dz!ęi\. -. 
dziejach odrodzonego Pomorta. BY1 to dzie1S 
lO luteg;; 19ro r., w którym Da6tą.pł
 ... 
ślubiny Polski z Bałtykiem.. . 
W dniu tym w porcie puckim odprawił 
urocz
.stą Mszę św. ks. płk. Wrycza I wy- 
głosił. patrjotyczne kazanie. Kastępnie pod
 
11 p:sa.IIśmy akt zatilubin Polski I: morzem. 
Dokument podpisali oprócz mnic mlni...ei' 
spraw we?"Dętrznycb, pbfnlej&zy Prezydent 
Rzplitej, Wojciechowski, dow6de& iJkregu 
generalnego w Grudzi
 gen. LamezaD, 
admirał Porębski i woj. ł.aszeW6ki. 
Kulminacyjnym punktem historycmeJ 
tej cbwili było wrzucenie przezemnie do 
morza _ pierścienia platynowego, którycb 
d
"6 złotyła mi w darze PolOJ1ja gdańska - 
jako symbol zaAlubin Polski z Bałtykiem 
po wiecZo11e czasy. - 
W cbwUę pótniej wzniosła się na muz- 
cle bandera po1ska, a WŚT6d okrzyk6w na 
czeić Rzeczypospolitej i buku dział polski 
marynarz prują,! strat nad Bałtykiem od 
rybaka - Kaszuby. 
W dniu tym padał deszcz, w.yscy ..,... 
bacy twierdzili, te jest to dobre omeo. - 
Następnego dnia udałem się po raz pierw- . 
6Ky nA pełne morze na statku ..Gwiazda 
Morza". Na statek wwoiadłem razem z inny.. 
mi we Wielkiej Wsi, tam. gchie dziś jest 
wybrzete Hallerowo. -_ 
Wśród szumu fal słysZ4!'liMnY zdala pleśń 
"G,,'lazdo Morza", którą . Apiewała zgroma- 
dzona na wybrze!u ludnoAć kaszubska. 
Gdy przybiliśmy do brzegu odbyło si. 
pn)'j
i. przez ludność kasEubsk_. Trodne 
mi d1Il8 opisać entuzja.zm, Jaki ogU'D"ł pocz- 
ciwycb rybaków kaszubskich. Jedno tylko 
czujQ do dziś: ludność P01Di)rz& gor
o ko- 
cba swoj_ Ojczysnę, a chwili oewobodzenle 
oczekiwała z najgorętezem upragnieniem. 

mina mi me jeszcze pewien we. 
soły epizod, który wydarzył się w tym dniu. 
Podczas wyjazdu na morze był równi et 
obecny artysta - maJar
 śp. Fałat, który nas 
częstował starym węgrzynem. Po powrocie 
na brzeg zaniÓ6ł mnie Da ląd etary rybak 
k86ZUbski, Pieper. Podałem W14łC I jemu 
kieUezek wina. - 
Rybak jednym haustem wychylił k
c
k\' 
i rzekł: 
"Szmaka na wiQcej." 
Odrzekłem. mu na to: 
"Tak. macie s1u&no!t: 
Iorza ł
ol",kiC)o 
go - sz:maka na więcej'" 
Pow!9(henie to przyjęło się wśród me. 
jego otoczenia i było niejako przypomnie- 
niem dla. nas, te wąski skrawek B:J.ltyku. 
przyal8.ny nam traktatem wersalskim. ni, 
wystarczy w prz}.szłośd dla Polski i JeJ 
mocarstwowego stanowi6ka. wAród pal\st\9 
europejskich. 
Dni objęcia Pomorza prr.ez w1adze po\.. 
skie naletą do najph:1tn'ejszych dni w dzi@- 
ja.ch tej 1łzielnicy. WidEąc wielki entuEJaŁIII. 
głęboką wiarę \V przyszłość, lor"cy patrjo- 
tyzm,_ przekonałem. się. te pomorre h...1
 
!cst i b
zie po1skiel" . 


Gorączka w świetle najnowszych badań 
. i sposoby jej zwalczania. 
Podniesienie ciepłoty ciaJa cuo- rzyszącym jej objawom, jak: bóle 
wieka, czyli' tak zwana popularnie głowy, niepokój, przyspieszona 
gorlł czka , jest jednym z tych obja- c z y n n iść s e r c a. i t. p., nie osła- 
\Vów, który mote 6wiadczyć o pew- biaj
c równocześnie, lecz wzmagajQ.C 
nych procesach chorobowych, zacho- siły obronne organizmu. 
dZfłcych w uetroju człowieka. Wy- Do zwalczania gor
czki nadaję 
chodzQ.c z najnow5zych badan wie- się zupełnie, dzieki swemu składowi 
dzy lekarskiej, gor
czka jest oc
ron- ('hemicznemu, tabletki Togal, będące 
nym odczynem chorego orgamz
u zarazem środkiem przeciwbólowym, 
w wa1c
 z przyczynami, wywołuJą- przeciwreumatycznym i przeciw ar- 
cemi podniesienie ciepłoty. Pragn
c tretycznym. Togal jest dobrym środ.- 
t.edy ZW8.;lczać gorQ-czkę, neldy ra- 'dem przeciwgorączkowym. 
czej prze
fwdziałeć pewnym towa-, 
\ 


. 


k1207 


BAI.TICl:S
>>>
Str. ł 


.,8LOWO POMORSKIE" niedziela. dnła 2. atyoznla 1135 


Nr. 17 
_ ,t.. 


A R T R E T Y.K 
mołe 51-= staC Inwalidą. ., 
bo doleRllwoAci artretyczno - reumaticzn. 
powoduj.. bóle. zoiekształeają staol\lY, IIt1'lłd 
Dlaj" ruch, I powoduj" 8topniowo duat, 
sdoln06c1 do pracy. . 
Zioła M&Rwtra Wo
kiello. ,.Reumoea-, 
zawierająee rzadk" roślinę CblMk" Schto- 
Scheo, us.uwają kwaa moczow" łagodq 
cierpienia artret)'czne. reumatyczne l ból. 
18Cbiaau. 
Zioła .. _n.k ochro ..REUMOSAIII 
do nabycia w aptekach t drogel'jach. (skła.- 
dacb aptecznych). 
, . .:.. - WJ1w6rD1a 
.:, .. Magister E. Wolski 
.'. - Warua.a, Złoła Ił. Dl. 1. 


Walka zbrojna o niepodległość Pomorza 


Cz,n 28. Sbczni8 1919 r. I Jelo znaczenie 


\.1 


Legenda legjonowa .u
a na 
a1SZY I D&dz
YCZ
.O
O' . 
płan znso:zenie poW6tan wlelkopol9klego i NIemniej Jednak wypada nam etWl6l'- 
"'Iąsld
o. pokrywa coraz więcej zapomnie- duć: na calem .Pomon!1 j&dno jedyne mia- 
'Ilem bohaterską, obronę Lwowa. Czyi warto sto od\\.:at
o 
ę 6taWIĆ 0ł:ę1ny opór W'Oj- 
wi.,: wspom!nać o drobnym wypadku, ma- skom nlemJec
t1m, a była nIem - Chełm.ta.. 
Iym ('pirodzie, jaki z86zed:ł w dnIU 
 Tam. polała SIę bobalel'ska. krew w walce 
Hycznia 1919 w małej mi8Ścinie pomOrskli!] z na
etdt
 tam na bruk ulIcy padli Porno- 
Chelmty. . 
an:e, śWlado:z¥ o p?lBk
ści tej dzielnicy 

ie wspominają o tycb wypad_k
ch ofl- : 
ębok1em umIłowanIu oja:yzny przez jej 
cjalne dzieje walk niepodlEglo"oJov;ycb: IDleszkańców. 
wszak ten opór stawiany przez pol
kich Pomorze 
siada zatem równiet swych, 
mieszkańców oddziałowi szturmo\'-emu cboć zapomnIanycb, bobaterów orętnych 
ROS6bacha, to nic bohaterskiego, nic walk o wyzwolenie. 
S,tuada na Pomorzu do jesieni 1918 r. 
Zanim pnejdziemr do szczegółow
o poci

łoby za sobą utrzymanie stanu do- 
('mówienia 6IUIlycb wY'Padków chełmtyn- tycbuasowego, a więc w sprawie Polski 
£okich nalety Maciej pokrótce ombwić t y- utnymanie podziałów. 
rie p
18kie na Pomorzu w okresie pierw- Kiedy kilkanaAcie pailetw wY'powledzlało 
8lvch 18 lat XX wieku. wojnę Niemcom, wiedzieli wezyecy odrazu, 
- Ludność dzisiejszego Pomorza dawnej te marzeniem Niem:ec jest wplątanie naro- 
prowincji zachodnio _ pM18kiej, była po du poJskiego w wojnę. Stąd próby Nieml&C 
najwil:kszej Części polską. tywioł niemiecki wywołania powstania zbrojnego w Kr6- 
był wyłącz.nie tywiołem napływowym. Prze- lł"Stwie polskiem jut w r. 19U, stł.d te! po 
\\ atnie urzędnicy, którzy w ciągu XIX i akcie z dnia .5. hstopada 1916 r. nadzieje 
XX wieku przywl:drowali z głębi Siemiec. niemieckie, it utworzy się polski korpus 
W wielu powia
h, wspomnieć tu tylko o pomocniczy z kilkuset tysięcy tołnierzy, 
tcrońsldm. starogardzkim, kartuskim a któryby przelewał dobrowolnie krew po16ką 
Joł-Zedewszystkiem lubawskim. ludnośt po- za. sprawe niemi&eką. 
została mimo naporo gennanizacy
nego w Wszelkie obracbu.nki i nadz.ieje niemIec- 
wiel
ej przev:adz«; po
k,,= Przyznają 
o zu- kie spełzły na n:czem: w społeczeóetwie 
pełnie otW8ł'Cle Ol&lIlleckJe statystr:k
 lud- fooJ.ski&lIl zwyciętyła zdrowa myśl na.rodo- 
zgubnym wpływom. wynatodawla)l\cym l wa, te tylko w obozie wrogów Niemiec na- 
LecL ofensywa niemiecka była tu o wtele 
e
trzeJua, nit w Wielkopolsce. Przedw 
zgubnym wpływom wynaradawiającym R f f I 
'l\"a1czyI0 w pie
ej llnji ducbowień&two U n u 
pomorskIe. wykonując trudnl\ prace &po- 1- . 
ł
 na odcinku goepodarczy1D i oświa- 
, towym w myśl hasła, te najwatniejezym 
ezynnikiem utrzymania narodowości są 
oświata ludu oraz pewien dobrobyt i nie- 
sałetność gospodarcza od czyuników W!'O'- 
.łeb. 
Wymienić tu nalaty wytętonl\ pracę 
wAród 4robnycb kupców i rzemieślników 
pomorakich ks. sen. Bołta, który stał się po- 
morskim Karolem Marcinkowskim, zapo- 
aą1Itowując tworzenie polBkiego stanu 
mieszczańskiego na Pomorzu i pracę oświa- 
tową k& biskupa Dembka, który przez za- 
kłlld8mie bib1jote.k Tow. Czytelni Ludowych 
dal ludowi pomorskiemu ks!ątkę polską.. 
1IC
 go czytać i kochać Język ojczysty. 
. Uznanie tet na1a1y się prasie polskiej na 
PoIDG1'ZU, na ooło której wysuwa si
 pel- 
1'1iD1kl "Płe1grrtJn", prz
 lat 1mkadziesi"t 
'1IJ8ZąCY wył.rwale słowa poclec:by i dodawaJ 
etadI7 do wytrwania. przy wiene i narodo- 
,,'oki ojców. 
. Lata mijały na wytętooej pracy i walce 
z grołDą falą niemczyzny. 
- Wreszcie nadszedł rok 1911. Cały świat 
elanął w plomienieeh potogi wojennej. 
Niemcy, otoczeni ze wszystkich stron przez 
potętnych wrogów, bronili się ro:zpacz}iwie 
8 POCZ'ltkowo zwYcięsko. Ale lud pomorski 
"';erzył od początku i rychło poc
 szeptać: 
..Niemcy pnegra.ją wojne, powstacie PoI- 
6ks. wrócimy do Mac.ien;y". 
. I obooiat przebieg pier-w8Qcb miesięcy 
wojny nie był po naszej myśY.: wsz
dzie 
Niemcy zwyciętali, wierzylillmy, te wkońcu 
Niemcy przegrają, a Z'Clawaliśmy sobie tet 
ilprawe, te w ra
e zwycięstwa Niemcy 
nigdy nie dopuszczą do utworzenia istotnie 
niezale4l1ego państwa polekiego i nigdy nie 
"
P'Olł'lJCZl\ Pomorza ze swyob rąk.. W 1911 
r. sprawa przedstawiała się tak, te wojna 
zakończy się albo wygraną Siemiec, lub 
ro na.jwytej part ją nierozegraną, ąo byłoby 
klęską Ola całego narodu poJskiego, gdy! 


twierdzI' Ronnen, oficjalny blogra.f RoMba- 
cba, ,,....prtetl -polski rom powstańczy zo- 
6tało ono rowudowane do wBtnej placówki 
agitacyjnej, gdzie w międzyczaale ludnoŚĆ 
pol8ka zagarnęła wszelką władzę...... 
Tateł zadecydowało o zajęciu Cbełm4y 
przez Grenzechutz. 
Slarcie Z oddziałem Rossbacha 
. Znaczenie epizodu chełmżyńsklego 
Dnia 25. stycznia 1919 otrzymał por. mill6t po powrocie.do PIU8kowęs ,wyc!a1 
Rossbacb rozkaz z dowództwa dywizji, by rozkaz łJ'Wojej artylerji .ostrzellwania mia- 
zająć Chełmtę. 8la. Z dział padł niebawem jeden strzał na 
Kim był R088bacb i jego t.ołnierze? mi86to, dnlgi na, teren szpitala, w poblitu 
Był to kondotjer, wieczny tołdak, który t!7kół powszechnym. .  
nie zn
 innego . zawodu prócz .tołnierki, Delegacja obywatel8ka w O8Obadl bur. 
b?,ł to Je
en z na]twardszycb łutl1: kt6rycl1 mistrza Hartwicha, p. Kurzętkowskl¥i p. 
\,.ojnB: śWlato
a nie zdołał.a wypalIć. Szymański
 i p. WetdO@o nie zdołała nie- 
_ A Je
 tO
leneT st.ety zapobIec dalszej akcji niemieckiej i 
To I\a.Jemmcy, tołdacy tacy, jak on sam, odwieić RoMbacha od zamiaro wk.roczenia 
. . - -: " -- do Chełmty. 
Było zupełnie Jasnem. te oMzłał:r 
po
e tle uzbrojone, i be!: od-powied- 
mego dowód'Ztwa, nie mogły Idę przeciw- 
stawić zorganizowanym. a pnedewezy8t- 
kiem świetnie U?brojonym formacjom R088- 
baeha. Dlatego tal wycofały się niebawem 
z powodu braku amunicji z zajętych sła.no- 
wisk obronnych i rozpoczęły przygotowania 
do walki ulicznej. Tymczasem jednak Roae- 
bach groz.ił zbombardowanfem miaata, fX' 
niewą.tplilWie byłby wykonał, gdy t miał ku 
temu motliwości, roaj
 do swej dyspoz
ji 
miotacze min i armaty. Polskie oddziały 
powstańcze poszły w rozsypkę. Część ochot- 
ników rozeszła sie po domach, gdzie pacbo- 
,,'ała broił na lep8Zl\ okazję, większość zaś 
opuściła mlaato, by ujść przed. represjami 
rozwydrzonych tołdaków "Grenzscbtrlz"u" 
t potajemnie p!"£eZ ..zi&loną granicę" udała 
się na teren Wielkopolski, gdzie wydajnie 
zasUiła szeregi pOW8taiłców wlelkopolskkh. 
Wkroczenie oddziału szturmowego R088- 
bacha do miasta Chełmt.y zamieniło się w 
lIiezasłutony triumf toł
e1'8twa niemiećkie- 
go, które ost.rL&liwujł.C eię, zraniło kilku- 
n86tu pI"Z&Cbodnlów. W wyniku tycb wal'k 
poległo po stronie polskiej 6 powet&ńców: 
śp. Jan Szczypiorski, 
, Ant. Kiełba6iewioz., 
lip. Alfons WilIiIski, śp. Edward Zielińs;ki, 
pODadw zginęli tragiczną śmiercią Wero- 
nika turWWBka i uczeń szkolny. 12-
tDi 
Kazimierz LewalJldo_ki. który pódczas 
przerwy na dziedizińcu szkolnym odnióSł 
cięt
de rany od pękająceso granatu. : 
Dla Chełm:!J" ro
ły się \era,Z dni 
brutalnego teroru. Celem przeprowadzenia 
docbodzeń i "ukarania winnych oporo wła- 
dzy" przybył do Chelmty ka.pitan PabeL W 
piel"Vo'szym rzedzle aresł:tow8llO lts. Józeia 
Wryczę,. który w mieście Chełmty i powie- 
cie t.onmskim był duszą walk o niepo4le- 
głość,. a pcna nim aresztowano jeJze&e cał)' 
szeres innych ob)'watalL 1.. 


lilie, te w ówczesnych wllll'11n'kach nie mogU 
myśleć o propagowaniu i 
iu pooweta- 
n,ia Da Pomo.rzu. 
- . Przed.ewSlyst.kJem zaA trz.eb8. i o tern pa- 
mIętać te ludi10ść polskl\ Wielkopolski I 
Pom
rza oddzielał zwany wał niemczyzny 
na łinji Bydgoszcz - niziny wiślane - To- 
ruń. Dopiero od Torunia na północ . Ciągn"ł 
&ię wl\Ski pas lwmości polBkiej at do Ka- 
szub. 
Mimo to jednak. w połowie stycmia 
1919 r. Toruił przygotowywał się do zbroJ- 
nego powstałiia, które miało wybuchną,ć l. 
lutego i oga.rnąć całl\ południową połać 
Pomorza. Z powodu areslJtowanla jednego 
z głównych spiskowców i dostania się do 
rąk Niemców wBtnych plan6w, akcja roz- 
biła eię.. . .. 
W plaD60h powstańców pomorskich 
wam" rolę odgrywało miaeta Chełuita. Jak 


."ID ...1.... U.III" _a..... 
FnftIIłI... D. latsllf IlU ..... ..1 ....... 
...ł.I....... BaIł..."II'. WIr"""'" 111_ 
....11,...,"" nll,..1 nll.........iIan-ł 
11_ II. IlllflnaI, IdI.I IIIł ......_ ..... 
Iłfnfllc...... ........................,. Wir 
........11 11_ aJfn .,.,..,........... 
.... ł- 1I1I1tfIIIII. ......"1.11...... Ił.. 
.......... bI__, .fIIIf ..........Ił 11_ 
.........11' lIIr _ .....lIIIInlnln..... 
.... nil ł....rf -łIf........-łIIr..... 
lin ....... ........ ...,... El....... 
FntHItl 


....
- ........-. 
, 'Slud,,_Pi \.. 
CtII_. d_.C. Deu..ł..r I9IL. . 


Odezwał 


Upadł rqd stary pcw! dD8_ ",,'otaeył 
Beąo...rotule mlu
 dle au c... bruta- 
lI....u I alesprawledltwoleL Obeeole spr.wa]e 
rqd red.ł"alenyl robołDD:6...d'J"e w.spt- 
kllII npela" aarodowoklow, ....obodł. Red8 
po..,...s. w.lel. sobie s. ad8ale, by.._sl. 
wolaoleło...e aikolIla .Ie IIJly ...esaplo... 


Niech tyje wołno'
 I 


W Imieniu 
Rady tołniersko-RobotniczcJ 


Sladow.kI. 


, ' 


....b-. T 


. - 
- -4- - 1- Cherat.. dala 8. rrudtrf- J91S. 
'to . 
_,;..$--4. 


\ 


POLSKO-N1E/11ECK-A ODEZWA REWOLUCYJNA. 


lety 9ZUka
 wy.zwolenia .i zjednoczenia 
Polski. 
Opinja w zaborze pruskim była jedno- 
iita, Zdrowy instynkt narodowy przeciw- 
stawiał sIę zdecydowanie orjentacji genna- 
DO- i au9tl"orilBkie.j, jaka panowała w ów- 
cZl'6nej Galicji.. 
Wiadomo, te bistorja przyznała nam ra- 


 . 
Wojna światowa toczyła eię ze zmien- 
nem szczęściem: kaida klęska Niemiec na
 
pełniała serca Pomorzan radością.. a ka.Me 
zwycięstwo największym sm1.lbltiem. 
Sadszedł wr86Zcie rok 1918. Jesiooią łegl) 
roku runęła pot,*a Niemi&C. Ci, którzy do- 
tychczas gnębili Polaków i uwatali me jut 
za panów całego świata, zwycięteni, wyczer- 
pani 8'f)SPOdarcro i moralnie pokornie pro- 
sili zwycięską koalicje o zawarcie pokoju. 


Pomorze Dodczas rewolucji niemieckiej 


Przewrót w Rzeszy Niemieckiej, który część zmartwycbwstającej, niepodległej 
na&tąpił w dniu 11. listopada 1918 r., wy- Rwczypospolitej. 
warł zasadnicze piętno na ideolog}i nie- Podobnie jak w Wielkopolsce, Da Pomo- 

Iegł
iowej !!p!łeczeństwa pomorskiego. 'i'ZU twonyły się rady robo'niczo-tołnier-- 
Z łft ch n,.; l " bo . 1 P ł sld e, które mialy w większej ilości miast 
... .,. .. w 8Ul olDOrze przesz o P - -"- kte . b - t . l k " W 
d; jawnego pOdkrEŚlenia swej olVębnoścl ... lJIDOrza "-'lara rwy. lOle po s 1.- 
nietyHto narodowej, lecz równie! i państwo- _k!
 władz wykonawczyc
. rady . toroń- 
we:i uwatajl\C się jut tcd . dł . Sklej weszło trzech Polaków. LudwIk Ma- 
, w y za rueo ącz:n,\ '.kowaki, Sokołowski i UrbaiIAki, w Cbełmty 
przewodniczącym i jego zastępcą byli Po- 

acy. podobnie było w Grudziądzu. Siektó- 
r& mniejsze miasteczka miały przewag
 
polBką i nierzadko odbywały się obrady w 
jo:r)-ku polskim. 
W miastacb pojawiał)' się polsko - nie- 
mieckie odezwy rewolneyjne, a przy pro- 
skich eztandarac.h czarno - biało - czerwo- 
nych, które wywieszano z okazji powrotu 
"bohaterskich'" wojsk z frontu, zdz.i8l'&Do: 
czarną barwę. BiaJo - czerwone nagi powie- 
wały w miastacb jeszcze pruskich. 
Kudy prawie Polak przywoził ze. sobą 
z WI')ojska karabin i amunicj
 oraz najroz- 
maiUizy aprzęt wojen
y. Przeciet mogło e1
 
to przydać w walce z Niemcami lub tat d,ta 
oddziałów polskicb w pobliskiej Kongre- 
sówce. . 
Wie6ć o P,?",staniu wielkopo18kiem i wy- 
walczeniu niepodległOŚci napetnHa serca 
wezyst.k.1da 
omorzan ni87.llDierną radością. 
Naauwa s
ę mimowoIi pytanie, dlaczego 
J:owstanle Wlelkopolekie nie prze1"7JUciło się 
na Pomofte. 
Powstanie wielkopolskie to epontan.icz.oy 
odlnreb ludnoś
i polBkiej przeciwko na- 

et.dKom, to bój niezorganizowany, a często 
awat nieprzygotowany, to odruch tłumu, 
który kroozrł do 'Yalki i zwycięstwa, pcha- 
ny jakł1,6 dziwną, .nlepojętą siłą. 
Powe
ńcY wlelkopo1.scy tyle. mieli 
trudnoścI do pokonania na w11181DVID 'we- 


BJBLJOTEKA KOMUNISnClNA 


-'£ 2. 


Pieśni 
rewolucJI 
robotniczej 


EE1E1 


...,........ 
Sdteji Polskiej Kotn
 P-łj1 NIaeiec 


- f;PIEW:SIK KOM{;NISTYCZNY 
kolportowany na Pomorzu w 1919 r. 


.'s. 


których w 08ta,tnicb mlMił.C&cb wojny za- 
wezwano do szereg6w annji niemieckiej. 
Pobyt ich w armji regularnej ogra.nioza.ł się 
do kOkotygodniowego pobytu w obozie ćwi- 
czebnym. Tych emarka.czy bawił mundur: 
chcieli oni koniecmie zwycięsko "wek.zyć". 
Korpus ochotniczy R088bacl1a liczył wte- 
dy prawie 300 ludzi, posiadał licZDe kara- 
bin, mll8itYDClwe, szereg miotaczy min I 
dwa dzia1e. 
_ W Chełmty w godzinach .porannych pa- 
miętJlego dnia 28. stycznia 1919 roku BpO- 
koJO" lecz czu.Jtte epołeczeństwo poJek.te. z0- 
stało.- 
koa;one wia
" o zbUtaj,,- 
cym się oddziale "Grenzachutz'u". 
O gods. 9.:J3 zajechał przed ratuaz eamo- 
ohód z por. RoeIbacbem, lriertantem I dwo- 
ma strzelcami. Ro88baob udał się na I18tę 
obrad ratusza, gdzie włdnle obradowała 
rada miejska z bUl1lli&tnem Hartw-ichem, 
i zatą,dlał kwater dla _ego oddziału. Od- 
dział ..Grem:scbutz'u" zatnymał aie na &Z0- 
sie kowalewskiej mniej więcej w od- 
legJości 5 kim od ml86ta ml
Jzy majęt.no- 
ściami Pluskowesy a osad" ((mhnł-. . 
Zjawien:e si
 samochodu z tołnlerzami 
mienawidzonego "Groozscbutz'U", wywoła- 
łl) obunenie społeczeństwa cbełmtYru.klego. 
Podziałał tu takte wpływ wypadków 
\
iel)[opol8kich: na odgłos trą,bki etawili sł
 
wszyscy uzbrojeni na rynku, gotow-i do wa]- 
k; z odwiecznym .wrogiem - Niel11cem. 
Niestety miejscowa komenda Straty Lu- 
dowej była dopiero w początkowem llta- 
d;um organizacji, mimo to utwonoDO na 
poczekaniu 3 kompanje. . 
W międzyczas'e rozbrojono Rossbachk 
i jego tołJnierzy i osadzono w piwnic, ra- 
tueza. a 10 powstańców chełmt,ń!lkkb 
WBiadło do zdobytego eamooh{)du ł wyru- 
szyło Da patrol w kierunku oddziału nie- 
przyjacielekiego. Na 500 m. przed nieprzyja- 
c'&lem patrol został przyjęty ogniem 'kara- 
binów maszynowyoo. Zatrzymano samo- 
chód i w tej cbwi.Ji poległ pierwszy bojow- 
nik o niepodległość Pomorza śp. Jan Szczy- 
pionki. 
Wobec p
a4aJł.CeJ lIOy nieprzyjaciela 
patrol cbełmtyńeki mWliał się cofać pod 
ogniem dwóch karabilJlów maazynowyeh, 
pcnostawlaj
 w !'ęku wroga t1'7A!cb jeił- 
t:ów. 
TytOCzuem w mielcie organkowBGo 
"bronę. Naprędce utworzone kompanje za- 
jęły pozycje obronne przed miaat.em. Jedna 
kompanja pod dowództwem por. Michal- 
skiego usaoowiła się w pobUfIu. p8J'1ku 8-go 
Maja, droga pod dowództwem Kornuturklego 
na nowym cmentarzu. Trzeci wreffZcle od- 
dział otrzymał rozkaz udania lłIę na teren 
majętnoś.ci Slrotal, by z flanki priec:lwd'Zia- 
łać posuwaniu się wroga. , 
Jedolllk ROMbach przy pomocy miej- 
scowych Niemców zdołał umkhą
 z rlwnt. 
cv rałiuezowei do 6W8flO oddzl
. Nat
dI- 


r '. 


'
( 


.....,.2 


.. 



;. .. 


., 


: . 
': 


KS. PŁK. JóZEF WRYCZA .- 
po zwolnieniu z więzienie. grudzitd ł - 
kiego 


Niemieckie władze wojskowe zRtĄdały 
wydania _zelkiej broni palnej, podając 
umyślnłe wygórowa.ną cyfrę, by pod pretok- 
stem poszukiwań. za bronią t8rol").
wat 
polską ludność i kruć, co ty loko W!ładnil! 
nlewiełka Ilość karabinów, real41ł była 
umiejętnie ukryta. Równocz.il' z arau- 
towaniem najwięcej podejrza.nym. o u&IRI 
w wa.lkach, osadzono w więzle.niu 10 zaklad. 
nlk6w ID. ino.: p. M. Grabowe.kiogo, śp. W. 
Kwiecińskiego, liop. W. BlIskiego, p. T...cYDI- 
browski
, p. dr. Gór,tkiego, p. S!. 'Stn:e- 
leckiego, śp. T. Rochona I. p. J. Janlsze""- 
ekieg'o. 
. . Zakładniitbw w kilJkB dni półnJej prze. 

ortow&DO do Grudzlł.dza, gdzie Ol&-
>>>
Nr. 17 

 
dzono icb w twierdzy grodzlł.dzkl&j ..Cour- 
biere". . 2 I I ob d 
Dopiero po praw
e m es 
 ,g y na- 
stąpiło pewne. ?trzetwienie w _umysłach roz- 
wydrzonych NIemców, zwolmono. zakładni- 
kÓW Arl'6ztowanym zaA za przygotowa.nie 
CJrsz' udział w walkacb powstań
ych wy to- 
c:wno proCM o .zdradę stanu: W stan 
Cltikadenia postawiono: ks.. 
rycze,. p. K. 
S'udowskiegQ, p. P. Szymamklego, p. Mo 
p
lcyna, P J. Szałkowskiego, p. 
. Dro
 
nlowicza, p. 
. Górnego, p. P. L
wlcklego, p. 
.\ . GrzegorskIego, p. 
. Le
lcklego. p. 
. 
Witk3\'-'6kiego, p. M. ZleUÓOIklego, p. F. AIt- 
w:ck:ego, p. S. Ka!lprzęwskieJO
 i .p. F. Ry- 
"-alskiego. . 
Areszin\.ani nie przyznali ..ię jednak do 
zarzucanyc.b i
 czyn
w i dlate
o t
! 
ostali 
zwolnieni z wu:zlenta po ł-...3 miesiącach 
aree.ztu śledczeg(). Powrót. ks, Józefa Wry- 
czy w dniu U sierpnia 1919 do. Chełmty stał 
sie w:elką manifestacją narodową. Wszyecy 
zwolnieni powstańcy potaje

ie opuścili 
('bełmtę i nieba
em zn
leth tnę w szere- 
gIIch wielkopolskich wOJ&k powstańczych. 
Zajęcle Cheł
y. przez wo
;;
a. R
!!I!ba- 
cha posiadało wJelkle Z1'Iaczen:e polityczne 
dla !'iicmcó"'. Akcentują to 
ami Siemcy w 
swoicb oficjalnycb wydaWD!Ctwach. . 
Jakkolwiek "czyn 28. etycz.nła 1919 r:' 
nio przyniósł Polakom pomorskim tycb 
"yników, jakieml poezczycić się mote 
WielkopolBka, jednak nalety się dopatrzeć 
w epizodzie cbełmtyń6kim wspólności dą- 
tet'l narodowycb, która ong
ś łączYła wszy!łt.- 
Ida ziemie 1)olskle pod berłem Orła Białego. 
powstaJlie cbełm!y6&.kle posiadało wiel- 
kie Ztlaczenie jako zbrojna demonstracja 
pc,lskok.ł i na zaW8ze będzie dowodem, te 
pOI!}Orzanin w walce o Niepodległość nie 
szczędził włunej krwi I tycia, dl\iąc do 
(K'łączenia z Macierzą. 


.ODarci O marze 


:: 


..8LOWO POMORSKIB" Dledzlela, dnia 21 _tycznia tDS 


Str_ 5 
-- 


Twórca polald.go atanu mieszczańskiego na Pomorzu 
Wśród nielicznych działaczy pomor- Ks. Bołt zakładał bazary, spółki handlowe 
skich okresu przed odzyskaniem niepodle- i w ten sposób prowadził energiczną wal- 
głości wybija się na pierwsze miejsce po- kę z kupiectwem tydowskiem które w me- 
których miastach i wioskach miało . mono- 
stać ks. sen. BoJta. W ciągu długich lat pol handlowy, szczególnie w bramy bla- 
tycia niestrudzony ten działacz złipisał si
 watniczej. On to wykształcił liczlli! 
ere- 
.zlotemi literami w księdze dziejów Pomo- gi młodych kupców - Polaków i dopomógł 
rza przez niezliczone zasługi, które złotył im do stworzenia własnych placówek ku- 
na P olu sp oełcznem, g os p odarczem i naro- pieckich. :2:ydzi powoli zniknęli, a icb 
miejsce zajęli Polacy. 
dowem. Słusznie więc kupiectwo pomorskie jut 
. Ks. sen. Bołt, jako syn ziemi pomor. w czasach zaborczycb nadało ks. BoJtowi 
skiej, zrozumiał od najwcześniejszych lat zaszczytny przydomek ..ojca kupiectwa pol 
swego tycia, te spuścizna księcia Mestwina skiego na Pomorzu". 
jest nieodłączną częścią Polski, a w Koro- Lecz nictylko na tem ograniczała się 
nie Polskiej była zawsze najcenniejszą per działalność ks. Bolta: Zwrócił on bacznfej-' 
łą. Dlatego te! sędziwy dziś jut działacz 
od zarania swej działalności wytrwale wal- szą uwagę na wieś pomorską i w wielu 
czył o to, by ziemia nadbałtycka zachowa- parafjach załotył kółka rolnicze. Prz)' 
ła charakter polski. wszechstronnej tej działalności znalazł ks. 
Po ulwńczeniu studjów teologicznych, sen. Bołt czas na prace polityczną, za ktO- 
jako młody kapłan, ks. sen. Bołt podjął na rą go władze pruskie szykanowały i prże- 
Pomorzu energiczną działalność na niwie śladowały, grotąc uwięzieniem. 
oświatowej, społecznej i gospodarczej. a Z chwilą wskrzeszenia państwa polskie- 
głównie narodowej. Za jego inicjatywą w 
przeciągu kilku lat powstały w rótnycb go stanął na czele rucbu narodowego i - o- 
miastacb, . m.iasteczk'lch, a nawet wsiacb becnie piastuje godność senatora Stronnie- · 
Rolniki, Banki Ludowe oraz spółdzielnie. twa Narodowego. (z) 


Ks. 


.-'.} 
- "f[j.-'" 
-,- :Ij; .. 
" )" --?' ",. -
 
_ -li."- . 
./" 


;/ 
 ."
 :.. :

 

 :
.

;.t.q 

....
: 'JI/' 



. 


l 


'- 


, 


"'
-' ;.'.

 
,;...;;,/
;
 


.:
&
.. 



 ... .
:" - 
" 
,p.. ,,-. 
-n "'....._? 


KS. SKS. HOL T 


sen. 


Feliks Bolt 


." 


Tczew 


. 
I 


Gdynia 


.----- 
....

; - 


.- ... 


. .ł.. -. 


Co było sił, nadaj
 rozmach budowie porbl gdyńskiego. " .. 
Tczew przyczynił się do W}.budowa- I transakcyj, któreby szły przez nOWY / konjunkturę stworzył strajk angielski 
nia Gdyni. Dziwnem na pierwszy rzut port. i powstałe sted wielkie możliwości eks- 
oka wydawać !'Iię może, jak miasto. od- Taka konjunktura, czyniąca budowę portowania polskiego wę
la. 
ległe od morza o kilkadziesiąt kilome- portu pallJcQ. koniec.znościQ. 
ystąpiła Konjunktura ta zastała nas w sytu- 
_.
' ..
' } , ' _ " ..... - 'r'I':#.-:;'-
.1 acii takiej, że jedyny port w Gdańsku 
4:, '''')f'-
 , \ , :- .. 
 ,. 
 _ '.,: tY" .¥, .
; nie mó,d nadążyć w p.racy i nadto nie 
bYł wcale technicznie prz
'
otowany. 
\: l ani odpowiednio wyposażony do maso- 

 / wych przeładunków węgla. W Gdańsku 
_'" . pośpiesznie poczyniono wiele in westy. 
_ \ I,.;. \ ; .'\., ,: , I cyj. dostosowując port do nowej kon- 
o' ... _:ct\ . 'r: J1iI. -. ':j . junktury. Ale ta SJO'S'Gb
 została też 
''o ' .. '- _
 ,'. '': iii wykorzystana do skierowania ładunków 
-- . . -
 
 
. i '

I. . ł i i,: .. . ." na Gd
"nię. która wówczas miała jedno 
. k
.'f.'
 zaledwie, drewniane molo. do ktc5rego 
- , " '". :.. 

: 
;i/
nł::;ciiejs:c



 p
)

 
k budować nowoczesne urzQdzenia porto- 
we. Wywóz węKla się wzmap;ał, urzQ.dze 
nia 1!lusia,no powiększać. Po w'ybu!i
wa 
niu Joon
o-_ba.sęnu P9'"tow
 p()

- 
.ła konieczność budowy. dru,.iego, -I tak 
stopniowo- pert .rósŁ Z -węglem ł-ęIIęły 
przychodzić do Gdyni także I inne t0- 
wary i tak w miarę szybki
 potęKo- 
wania sie p:rawitacji towarów do Gdy. 
nł, . wzrastał port, dziś wyposażeniem 
techiIicznem dorównujQcy największym 
portom świata. -. 
Rowudowa Gdyni pójdzie dalej._ : 
A Tczew! Jakąż tu była j
o rola? 
Po pierwszy towar Gdyni. po węgiel. 
przrchodziłf statki żeKlugi nieregular- 
nej. Węgiel, jak wszystkie inne towary, 
m
we,. przewozi żegluga nieregular- 
n8.." .przeznaczona. dla ładunków cało- 
o

tow)'ch. Statki żeglugi' nleregular- 
'3,-,- -. ' (Dokończenie na str. "tej) . 
, ' I 


BazQ. Polski nad Bałtykiem jest Gdy- 
nia. 
a długiej przestrzeni dziejów da- 
wnej Polski podejmowane były próby 
podobnego oparcia się o Bałtyk. Stefan 
Batory u,czynał budować port w ElblQ.- 
gu; król Władysław IV. budował port 
w Helu. O tym porcie hel
kim Wlady- 

ława IV w starym pamiętniku czy- 
tamy: , 
"Tutaj (na Helu) król zbudował por
 
tak ,.ielki, te dobrej odsady miasto w 
nim być mote i nam urzędnikom swym 
place podzieltł i cbce, aby tani n o w a 
G e n u a była. Jako! baf bardzo dobry. 
Ale to m.iejsce bardzo Gdańszczan boh 
i pie wjedzą, co z tem czynić. .wła'nie 
im jest jako ołtarz przeciw ołtarzowi. 
,,-, Lf'tz się Gdańszczanie zorjentowali. re 
. .:Z tem czynić na.lety. Po stronję Gdańska -. .. . -. :.-_ . .:.
.. .;; 
,'. '. 

7
e1f
:: :
ę p::
c, d



 . vJ n
s


 . . _ .,--. _ J !IIII iin IIIU'I"i::- 1 _; ::;:. . 
@Tudnia 1637 napadła na cztery okręty .. I . . ,. 

:e;


o:n d
:d




:
:z :::::;.; 
. :''''''- _:" _.., - . ... ; I .. 





;..!: '



'


,,,
.',

'. :
': 
Były więc porty polskie... "'1 .C'. . - . .... .

- 
.
, 
Dzi5 już niema po portach tych sla- FRAGMENTY DZISIEJSZEGO PORTU W GDYNI 
d6w... Od lewej: 2órawie na nadbrzeżu węglowem. 
 Latarnia srgnaliz
yjna u wej- 
W okolicach Elbl'ł8'a ledwo nazwi- ścia do portu, stojQ.ca.l1a falo chrome. -, Dworzec morskI. 
..ka polskIe przypominajlł o bazie Ste- trów. moż& si
 przycz
'nić do wybudo- u n8:s nagle z 
u
em 
atężeniem. Port 
fana Batorego; spokój na Helu i szum wania portu morskieg)o A jednak tak lI!uslał być pospleszme budowany. Tę 
tamtejszych sosen niczem nie zdradza, jest w rzeczywistości. Bez Tczewl!-- bu- 
że tam właśnie ..rlV)wr, Genua być mia- dowa Gdyni ponad wszelkQ. wQtph,,"o
ć 


.i",
t..- 


; ;"'''
:

1. 
ła" Ol' 'l .... !. ' inaczej wyglQdałaby. t'
 
. . . ...' 1:' ..: ' Nie mamy. tu oczywiście na mrśli .." 
. · . - .'".:... 
... !.. miasta Tczewa, jego oby,,'steli. 
ówi- .... 
Z odzyskaniem nIepodleglośclzaraz my o roli Tczewa, jako wielkiego węzla 
wyłoniła się potrzeba budOwy własnego kolejowego, zwłaszcza o wielkim dwor 
POrtu. Pod naporem gospodarczych. ko- cu towarowym' w Zaj,czkowie. Tczew- 
nIeczno8ci, wysiłkiem całego narodu ski węzeł kolejowy to na mapie gospo- 
POWstała dzisiejsza. ,wspaniała Gdynia. darczej Pomorza wiele znaczQcy o
ro- 
Wielka to dzf
iaj już rzecz.. Port, kt6ry dek. On stał się właściwym na.szyn1 do- 
rnóŻerocznie przeładować .do ,1
 ,miljo- ;!tę

Q. d
y
or::ia tczewskiego węzła 
n6w toQn. towarów, dobrze wyposażony kolejowego w budowie Gdyni. to posta- 
technicznie, kroczę..cy. na. czeJe portów ramy się tu w kilku słowach przedsta- 
BałtYku. u5tanawlajtcy, coraz to ',nowe wić. Powstanie portu nie było czemś 
rę
ordy przeładunkowe.. bezprzyczynowem. Najpierw musiała za 
. - .ĄI
 czy to wszystko, co pobudza du- istnIeć potrzeba portu morskiego, a po- 
mę w d
zy polskiej. z powodu dokona- tem dopiero prz}o.stąpiono do jeKo budo- 
nf'go dzieła, _ J UŻ nam wystarcza' Czy wy. Wprawdzie konieczność w
bud?wa 
nia wła.sneA"o portu nad Bałtykiem zyla 
możemy już spoczGć na laurach i powie w świadomości narodu polskieKo zaraz 
dzie
, że tak silnie oparliśmy się o mo- po odzyskaniu niepodleKlości, ale ta ko (
, 
rze, ze port nasz nie podzieli losu tych, nłecznośt wystąpić musiała realnie w . 
które budowali Batory i Władrs ław IV? postaci konjunktury, !=zyniec
j bud
we I 
Upajaniem sIe fałszywym entuzjaz- portu rzec
Q.. aktuałn
. MUSIały Z&LSt- 
mem byłoby, gdybyśmy sfłdziU, że tak I nieć chocluby p.r'Ojekty przyszłych 
silnie jest
my już zwlQ.Zani z morzem, 
ie w sposób realny ugruntowaliśmy na-, dnie musi przestrzegać zasady, 
e eks- 
SZt pozvcję nad niem. Port to dopiero ploata.cja polskich port6w i zyski z po- 
narzędzie techniczne. Za portem musI średnictwa w polskIch obrotach za.mor- 
6tanQ.Ć mIasto I odpowiedni ludzie, któ- skich nIe mogił być przedmIotem tar- 
rzy będQ. mózgIem, odpowiednio operu- gów 
litycznych. Kierujtcy gosp?dar- 
Jłcym tem narzędziem. Za portem eta- kił narodowIł muszlł sobIe przyswOić or- 


 musi cały naród I jego wola, wyra- jentację morskIł, zapoznać 'Się . wsz
st- 
zaję..ca sIę w dobrej i mę.drej polityce kIemi zyskownemi dziedzinami pra- 

orskiej. A zakres zagadnień, jakie ob- cy na morzu. które stojt nam otworem. 
J
 musi polska polityka morska, doty- Cały wreszcie naród swój entuzjazm do 
ka, wszystkich prawie dziedzin polityki morza musI uzupełnIć wIedzlł o nIem. 
Państwowej. Dyplomata polski na &re- NIkt może trafniej nIe przedstawił 
nie mlęazynarodowej musi wIedzieć, że znaczenia i donlOBlości spraw Polski 
nie wolno chwytać po laury koeztem Mlpółcz8Snej nad morzem, jak b. min. 
naszej eksp&J1'!1jl na morzu; bezwzglę- KwiatkowskI. Oto jego słowa: 


... ..
. 


ł oJ 

 
" 
" 
':' 
.. .1 


_ _ ......"S 


,.. . 


..;..' "'»... 
.... 


.ł.." . i 
-"-, 
; ,.... f 
-ł 


: l.":Y" .f.."; 


':
1
 


:':'tł, ..-
' ..:o.. 


."10; 

".j- -")...' 
..;. . 
..-: 
"'".0 J 


,,' :..II .". 
--'='-
-(r.. ł 


r 

. ' 


'p c." 


1 


. :!. .
.
.
: 


-:t. 
...

-:' :
. 


,.....
 - 
.. 
 -. 
- -
 ). 


"
'
._.
\-:':'-"_.:
:
 
;:
. ;- 


"} 
' 
 
. :!.. 


;:. 
..) '.'

 
.i 


_ " -th 


. ... - . .. 
 


,.. 


'\ 
.
.\
. 


, -.:: 
.-.' 

,
. 




.-. 
-
 

::-1'  
.t
'
........-' 

"'-,. 
'-
-' 
'-
---
- 
.....,..- ...
-...w: 
.....". "." 
.'
.. 


....-:. 


-.


 -
: 
": .
--:-: 


- -...... - 


-...;;.. 


.,Z jakiegokolwiek punktu widzenia 
pnystl\Pimy do głębokiej i rzeczowej a. 
naUzy problematu morskiego w kon- 
strukcji tycia nowej Polski, to niebawem 
musimy stwierdzić. te właśnie przez Gdy 
nię _ jako symbol wszystkich morskich 
Polski przebiega główny nerw naszej 
twórczej tywotnoAci, naszej ekspansji, 
naszej istotnej samodzielnoAcI_ 
Tu w Gdyni właśnie ł wybrzetu mor- 
skiem coraz wyrainiej konccntrowa
 się 
będą najwatniejsze problematy polityC&- 
ne współczesnej Polski, mające znacze- 
nie ogólno.europejskie, tu gromadzi
 8i
 
będą motIiwości swobodnej wspólpracy 
mi
dzynarodowej, wedle której oceniana 
będzie wartość indywidualna Polski w 
zbiorowym dorobku ludzkoAc1..... 



 

 
Tak jest w rzeczywistości. Od umie- 
jętnego rozwiQ.zania proolemów mor- 
skich zależeć będzie pI"Eyszłość politycli- 
na Polski.. Będzie ona dool'lł, jeśli my 
sami do rozwiQ.Zywania tych problemów 
si
 zabierzemy i nie pozwolImy si
 od 
tego odsun,ć iadnem ,.odczepnem". Ale 
ujmowanie spr8/W morskich w poIs.kie 
ręce dopiero się zaczyna l w tym wzgl
- 
dzle nie idziemy naprzód tak, jak szła 
budowa portu. Port polski i stała kon- 
sl.kwentna. polska polityka morsk-a, to 
dopiero może ugruntować nasz, POZ)'cj. 
nad Bałt
Tkiem. . 


PORT GDY
SKI PRZED LATY DZIESI
CIU
>>>
Nr. 17 


Str. e 


.8LOWO POIIORSIm!:"' aJeclzlela, daJa 21 atyemla lISI 


-= 


Gdynia 
. (DokończenIe ze strony S-tel) 
jest hazę reguJacyjno rucbu kolejowe- 
RO. W okreefe Jednak kiedy powstawaJ 
port w Gdynf ta rola Tczewa była dJa 
rozwoju 
tu RdyńskleRo decyduj'ł-C'" 
J'Ńlłby mozUwokl posłuRiwanla liO 
tczewskim wozłem kolejowym nie zo. 
staly wy
orzystane, _1e'U poŁrafUlbyśmy 
uporać Slę z trodnościami w 'budujocym 
siO 
rcle I f
rsować wywóz wQRla 
zRodme z przYJmowanemi zobowfQza- 
niaml wobec z&ff1'anfcznych odbIorców 
wegla, - zmarnowalibJ'śmy jedyno m 
Ee sposobnOlłć budowania portu I zy!!kl- 
wanla równoczŃnle dJań ładunków. 
A budowa portu moie być tylko 
wted
- p"epl'Owadzana jeśli S"" dla po,... 

 


. .
.. \

 1_
\\{t 
\i\\ 
 : '\
t,' 
;,',: .;':r_
,f"t:




t: ' \- - . I "- -- ,- - - , 


b.. 


Tczew 


. 
I 


n8j kanystaj. na Bałtyku z prawa. kt6 
re pozwaJa im na zawijAnie do portu 
z opóinieniem do dni 8. Jeśli statek do 
portu sle spójni. ezekaj,cy na niego 
wł&klełel towaru. nie mote sobfe ro. 
śeić iadnych pretensyj. Ponieważ wl
 
statki do portu Z4wiJaly nier
Jamle, 
wlec jakoś musiano do tel{O dost
wa4! 
ruch kolejowy. 
iemoillwem bylo pusz 
r:r.anlo do stacji portowej pocl
ów I 
w,,,lem, jeśli nlewiadomem łyło. kle. 
d,. zawinie do portu statek pO ten wla- 
śnie ladunek w
Kla. 
W ror;wlę.r.anlu tego trudnego pro- 
blemu komunikacyjnelf). poleRajOCeRo 
na odpowiedniem Iharmonizowanlu ru. 
('bu koteJow
 z prac. powstaj,cego 
niedostatecznje wyposażonego portu. 
bardzo czynna rola pnypadła. węzłowi 
kolejowemu w Tuewie. Tezew stal f!1
 
baz'ł rl'l'\'ulac
'jnę.. Z Tczewa regulo w -=- 
no towarowy ruch kol&jow
 do GdynI 
B
'ło to moiliwe tylko w TczfYWie, ba 
tam j8.!lt doetateezna tlojć torów kole- 
Jow,'ch. jest wielki dworzec towarowy, 
umÓiliwiajocr stacjonowa.nje. mane- 
wrowanie odpo"..lednlo do potrzeb wfel I 
klEj ilości p()ciQ
ów równocześnie- I 
Węzfł kol. w Gdyni idzi' JłI5zeze da I 
1eko nie jest dostateczny. Teza" "" da1- 
!"zym cię.gu i dla. Gdyni i Gdańska 


G RYP I E 


Przy 


.tosuje się 


, 
, 


tu t
 ładunki. Wywós wOA'I&, był t. 
sił, dyna.mlczn,. pchaj,c, naprzód bu- 
dowO portu, 'cł'Raj.c. r6wnoczUn.łe 
takie I Inne towary. 


w rozbudowie n&&zej bazy nad Balty. 
kłem. . . 
Walka. jako stoczyJl'my na zagra. 
nicznych rynkach wORlowych dała nam 
to ur:hwytna korzy6ć. ie uznano Polsk
 
wllzedzie Jako powatneRO eksportera te 
go artykulu. To wywalczenie &oble po- 
zycji przez Polskę na rynkach weRlo- 
wycb skłoniło ostatnio AnRlje do za. 
warcia porozumienia I nami. Oby 
riścłły siO nadzieje w porozumieniu 
tem pokładane i w):'wóz wQRla stal si, 
rentowniejszym. 
. . . 


* 


* 


. 


Polakl w.lel zbudował MOC port w 
Gdyni. 
DEI' j_zClle wOldel stanowi prAwie 
75 proc. wszystkich ładunk6w portu 
gdyi\skieRO. WORleJ ten w dość duieJ 
ilości wywoto statki pod poJak. bande- 
r", które urablaJo nam pewne drogi 
bandlowe na morzu. R6tnle motna oce- 
niat wywóz polskielfO w
ta, Iwłaszcza 
jejli chodzi o jelfO rentownMć. w kał- 
dym razie jest bezsporno 1'01. wOA'la 


, 


, 


J'eśJf dziś wiec nad Bałtykiem ma- 
my dobrze technicznie wyposażony 1)Oł't 
to musimy lObie uprzytomni!!. ie po. 
wstał on jako konieczność uznąwana 
przez naród. te dokonanie t
 dzIeła 
było możJlwe tylko przez wyzyskanie 
tych możliwości, Jakle ku temu mi.. 
Iiśmy. 
ŚIOSk dostarczył pierwszycb ładunk6w 
które stały sie bezpo
rednl" pnyC
Y1ł' 
rozbudowy portu; Tczew, Jako w
eI 
komunikacyjny. umotliwlł nam to zm. 
. bienIe praktyczn9RO utytku E poe1ad&- 
'I,..Ud s ehl.I., n
 d06tepu do mOł"Z&. 
wproulnajll&lftlL". Bez ŚIf),Ska i TClewa, ponad wnelq 
powJenolle caler.. wotpllwość nie mielibyśmy dziś Jeszcze 
..UlJ'lyjemnewuty- wspanlałejfO portu R'!1yńsklego. O Ślo.sk 
ciu i rozpasa:czalne I o Tczew r.aclot" łoclył walk
 poIsk.l 
w łol,dku. Do na. obóz narodowy. Pozoetanle hlatoryczn, 
bycia w katdej ap- tfJ«O obozu z&!!łUK" ie pamiotaJ,c o. do- 
tece. Zarejestrowa- st- p le do morza. nie za'ftftW'lniał I o ....- 
ne w Mo S. W. pod ... 'O"'u......... 
=== Nr. 149:Z. === 00 musi mlec5 OI'R8niun ROa1)Oda.rczy. 
.1082 cheę.ey realnie oprzee5 s1
 o mone, by 
\lgrontować swoj" nlezaletność. 


CHININII 


-c-- 


IIAmy npzą pracę na morzu. nasi kierow, 
nicy młod.j polskiej leglugi zrozumieli. 
te na morza "'chodzie musimy motlIwie z 
omijaniem polrednietwa nIemieckiego. 
Konsekwentnie szliśmy w tym kierunku. 
wsp6łpraeuj"c z portami zachodnio - eu- 
I'GpeJskleml w Belgjl. Holandjl oraz a flok 
narodów skandynawskich. Duto tyczliwo- 
AcI analeili'm)' u tych współprac:owników. 
Wolne od wszelkich wrogieh nam Intencyj 
polltycznyeh narodY' skandynawek Ie. dały 
Gdyni dutą tIole regularny eh połe,czeń o- 
k"towych. 
W ciągu jednak ostatniego roku w na- 
szej polityce leglu«owej zaszła zmiaDL 
Pod wpływem poleklej polityki zagranicz- 
nej. I'GZpoczęta została w tej dziedzinie 
N..... nota handlowa. aczkolwiek prse- wspOłpraea z Nlemeamł. Współpraea ta 
WOli Dl. wI,eej jak tł proceDt obrotów budzi duto zastneled I przestróg ze stro- 
Gdyni I mDlej więcej t)'lu obrotów Gdad- ny znawców przedmiotu. Chcemy wierzył, 
lika. modernizuje si, I staJa al, uzupełnlL le nasza polltylta leglurowa będzie się 
Ale, aby zadania tej floty soetało spełnlo- etarała jak najmniej płaelć za doAwladc7;e- 
ne. musimy uml.e poprowadzi e odpowted- nie t wejdzie zpowrotem na drogę, .która 
Dl.. pollty
 teglugow
 Kiedy w oUeIIle' prowadzi do utrzymania wpływu na- tak 
wojny golpodarcsej z Niemcami. zacsyn&- i watną rzecz. jak" jest tegluga moma, 
-" 
 


Polska flota handlowa 


Jej rozwóJ , modemi zacJa I znaczenie 
Poaiadajlł(: dosttJp do moru. Ineb& mle
 PoJlkI ns polityk, lerlu
 taki. I potska nota handlowa muat awra- 
tak.. .łun.. flottJ ha.ndJo"'
 Wprawdzie Polska flota handlowa Jaat właanołcl.. C&
 uwag, na poł-.czl Dia "lU larne I mł
 
rs stawianiu plerwuycb kroków na mo- czterech towarzystw ok"towych. Jedno. odpowiednie do tego statkL TaJi:leml atat- 

y nie motna z r6łnyeh waględ6w zaczy- tych towarzystw ma za udanie utnymj- kaml dOltoaowan.ml do obeenych potneb 
nal od budowy floty_ S" bGwiem narod" wanl. komunlkaeji mI,dK1 Gdyni" a Ame- jest statek ,.Lublin". dalej ..CI....yn... 
t larskle. które tyj.. z dochodów. jakle im ryk
 O aałol8Dlu tego towarlystwa udo. ..Lw6w" I "Leeh". W roku blełlłCJm .pol- 
cł:fa flota. Z chwU.. teł, kled" ACZlllIAmy eydowały głównie 'WErl,d" preeUłow.. cho eka flota handlowa zOItanIe uzupelnlona 
budowat port I ekllPI
wae morze. zaru cizi o to, ab" polska baDdera szła przll A- jeueza dwoma atatkaml. podobneml do 
sjawiła at, 11 polll!lkiego wybrzd. flota na- tlantyk. Towarayatwo to, tatniejlł(:e pod nLechau- t ..Lublina". 
rodów teglarskicb. 
 .yaku z polskich nasw.. .Gdynla - AmeJ'7ka Unj. tellugo- * 
obrotów aamorskich. Jednak D&I'Ód, nale- we". 
Iada trzy statki. najwl,kp,m Jest 
łyde rozumi.jIłCY. jak 1neba ruInie wy- nPolonla". Towarzystwo to mimo wt.Udch 
zyskiwać doetf.lp do !DOrze. nie 
te hyt trudnołcł zdołało rosw\n,e swoj... dzlałal- 
zupełnie bez noty, nie mote w teJ dziedzl- n0ł6 I uruchomiło naw.t dnł" linJ" utny 
nie korzyatae tylko II usług narodów te- mującll. komunlkacj, ml,clzy portami ob, 
81
 ,_ . . .... ,'.' cemł, bo mIędz" Rumunj" a Palestyn
 
-9oIa1l.. 4h1«.- Jłazae _nie 
e DU'G- Rok bl.lący dla Towarzystwa tego bfłdzle 
. deJq -łrl&r$im. Jednak na polityk, Ie- przełomowym, otnymało ono dwa dute 
,tany.. pn.wotąeycb nane obrał., amor- nOWOCZe8D8 transoeeanlkl, które buduje at, 
sltle 
uełlDY młłe wpływ. Mog" bowiem we włoskiej .toezDl w Montfalcona pod 
m1ędsy tymi taglarzaml bye takle elemen- TrIestem. 
t, które poza konyAeiaml gotIpodarczemi. DnłjJiem towarzystwem 
towem jelit 
m
" miet na uwadze walniej... względr ..Polako - SkandynawUle Towan:Y8two 
politycme. Wystarczy ehocłatby wakuać Transportowe" {..Polakarob,,}. Ou.ty teso 
na Niemcy. które niewątpliwie .. dołwlad Towarzystwa utYW&ne .. do wywozu .... 
czonymi teg1arzaml. Flota niemiecka, eks- gIL 
ploatuj
 porty polski.. ponad wezelk" Cała ad poUtyka terlugo"a I plonter- Jut w grudniu 1919 roku !ładA Ludowa brany na ulicach z okazji wkroczenia puł, 
wątpUwoU uw.e będzl. miała na uwa- aka praca nad zdobyciem przez Polak, w Grodzi"dzu na t"danle mlejaeowej lud- ku "dzieci grodziądzklch" do mialta. _ 
ds. to, :\by jak najdłutej 
powae polsk" wplywu na aprawy łeglugowe. apoczywa noAcł polaklej. zwłaazcza robotniczej. zwr6- W mgnieniu oka znalazły si, sznury. łaD 
ekspaD8M na morzaeh, ab" "R dziedzini. na Towarzystwach ..:tegluga Polska" ora clla 81, do ówczesnego magistratu a iąda- cucby I drągi. Z poAród zebranego w ocze. 
przewo&6w monkłch nie dopuAc:ić Polakt ..Polsko - Brytyjskie Towarzystwo Ok"- niem usunięcia nlemlec:klr.h pomnikOw. Ittwanlu widowiska tłumu wysunął sle na- 
do usamodzlelnieDla si, WZllędDie by nie tew.... .,:tegluga Polska" posiada kilka mianowicie Germanji s Rynku Zboiowego raz jaklA mętczyzna, który począł młotkiem 
dać polSc:e mołllwoAel oddziaływania na BtatkOw dla teglujJi nieregularnej (tram. (dz16 plac 23 Stycznia) l Wilhelma I z GL waUe w łeb Bismarcka, wyUczajll.c wraz z 
ich polit"kę w tej dziedzinie. pów) oraz statkt dla utnymywanla Itomu- Rynku. . tlumem przy kaidem uderzeniu dłu«.. li- 
Muełmy zatem mlee włam" flottJ han- nlkacJi regularnej, urządzone do przowo- Magistrat t"danla tego nie usłuchaŁ Pól tanj, proskich zbrodni: 
dlową. Zadaniem tej not)' jest oddział)ł- zów drobnicy o większej warto6ci. n!eglu- niej I etarosta Osaowakl naJegał osobnem Za wywłaszczenie - łupi 
wanie na polityk, obcych łeglarzy. obsłu. ga" utrzymuje regularn
 komunlkac:ję z pismem na burmistrza Peteraa, upn:edl&- Za WÓl Drzymaly - łupi - 
guj
ch nasze porty. Jest to udanie nie portami baUyckieml. z Helsinkami I Tal- jąc. le w przeciwnym razi. nalJt,ąplć mOi.. Za katowanie dzilci -"polakIch - łup! 
mate. b, ono mogło bye apełnłone. potrzeb.. Unem oraz portami zaehodnlo - europej- niem1łe dla Niemców niespodzianki. Magi. Za "Kulturk
,ł,
 . . 
Be .. dute 00&1'1 tle Itron, PoIskL Ofl&l'1 sklem.ł. z Rotterdamem, Antwerpj, I aę- strat jt'dnak trwał przy swoim uporze. WI- Za par'\gTaf "..gadcowyl 
te jednak dołone by
 muszą. bo Inaczej Aclowo z Hamburgiem. docznlo niemiaszkom tal bylo .chowa.: swo Za prze6ł'0",wanle towarzystw polskich; 
nie wejdziemy na morza; będziemy po ntch Połsko - Brytyjskie Towanyatwo O
- Je "'więtokl" do lamusL Za fl)omat6w pomonklehl 
oprowadzani tylko prza: obcych. co oay- towe utrzymuje komunikaej, z portami Robotnicy wobec tego postaDowIlI 1'01:- Za więzienie k
ięty katolIckichi - łup! 
wilde nie prowad&ł do zdobycia tej nleza- Angljl. dokąd przewozi najcennlejeze to- waUć natychmiast znienawidzone pomn!.J.:1, łupI lup! - spadały ciosy na łeb clemlętcy 
tetDołc:I ppodarezl'f. jak_ w ....dzłe da- wary polskiego eksportu. jak bekony. ma- jednakie Interwencja przedltawlclell przy. polskiego ludu. 
je doetęp 40 morza. alo, drób t Inne artykuły hodowlane. szly
 władz polakich I oficerów a komlllj. Wreszcie zaprzęlono do pomnika konie, 
.. Kiedy zaczynała "tegluga Polska" BWo- polskiej zdołała Ich od tej decyzji odwieśc które pociągnęły. - I pomnik roną! w u- 
Polaka flota haDdlowa Uczy w tej chwl- j, dzlałalnośł, zakupione zostały .taw. od z uwagi na niebezpieczeństwo represyj ze liczne błoto. Tak samo załatwiono SI, tegt 
Ił 22 jednostki. o 08ólnej pojemnołc:1 56.793 powiadające ówczesnym obrotom towaro- strony awanturującego 81, loldactwa samego jeszcze wieczora z pomnikiem WU- 
T. ]t B. (tonD rejestrowanych brutto, co wym GdynL Zakupiono .tatki dla komu- ..Grenuchutzu". helma I na Głównym Rynku. 
omacza ł1
 metrów lZełclenn"ch wn
- nlkacjl nieregularnej (trampy). przeznaezo- Po wyjAclu oddziałów niemieckich z mła Niemcy ze zgroz" spogl"dall 11& bune- 
trza statków). Postadamy .tatkl. które ne dla ładunków ma80WYc
 eałookręto- sta I przy wkroczeniu wojska polskiego. nie "nlezwyclętonych" bałwanów. Wyda- 
maj, 1& zadani. podtrzymywanie presu' l wych. Obecnie w eałym 6wlecle, na sku- wśród gorączki powitania nie było czasu walo Im się mołe, le to chyba pioron \Id. 
il1 Polski Da morzach I ta.'kte maj" za za- lek kurczenl
 sI, międzynarodowej wymla na zajęcie si, pomnikamI. Dopiero w dwa I rzy w miasto. 
danie plonlerskll. p
 torowania nam n" towarowej. upada znaczenie leglugl nie dni pótnlej dosiegn,ł je fatalny t tałosn, Tymczasem na niebie jasny. pucołowaty 
włamych dróg handlowych na morza ; regularnej. a rośnie 
naczenle regularnej los. I kslętyc uśmiechał się z zadowoleniem I de. 
zabezpieczania w.pomnianego jut wplywu komunikacji okrętowej. W związku z teP' Wieczorem na Zbołowym Rynku do po- brodusznle. ] napewno nl
d1 nie lałowal, 
. mnlka Germanjl. wznolz"cej w górę rękę z te U8Uni
to mu z ""elf oczu obrzvdllw, 
-, , ,. I popiersiem Bismarcka. podszedł tłum. ze- kolosy niemieckie. 

 . : .. -. 
'.:\-' . ,} " - 
... 
 
. ."'f
 \ . 
 
1", ... . ł ..... \.- 


. :?:{
" 


f/- 


.... . _.; ;
. "".., 
 t "..::.-:. 


. 


-...... . 


-«-
 
. ''''1: 
- ...... 



 ., ..,;.t; 
--& 


 
; 
-::..-...... 
.' t'" 


'!" A. 


.. '. 
-7 8 \ ; :
;'

' .
:
';' 
..... 4--=-.
..ł,. "_:.. ł. - .",'
 
'
,. ,:.;: .""'-,.: ',- 

..-3i "o".." -,' 
 
-'- 
. '.'fI. . 


t. 


.'" 
.-} 
- .' 


.... 
:... 


.- l 
. -,;.: 
-. . 
.,..'
-
: " 

 .--..
- 
" ;" ;tini.t;:- 


'. 


;
 :::;
-_. '. 


1p;. .... 


.: 'sc."--. 


. - 
:_- ,. .:\;.;:"' i.L!:1i- :......;... 


- . "';'-. 
--
, 


-
."II! 


y. 
 


. -;: --.
". -:. .:. ,"'" ":. 
'.i-"t.....:...: 
. 
:- _ . ::
., .+
 I 
 
 1 .....J ",. 
:'-;
:;;f: ,-:
 '';'
 ..Ó 
. - 

:. 
;" 
-
i,


 

::;!
.f¥': f: 
.' :

-- 


. -.
..._);: 


.. .....- 


. ....'- 

 
; :,
 
 ::::' -: .

j"":,

 


. .,;. 


. - 


S'S "POLONIA" 
NaJw1ększym polskim statkiem jest ..P olonia" ( 7 200 T R B) S . t t tkl 
,.P I k '''' Koś ' k .. " . . . 10. rzane « a 
u as 1 I.. CIUSZ o !!ł OlacO mn lej!!ze. Nowe statki IInjl _ Gd I-;"-A- 
meryka bęc:lo zna.cznle wl
kaz.. każdy po około 15 ty!' T. R. B. yn 


* 


* 


Jak ludnaSł Grudziadza legna'a 
Bismarcka 


- . 


-..:. 


. 

 . 


. ,
 


-. - 
. 


,.-: :1..' 
. 
.
. 



 
II 


- ' 


\". 
--, 
I 


" ' 
. - 


-, 
'. 


... I 


L 


:..
;;: '. 


. 
i- . 
,. , 
:;.- '....
 -\; .. 
 
(. :CX
. 
I ;::. _ 
t '

1\; 
"- - 


..;. 

. -= 


,,\' '* 


'. .,ł- 
- 
 j 
. ).' ., 


. . '. 
; 
. tt.{ ., J 
. tf. ,d r-. 
'. 
 ' '; 


!. 


- . 


"'.l 
,- f," 
.' 


ł'f: 


i 


.. , 


; .
 ... 



..... 


.. -. . 
:'
 


i 


't-.- 


,.1,. 


;:
 . 


- 
'fj
 


-.
: 



ł'__ 


\ - \ '", 
l. 
 
\: 
I- . \ 
l.: ,. .:
 


" 


,. 


i 


..... .- ..- 


 
:i

'., :.:.

 :
.
-;
 


. 
.(;..;
.', ". ... 
A 
- . 


".- 


. 
. 


f-. 


...,;- 


.
 
.... 


.....- 


.L ;_
." "" .. I 


.' _.
 


.., 


.. - 


, , 


PORT RYBACKI W GD1:NI - FLOTYLA KUTROW MOTOUOWYCH .
>>>
Nr. 17 


..8LOWO POIIOR8KIE- DI.dzlela. dala 21 .tycmła 113.. 


=' 


polske do 6rudziądza przynieśli Hallerczycy 


. czkowem naprężeniu czekała. tniego uchodzQ(:ego P.rU88ka. setki spra ł zieleni i chorę.gwi 
zkarłatnych. 
W oś
o
morska na god2.inę wolności. oowanych r"k robotmków. wyległych z Mrowie nieprzejrzane ludu wyszło.. 
ludl1 Ciej ziemi precz miały pójśt Wf&- pogard.zanej dotQ.d ..P?ls
iej" dzielnicy na ulice, o
gan
je i towarzystwa ze 
?ł polsk pycha i buta ciemieżcy łegła fabrycznej na Chełmlnsklem Przedm1
 sztandaramI. dzieci szkolne z berwnemJ mi" 
ze n10c

 ponękana palcem Bożym. Już śc1u. jeły przemieniat ponure oblicze chorę.giewk
i w rękach. utworzyły zme.... 

 P
ko
ywałY akty dziejowej spra- ' dotychczasowego siedliska hakaty na sZJ?8.ler .w
łuz triumfalnej drogi pol- 
SI'edlY ości radosne. uroczyste. odświętne. SklegO żołmerza. Po 
Wl on
V to sprawiła, że potem" trwierdzę Ze strychów i piwnic wydobyto ukry W pocitgu p ancern ym Polsk 
dził dzk " w dniu 22 stycznia 1920 r'l te przed okiem wroga sztandary biało- czycy . 
Bru RUDZI Z K NIEMIECKICH O godzinie 
1-szej wjechał na dwo-
. , &-TOZPY. 
AKT PRZEJeCIA G ĄD A Z R4 rzec poci"g pancerny ..I1allerczyk" z MurmatI. 1 . ncję słonecz- 
'., kompanj" piechoty. w godzinę później nQ., z dalekiej z1eim Nov.-ego Świata. ze 
. ,: o.
 . 'o 'o .. __.0"; zaś wkroczył od szosy radzyńskiej do wszech stron kuli ziemskiej przez łQ.dy 
. 
 / 
 
' 'i,.#.J miasta ł2 pułk piechoty hallerowskiej. i morza szli z sercem gor"cem i ofiar- 
...-ł. .... '!' h ".,....- poprzedzany przez dywizjon 1 pUłku u- nem do Polski. na Jej brzeg bunzty- 
.,
\:,:'\ ,..." . 
. :T
;"'" łanów krechowieckich. z dowódc" gru- nowy. 
. . ,

.,' 
,:o.,'o; '. PYł generałem hr. St. Prnszyńc;kim na- Słały sie im pod nogI kwiaty. wycho- 
v" . I...\"ł.. .. . -.' -::. v czele. . dzily na spotkanie kochaj,ce, żywe ser- 

 ;:,,

:,
,
V.:
 l'
 
.,
,;i
0:::.{:' 
ari:


b

af





;
Ł
;:i:j 

j:



z:
a:
c

C
C
y

=t:

z
! 

 ' , }. -tt.:: '.t, ... , .:" . B:: i' . ' o ;
 ' ; ' : :" o 
 " '_: . : . . . 
:.
 SO
'Sk
 fsn

vo


::a:w

m
ryc=: f:: :;ł:

;\ 
ł:'z



:kfe 

;I:::' 
d _ _ - . /. ii', 
;! '." ,:
. ny nadburmistrz miasta Włodek, przed A oni. Błękitni 2;ołnierze. nieśli ,v: 


 ''-', . o ... stawicielka kobiet H. Krnszonowa i ks. bliznach krwawych ran. w ofierze utru- 
TEKST POLSKI AKTU PRZEJĘCIA Wl.ASNOt;CI MIASTA GRUDZIĄDZA administrator Partyka, który udzielił dzonych ciał. w błysku szabel i baBne-- 
G r u d z i ą d Z, dnia 2S stycznia IWO wodzowi i wojsku błogosławieństwa tów św1ętośt wspaniał,,: Połskę wielk.. 
Obecni' Nadburmistrz dr. PETERS. kOlklelnego. sprawiedllwQ., mocarn". zmartwycb- 
radca 
i&jeki TZSCHUETER I HERZFELD z ramienia magistratu Uroczystości zakończyła pierwsza. na wstał,,! 
w Grudziądzu. ulicach GrudziQ.dza defilada polskich I I złożylI J" jakby sakrament do rłk 
burmistrz WŁODEK, adwokat SZYCHOWSKI i kupiec RUCHNIEWICZ. żołnierzy. Na tym samym Rynku. na naszych. do naszych serc. do naszych 
jako polacy emisarjusze odbiorczy. którym przed wiekami Mikołaj Ryński dusz... 


J.'ll
M





W
:
E
A


{
D
:
SALSKIEGo PRZE- 
 - 
CHODZI WLADZA WYKONAWCZA W MIESCIE GRUDZI4DZU NA 
POLSQ Z CHWIL4 ZAJ
CIA PRZEZ WOJSKO. ZAJ
CIE TO NA- 
ST4PI W DNIU DZISIEJSZYM PO POLUDNIU O GODZINIE 3-EJ. 
KASY MIEJSKIE PRZEKAZANE ZOSTALY PRZEPISOWO I W 
PORZ4DKU DN. 21 I 22 STYCZNIA. PRZEKAZANIE POSZCZEGÓL- 
NYCH BUDYNKÓW NIE JEST PRZEWIDZIANE. GDY2; NIE NASTt:- 
PUJE ZAMIANA WLASNOŚCI. 
W OBECNOŚCI RADCóW MIEJSKICH TZSCHUETERA I HERZ- 
FELDA ODDAJ
 NINIEJSZEM WLASNOŚĆ MIEJSK4 POLSKIM Ko- 

nSARZOM ODBIORCZYM DO WIERNYCH R4K A2; DO PRZYBY- 
CIA WOJSKA POLSKIEGO. 
STRONY ZGODZILY SI
, 2;E NIEPLATNI CZLONKOWlE MA- 
GISTRATU NADAL POPROWADZ4 SWOJE DECERNATY. 
PRZEcz.yTANO - PRZYJ
TO - PODPISANO: 
(na stępuj" 
pI8Y) . . o ' 

 ..,,: 'f'. "' \J: 
 ' ,;. '
.r
.
:;.,,\,,;. 
-;,ł... . 
. . 

;. _0..' 
.. . 
:,\
 \ .:.
::,'j

L,u 
1
 ; '. . ,'c, '/75łl 
.... .., .. . 


...\ -
, 

..:. 4,,;: ....

.., iJ'- II J. 
. :. 
;¥:. . -
- - -: .& -
 Ii;'" 
 ....-a
- 
- ... -... 
 ... 
w ręce polskiej komisji wojsko
ej Od- I czerwone,. ch?I'Q.giewki narodowe i ,
r: 
dawał pruski generał _ gubernator von landy. UlIce I domy utonęły w po" Zl 
Ma.1acbowski. zniemczony potomek o- 



::a
r

,:k


ł:
ó
:
772 TO- D l d . · specjalna, pomarańczowa, 
Ona to sprawiła, że nazajutrz. gdY a Z I e C I t d b6 
w ratuszu grudziQ.dzklm odbywał się smaczna pas a o Zę W 
a.kt przejęcia władzy nad miastem przez . . , . 
poll!klcb komisarzy. ostatnie oddziały B b d t S f 
brutalnego ..Grenzschutzu" OPUBZC
 e e o n - z o m a n a 
musiały miasto na zawsze. o 
Jut ... zb.ż.J.... 
Ledwie przebrzmiał . wśród murów 
miejskich odgłos cieżkicb łMt6w osta- 


o'. 
 -"
--'-'j. :-.. :
".')
-':\.
'j--.' 
Oń ,
rNdlr,u

ftrr.' '
o .-':-',1: 

,'o',:' 
 r. n. o . o" o 


 


i--;::o" 



., 


. 
. o. 



: 
"'--. 
L4 


,
'''-: 


."'-- 


:-- 


--- 


. 
- . , . 
...:;.. .. _

. .....; :.... .: 
 . i 
. .- -)
..':;'" 
 :i 
:/ 


'" 


PRZED PIf;TNASTU LATY... 
Wojsko lIolskie W Borach 'UChDlskich
\ 
Jak ludność Tucholi witała arm;. błtkitn. i jej wodza. 
T u c h o I a, w styczniu 1936 r. ta. placówki. jaka wówczas prowadsiła o. 
W dniu 29 stycznia br. mija 15 lat od grom pracy polskiej w TucholL 
chwili kiedy po bruku tucholskim po raz Historycznego dnia. zapisanego złotem! 
piel"'o'szy. po wielkim historycznym prze- literami. 1\1 dziejach na.szego grodu. kiedy. 
łomie dziejowym przeszedł tołnierz polski. wczesnym rankiem wyniósł siO, z mluta 
Zawsze patrjotyczny lud Borów Tuchol- oddział ..Grenzschutzu". za którym dzW01 
skich z Tucholą. Czerskiem na czele. po ny tutejsz:ego zboro ewangelickie(!'o ogła.. 
pamiotnej rewolucji zakasał rekawa i choć szały !ałosne podzwonne, na ulicach mi... 
pod surowym dozorem ..Greozschutzu" w sta zawrzało niby w ulu. 
całej pełni prz)'gotowywał siO do powita- Lotam błyskawicy rozniOlła się wW6. 
nia upragnionej jutrzenki wolności. fe ju zbWaJII Ilę polskie oddziały. W sza. 
Kalety zaznaczyć, te lud Borów na. lODem. tempie przybrało miasto AwlllteczaJ: 
szych. jako wierny i glęboko patrjotycZn)- l pol;8ld wygllld.. . 
lud polski był zawsze upośledzony przez KIedy pierwszy oddzIał naszego wOjska 
władzc zaborców. prze.m.aszerował ulicami. idąc w kierunku 
." ChoJnlc, z tysiącznych rzesz ludu. zgroma- 
C
lub.
ą dZlałalnoścl!\. w czasach odr?," dzonego niety1ko z miasta, ale l jego oko.- 
dze
a. ,Ol,
yzny ,na IDleJscow
m_. tercnl,o lic, wyrwały się gorące okl'Z)'kl powitantIlir 
za
)lsah 
Ię.. pp, »p. Rzcndko,\skl. b
ml- Paakt kalmIDaCYIDY ..tazlaKDła ....... 
mlst

 kom
sary
z!1Y' ks. Ła
I. _ ks. _tro- ...... w ehwDl wjazda de mI..ta o4dzia- 

ulsk.i
 '
OjZ
 
PltZól'r Ch,ylews,kl. śp. 
r.. la ..rmJ1 bł9klłDeJ. pod dow6dzł-em geufloo 
Karaslc\\lcZ, sp,. ks. KUJaw
 z .MędroIUJe- rała Hallera; . ','c" i.... .. "
"" 
... 
rza. śp. 0ssow
k
 z B.ral
wwcy ltd. . CÓ! to była za Wspaniała chwila dla: 
Bard
l', I'1:Ichhwą. 1 Dlcustraszoną dzla- tych wszystkich naocznych świadków ,,-i- 
łaczką. jezeh (h
dzl o pol
ką robotę spo- dzięć na własne oczy. być w bliskości wc- 
łeczną. .okazał
 Się p. :\farJa G,undermano- dza !łrmji błękitnej! B)'ły to chwilc nie- 
wał mająca tez ogromne zaslugl na tym od zwykle radosne, o których dziś tubylcza 
'cinku pracy powstającego państwa polskic ludność Tucholi mówi z rozrzewnieniem. 
go. załoźYC;lelka i pł:zewodnicząca mieJsco- Naoczni świadko,,-ie opowiadają o tych 
wego oddziału Polskiego Czerwonego Krzy- chwilach dziś swemu otoczeniu. dzieciom. 
które dziś tak mało o tem się dowiedzą. do- 
roelym. którzy przybyli dotąd z innych 
stron Polski i mało wiedzieli o przdyciacb 
Pomorzan, o pracy Ich nad odbudową Pol- 
ski. . . 
Wkraczające oddziały powitał koin1aa
 
ryczny burmistrz śp. RZ8ndkowski oraz ata 
rosta komisaryemy dr. Bartz i ks. ł..aski. 
Przybyłe oddziały ulokowano w mielcie 
l podejmowano z iście staropolaką gościn. 
nokią przez całe polskie społecze6atwo. . 
k 1212 Tak minęły pierwsze chwile naszego od 
rodzenia, którego dziś obchodzimy 15-t8' 
_ rocznicę. (t) 


PRZEWRÓT 


W 


I Kom"" zastępca. proL StfDdtma. za Śwle 
cla sekretan:, śp. .arta StolpmaD6wna 
Ulł.. Ap. kaplec LeoD NeumaDD :&e Świecia 
IIIrzed 15 lalJ ::=
. kL prob. BartkoWlld a Nowego 

 w i e c i e, n/W., w styczniu TEROR "GREN
C
UTZU:' , 
Kiedy atolmy w przededniu obchodu ISo Mimo przeszkód na Jakle nasI dZIała- 
tej rocznicy wkroczenia wojsk polskich do cze napotykali ze strony "Grenzschutzu". _ 
Swlecia. odtyły wśród zasiedziałflj tu od teroryzujl\cego mIejscową ludn
ść przez 
dziesiątków lat ludności polakiej wspom cz
ste rewizje u ruchliwszych dZla!aczy pol 
nienla chwil historycznych, chwil rado8- skich. jak u p. Fr. Domac
owsluego. z
 
nych. kiedy to nareszcie mIało wkroczyć ł.ronią. jakiej oczywiście nIe było. rOZW1- 
do tego grodu nadwiślailskiego wojsko pol. nęła Rada Ludowa pracę na szeroką ska- 
skiB, by wybawić nas od rządów zaborcy l lę. Wszędzie tworzono strate 
udowe. na 
w
zechwładnego w tych czasach oraz osła- ich czele jako komendant pow
atowy sta- 
wIOnego ..Grenzschutzu". nął p. Esden Tempski z OstrowItego. 
Dziś, w 15-tą rocznicę oswobodzenia Ila- ZapoblallłlłO tal: wywozowi l,wDoie1 
SZego miasta. cofamy slO myślą do owych Itllll do mlut Ra..ą Nlemfecldel. przecIw- 
dni. do owej pracy nad oswobodzeniem nas ItawlaDo alę akutee:&ale pustoszeDla lal6w 
z pod Jarzma pruskiego. Przypomina się pnu N1amc6w I wywozowi dnew.. 
nam praca licznych działaczy polskich. po Szczcgólnie pamiętną w histo
ji 
Iasta 
wielkiej części dziś wśród nas jeszcze ty- świecia z owych dni jest noc śWIętojańska 
jących. którzy, naratając własno tycio wy- 1919 roku. kiedy to 
.Grenzschulz" plano- 
kuwaU i na naszym terenie przyszłą Pol- wał napad na plebanJę. by zamordowa
 ks. 
likę. przyszłą władz
 polską. dzip.kana Konitzera jako czołowego dZiała- 
cza polskiego. jako najwięcej niewygo
ne. 
W PąD LUP
I KULO
IOTÓW go człowieka, występującego wszędzie 1 o- 
CZ mle
cle ŚWIeciu. gdzIe prym n
em- twarde jako Polak. Wtedy to w obroDI. 
kJzi ny dZI
rtYło - po
a urzę
ntkaml - awago pnbOllECu I pnewoll.lka ItaDęU 
kOP ectw
 1 
emloslo memlcckle. I ty
ow. dzlelD110ko1l1 c:złODkowle Straty Ladowel. 
\
eh tstl1lał
 Jedna
 szcreg organizacYJ pol kt6rą ręczaamt graDatamI lotowi byU 0- 
:a:'
z I 
utaJ. krz

vlony duch polski odtył depne6 kałdll Dapaść. 
Jut p re\\Olu.cJl. . Na skutek ullilnych nalegal\ ówczesne- 
JIoWiato": grudmu 1918 roku zawląza!a SIę go burmistrza, musiał lts. dziekan na pe. KS. DZIEKAN KO:NITZER 
b wa \\a 
ada Ludowa. Lokal. gdzIe o!- wlen czas opuścić Świecie; wraz Z nim wy- 
l no posl

zenie 
rganir;acyjne ob
taw1ł j echał na kilka dni śp. Leon Neumann. f
. Jaworski. 
,. renzschutz kUlomiotami' nie zraziło to . I ki k' 8 
Jednak naszych działaczy. 'przybyłych le .JUTRZENKA WOLNOŚCI 

Ia
 .D1hm,;
cóc c:. z o rzyklem. te ,,,po 
wszystkich zakątków rozleglego powiatu. Wreszcie po dniach ciętklch. pelnych 
go mac u ą. 

o plarwszego zanędu tej powIatowal Ra. pl'ześladowań, zaświtała w styczniu 1920 Co rychlej usunięto z rynku pomnik Wil- 
l LUdowe, zostali wyb. aDI pp. Wacław roku jutrzenka wolności i do naszcgo pO- I helma I. i w kilku godr;inach miasto na- 
oneulewlkl . Nowelo (oboe.le wOra. wiatu. pozór niemiecki o przybrało charakter pol- 
dl1ędza) jako x;newodI11cZIICJ. kI. ddekaD W plcrwszych dniach po 20 stycznia spo ski, dekorowano "lice. domy i mieszkania, 


W Świeciu 


HIGJEltlE 


DZIECKA 


dziewano się przybycia wojska polskiego. 
W głębi mieszkań polskich. w ukryciu 
przed szpiegującym stale jeszcze "Grenz- 
schulzem", przHrotowywano się do uroczy- 
stego przyjęcia. Nareszcie usunęły się od- 



 
Polaków; niezwykle pięknie przedstawiał 
się rynek. gdzie miało nastąpić powitani. 
wojska polskiego. 
RADOSNA NIEDZIELA 
Była to niedziela 25 stycznia 19tłiO roku; 
od wczesnego ranka wrzało w Świeciu jak 
w ulu. Cała ludność polska wyległa Da 
ulice. Na rynku zgromadziły się wuyst- 
kie towarzystwa polskie: Rada Ludowa. 
Tow. Ludowe "Jedność" (byli wojacy). So- 
kół. Przemysłowcy. Rzemieślnicy. Kupcy. 
Handlowcy. Kółko Rolnicze, wszystkie ce- 
chy i szkoły. 
Bicie dzwonów i otrąbienie hejnału B 
wiety zamku pokrzytackiego. OInajmiło 
ludnoścI zblitanie siO polskich oddziałów 
w
jskowych; przez tysiączne rzesze pol_ 
sluego ludu przeszedł dreszcz entuzjazmu. 
Wśr6d blU':&J' okrzyk6w wknaył Dł. 
dział polskiej plllOhoty I. uwadna kawa. 
leril 
 mury 8w1ac1L Czuwający nad po- 
rząd
lem. komendant miejscowych organi. 
zacYJ. dZIelny Bokoł. p. Br. Hofmann miał 
niemało trudu z utrzymaniem ładu. . 
Na kroczące ulicami wojako, rzU(:ano 
kwiaty.. na rynku zaś nastąpiło urOCZ) ste 
powitanie. Jako pierwszy przemówił ko- 
"!isaryczny starosta. p. WOjnowski. ziemia 
wn z Kończyc. Nast4lpuie w płomiem1)-c.h 
słowach. nacechowanych głębokim patrJo- 
tyzmem, mówił ks. dziekan Koniuer. 
Znowu okrzyki t hy radości z dokonanego 
faktu dziejowcgo.. ze r:martw)'chwstanla na 
szej Ojczyzny. I rozerwania cięł.łtich pęt 
niewoli.. 
Tegot dnia podejmowano z i6cie staro- 
polską gościn!,ością oddział
' wojska w ko- 
szarac:h. a wleczon;m na sali Kowallecka. 
obecme Chcłstowsklego. odbył się raut po.: 
o'łlitaln,y. . . 


o... 


'-:

'" 



...... 


.'- -.'''' 


'.
>>>
m Ch I · skiej i Rady Ludowej wręczył klucze 
e mIr miasta p. Kun;ętkowskiemu. mianuj!)c 
. go równocześnie- tymczasowym burmi. 
...mnJeń Z dnia wkro czen'a wojsk polskich . \ .... 2ołnien;e udali się do wyznaczonych 
strzem m. Chełmży. - 
jało szcz
cie. bo nie zaszedł ani jeden wręczył dowódcy chleb i sól, poczem. ru kwater. a w międzyczasie dalsze szeregi 
w3JRdek kOnfiskaty. Wydobyto więc z szono w pochodzie na Rynek. wojsk. jak olbrzymia fala przesuwały 
naJgłębsz}-ch zakamarków przepiękne Tutaj wojsko ustawiło się W" wielki się pnez ulice miasta. udajl).C się 00 
strudzonych wojaków. Nawet najuboż- czworobok. w środku stanę.ł sztab ofice dalszych miejscowoścI- Pomorza, celem 
sz
 rodziny pn;ygotowały pieczywo. na rów. duchowieństwo. Rada Ludowa i de przejęcia ich od władz niemieckich 
ktoro 
rzez cały rok oszczędzały po legacje ze sztandarami. Chór ..Lutnia" Krótko po południu odezwał się z Wie: 
SzczYPcIe m4ki. a przy wyznaczaniu szta.ndary. rozwieszano poprzez ulice ży katedry dzwon wzywaj!)cy na na.łJo. 
kwater błagały jakoby o największe wieńce. stawiano bramy triumfalne a żeństwo. Wojsko i wierni zapełnili ko. 
poszczególne domy tonęły w zieleni ściół po brzegi. a śp. ks. radca Frynt. 
świerkowych gałęzi. ozdobione chor!)- kowski rozpoczl).ł u stóp ołtarza z prze 
giewkami. W niespełna dwie godziny najświętszym Sakramentem. dziękczYD 
całe miasto przybrało przepięknI). szatę ne nabożeństwo, a prastare mury za- 
KodowI).. Tymczasem zapadł zmrok i uli trzęsły się od płynl).C
 z tysil).Cznych 
ce oilUsł.oszały. Po domach rozpoczl).ł się piersi. hymnu "Ciebie Boże chwalimy". 
dalsz
'. choć odmienny sposób przygo- Wtedy niejedno oko zabłysło łza.- 
towail na przyjęcie naj milszych i tak mi. a nikt łez swoich się nie wsty- 
upragnion
-ch żołnierzy polskich. Nie dził i nie taił. bo były to łzy piękne 
można było zapomnieć o posiłku dla które wzruszenie z: serca wycisnęło ż
 
odśpiewał k!lka pieśni, następnie za- Bóg wrócił nam Ojczyznę i Woln
ć! 
5tępca burnu5-trza p. Sternberp; wręczył Wieczorem podejmowano wojsko w kil 
p. .ko
endanto"i. klucze. 
iasta.. W I ku miejscowych salach kolacjI). i . 

mIemu obywatel.l przemowlł w plęk- serdecznej harmonji spędzono kilkĄ 
nych słowach p. dr. Pilatowski. w imie- miłych Rodzin. 
niu Ra
}- I:udowej śp." Bil
ki. Po za- Tak minl).ł naj szczęŚliwszy dzi f1 
poznanIU !;lę z delegac\aml cdał Się ko.; . . . . e . w 
mendant oddziałów pol5-kich doratu- ZYCIU dZIsIejszego pokoleOla i pamIęć 
;,za. ą-dzie w sali rady miejskiej w obec
 o ni.m nie' wygaśnie. póki serce wpier, 
"ości czhmków maRi::tratu., 
dY miej- si bije.. 
: ,. 


..łILOWO' POIIORSKIE"" meilzfela. dnia ZI .tycznla 1135 


jjieDOdleglości 


" Z 
l' .ę- 
Jze- 


. 
.. 


kowy. 
..i roz- 
Ross- 


'" 


,,
'.
 ;; 
, ,. 


,
 . . 
 . )
 : 

ł . : . :,;;
j':C' 
_" 
 _ ....1-, 
'i;:
......-:o... 


" :,"',' 


'. ,
 . ł 

 . i
 ę '
,
 :
:
 ir
" \,', 
Ił ', ." 
,
 t." ....t:'.. 
-'\ . .
'-' '. 't-,.' ,,;" 


, : '".:.. :-;::


- ..- 
' 
..

 


11':. ..;; 


I 


. 
'.,b.. 


: .- 


, ....
. . . 


t' 


. 
, 
. 
_.. 


. '. :;
. 
ot 


'..': ..
. 


-
 
'. 


- ;' ';":(- .
 
',_ :' f. " 
-"..
 - 


"",:
,. 

:'
\""j 


.' 



 
n:. 
 _}' 


,';' :.. ;, 


'I 


.... ..'II'.. .4 



":''''
:ł''.r7 


.
 


PRZYWITA
IE TORUŃSKIEGO PULKU... 
Dacha. Najprzód przesunęły się rozmai- dobrodziejstwo: "prosimy łaski pana 
te dziala. wo-r:y z rynsztunkiem wojen- komendanta. nam też po kilku żołnie- 
nym. wreszcie żołnierstwo opuściło te- rzv na kwatery wyznaczyć". 
ren swojej władzy i samowoli. rzucajłc Noc 'Przeszła w naprężeniu i rados- 
na pożegnanie zjadliwe słowa: "Auf nem oczekiwaniu. z uderzeniem godz. 
Wiedersehen nach paar lahren". Ostat- 5 raD) rozpoczl).ł się w mieście noWJ 
ni- żołdak jeszcze nie znikł na zakręcie ruch. Szeregi dzieci z lampjonami. 
ul. Chełmińskiej. a już u szczytu trzy- bractwa, towarzystwa, cechy. zwil)Zki. 
piętrowej kamienicy na Rynku ukazała drużyny harceJ"!;kie itd. poczęły u;;ta- 
się pierwsza chore.giew pol
ka. Równo- wiać sie w szpalery. Przed krucyfiksem 
ueśnłe rozrzucono odezwę. przygof.o. u wylotu szosy tonIńskiej. dzisiejszej 
wan" w największej tajemnicy pn;ez ul. 21 Stycznia. zebrało się duchowień- 
Radę LudowI), a wtenczas cała ludność stwo. Rada Ludowa i przedstawiciele 
'WylegIa na ulice i rozpoczQł się nieopi- obywatelstwa, by tutaj przy",itać naj- 
sa.ny ruch. milszych gości. O godz. 6,30 zbliżyły się 
Obywatelstwo przygotowywało sztan przy dźwiękach hymnu ..leszcze Polska 
C1azoy narodowe, a miejscowi malarze nie zginęła" pierwsze szeregi wojsk. na 
c:ałe noce poświęcali na malowaniu or. czele z dow6dc" kapitan. Eignerem i ks. 
łów na sztandarach. W ostatnich dniach płk. WryczQ.,. który przed prześladowa- 
pobytu oddziałów Rossba.cba. wito wień niem Grenzschutzu musiał uchodzić do 
ce w piwniea.ch i jakoś wszystkim sprzy Poznania. śp. ks_ radca Fryntkowski 


I; - '!-.". 
 -:. 


Nr. r. 


- 


-= 


..... ", 


...... :-

 


4" 
. - . 


PIERWSZE POLSKIE ZDA WKOWE PIENI
DZE W GRUDZI
DZU 
Blankiet dwudziestomarkowy niemiecki z nadrukiem polskim. ważny jak( 
środek ąiegowy na terenie miasta Grudzil).dz
 i powiatu grudzil).zkiego w roku 
. 1920 do czasu za.prowadzenia marek polskich. 


'"'t:,1, \c/c. ____ .-... 
,'i'::' . 
i... i-;' , ..aOO£JIo'
 I 


-i;"-T E' h E'G"R-A M y::
" 


. . h DALSZYCH ZMIAN JU:a: NIE BIDZIE I -- NdzId 
O lo'''y' projektu konstytucji I kiC': ==

a

ł:w


=
 
_ łat Wyrzykowski i kan. Nowicki o zaj- 
Kiedy Zostaną uchwalone ustawy dodatk owe? ściach. jakie miały miejsce w dniu 3-go 
W . -....' _........_ . ( \ ł żad h . - k . . . maja na nabożeństwie w katedrze I 
. A_wa. "'""''''... rs} nywa a nyc zmIan w pro)e cle na przy
aDle 1 ni
 Cz&8U na u- przed katedrl).. Zeznania księży były 
Uelrwa1eDJ.e we środę ustawy konsty konstytucji. uchwalonym przez SenaL chwaleDle. w kołach bowiem decyduJ,,- niezwykle sensacyjne. 
tucyjnej przez Senat dało ZD)WU po- 'Vyłaniajl). się jednak inne kwest je: cych pn;ewBŻa opinja. że te ustawy u- 
budkę do dociekań na temat dalszych sprawy ustaw dodatkOWych, wypływa- zupełniaj"ce powinny.być załatwione w 
losów tej ustawy. _ Pojawiły się 
 Jocych ze zm.1euloneJ konstytucJI. drodze parlamentarnej..a nie w drodze 
wu rozmaIte przypuszczenia i domysły. Trzy SI). takie ustawy: ' dekretu. Kiedy to ma nastl!pit. czy jesz 
Mówi się naprzykład. że niebawem obaj 1. Ustawa o wyborze Prezydenta.: cze w trakcie obecnej sesji budżetowej. 
ID8l"Szałkowie pp.: Sw italski i Raezk1e- .2. ustawa o ordynacji wyborczej do cz:y łeź na nadzwyczajnej sesji konsty- 
wicz WT8.Z z obu referentami PP. Carem Sejmu. " tucyjnej. podczas której przyjętOOy te 
i RostwOł"OW'Skim oraz prezesem BBWR 3. usta,!a o składzie Senatu i o sP- 1 mtawy i samI). konstytucję, - tego 
p. Sławkiem maj" udali sit do Be1wede- sobie wybIerania i mianowania człon- jeszcze w kołach sanacyjnych nie zde- 
ra. ażeby marsz. Piłsudskiemu pn;ed- ków Senatu. cydowaD). Moźe to być i 26-go stycznia 
stawić projekL Słychać głosy, że Sejm Te 
rzy ustawy muszą być opraco- i 19-
 marca i w cilUfU lata, aż do 
chciałby powzię.ć ostatecznI). uchwałę w wa!'le 1 uchwalone. zanim kODstytucJa listopada., tj. do tego czasu. kiedy upły 
rocmIct pOprzednieJ. tj. 26-go stycznia. weJdzie w tycie. Wymagają dużo czasu wa termin obecnej kadencji sejmowej. 
Wszelkie te domysły sI). równie praw 
dopodoone. jak równie i nieprawd0po- 
dobne. Pozostawmy ich skontrolowanie 
wypadkom. które idę. i które przyJdl).. 
Zarówno referent sen. Rostworowski 
jak i 'PÓłurzędowa ..Gazeta Polska" 
stwierdziły z naciskiem. że wszystkt8 
poprawki, dOkonane przez Senat. BO wy 
niklem obrad i oplnji klubu BB. To 
znaczy. projekt. uchwalony przez Senat 
jest projektem. uzgodnionym w łonie 
BB i jest ostatDIm wyrazem OpInii tqo 
klnbu o upragnionej przez siebie kOn- 
stytucJI. 
Dziś. jutro. projekt, uchwalony przez 
S
at, zostanie przesłany marszałkowi 
 
Sejmu do daJszep;o urzędowania_ Sej- F$ 
mu u1e 
rtpuJI) żadne terminy co do 
; 
czasu. kIedy ma. poprawki, uchwalone 
prze
 
enat do odpowiedniej ustawy 
P
y
llc lu! odrzucić. Z tep;o można wno 
SIĆ. zo Sejm może projekt konstytucj\ 
uc

a1ić . zaraz albo w clllgu obecnej 
8eS)1 bUdzetowej. albo też na sesji nad- 
zwyczajne). 
Jedno jest pewne: Sejm Jui iadnych 
nnian. w uchwalOne! przez Sea.at kOn- 
stytuc.Ji nie zrobi. Jeżeli ustawa przy- " 
chodu z Senat
 do Sejmu, to Sejm ma 
pr8\\oo popr8;wkl Senatu - a.lbo przyjQ.Ć 

lł?O 
rzuclć. Do żadnej innej roli 
Sejm mema prawa. Ponieważ Senat u- 
chwalił poprawki. uzgodnione z przy- 
,.,.6dcaml BB. przeto naleiv wnosić że 
większo6ć BB nie będzie w'Sejmie doko 


.::

, 
.:-::. t.f:: .
.: '.
;.
 
{


:
.'
 . 
-:":.-' 
 
;.-;" 
 . 



 ..,-.
. :-:;. 
 
 , 



i
 o,; 


_::;;-1:;_ . . 
 J . 
. . .;:. . .
t
i' 
;r

i]; p; :L: 


:: 
'V' jJ 
. . ""Ud 
. i . : r'
 . } . ': . ... . ' ,:';: . ;
.o
:':'.lii . . . '..
 . \. . ' . 
 . .. . 
: . : . 
:o . " /!.
t}*
 
- .'. . _.
 ..:
!
:f.: '
 
-
Jt .J-:'# . - .. 
 -

_

 
' . 
 ... 
 i
 



.
 . .';
. .:... 


. ....I. - 
o'? 
;!
)

:- ' 



t:: i
;'-; .: 
"-\
:..:t . 
- 
.,' 
;:..4;. 


?:=- ...
/
 
 
. 


. ił 


-...:. 


l. .,......... 


.-'0. 


?-/
 



 


".,," 
J
j
ł\; 

 . (}
:z...;- -\:. 





; 
ł
o:
 
;t. 

t4 
 
ff
 


J 
c 


..Y A 


-:'
 


:V: 
l:;''' 


1. 


:t: 
.;1 
. [; 
. f:')i'¥' d
 ;[ , . 


-;
 


, ......- 


;._- 


;.
 


"";-p.
:
. -.. 


.-:'.2. 


... ,'- '-:... , 
.
 :;
 .--::
 _.:.-
; I:;;
j;-
 -:-t/ .j: 


/Q ,,, 
-;.;.. .. 


n.:.
..
, 


'- :Ol
7::;;-
 


.'. .. 


.... 


CESAR_Z ABISYNJI ODDAJE DO U 
YTKU BUDYNEK PARLAMENTU ' 
Haili Selassi I (w bIał ym t , 1 t . . 
s roju. sa u u jI).CY) na stopmach nowego parlamentu 
w Addis Abeba. stolicy Ablsynjl. 


....... ...,... ....I!f 


(Sprawozdanie z pię.tkowej rozprawy 
odłoży t mu-łmy do numeru poniedział- 
kowego _ze' względów technicznych - 
red.). 


Ustawa o fundacjach 
. ," Warszawa. sobota 
Depart.Ur.ent ustawodawczy mini- 
sterjum sprawiedliwOŚci ukończYł pra- 
ce nad projektem ustawy o fundacjach 
Według tej ustawy rozcię.ga państw
 
ściślejszl). kontrolę nad gospodark/ł fun. 
dacyj. aniżeli dotychczas. Ustawa zosta 
nie wniesiona do ciał ustawodawczych. 


.,
' 


Choroba JunoSZY StfiJowsklego 
Warszawa. sobota. 
W ..Teatrze Nowym" zostało wczO- 
raj ódwołane przedstawienie z powodu 
choroby Ka.:limierza Junosza-Stępow' 
sk18RO. który w sztuce ..Henryk IV" gra 
tytułowI} rolę. Okazało się. że lunosza- 
Stę.powgki skaleczył się w rękę w czasie 
jednego z przedstwwień. przyczem wr- 
wiłoza.lo się zakażenie krwi. Zakażenie 
'było miejecowe. Zdołano je zloka.1izo- 
wać w okolicy od dłoni i przedramienia 
do połowy łokcia. Artysta będzie podda 
ny operacji. 
Za niedbalstwo k.... śmłercł 
MOSkwa. sobQta 
W procesie o katastrofę kolejow, 
pod Rostowem stwierdrono niedbalstwo 
oskarżonych. ledneRo z oskarżonyd1 
skazano na arę śmierci. 7 na kary wiV 
zienia od 2 do 10 lat. 


I 


Zlot harcerski 


Warszawa. sobota 
W lecie spodziewany jest przyjazd 
5000 harcerzy do Polski na doroczne 
;anibore; z tego 400 harcerzy m.a przy' 
być ze Stanów Zjednoczon}'ch. Zlot har- 
cerski odbędzie się w Spale, gdzie bę- 
dzie przygotowany obóz na obszarze kił 
ku kilometrów kwadratowych.
>>>
\ 



r. r( 


.,BriGWU POlllOKBIUIi- DIec1dela. 11m 21 .tycznla 1135 



tr. 9, 



 
OBRADY LIGI NARODÓW ..., 
. polska nie. uznaje traktatu mniejszoś£iowego \ 
De"" ł-Z, mln. KOlUai.dcld , opuKłł salt obiad 
Genew.. sobota CAF') 
łtsl1a. Ligi Narodów rozpaU'ywala 
wczoraj skargi mniejs:z.06ci niemieckiej 
w polsce. w szczególnJ6ci s
a.rgi na 
nieudzielanie wyszynku na.poJ
 
o:. 
holowych restauratorom 1l1emlecltlm l 
skaTF\'ę ks. Plessa. 
, W pierwszej sprawie. referent hisz- 
pański nie przyzna.} racji argumentom 
volskim. W. drugiej natomi
t, rada 
"twierdziła, ze w postępowanIU urzę- 
dóW polskich (izba skarbowa) wobec 
k,,jęcła Plessa nie było nic takiego. roby 
g
 krzywdziło jak.o członka IIIII1iejszo- 
4cinarodo we j. 
podczas tych obrad zastępca. Polski. 

icemin. Komarnicki. opuścił sale 0- 
brad. . '.; 
stałO sie to zgodnie zzapowiedziQ 
polski z września ub. roku, że Polska 
nie będzie brała udziału w naradach 
nad skarp;ami mniejszości narodowych, 


o ide ODe będę. się tyczyły spraw pol- 
skich. z wyję.tkiem mniejszOŚCi narodo- 

ch 
 Górnym ŚIQSku, gdzie istnie- 
Ję. sp8CJa.lne warunki demogra.flczne. 
Po niezliczonych narad&ch zakuliso- 
":Ych przystQ.pjono wreszcie do omówie 
Dla. sporu węgiersko-jugosłowiań8kiego 
w . zwję.zku z morderstwem marsyl- 
8kle
. W8ZY
Y mówcy starali się uni- 
kat J8SIl
O l wyraźnego postawienia 

praw'y. Spra.w
zdawca, Eden. przy- 
pommał. ze kIlka zainteresowa.nycb 
państw jeszcze nie przysłało mu swych 
uwag i zapropooował. aby sprawę usu- 
nięto z ponę.dku obrad; propozycja je- 
IJ'O została przyjęta. 
, SKARGA ABISYNJI 
" Genewa, sobota CAF) 
Rada LIgI Narodów zakończyła wczo 
raj. krótko po godzinie 19 swe posiedze- 
nie. Ponieważ pozostał jeezcze szer
 

praw do załatwi9l1fa. zwołano następ- 


ne posied
enł
 na dziś przed południem. 
NajwaznieJszę. z nlcb. jeszcze nieo- 
mawian
. jest skarga Abisynji przeciw 
samowoli włoskiej. W kołach genew- 
skich liczę. się nape'W'TIo z tem że rada 


 będzie czyniła wszystko, 
 leży w 
Jej mocy, aby skarga Abisynji utonęła 
pod zielonem suknem stołów obrad. 


Mussolini zaprasza 
Ma'ą Enlenle! 
Londyn. sobota., (TF) 
Londyński nDa1ly Herald" dOnosi z 
Rzymu, te Massoliai zaprosił ministró.. 
pa6stw, Malej Ententy do Odbycia na- 
słtPneJ konferencji 'IV RzymIe. 
Jełel1 władomOś
 ta sprawdzi st.. 
byłby to pierwszy ze strOny Rzymu akt 
fOrml!llneg O UZDania wspólnoty inter. 
sów MaJeJ Ententy. 
DOłp bOwiem WłOch., przestnega- 
Iy skrupulatnie zasady traktowania z 
OSObna kaidego z 3 państw Malej En- 
tenty. 


Gen. We,gand emerytowanr .' 
Szefem sztabu gen. Francji będzie gen. Galnelin , ł- 
Pary!. .sobota (TF) I wyiszej rady wojennej postanowiło do- 


raj ustę.pił z wiceprezesury konat 
rga.nizacji wyższegoo dowódz- 
wyzszeJ rady wOjennej gen. Weygand twa armJl. " ' .' 
l przeszedł. na. emeryture z powodu Przyszły generalissimus, tj. przeWod 
przekJ"oczema wIeku. niczę.cy wyższej rady mjennej, będzie 
Następcę. jego będzie gen. Gamelin miał bezpoMedni wpływ na praą, w 
szef sztabu generalnego. ' sz
ie gene
lnym. 
ę.c
ikiem j
o. 
1ednocześnie wczorajsze posiedzenie mlDlstrem WOjny bedZle WOjenny major 
generalnY. 



 


Ol brz,mi Dolar magaz,nów olejow,ch 
500 strażaków przy pracy 
LODdJ'a. sobota (AF) 
W maguyD8Ch portowych POrłmouth 
W)'buchJ dzlAelszel DOCy wle1ld poiar w 
m-łluyDach olejowych I łłuzczoWJch. IW. 
u tysl
 tODD łła.lZCl6w lD1arowych padło 
pastw. płomleD1. 
W g8ueD1u poiara -"0 ułzIał SOI 



ór Centrum z hitlerowcami załatwiony zostaQie ugodowo 
, . Genewa. Sobota. l dy' -raport w' sprawie petycji. \\-ystoso- Wys. Komisarz Ligi otl-zymal nowę. pe- 
Sprawozdawca spraw gdańskich w wanej przez 3 księży gd
ńskich w imie- tycję, przesłanę. przez partję Centrum 
Radzie Ligi, Eden. przedstawił na wczo- ni1,l wszystkich księży diecezji gdań- Katol. Wolnego l\IialSta.. Wys. Komisan 
raj,zem popołudniowem posiedzeniu Ra skiej. P. Eden podkreślił. że ostatnio wskazuje, że niektóre punkty tej pety 
cji pokrywaję. się z punktami petycji 
N 1\ 141 ft W "księży katolickich i że rz,d W. M. za.. 
UDELIKATniA I WYBIELił R
(f IRE rRA ,,
fRF[CTlon mierza nawię.zać rokowani& z petenta. 
mi. \V tych warunkach Eden uważa, że 
najlepiej będzie odroczyć zbada.nie pe- 
tycji do następnej sesji Rady w oczekI. 
waniu na 
iki . zamierzonych roko- 
wań. - 
przy tej okazji Eden jednak sformu- 
ło'wal kilka uwag na temat przestrzega- 
nia przez Senat konstytucji W. M. Ra- 
port \Vys. Komisarza za r. 1934 zwraca 
uwagę na pewne tendencje w ustawo- 
dawstwie i administracji. które wydają 
się \Vys. Komisarzowi nie całkiem zgo- 
dne z literę. i duchem konstytucjl Eden 
pragnie wreszcie. aby Rada przyjęła 
do "iadomości deklarację Wys. Komi- 
sarza. według której prez
'dent Senatu 
udzielił kompletn
-ch zapewnień 00 do 
wierności Senatu W'Obee konstytucji. ża- 
gwarantowanej przez Ligę Nar. Rada ma 
prawo oczekiwać. że te zapewnienia bę- 
W t t . d l a d t t f dę. ściśle przestrzegane. . 
O war ej gori O lOS ra OS ery d",
':;:;t


cjl
:;"=:
 
cji księży. Przechodzę.c do uwag spra. 
śmiałe przedsięwzi9de his
ań skiego balonowca wozdawcy na temat kon;trtucjl Greiser 
.adryt, sobota wysokość 23.000 m. w wolnym balonie z w)"tiokości .23.000 m. ba1D-n potrzebować bę- stwierdził. że nar.-socj. rzę.d \V. 1\1. sta- 
. Z poi'zą.Jtiem lutego hillZpańskt ptlMtow- otwartą gondolą. dzle dwie godziny i tyle! na opadanie i lą- le kierował się literę. i duchem konsty- 
n
k Emiho Herrera zamierza urzeczywist- lIerceca jest najbardtziej zminym lotni- dowanie. Jedną god
in
 zamierza on epę- tucji. chociaż często trudno b
'ło urze- 
1.11Ć swój 'śmiały plan wznie!llenla się na 
:elD balonowym Hiszpanii i przygO'towa- dzić w stratosfene. czywistnić w ramach tej konst}-tucji ce- 
niami do urteczywiBtnienia swego planu Jeśli uda mu się 06iągnąć zamierzoną le i życzenia znacznej większości ludno- 
z
uje lSię jut od pólltora rok!!. Balon.o wYBQkość pobije on rekord, bowiem prof. ści. Od czasu do czasu napotyka Jednak 
ob;:,tośc: 1600 m. sześc. wypełnIony bl,:dzle Plecard osiągnął 16.200 m.. Amer)-atanie rZQd \V. 
I. na. trudności ze strony osób 
wcdrem. 1'0 osiągni
ciu największej wy- 
8.665. a Rosjanie. którzy zgin
ll w kata- i zwi,zków, które nie chcę. za'!rtosawat 
sokoścl ś.rednlca jego wyniesie 36 m. Gon- strofie - 22.000 m. f się do woli większości. Niemniej posza- 
110111. 1 .plz3rządy wtJdowane zostały w woj- W pneciwjeń8t.wie do dotychOZ&90wych nowanie konst)'-Łucji hędzie nadal dla 
ak...\\'} ch .zakładach lotniczych Guadalajara. lotów płk. Herrera zamierza leciet 'zupełnie rządu \V. 
I. rzeczę. samo przez siV zrozu 
Powłokę balonu sprowadzono z Niemiec. sam. Początkowo towarzyszką, w locie mia- miałę.. 
Dotycllczas lotnicy lItratosferyczni po- ła być jego tona. zdołał jĄ jednak nakłonić Del eg at P()lski P '. K o m a r n l . C k ' l o- 
sługiwali się hennetycznie zamknlętemi do rezygnacji z tego planu, dzięki czemu ś . d 
gondolam1, Hitaz.pan zaś wzniesie się w będzie m6gł wznieść 6i
 o 1000 m. wytej. Wla czył. że rzę.d polski zgadza się na 
otwartej gondoli. ubrany w pewien 'rodzaj . Start do gigant}'cznego lotu odb
dzie się propozycje' sprawozdawc)' Metoda: rol.- 
skafandra, ogrzewanego elektrycznie.' Pod na madryckiem lotnisku wojskowem "Pod mów hezpośrednich wydaje się w tym 
skafand,rem ubra.ny b
dzłe ,w kombi.ne.zon Q1:terema wiatrami". PrOcz licznych apara- wypadku rzę.dowi polskiemu najbar- 
ze specjalnIe preparowanego materjału a łów na.ukowych Herrera zabiera z sobą dziej odpowiednią.. Metoda ta okazała 
dalej - ubranie gumowe I trzeCie 
1Dia- itrOtkofalowy nadajnik radjowy, przez któ- się już ..kute:zna w sprawach gdańskich 
ne. powietna do oddychania dostarczać ry ma podawać swoje obserwacje. Słowa 00 rząd polski mógł stwierdzić z ulj()o 
mu "b
dą d'\\'a zbiorniki tlenu. Her.rera jego prrejmie radjostacja madrycka i bł:- woleniem na szersz( J ' P łaszcz'l.
t nl " e i " 
prz yg otowu J ' e si" sk..."",nlatnle do swego d tra smltować dl hls -n-t.a k ch et h J 
wyczynu. ... ", .
..- ,zie n' a _
 i uc a- dziedzinach bardziej skomplikowan)
('b 
mów. B
zie to więc pierwsza na świecie w stosunkach międz y PolskA a \V . , _l 
W madryckiej politechnice zbudowano audycja ze stratosfery. y 
specjalDĄ kamerę, Vi 'kttlrej Herrera ubrany H6I"rera otrzymał lakle polecenie etoto- Gdańskiem. ' 
w swój skafander poddawany jest niskim gra.fowania całego półwyspu Pirenej8k.iego. I?elegat Francj! podkreślił zOOov,'l.- 
clśnleniom i działaniu tempcratury 80 st. Z wysokości 20.000 m. cały półwysep le!y zaD.l!- prezydenta :Senatu co do poszano- 
,ponił
j zera. Skafandoc zdal doskonale w pol'u widzenia. lot.nika. Do foł.ogralji ułY_ 1 wanla konstytucji. 
egzamin. te będą, klisze czułe Da promienie infra- Natępnie raport został przez RadO 
Pulkowni.k oblicza, te na osiąggniecie C7.erwone.' '. przyjęty. 


- 


K orK*łb. ac ;a wojsk litewsldch 
Królewiec. sobota (TF). 
WychOdąca .. Ka'ó1ewcu ..PreUMI- 
IChe Zeltul1łl" potłaJe wiallOm0ł4 o rze- 
komeJ kOlleentracjl wojsk litewskich 
na tenuJe JUaJpedy. a azczeg6lnle nad 
granic, D.lemleekO-lIt
k.. \:
 
Aresztow-łla W fabryce" i' f 
państwowej ' 
Warsza.... sobota 
Jak donosi agencja "I9kra" w wyni- 
tu akcji. prowadzonej w państWowych 
zakładach iniynierji. ujawniono w 0- 
statnich cr.asuh. że pewne osoby. za- 
trudnione w tych Z&kładach. a potem 
IwoIniooe, a tak.że osoby. które pozost& 
wab' w stałych stosunkach handlowych 
z pe.tu;twowemi Z&kład&mł inżynierji. 
prowadziły akcję na szkodę państwa. 
W zwfę.z.1tu z tem prokurator przy 
sQodzie okręgowym w Warszawie, który 
prowadzi dochodzenia sl)dowHledcze. 
wydał nakaz aresztowania inż. Nie- 
dźwfedzklego. Edwarda Mikulskiego, 
lózefa Lipskiego l Henryka Koncewi. 
cza. 



. -.' 
-..;: 
-
; -;:.:. - 


" "-:-:'--, .
. 


łł 
 
-
- -- ' - ",, - 
 . ,': (
 . " - " ,,. . , ',:' 
;
'.
 ____ - "'ł¥ 


. -
 
..". 
::
.:-
::.. 


+- " 

 
. i" 
Cl 
:,.::.,. 
'. .. 


.J 


t:.:
» 
, 
:
-'f -
 


.::f.
 . 



 


. " 


"" 


, , 


hO':- 
-'

.. 


-,-:":- 


-.. 
'-. 


lItra!ak6w I Z slbwkl okrętowe, kt6n .... 
sUJ' ogie6 ocl ItroDJ' kanału portowego. Po- 
bIJak" m1ea.kaDia trzeba było ....uował 
z powodu gorąca. Strażacy pucowaU w 
m

; 
o to :kUku.:I D1ch uległo u. 
Cl8us.a_U. 
Wczoral wieczorem wybuChł mÓW potar 
w mel8ZJ'oach mlD i torped aoglelsklel 
fIoły wojeaDel w porole Portsmoulh. Na 
pcz.ścle w maallZJ'O&Ch D1e bJ'1o materja. 
!ów wybuchowych. Ogień zD1szczy-ł wiele 
C8DDJ'ch aparatów pr6boJ'oJa, ważne papiery 
f kltlłŻłd. 
ZbłoroWJm wyslWem mar)'ll8l'ZJ'. pollcll 
portowej I straży ogniowej udało się oglei 
a:lokelłzowat po Z-godzinoel pracy i ocalił 
od aploD1ęc1a ocldział fotogrefłcZDJ'. w kt6- 
rym. maldowllło się kUka tysięcy fUmów J 
Inne łahropalae lliaterlał)'. 


.;:. 
. 
-';:""" "''; 


......:
 


'1"';'-' 
.

 
 
i 
 
t,
i 


__ ł 


'" 


--.:...
--."", .. 


.....y 
::
 


" 
i 
r--..
 


,',',' ,:;.- ::)';;
'-':: 
 -"":. :;,'' :,'
 "o ' ,: ' .: ' , ' ! 
- -.--:'Y'-'. 
-:"'i
-- 
- -. ,.'. 
. .;
.- 

roC 
j

l 

 
,..',',
,,' 
'-"'-i'
,,i' -- 


; j{. 
-


 -. ,.:'
' 




 


CM!f;ł';\;
;f-

 
. . \. ;
!

.t:
if.r




 --
 - 


i';;' % 
Th.: '/'.., 
, 
 
w'"i:



"'!:" - - :.,: 


. 'V" .-. 
"n..--_.'::--
':::
 


%1:1 


."...., 
,-;
,:, 


". 
..' ..6.:
 



;.. 


-.;,. 

 ".:-. 


h' 



: 


.-'. .;::

...:. 


,", 


."
 :.... 


GEN. WEYGAND 


GEN. GAMELIN 


- 


PREZYDENT GREISER ZAPEWNIA, %E 
$enat 
 
a g
ka prze
trzega( b
dzie 
onstytu(ji 
--
 - - - - 
- - - - -- ---- -- 
- ---- - ---.....
- 


.. 



 


....
 


- - - 
UPOJENI ZWVCIt;STWEM W SAARZE 
. 
. . NasI hokelśd f ,Niemo marzą a "now,ch granicacacb u 
_ 
cl.łJU w Aatrjl 2:1 Rewelacyjne WyrKIrzenia sa at'Skiego pisma niemieckiego 
, . Wle"e" 1
 1. ,Moskwa. sobota dzonych Niemcom". 
W drodze do Davos na hokej0v.:e mls
o- Londyński korespondent "Prawdy" '.' ..Deutsche Front" zamie!;zcza rów- 
I!wa Awlata polska reprezentaCja tlokeJo- l donosi. że organ frontu niemieckiego w nież mapkt z nw.,rowDanemi granica- 

a roze
ała we c
wartek 17 bm. wieczorem Saarze .Deutsehe Front" zamieścił art y- mi". pragnie podkreślić co je.szcze Niem 
w AustrJI w miejscowości Leoben metz z' .'" . ' 
:fru&YDą Deutscher Sportverein Leoben. kuł. w którym autor podkreśla m. ID.: cy mu,zę. odz}skac. _ . 
Zwycięstwo odniosła drutyna polska w sto .,Niemc., maj. Jeszcze nlezaJatwlone Na 
apce p
6cz Saa
." nakresl0!l0 
summ 2:6 (1:0. 0:0. 1:0). ,Inne krwawl,ce froDty (1). Zwycl,stwo następuJę.ce kraje: AlzacJe i LotaryngJ" 
Spotkanie rozegrane zostało w nieszcze- w Saarze Jest tylko poczotkie
 wJ'na- Eupen I Malmedy.. p6łD
n. cZłŚ
 Sz1ez- 
I\'ólnych warunkach lodowych. Polacy mie- grodzenia za dokon
n. po wOJDle gra- wigu. Okregu KłaJpedzkl, Gdań
k. ...Ko- 
II bardzo wyrałną przew
 któr:f :.ły lód bież (1). Od Saary rozpoczynam., wy- rytarz Polski. Górny Śll)Sk. memlecki 
nie pozwem w pełni wY.Ylkać c
 lro":o. r6wnywanle nlesprawledUwoścl wy1"ZQ.- akr" Czechosłowacji i połudD. T.,lor. 


-:--.. ! 



{ 


..-.
 


. '£........ 


"". .l2"
 _,. 


o".'" 
'-:.:-
.. ..(.
 

. 
j:j,' :\;':
 


--o '_...' 
- ., ;,/
'
t\ ",',
-- 
,""0('" .', '-
 
.
. 
 -':,
 - . 



,., --' 
'
-.r,.. ',.... .. 
 
.;r,.,
.
 ,..o


l:
:

,;., \ 


L.'; 


- -
. 


EMILIO HERRERA 


.,
>>>
Str. 10 



 - 


BObota. II. 1. - Henryka 
Niedziela, ZI. 1. - Fab. i Sebast. 
Ponleddałek. 21. 1. - Agnieszki 
Wtorek. 22. 1. - Wincentego 


J-' 


I 


j 


..liLOWO POIIORSKIB" alec1zle1a. 4nIa 21 atyomla tlSl 


I KRON OKA I 



tr. 19 
= 
Stu pogody. Temperatura powietrza w 
ciągu doby od godz. 7 rano dnia 17. 1. de. 
godz. 7 rano inia 18. 1. najwytsza - 2 (+ 
2) najniłsz& - 13 (3). Stan w dniu 18. l' 
te'mp. pow. o godz. 11.: - 7 (O). ciln. po
: 
772, wiatr NE. pogodmo. 


Staa _dy w WW. z dn. 18. 1.: Kraków 
-. 
.19 (2.16). Zawichost + 1.61. (1.62). War- 
lizawa -I- 1.23 (1.24). Płock + 1.M ll.40). 
Toruń -I- 1.65 (1.75). Fordon + 1.38 (1.50). 
Chełmn3 -I- 1.00 (1.06). Grodzlądz + 1.50 
(1,58). Korzeniewo + 1.63 (1.68). Piekło + 
1.05 (1.06). Tczew + 1.U. (1,21). Einlage + 
2,10. Schiewenhorst + 2.34. 
UwagL Liczby w nawiasach oznaczają 
stan z dnia poprzedniego. 


REPERTUAR TEATRU 
ZIEMI POMORSKIEJ 
..zwyclętylem kryzys" -. so
ta 19. 1. 1 
niedziela 20. 1. Gdym.; powedzlałek 21. 1- 
Wajherowo. 


ReDertuarr kin 


W Grudziądzu: Gryf - Anna Sten w fil- 
mie "Nana": Apollo - amerykaMld film 
"ojenny ..Szpieg nr. 13" z Marion Davis i 
Gary Cooperem w rolach gł.; Orzeł - film 
!!6D6acyjny pt. ..ŚCigani ludzie" i ".Miłostki 
baletnicy" z Elisą Landi. 


Z Torunia 


" 


_* Z urzędu stlłlłu cJwiluego: 'Ve czwar- 
tek, 17 bm. w toruńskim urzędLie stanu cy- 
wilnego zgłoszono: 
U r o d z e n ia: ślusarz Pawel Lubański 
{syn) i rolnik Feliks Pnewietlikowski (syn. 
urodzony metywy,. 
Z m a r ł a - Aleksandra Nasjet'owska. 
1 miesiąc (Ogrodowa 3). 
_* ZmIaDa atedziby. Wyt.szy Urząd. U- 
bezpieczeń przeniesiony został & głównego 
gmachu urzędu wojewódzkiego do gmachu 
Banku Rolniczego przy uL Szerokiej. wej- 
ście od uL Szczytnej. 
_* Pnawoc1D. Sokola Dz1e1AlCY Pom. 
Zw. 'low. GI.mD. .,8ok6ł". mieszczące się przy 
Rynku Nowomiejskim 26 z dniem dzisiej- 
szym zostalo przeniesione na uL Szeroką 
17. I ptr. Wszelką korespondencję nal
 
iam kierować, 


Z Grudzi_dza 

 WladomolcJ. parallalne - fara: W 
środę. dnia 23 bm., jako w rocznicę wkro- 
czenia wojsk polskich do Grodziądza. od- 
prawią się o godz. ł.15 po pot. uroczyste nie 
szpory z kazaniem i ..Te Deum". - Dalszy 
ciąg odpuat.u jubileuszowego dla człoDlUń 
i biedĄych Stow. św. Winc. a Paulo odpra- 

".się w niedzielę, dnia 20 bm. Procesja wy 
ruszy o godz. 2 po pol. do kościoła Serca Je 
rosowego w M. Tarpme. - Rekolekcje zam 
knięte dla pań Stow. MiL św. Wincentego 
a Paulo odbędą się dma 2 lutego w kaplicy 
sierocińca. Utrzymanie wraz z wszelkiemi 
kosztami wynosi 2,50 z. Zgłoszenia przyj- 
muje się w kancelarji parafjalnej. 
POrzĄdek kolendy: w niedzielę - uL 
Podgórna. Starorynkowa, Forteczna lAw," 
str.; w pomedzialek - uL Forteczna prawa 
strona, Rllińskiego; we wtorek - ul Dłu- 
ga, Stara, Ks_ Budkie",icza prawa strona, 
Legjon6w 1-1111.; środa - Ks. Budkiewicza 
łewa str.. Legjonów od 21-33 i 
. 
czwartek _ Legjonów 13-156, 35-41a i 
prawa str.; w niedzielę. dnia 27 bm. ..::.. ul 
Legjonów 51-55 i J. Wybickiego. 
-=- Paralla Iw. Krzyta. Naboteństwo w 
Jłudniku w medzielQ i godz. 10-tej. 
Ysza Aw. na intencję dobrodziejów. któ- 
rry składają ofiary na Dom Parafjalny. od- 
prawi się w niedzielę o godz. 9. 
Porządek kolendy: niedziela: uL Św. 
;Wojciecha 2ł, Linarczyk. Kobylanka Pa- 
nieil6ka. leśmczówka Rudmk. wodociągi. 
leAu. Nowy Dwór. Pastwisko. Kobylanka 
Wielka. Fort Chłapowskiego i uL Miłoleł- 
na; poniedziałek: uL Św. Wojciecha nr. 8 
do 23; wtorek: ul. Św. \Vojciecha nr. 1-6 
i koszary przy uL Hallera (blok 3) nr. 51a; 
czwartek; koszary przy ul. Hallera (blok 1) 
m. ł7a; piątek: koszary przy uL Hallera 
(blok 2). nr. 5Oa; niedziela: koszary przy 
uL Hallera nr. ł7c (kantyna "Sokoła" i zbro 
jowma), leśn. Czerwony Dw6r. Osada Cheł. 
mińska, majątek l restauracja Strzemię- 
cłu. 
+ P
alla NalAw. Serca ,:lezusowego: W 
tygodnIu od 18 do 25 styczDla poświęconym 
pracy l modlitwie o zjednoczenie wszyst- 
kich chrześcijan z Kościołem, odmawia sit: 
codziennie po pierwszej Mszy św. modli- 
twę o jedność wiary. W niedzielI:. dnia 20 
bm. ndzieU się po sumie błogosławieństwa 
Najśw. Sakramentcm. 
+ Dytur aptek: ..Pod lwem". ul. Pańska 
nr. 19, telefon nr. 2040. 
+ CZ!t.elala lb;blloteka T. C. L. w Mu. 
u'I;1m 
heJsk;em (ul. Legjon6w) otwarta co- 

Iennle od goch. 11 d!) 12 1 od t7 do 2(J 
(blbl}oiteka do 19). 
c! BaI .kos
lumowy. W dzil!lieiszą eobo 

 od
ędzH! Się w "Królewskim Dworze" 
Q
r&D.1em Towarzystwa ()J)!eki nad Dzieć 
mi ba
 kostjumowy. na którym przyznaną 

staUie n
roda za naj piękniejszy kostjum. 
8{roszema. odebrać jCSltcze motona w biu- 
rzE' P .C. K. przy uL Stuej nr. L 
c! Bprzeclaż aałepek Da obuw
a dla blec1. 
DYCJ:i dzieci., 

rg
nizowana przez zarzą.J 
JD1
J9kl z o
azJI la-ej rocznicy wkroczenia 
'\\oojdk pols.klch do. Grudziądza. odbywa się 

 składac.n tytc:mlu p. Wawrzyniaka przy 
f..acu 23 Styczma. .p. Miklaszewekiego przy 
Gl6wny.m Rynku l p. Kruezczyński
o. ul. 
J. Wybickiego nr. 28. Cena nalepki wyn061 
10 grOdZY. czysty 
Y6k. jak wyt.ej zamaczo- 
no. przeznaczony Jest na zalulJ) obuwia dla 


biednych dzieci w naszem mieście. Apelu, 
jemy do wsz)-stkich mieszkańc6w. aby dla 
ucz;czenia radosnej rocznicy ozdobili Dale
 
kam i temi okna mieszkań swoich. O'kazuj
 
tem patrjotyczne swe stanowisko I przycz
- 
niając się do ultenia niedoli najbiedniej' 
szej dziatwy naszego miasta. Nalepki spn:& 
dawać będą rowniet specjalni kursorzy. 
ktlrn:y obchodzić będą w. najblitszycll 
dniach domy i mieszkania. 
cf Zlazd nemIoała pomonJrJego. Jutro. 
w niedzielę. adbęd.zie 6ię w Grudziądzu w 
górnych salach ."Europy" dO'rcczny walny 
zjazd delegatów Towarzystw Rzemieśl ni . 
ków Samodzielnych na Pomorzu. Obrady 
rozpoczną się o godz. 11 przed południem. 

8 intencję l,jazdu odprawioną zostanie ra- 
no o godz. 8-ej Msza św. w kościele farnym. 
& Wykład o ugadmeDlu walid l: han- 
dlem kobietamI ł dzI
mt. Działający w 
Grudziądzu z wielkim potytkiem od wielu 
lat Komitet Walki z Handlcm Kobictami i 
Dziećmi urządza w poniedziałek. dnia 21 
stvcznia br.. o godz. 19.30 w auli gimnazjum 
mateymat)-czno-przyrodn. wielkie zebrame 
z wykładem c(!nioncgo działacza I mówcy 

s. Budasze\\"Skiego z Poznania. Zaprosze- 
nia na wykład wysyłane są do zarządów 
wszystkich organizacyj spolecznych. chary 
tatywllych i kościclnych. Ponadto odebrać 
je motna jeszcze u pp. dyr. Michejdziny. 
.Bank Polski, uL Groblowa; d-rowej Majo- 
wej. uL Legjonów 1.3, u ks. Gajdusa p
y 
farze i w biurze ..Caritas". uL 3 :Maja. 
Ws
p na wykład jest bezpłatny. 
o p:necłstawleDIa ..Sokola- Ue lutro. w 
niedzielę. odbędzie się w sali Domu Para- 
fjalnego na Chełm. przedm. wie
orem o 
godz. 20 przedstawienie amatorskie, urzą- 
dzone przez Tow. Glmn. "Sokół" II. na któ- 
re złotą się: komedja w 1 akcie ..Na węd- 
kę". deklamacje, śpiewy i pokazy sokole. 
Po przedstawieniu odbędzie się zabawa ta- 
neczna. Całkowity dochód z przedstawienia 
przeznacza się na koszty wyjazdu człon- 
ków gnlazda na Wszechsłowiański Zlot So- 
koli do Warszawy. wobec czego impreza ta 
zasługuje na całkowite poparcie miejsco- 
wego społeczeństwa, które jut wielokrot- 
nie dało dobitny wyraz swej gorącej sym- 
patji dla "Sokoła". 
o Ograny .._ trzy blaszJd n . Rolnik Bo- 
lesław Kuszyński z 
zembruka pod Lasi- 
nem został we czwartek ubiegły zaczepiony 
na uL N'arotowicza przez kilku nieznanych 
mu osobników. kt6rzy wciągnęli go do ha- 
zardowej i oszukańczej gry "w trzy blasz- 
ki". przy pomocy podstępu osobnicy ci o- 
grali go. odbierając mu całą posiadaną- fJO- 
tówkę w k.-ocie 45 złotych. Poszkodowany 
zawiadomił D tem oszustwie miejscową po- 
licję. 
cf Porządek obrad pomeddałkowego ]!e- 
sledzem. rady miejskiej. 
a posiedzoDiu 
rady miejskiej. które odbędzie się w ponie- 
dzialek. dnia 21 bm., o godz. 20 rozpatry- 
wane będą m. in. następujące sprawy: ode- 
branie przyrzeczenia radzieckiego od rad- 
nego BB. M. Dąbrowskiego; wybór 3 ra.ł- 
r6w sierot i 9 zastępców; uchwały o ta- 
mianie posiadanych przez miasto papierów 
wartościowych n'a udziały Komunal.nego 
Banku Kredytowego w poznaniu. o zacią- 
gnit:ciu potycz.ki z Kom. Banku Kredyt. w 
kwocie 65.000 zł. w złocie. dalej uchwalenie 
preliminarza budt.etowego na r. 1935-36 I 
bud1.etu nadzwyczajnego 19M-35 o zułyciu 
potyczki 50.000 zł. na budowę domków ro- 
bo:.niczych W 06tatnim punkcie figuroje 
pi'zyjęcie sprawozdaDia komisji rcwizyjnej 
za mieeiąc grudzień 19M r. 


z Choinie 


Wskutek wady kom1DL Dnia 13 bm. o 
godz. 12-tej w zagrodzie rolnika Błęsklego 
Leonarda w Swornychgacach (pow. choJ- 
nicki) powstał potar. kt6ry zniszczył sto- 
dołę. chlew i szopę wart. 6.000 zł. Spalone 
budynki były ubezpieczone na sumę 1.000 
zł w Zakł. UbE-zpieczeń \Vzajem. Potar po- 
wstał wskutek wadliwości komina, w kuch 
m. mie!!zczącej się w chlcwie. (kp) 
A Seasacylae l!Z_ztowaDłe. W pobli- 
skich Lichnowach are8Ztowa.no 55-letniego 
rolnika Kazimierza Rohdego. którego na po- 
Il'cenie prokuratury o:ladzono w areszcie. 
Hlodczym. Aresztowanemu zarzuca się u- 
szczuplenie majątku wfeł"Zycieli oraz usi- 
lowanie podpalenia zabudowań. kt6rych 
!lYł wła!lcicielem. a które obecnie znajdują 
eię pod nadzorem eądowym. 09tatniej nocy 
przy pomoty kilku robotników Aciął 2 drze- 
wa przed domem mieezJtałnym. Spadające 
drzewa miały uszkodzić dom mil!67ikalny. 
w kt6rym zamieszkuje dziertawca. Poza 
tem rozpowiadał we we!. te zanim sąd zdo- 
ła sprzedać jegO' 2OO-morgowe gospodar- 
stwo rolne, zabudowania zamienią się w 
gruzy. Aresztowany jest nałogo-wym alko- 
holikiem. (d) 

 Nie wypłaclI zarobku slałącel. Sąd 
okrę¥owy (wydział administracyjny) Bokazał 

Lnlka W. z wybudowania Lichnowy Da 

 zł-atych grzywny za to. te słu
ącej nie 
"7Płacił całkowitego miesięcznego zarobku. 

. Pod "mam goapo.y6. letnieją 
PrzePISY. które zabraniają dotykania I wą- 
chania artykuł6w spotywczych. Na targach 
zd
rz.a. się. to ni
t6re gospodynie przykła- 
daJą masło zupcłDie do nosa. chcąc w ten 
sposób wyczuć j!lkość nabiału. Taki epo- 

b przckonywa.1lia się o jakości maBla jcet 
n
etYlko brzydki - lecz r6wniet. nichigje- 
D.czny. a pnedeWBzystkiem karalny. Cd) 


Ze Starogardu 
'6 C6rka GUana małkAJ I brała o zbro- 
datę podpal.DI, Przed wydziałem karnym 
sądu okręgowego toczyła się rozpt'&\Va 
plozeclw R
dolfo.wt Witkowskiemu I jego 
matce AnUle WltkonuieJ z 2elgoszczy w 
pow. 6tarogardzklm. Akt OIIkarten1a za. 
rzucał. . Annio WitkoW6kiej nakłanianie 
syna Jej Rudolfa dO' podpalenia stodoły p. 
Somerfeldta i do zabójstwa sU'. posteron- 
kowego Henr).ka Byka. Rudolfowi Witkow- 
skiemu zarzuca akt oskanenia podpale- 
nie Btodoły na szkod
 Somerfeldta w .tel- 
gosZCJy w dniu 15 sierpnia 19M r Szkoda. 
wyrządzonn w).nosiła 15.000 zŁ Doillesienie 
p
eclw 
karionym zrobiła rodzona córka 
WItkowskIej i jej mąt Oezmyła. Razprawa 
,,",:ykaza.ła. te potycłe matki z córką i z
- 
cl
m Ule było .dobre. te często dochodziło 
ml
zy nimi do sprzeczek i aw
tur. Zda- 
rz).ł się nawet wypadek. te córka. ukradła 

ł
sneJ matce pościel. meble i drób. Córks 
1 eJf:ć starali się zeznaniami swemi 7.a 
wBzelk.ą cenę. wykazać wim: o
kartonych. 
Sąd Dle dał Jednakowot wiary Awiadkom 
oskartenIa i uwolnił osk. od winy i kary. 
ZWY
D1a1y ta16 giDIe Od kaU zięcia. 
Na. łaWIe 
artonych sądu okręgowego 
zasIadł . dnu
 17 bm. 25-letni Leon Kropi. 
dłowslu. mU!Bzkająey w Mukocinie 0- 
s!,ar
ony o zbrodnię z art. 
 par. t'k k. 
KroPldłowski dnia 3 listopada 1931 r. wy. 
st
łem z dwururkowego sztucera zRb!! 
teścIa swego Franciszka Szumałę. 
Tło sprawy P1;Zedatawla si., następuJą- 
C?: Wkrótce po Alubie zawartym w etycz- 
wu 19M r. z Anną Szumalanką. córką de. 
n,,:ta, wynikły niesnaski na tle majątkO'wem 
ml(Ó
 06kartonym a jego teściem Fran. 
clezklem Szumałą. Zata.rg t8l1 ostatecznie 
został zlikwidowany kontraktem notarjal- 
nym. m
_ .kt6
o śp. Szumała wraz z 
l11ałoletmeml dZIećmi zamieszkał w jednej 
połowie domu. podczas gdy oskarton7 z 
toną w drogiej. Wydawałoby sl
. te dal. 
sze potycie teścia z zll:clem będzie dobre. 
T)'mcza
em do uszu oskartonego doszły 
pogł06k.l. t.e t
ć, a więc ojciec Anny Szu- 
1?a1ankl byl Ojcem dziecka nIeAlubnego 
Jego tony anie jakiś K86ZUbow6ki jak po- 
czątkowo twierdziła jego tona. Wówczas 
o
kartony 
e1em wykazania. te pogłoski te 
Dle polegają na prawdzie. zaczął robić na 
własną rękI: poszukiwama za Kaszubow- 
ekim. Jednakowot osoby tej nie mó8'ł mi- 
mo energiczn)"ch poszukiwań odnale:tć. 

dtąd etnszna myśl, te teść dopuszczał 
SI.ę stosunków kazirodczych z jeso t.oną 
Dle dała mu 6pokoju. Ponadto cz
to ZB- 
6tawał swą. tonę Annę l
ropidłowską za- 
płakaną. Pl'zyczem na zapytanie dlaczego 
płac
e. C?trzymywał zawsze wymijające od- 
powIedzI. At wreszcie la: końcem września 
1
 r. na energiczne p)'łania męta wy ja- 
'" lła A!1'"a Kropldło\Vska. to ojciec 
to 
namawlal ją do stosunków cleJoon)'ch a 
nawet usiłował zmuaić ją do tego prze- 
mo
. Za
em przyznała si
 sWl'mu mę- 
tOWI. te dZIecko. które miała kilka lat 
przed ślubem było nas
pstwem gwałtu do- 
konanegO' na niej przez ojca. Gdy w dniu 
krytycznym 2 listopada 19M r. oskartOBY 
po powrocie z lasu zastał swą tonę znowu 
pła
ącą. dowiedzial się od niej. te denat 
chclal się na nIoj dopuAcić gwaltu. Wzbu- 
rzony zachowaniem teścia do ostatnich gra 
me, postanowił oskartony. który swą tonę 
bardzo kocha
. temu stanowi kres połotyć. 
Przy spotkaDlu w chlewie nastąpiło jakieś 
starcie między oskarton. Ii denatem. Tym 
czasem w kuchni. gdzie zajęta byla Anna 
Kropidłowska upadł na podłogę sztucer. po 
wodując wystrzał. W międzyczasie dopadl 
!ienat drzwi za
ętych przez swą córk., 
I począł !lzarpać Je. domagając się wydania 
sztucera. Po wyłaman1u drzwi nadbiegł o- 
skartony. Tu nastąpiła ostra utarczka, w 
toku której zięć robił Szumale wymówki o 
niecny postępek względem wlasnej córki. 
'Vówczas dcnat rzucił się na oskartone- 
go. tcn jednakowO't wybiegł I wrócił z wi- 

łaml. ktOrcmi uderzył teścia tak silnIe. te 
tcn upadł na ziemię. Poczem podczas wy- 
rywania sobie sztucera padł strzał. który u- 
godził denata w gł9Wę tak meszczeAliwle, 
te ten ?statni wkr6tce 1:marL Następme o- 
skartony wyciągnął za nogi cialo Szumaly 
z kuchni do sieni. poczem załotywszy sztu- 
cer na plecy siadł na rower I pojechał do 
Skórcza, aby si
 oddać w l'Ijce policji. 
Rozprawa. wykazała. te denat znany bił 
jako zawodowy kłusownik. podejrzanY'o 
ostrzeliwanie leśnictwa Nicponie. Prokura. 
tor w swem przemówieniu wykazuje te 
kwalifikacja z artykułu 225 A 1 nIe d
 się 
utrzymać. gdy! oskartony stanąl w obrome 
tony m3.1tretowanej przez własnego ojca, 
wobec czego nalety przyjąć kwalifikacj., 
z art. 225 I 2. który mówi o zabiciu człow 
pod. wpływem silnego wzruszenia, wO'be
 
czego wnosi o zasądzenie na 5 lat więzie- 
nia. 
Obrońca mec. Stankiewicz w 'wfetnem 
przemówieniu wykazał. te oskartony bro- 
nił siebie l honoru tony. Denat nie Uczył 
się z prawem ludzkiem ani Boskiem. nie 
dawał dobrego przykładu dzieciom. Dopu. 
ścił sie kazirodztwa. o. jednak córka ceniła 
ojca I tajemnice: chowała głęboko w sercu. 
Wkońcu obroica wnosi o uwalnienie oskar 
tonego od winy i knry. 
Sąd po naradzie wydal wyrok. mocą 
kt
rego uznał oskartonego winnym I zasą- 
dził go w myśl art. 225 Ił 2 na 1 i pół roku 
,,:It:zlenla z zawieszeniem na przeciąg lat 
Plę
. . 
Od wyroku zarówno 
rokurator Jak I o- 
brolica wnicśli apclację. (c) 


= 


Przed 25 laty ..GAZETA TORUN8K.- 
:& .a1a 11 l 1918 dOIłOsi: 
Pewien J.ObOtnlk \f E l t a n o w I o za 
& watył na polu letącego wielkiego orła. O- 
kazało się. te kr61ewski tCD ptak był chory 
i nie m6gł latać. 
W księgarnI p. Mnrjan& NiemIcrklewi. 
cza w Poznaniu policja zrobiła rewizję i 
skonfiskowała wszystkie egzemplarze 
"Śpiewnika Sokolego". 
W N o a p o I u odsłomęto tal:licę pamiąt 
kową na domu, w kt6rym w r. 1836 mIesz. 
kał J. Słowncki. Tablicę ufundował wła8- 
nym kosztew znako1Dity śpiuwak.-tenor Ig. 
nacy Dygas. który podówczas występował 
w neapalital\skim teatrze San Carlo. 
W ł. o. s i n i e załotone zost:!.ło Tow. Prze 
mysłowe. Zapisalo się do niego łO człon- 
ków. 
Tow. Przemysłowe w Wąbrzetnie 
urządziło zabawę zimową z przedstawic. 
menl li rnatofskicrn. Odegrano dwie sztucz. 
ki ..Chłopi - arystokraci" i ..Za nic to t y- 
dowskie swaty'.. Amatorzy wywiązali się ze 
swoich ról doskanale. licznie zebrana pu. 
bllczn
ść nifl szczędziła im oklasków. Po 
przedsta.wlemu tańczono do p6mej nocy. 
---- 


Z B,dgoszeQ 


Z GraDY Plaatyk6w Pomonk1c11. Odbyło 
6Ję w tych dniach zebranie członków Grupy 
PJostyk6w PomOrl'Skich dla dokonania wybo. 
lU prezydjum tej grupy. Na zebranie przy. 
było około połowy członków. 
Prezesem pozostał nadal Marjan Turwid 
na sekr. wybrano Teodora Gajewskiego: 
W skład Grupy wchodzą obecnIe: Stanisław 
Brzęczkowski. Piotr Chmura, Ms.rjan Fa. 
cZ).ńskl. Franciszek Gaje-Gajewski. Teodor. 
Gajewski. JuJjan Hennel. Tadeusz Mokrzyc
 

. Zenon R&fiń&ld. Piotr Triebler. Marjan 
Turwid. AJeksandEil' Winnicki Ol'az arcbitekt 
Jcrzyklewicz. 
PowałDa kredzie! _ skladzl. ty.o..- 
akIm. Da składu Harryego-Hereza Lewina 
przy ulicy Podwale nr. U) włamali się w 
nocy złoczyńcy i skradli materjał6w bła- 
watnych na sumę kilkunastu tysięcy zlo. 
tych. Włamywacze. według przcprowadzo- 
nych tymczasowych dochodzeń. skradziony 
towar załadowali na samochód ciętarowy 
i wywieźli go w stronę Torunia. Policja 
jest jn! na tropie sprawców. 


Z Gdallsk8 


. NaboieAstwa DollJrJa w Dleclz1elę. W 
koło. Aw. Staablawa w. WrulZOZ1I ulee- 
resanger Ucl a galU. 8 rano Msza św.. o gc 
dzlmo tO suma, o godzinie 3 ni!szpory i 1'6- 
taniec. 
W koiciele Chzystasa Kr61a w C.a6sku 
(Neugarten - :Sandgrube) o godz. 8,::10 rano 
Msza iw.. o go4Z. 10 suma z kazaniem. o 
godz. 3.80 nieszpory I rotanlec. 
W koiciele JIB. C..-tochoWlklII w No- 
wym Porcla (Hindcrsinnstr.j o goazime 10 
suma z kazamem. o gOC1%. 3 D1eszpory 1 1"0- 
taniec. 
W bazy1ice iw. MIkołaja w Gdańsku. 
uL św. Jana'o godz. 11,30 Msza św. z ka- 
zaniem I śpiewem polskim 
W katedrze ollwsldel o godz. 11,30 Msza 
św. z kaz. I śpiew. poJsk. Po poL nieszpory. 
W kośclal. Daralla1Dym w Bopocta o go- 
dzlme 11.15 Msza św. z kazanIem i śpIewem 
łJolskim. Po południu nieszpory. 
. Tow. Ludowa w Oraal w niedzielę 20 
bm. o godz. 5 po poL walne zebranie w o 
chronce polskiej. przy Niederfeld. 
* Tow. 
edaośt" _ OlIwla zebranie w 
niedzielę 20 bm. o godz. ł,30 w ochronce 
J}olskiej prry LudoUinerweg 12. 
* ODIatak Tow. Ludowago w NOWJIS 
Porcie odbędzie się w niedzielę 20 bm. o 
godz. ł po poło w lokalu Splittf1agge pny 
Sasper str. 57. Opłatek ten. połączony jest z 
wspólnym opłatkiem Związku Tow. Lud. 
na terenie gdańskim. Uprasza się zatem o 
liczny udział czlonków Towanystw Ludo- 
wych. 
* rUJa ZZP w Sopocie zebrał. we wic 
rck po 15-tym o godz. .. wiccz. w Domu Po' 
skim (Victońasarten) przy Elssenhardtstr. 
* Oddział ucm' ł mlo.oclaaych prEJ 
ZZP zebrame w poniedziałek 21 bm. o go. 
dzinie 8 wieczorem. 
* Now. IprzeDllwten:eDle h1t1arowCL \\' 
Sopocie przyaresztowano hitlerowca Trep- 
taua. prawą rtJkę posła hitlerowskiego Stag 
netha. wójta l starszego inspektara w Wu- 
jcjściu (Wonneberg). Treptau był ksiątko: 
wym w cegielni sopockiej i lubił eię bawić. 
Na to mu jcdnak nie wystarczała pensja 
216 gId. mies. Sprzeniewierzał zatem. Do- 
tl\d stwierdzono przynajmmeJ. t.e Iprzenl e - 
wierzył 115 gId. Poza tcm atoli wrzucił 58 
ksiątek inwalidzkich w ogień. poszkodo- 
wawszy odnośn
.ch robotników o około łOOO 
f(ld.. wydanych na znaczki. Czynu tcgo 
Treptau nie do)6uścił sie napewno z tego po 
wodu. te karty były wzorowo nakl')o.J1e 
znaczkami. Zaraza sprzeniewierzoli grasUje 
coraz mocniej w partji hitlerowsklcj. Swiad 
czą o tc!m cholby wypadki znanc. o. .Ild 
jest nieznanych ogółowi wypadków. 
ł. O.pl,w zlota l: BaDku yoa Daall.. 
Wykuz nanku '.on DaDZlg z dnia 15 bm. u- 
jawnia. .te w stosunku do 31 grudnia Z. r. 
BankowI ubyło złota w wartości 2 miljo. 
nów gId., a dewiz 0.7 mllj
 Takto portfeł 
wekslowy zmalał o 1.' milj. Równocześnio 
E-kurczono obieg banknotów o ł.6 mIlj.. tak 
to pokrycie obiegu wynosi 00 5 proc. (w 
końcu grudnia z. r. Gl.9 proc.), · .
>>>
f'. 11 
e=-- C HEŁMNO 
w mielcie. Bardzo .nne mro- 
/J. .ro
 wszystkim we znaki a apecJal- 
Ir dały s
1ÓrEY z racji bezroboc
a lub kry- 
nIe ty
, egetacji są pozbawieni węglL 
IY50 we J w ulicach był nikły. KrzątaU alę 
RU
h na. sls slt\"Zł: tni pracownicy w win- 
jed)'nl s I: tdsj t. j. komornicy - w mylI 
ni
Y P!li'J ki' Choć głodno i chłodno - B- 
przYŚPI
Wm 
;obodnol" 

zckw
Je 'egdzie pękały rury I krany od 
GdzleN
 tem tle rozgrywały się poci su- 
wody. Ilti między gospodarzem a lokatorem. 
na wa twierdził, te pęknięcie rury kra 
GOBPo j d::łkuc!lDi jest winą lokatora, który 
n?we . odgrzewać. Lokator zaś propo- 
wanien 

 odgnewaniB odbyło się tak, It 
nował, będzie na kranie siedział gospo- 
pół n oc : ół lokator. SąI!iedzl zaA radzili. a- 
darz: ośredniego winowajcę t. j. mróz 
bY m
n:ć w Berezie Kartuskiej jll:ko nle- 
13 'eezneg o szkodnika w pailatwle domo. 
bezpl .. (m) 
e' egzystencJI. 
w J '1'oru6skle R.d.
o w Chełmn.le. Odbiór 
.6ń5kiej radjostacJI w Chełmme tak w 
toru atach lampowych jak i detektorowych 

par ardzo dobry i czysty (trochę meta- 
J
st 
 o oddtwlł:ku). Warszawę via To- 
IJc
n .rychać wyśmienlc:l
 - tote
 detekto- 
TII c chełmińscy winm przestawić ap.... 
ro
 :a krótkie fale (na podziałce krellka 

g), aby mleć głoAny i miły odbiór ato- 
licy. (m) 
ŚWIECIE 


.,sLOWO PONOR8EIB" DIaliziela, i:DIa 21 .t)'czn
a 1931 


EWANCiELJA 


Str. 11 


- 


- 


gdy t starano się niczego nie zaniedbał, by 
przywrócić Bydgoszczy jej dawn.y polski 
charakter i stworzyć z niej kutnlf
 ducha 
polskiego, któryby stąd pr.omieniował na 
całe Pomorze, at hen, ku S1JlYJI! falom pol- 
aklego morza. 
Serdeczność, z jaką Bydgoszcz w dn. eo 
stycznia 1920 roku witała w swych murach 
Wojsko polskie, trwa do dziś dnia, wy.r:a- 
tając aię w idealnych stosunkach. panuJą- 
cych między Wojskiem i Zar
ądem m!allta 
I przeobratając się częeto w epontamczne 
manifestacje tutejszej ludności na cześ' 
Wojska. 
Do takiej manifestacji da równłei spo- 
sobność obchód U
-tej rocznicy, gdy t we- 
dłtlg ustalonego przez komitet uroclyaŁo.. 
ściowy programu, nastąpi w połud
ie .pi-:k 
na ceremonja, 'która da poznać swoim i. ob- 
cym. czem jest dla obywatela poll!lneso 
Wojsko Polskie. 
Główne punkty programu: , 
O godz. 10,15 uroczyste naboteństwo. 
 
kościele farnym z udziałem przedstawicieli 
władz i organizacyj oraz pocztów sztanda- 
rowych. , 
O godz. 12 uroczyste publiczne posiedz.. 
nie rady miejskiej w ratuszu dla członków 
rady, zarządu miejskiego. pierwszej Rady 
Lodowej w Bydgoszczy oraz zaproszonych 
przedstawicieli władz i organizacyj spo- 
łecznych. 
O godz. 12.15 na Starym Rynku wręcze- 
nie odznak 62 bydgoskiemu pułkowi piecho 
ty i szkoły podchorątych dla podoficerów 
z udziałem delegacyj wojska, organi&acJ'J 
wojskowych i publicmości, poczem pochód 
do grobu Nieznanego Powstańca i zlotenie 
wieńca. 


iw. Da clrua. D1ed,.jeJ , po '1'rzech Kr61ach lan II. 1-11. 
, ,Wonczas bYły 
y małżeńskie w nf.l1 je at do wierzchu. I rzekł iJn le- 
Kanie GaUl ej ski eJ, a byla tam Matka zus: czerpajcle teraz, a donieście prze- 
Tezusowa. Wezwafl teź był I Jezus. 1 łOŻmemu wesela. i doni
li. A gdy 
uczniowie lego na 
}'. A R'dy nie sta- skosztował przełożony wesela wody, 
wało wina, rzekła Matka. 1ezusowa do która sie stała winem. a nie wiedział 
Niego: Wina nie maję.. I rzekł jej lezus: 
kę.dby było, lecz sludzy wiedzieli. któ- 
Co Mnie I tobie niewiasto? jeszcze nie rzy wode czerpali, wezwal oblubieńca 
przyszla godzina Moja. Rzekła. Matka przełożony wesela. i rzeki mu: Wszelki 
lego ShIgom: Cokolwiek wam rzecze, r.złOW'iek pierwej kładzie wino dobre: a 
cl!yńcie. I było tam sześć sf4giew ke..- Rdy sie napij., tedy podlejsze. A tyś 
miennych. wedlug oczyszczenia żydow- 10bre wino zachował aż do tego czasu. 
skl
o postanowionych bloracych się każ - Ten poczl)tek cudów uczynił 1 MUS 
da dwie albo trzy wiadra. Rzekł im le- w Kanie Ga'liIe,i
kiej. i okazał chwałę 
zus: Napelnijcie !ltę.KWie wodQ.. I napeł- SWQ., i uwierzyli weń uczniowie 1
. 



 .:'--" . .,. 
 .. .., 
....-.., "."... 
- 
;l

 


: 
" .-e .... 






'i;"" 
""'

¥"

:\ 



,:,.. 


BATERJA - Anodowa 



 


 


"aJI.paza - 
"Iedołclgnlona w Jakołcl, 
g&ył wyrabiana obecnie nil O
II- 
tentowllnych cYDkllch bez szwu. 2:ą- 
dajcie we wszystkich składach radjo- 
technicznych bllteryi anodowych 
.EXTRA". W mieiscowości gdzie na- 
szych wyrobów ni. motnIl nabyć, pro- 
simy zwr6cić się wprost do nllll II po- 
damy najblibze :fr6dło zakupu. Adre. 
Ogniwo, Toruli Teld. 1711. k1142 


Program obchodu 15-ej rocznic, 
oswobodzenia B,dgaszez, 


W 15-YĄ ROCZNICt: 18 STYCZNIA , 
Pierwsi ob,walele walnego Torunia 
kol\cq w dniu dzisiejszym 15 lat Życia 
w k81ef{ach stanu cywilneRO za1"Z4- 1 kiego urz.ędnika, jako urodzeni w dniu 
du miejskiego w Toruniu wpisani Sł 18 styczD1a 1920 roku: 
leszcze po niemiecku I ręk, niemIec- 
JadwIga lIarJa plck, córka kupca Eryka . 
Elł:bleta Małgorzata Kaltwa..er, córka kupca 1erzego 
Henryk SwltaJskl, syn robotnika Izydora 
-g:eDryk Laskowski, syn brukarza Juljusza 
Irena JIIIchaUna KosledOWSka, córka hutnika s
kła Franciszka. 
w r. 1931 urzędy gminne statystyk na- 
rodow
ciowych nie prowadz.... Pr
y- 
puszczać jednakże można, wDloskuJIłC 
z wzrostu Uczby Niemców w latach D! 
r 1926 do 1930 i sę.dzę.c po obocne) 
konfiguracji" politycznej, że liczba 
Niemców w Toruniu obecnie i efektyw- 
nie i procentowo się zwiększyla. 


.6 Wlecl6r kolendowy u lOod,ch Btroa. 
 
nlot.. N.rodowego pomi
o, .te święta 
Botogo Naródżenia Jut dawno mlDł:ły, echa 
t ch 'wi"t nie przebrzmiały JeszCze zu- 

Inle. Tr
ycyjnym zwyczajem wydział 

lłodYch Stronnictwa Narodowego w Swie- 
ciU un_dzlł wieczór gwlaadkowy dla 
w ch cz:lonk6w z ofiar. akl.danych na ten Do ObJ'w.telltwa lDłuta BJdgollZCZJI Z Na dzień jutrzejezJ' przypada 15-ta rocz- 

l przez członków I aympatykllw S. N.. okazji ob(:hodu J.5.tej rocznicyoswobodze- nica dnia, który po wszystkie czasy zIo- 
Pny suto zastawionych stołach w lokalu nia Bydgoszczy. przypadającej na niedzielę temi zgłoskami zapisany będzie w hłstorji 
p PiotrowIlkiego (Ga&tronomja) zasiadło 20 stycznia 1935 r.; zwracam się do Szan. 0- naszego grodu. 
okola 250 koldanek I kolegów, aby podzie- bywatelJltwa miasta z uprzejmą prośbą, by Jako szaniec obronny na północno-za- 
H sit! opłatkiem I apotyć skft)
nl\ kolac
ę. dzień. ten zech
iałQ uczcić nietylko przez chodnich rubletach naszego państwa, gród 
Pn:y dtwiękach doborowej orkiestry śpte gremJalny udzlal w czł:ściach programu, ten, o który w ciągu wieków rozbijały się 
wano kalendy, poczem przemówił w eer
 dostępnych dla szerszych warstw ludności, wrate zakusy pogan i obcoplemie{u:ów, 
decznych słowach obecny na tym wieozor- ale takte przez wywieszenie, flag narodo- złotył niejedną hekatombę z tycia i mie- 
ku jeden z miejecowych ksi,,*y, łamiąc iii. W)'ch. Dochód z nalepek, wydanych przez' nia swych mieszkańców na ołtarzu naszej 
przvtem ze wszystkimi opłatkielIl. ,. Komitet Opieki nad Grobami Poległych Ojczyzny. Nigdy jednak "nie przetywała 
iv .czasie wspólnej herbatki wygłos.ili Powstańców, przeznaczony jest na fun. Bydgoszcz chwil takiego napięcia i entu- 
pnemówienla, d06tosov.;ane do uroczystej dusz utrzymania tych grobów. zjazmu patrjotycznego, jak w okresie po- 
chwili. kierownik kolega Erhardt ł kol. Do członków organizacyj wojskowych, przed,zającym ostateczne jej przyłączenie 
Scholz. Po zakończeniu uroczystości których delegacje i poczty sztandarowe do Macierzy. 
gwiudkowej odbyła 8i
 akromna zaba\\'a wezmą udział w solennem nabott.ńltwie Wśród huku dział i karabinów. docho- 
tow&J'ZyUa w śc:iAle zamk.nił:tem k6\ku. O: w farze, zwracam się z apelem. by mieli dząceso z pól bitew pasa nadnoteckiego, u- 
radosnym nastroju. panującym w tym wzgląd na szczuplość miejsca w kościele, ginając eię pod ciętarem arsenału wratych 
dniu, świadczyły rozweselone I ,uAmlechnię- by natomiast po naboteńetwie, w trakcie sił, nagromadzonego w Bydgoszczy dla zdła 
te twarze młodych ,,rycerzy Chrobrego'" (t) odbywającego się w ratuszu uroczystego po wienia powstania wielkopolskiego, odtywal 
Ć Srebrue god,. W dniu 26 bm. ob- siedzenia rady, zebrali si., jak najliczuiej przecid w mieście duch od\
'iecznej polsko- 
chodzi mistrz rzetnickl p. Bolesław Mani. wokoło swych pocztów 9z
andaro\Vych !la ści. . a 
łodziet nasza,. mimo . wytętone
 
Imwskł zamieszkały przy ulicy Kopernika, Rynku, celem wzięcia udziału w odbywajl\- czuJnoścI wroga, przedzierała SIł: 
łemI 
z swą 'małtonką srebrne gody współtycia cej..tma.urocz1'8.ł0Aci.. '.'.-U'" w, . - r,;,tami przez łańcu
h straty, by podac brat 
rnałteń!lklego. Jubilat Jes\ ftługot
tnilb . ,: (-) L BarCIszewskI, prez. mIasta. nu, dło
 
o
odzlcielom. . 
starszym' cechu 'rieftm:ko - 'w.:dlinia'rskie- "I Bydge.zez;-'4nła ,18 styor:nia 1935 roku. ' Dłogle miesiące męczącego wyczeklwa- 
,G, eleazący ai
 ogólnym mirem wśród miej I .Jutrzejsza rocmIeL Z okazji przypada- nia, wś
ód. nieznośnych szykan. i hiol?o- 
8towego obywatelstwa, totet, tyczymy mu jącej na niedzielę 15-tej rocznicr OI!wobo- wych WIeŚCI o losach współbracł... krwa'luą- 
doC'Zekania w zdrowiu i szczł:ściu godów dzenia Bydgoszczy reprezentancI nueJsco- cy
h 
a krańcac
 lasów bydgoskIł:h . o zdra 
zlotych a nast
pnie diamentowych. Jubiła- wych władz w imieniu komitetu obchodu dZl.eckle za
adzkl wroga, potętD1ł:Jąca .s 
tom Szczęść Bote
. (t) wydali odezw.,. w kt'rej ID. ion. czytamy: dD1a na 
Ień ł:ęsknota za 0m:adzaJącĄ SI.
 
" po tamtej strome kordonu wOjskowego OJ. 
czymą - oto bohaterstwo. na jakle zdołJy. 
wali sił: synowie i córy tego grodu, dająe 
najchlubniejeze świadectwo mestwa, ktora- 

o domagał sił: od naszego pokolenia wiek 
2O-ty. wiek Wielkiej Wojny i odrodzenia u- 
ciernietonyCh narodów. 
Ogromowi wysiłku i dyscypliny patrjo- 
tycznej odpowiadała tet nuta triumfu, z ja 
kim mieszkańcy Bydgoszczy, oswobodzeni 
raz na zawsze z jarzma wiekowej niewoli. 
witali wkraczaj"ce awangardy Polskiej Si- 
ły Zbrojnej. Miasto tonęło w kwieciu, ale 
naj istotniejszym wyrazem uczuć jego miesz 
kańców w dniu Wyzwolenia były okrzyki 
radości tysiącznych tłumów, oblegających 
Rycerstwo Polskie, oraz ofiarność powazech 
na, z jakĄ ludność tutejsza torowaJa drogę 
łł-ajestatowi NajJaśnlejszej Rz
zypospoli- 
tej. zwróconemu swem obliczem ku Bałty- 
kowi. 
Dziś, w przededniu 15-tej rocznicy Wy- 
zwolenia, ludność I włodarze naszego gr0- 
du mogą z czystem sumieniem zdać rachu- 
nek ze swych poczynań w tym okresie, 


Ci ,dwaj chłopcy I te trzy dziewczy- 
ny, IiczlJ.CY dziś akurat l!) lat życia, Sił 
pierwszymi polskimi obywatelami To- 
runia, zrodzonymi w wyzwolonym już 
Toruniu. . 


Jak odniemcz,. sie 
Toruń 


te Toroń został przez okupUltów pru- 
skich w przeciągu 105 lat (licząc od upadku 
I\Sięstwa Warszawskiego i wejścia w Iycle 
uchwał Kongresu Wiedeńskiego t. j. od 
r. 1815) ich włada.nia miBBtem sztucznie 
zn1eau:zony priez Dułaoje urzlldników I 
wojska z rodzinami, dowodzi najlepiej po- 
niteza tabelka, ilustrojąca dobitnie" jak 
67.)'bko zdołał Toruń sił: odniemczyć. 
, - 


OgolOJ 1 1 . I I ' ź I .- 
o::
:
: POller 0'0 NremcJ o,. d
i 0:0 


Ro
1 
- 
1910 47.000 14,800 31.6 30.500 65 brek dlln, 
Mg 
.500 71.aa O I . 
41.5 14.400 57.4 .. .. 
120 3
,350 30.950 81.7 łI,240 HUI 141 335 
1921 35.450 32,810 s5 5,480 14 160 0,4 
1922 39.4211 34.320 87.2 4.920 12.5 179 0.47 
1013 n.240 36.40i 88.2 4.600 10.4 207 0.5 
1924 42.180 37.500 88,8 4.400 11.1 319 0.7 
192j 4285:) 38.190 89.1 4.350 10.15 317 0.69 
192t ł5580 43.010 94,1 2.240 4.8
 316 0.65 
1927 48200 45.470 ft 4.3 0'75 
.. 11.300 4.7 4151 
1928 50 000 42.000 94 t 500 5 468 0.92 
1929 52.1180 49,500 94 2.łl10 4.9 525 0.98 
1930 $5.800 5UOO 93 11.860 5.1 577 l 
, 
1aine wyżej liczby są. 
okrcurlone. 
'oiu s enle, ilu Niemców jest w Toru- 
Poni w opernej chwili, Jest niemo!liwe. 
eWa z od czasu powszechnego spiau 


, Nagrz6d a nie w siecz 
BolłCzkI abonentów telefonu w UsewI-: 
LIsewo w styczniu się bezpłatnego na wszystkIe strony Kor- 
Pi Lisewa' ' natowa i okolicy. 
Izą nam z : . . Kornatowo...i Lisewo. te dwa oArodki two 
Ogromne sP.ustoszeme w mieJscow
J Slct rZĄ jakby całość ze wzgledu na wsPÓłł:łą 
ci telefonicznej spowodowa
a os
tnlO. o dl stację kolejową, gminę zbiorową, parafJę, 
wilt. Na drutach telef?nIcznyc 
sla komunikacjł: autobusową itd.. toteł rOI- 
szron tak grubo, te raczej podo
n
 b
ły d
 dzielenie tych dwóch punktów osłabiłoby 
rur gazowych. Toteł.pod C l h\merlem t
gk wspólne interesy. jak wogóle całe tycie RQ- 
cił:taru slupy telefoniczne ama Y SIł: Ja d 
zapał
l. !\ad szosą z Komat
wa do Lisewa spoO a


wadzeniu tej inowacji. 'IV 
ycie! 
caa IInja telefoniczna, ok. 50 przewodów, właściciele telefonów nie chcą wiedzieć & 
letala. ' mówią, te gdyby dyrekcja mimo to nie pc- 
To s8:m
 mot!l8: 
yło. zaobserwować na ł"czyła Ich ponownie z Kornatowem, będ1\ 
innych lInja
h. !"iaJwlęceJ po
obno II calcJjJo zmuszeni odnieAć sił: w tej sprawie do mi- 
Pomorza uClerpl.nła tut. oko!lca,. totel cał
 nisterstwa, lub tel odmówić telefony, co 
kolumny rob.ot
lków telefomczn
ch prac
_ zdaje się równi et nie przyczyni się do pod- 
ją nad usumł:CIem tych przeszkód. Dyre wytszenia dochodów poczty. 
cja Poczt i Telegr. w Bydgoszczy, widząc, WkOlicu nadmienić trzeba, te centrala 

e naprawa ta \Vrma
a dłut
lego czasu. z
 w Kornatowie pod kierownictwem dług.olet 
mstalowała \V LIsowIe pro
\lzorycznąd cen niego naczelnika urzedu p. Wr6blewsklego 
tralę telefoniczną, aby OdcIętym z PC? ce
- dziaJała szvbko i sprawnie. Zamierzony sy- 
trali w Kornatowi. abonentom z LIsewa, stem cOfnąibY nas o pól wieku wstecz. 
których jest tu niemało, dać motność pt.ro- ___ 
zumlewania się. 
Widać z tego, te poczta. jako przedslł:- 
biorstwo, dba o swoich klientów. PrlEcbl\- 
kują jednak, te stan taki ma pozostać na 
stałe. Na to trzebaby jednak lEgody pOSIEcze- 
g61n. abonentów. Jednakowo. słychać. t.e 
taden .. nich nie myili nawet odłącz!ć się 
od centrali w Kornatowie, do któreJ wła- 
czonych jeft prawie pół setki abonentów. z 
całej okolicy, mając motność porOIUmlsll1& 


CEKCYN 
Przedstawienie. Katol. Stow. Ludowe 
urządziło w sali p. Chmary przedstawie- 
nie amatorskie wraz z zabawą tanecznq. 
Odegrano: .,Na wymIarze" - obrazek z ty- 
cia ludu. oraz wesołą komedję: "Fatalna 
szafa... Amatorzy wywiązali slQ ze swych 
ról doskonale. Udział gośct był bardao 
liczny. (z) 


LU BAW A 
NllIZWJkIy pom,.1 robotolkL Robotnik 
Bolesław Złotowski rościł sobie do nieja- 
kiego 1akubOwskiego, handlarza mułem, 
lamieszkałego obecnie w Gdyni. pretensję, 
wynoszącą 600 zł. Sumy tej w taden .posób 
nie mógł Złotowski od Jakubowskiego WiJ'- 
skać. Bł:dąc bez pracy. zaczą.ł kombluował 
i wpadł na oryginalny pomysł. Złotowaki 
doniósł Jakubowskiemu, czyby od niego 
nie kupił masła. Po otrzymaniu na 
 pro- 
pozycję zgody, Złotowski zakupił kilka be- 
czułek, utywanych do eksportu muła, u- 
dał sił: z niemi na pobliskie pola, nakopal 
gliny i zmieszawszy ją razem z sieczką, na- 
pełnił tą mieszanką beczułki i nadal je na 
kolej jako masło. Następnie mIał lIię z :i- 
stem przewozowym do Jakubow&kieA 
który dał mu 000 Ił zaliczki. Bagsl wysła- 
ny został za zaliczeniem. Skoro rzekome 
masło nadeszło do Gdyni, Jakubowski wy- 
kupił przesyłkę. Po otwarciu beczułek ł'J"I.e 
konał się dopiero o prawdziwej ich zawar- 
tości. Natychmiast zav'iadomił telefonicz- 
nie pocztę, by nie wypłacała ZłotoW3kiemu 
pozostałych200 zł. Sprawą. tą. ujęła sie 1100, ' 
licja. Robotnik Złotowsld za s....ój oszukań- 
czy czyn odpowie przed sądem. Mimo 
wszystko twierdzi on, te jest rad. te udało 
mu się wydostać 000 zł na poczet prpten
ji, 
którą uw
tał za straconą. .tałuje ty}).(\, fe 
drugiej połowy poczta nie zdąłyła mu "Te 
płacić. (k) 
Bóbr W Borad'l TuchołM Ich 
'ruchOła, sobota 
Kiedy pned. kilkudziesięciu laty 
jeszcze spotykano tu f owdzie w bora.cb 
Tucholskich siedziby bobrów, które 
szczególnie gniefdziły sie w dolinie 
Wdy i Brdy. to ooecnie spotkanie zwie 
rzyny tego rodzaju na Pomorzu naJeży 
do niebywalej rzadkości nietylko w ko 
lach myśliwych, lecz i mieezkai1c6w na 
szej puszczy tucholskiej. w której w 
ostatnich latach kultura dotarła do każ 
dpgo za.kę.tka. 
Do szczęśliwców na:1e!y leMrlk p. 
Nowakowski w Kamienicy. który, ob- 
chodzec w tych dniach swój rewir. 
spotkał się niespądzian.ie z niespotyka.- 
nym zwierzem. do którego oddał strzał. 
Przekonal sie, że ubił bobra. \ 
Trudno sobie wytlumaczy
 w jaki 
sposób ów zwierz osobliwy maJazł si
 
w lasach pod Kamien1C1)., gdde padł 
ofiał-1ł dzielnego leśnika. (t) 


Tani pobyt zimowy W Sopołach 
Zimowy pobyt w Sopotach, uzdrowisku 
:) światowej sławie, tak hojnie uposałonem 
przez ns.turę, 
 tego względu godny jest 
specjalnej uwagi. te wyjątkowe połotenie, 
Gdańska, do którego Sopot Y nalet!\. po- 
zwala' na tańsze urządzenie si-:. ni. gd-zie- 
kcl wiek indiziej. CZYIUle są tam' hotele i 
Jóens,Wnaty rótnego stopnia, które dokłada- 
jtt, wszelkkh starań. by zadowJlić gości, 
Ponadto wi-:ksze imprezy towarzyskie, wi- 
dowieka teatralne, koncerty z udziałem wy- 
b:tnych solistów i wiele inn
.
h t. p. prz.ed- 
sh:wzięć, stanowią rozrywki goŚCi. W Sa- 
pl)taoh nie wie sił: co to jest nuda i puste, 
niewypełnione wieczory. Stara się jut o to 
koncesjollowane pnez rząd Kasyno, gdzie 
8TYwa si
 w Roulette i Bnocara. Salony 
tC\warzySk.ie i sa:1e gry stale przepelnione 
są mięthynarodowąpublicmokil\,. 
Równiet i natUł"a się wysiła, by pod- 
nieść zadowolenie gości. Sopot Y leią w do- 
linie, oto(Bnej zall'Sionem pasmem wzgórz. 
JMt to idE'alny punkt zborny dla wuyst- 
kich sportowców. Kiedy śnieg spadnie. . 
lasy i wzg6na pokryj II. si
 Acieln!\, powłQką. 
nadana się wówczas świetna toposobnoA6 
00 Jazdy na łyłwacb. do ean
kow8nia f 
innych tłpOrtów zimowych, po szerokich, 
tak r6G1orodnyCh terellach SopoŁ 
Dlatego to Sopot)' są upragnionym c('l£'m 
tJch wlJ&yetklcb, któl'ZJ prasn_ zaty6 


 &imowvob. k1203
>>>
tr" 1% 

 ---
-- 



 


GDAŃSK 
· Zgoa aalatarszego członka 'row. Lado- 
wego .Oświata" w SldlicaclL. W środę 9 
bm. zmarł VI' wieku 9ł lat śp. Jan Rułow. 
j ski z Cbristjanówka (Christinenhof). naj- 
starszy członek Tow_ Ludowego "Oświata" 
w Sidlicacb. 1'ieboszczyk urodził się 10. L 
1811 w Kawlach pod Przodkowem w pow. 
kartuskim. 'V Gdailsku przebywał od 1!6 
.tał.. trudJrląc si. ogrod1rirtwem. Czł\mtricnł 
.. Towarz}tStwa Ludowego był od r. 1896. Za 
, " aia
 teł IUlkalp'otnie w zarządzie, a przez 
S lat (od r. 1906-1912) był prezesem. W r. 
1912 mianowano go członkiem honorowym 
Towarzystwa.. Był bardzo ruch1iwy i pra- 
eowity. Dla Tow. "Oświata" nie szczędził 
lrudn i ofiar. Był duszą obchodów i przed- 
6ta
ień polskicb. w których udział brała 
Polonja gdaóska. Szczególnie zajmował się 
Dbchodami gwiazdkowemi. przyczem pa- 
miętał teł o podarkach dla dziecL CzeAt 
Jego pamięci! Niech odpoczywa w Bogu! 
· Zgoa Ap. Antoniego ł-zczyUklego .. 
OUwIe. W dn. 15 bm. zmarł w lecznicy Z"l.- 
słutony \\ielce działacz, gorący patrjota 
polski i dobry katolik. a przedewszystkiem 
człowiek prawego charakteru śp. Antoni 
Leszczyński. Pogrzeb odbędzie się w sobotę 
przed pol Społeczeństwo wskutek śmierci 
śp. A., 
zczyńskiego ponosi VIielką stratę. 
Ojego działalności i zasługach napiszemy 
osobno. R. L p. 
* 'rowa:ry gdaUlde wInDy ,,.6 DaCZODe. 
Takie rozporządzenie "ydał senat pod da- 
łą 10 stycznia br. Rozporządzenie ogłoszone 
w "Gesetzblacie" obowiązuje od 1 kwietnia 
biei. roku. 


. Tabela wygran,ch 

 klaą 31 Polsldel Pdshr. Loterjl ID... 
'Ii (13-ty dzień cię.gnlenla) 
2. III zł nr. 58M9. 
11 III zł nr. 124511 
5... zł nr. 53039. 
2 OH zł n-ry: 58436 105539 132762 
158205 171487. 
1'" zł n-ry: 20367 łł176 46715 97169 
125872 132308 134373 149242 141529 
157515. 


Zł 50.000 1111 lir. 94 007 
Zł 10.000 11& 111'. 2548 
Zł 10.000 11& 111'. 22450 
Zł 10'000 na nr. 999
 
Zł 10.000 011 nr. 124511 
Zł 5.000 n. Dl'. 5106 
Zł 5.000 D. nr. 7066 
Zł 5.000 na IIJ'. 71125 
Zł 5.000 n. IIJ'. 132 947 
Zł 5.000 lIa IIJ'. 139 347 
do 12-go daill ciągDienill klasy IV-tej p.dło 
w toru6łlkiej naJa&czt;'llw8zeJ kolekturze 
. ,.Uśmiech Fortun,.' . 
2:ealarskll 31. c!29
 
"abJrwalcle azczt;ł"we I08Jr ki_ I-eJ 
32 Ioterji tylko 1.,Ulmiubn fUnnOy"l 


Nr. n 
- - ----- - 
 
d
wa.li również cegiełki. a nawet zwykle I O
, czy nie otnaty? - 
WIdok?wkl. 
Ior.c za to naturalnie ce- ',' , ' IDowrocław, sobota 
ny dulO drozsze. .' W mlej800woAcł Młyny, pow.Inowrocl 
Gdy chodziło oskarżonym '0 więk5Ze I skJ, zmarł w tajemnl
zy sposób urzęd
ik 
skladki. robłli to w ten sposób, , Iż nad, kolejowy J. Zalewski. . tona Za.1ewBkiego 
syłali wybranym osobom portreciki I obudziwszy się !!t
:lerdzlla. te mą.! siedział 
przepasane szarf. o kolorach narodO-: I w tej samej PO
)'CJI przy stole, w jakiej po- 
h i d t d l . d I I z,(\sl.4ł po;Jrzedmcgo dnIa. a ł6tko było n' 
w
c .? ego oręcza I .yp om, usta- tkn"
t.e. Zalewska zaalarmowała s8,Bladó .8. 
laJ'
y, IZ za z&!;lugi nad
J«: się adresa- policję. W.I 
towI to odznaczenie. Niejednokrotnie KOlll;Sj:L sądowo - lekal'8ka stwlerd '1 
sposób ten okazywał się korzystnym' zgon Zal
\\..kiego i zarzf\dzila przewlezi
18 
dla kieszeni .,oskarżonych". , zwłok ('e
l!m dokonania sekcjI. Z mieszki 
Proces potrwa kilka dni. ' nia zn
raIKI .ró\\;niet ki!ka bu
elek ceiern 
zbadan.a 1:na.duJących su: \111 n:ch pl)"now 
gdyl Is,nleje przypuezczenle, te ZlIleW6ki 
poniósł śmiert wskutck zatrucia. ' 


..SLOWO POMORSKIE- Dledzlela, dnia 2. .tycZDla 1135 


Gielda Dlenlelna '-: 
Wa..I&"...18 ,. J9351'. ','$ 
WalałY. Golllwll.. .r ł

 
IraOI apued. kup. 
Beltl. 123 80 124,11 " 123.49 
za Słowo Pomorskie, Gdańak 172.84 173,27', 112,41 
I Holaudl. ' 358,05 35895" 351.15 
na m.e.lltc lut". lub luty I marzec lODdyu 2592 26.05, 25,19 
Nowy Jork 5,30 ' /. 5,33 ' ,' 1 ,5.
7';. 
- Nowy Jor. .lIbel 5.31'/. 5,34'1. ,53 1 S/. 
Po 10 lalach zrebabililowan, 
:
* "::
'/. '
:

 ':
 
Praga 22.13 22.18 22'«:S 
Właściwy zab6Jca przyznał si. do czynu dopiero na łom Szw.jCIII'I. 1i1.44 111.81 111,01 
śmierci SZlakholm 133,6.5 134.30 13300 
Włochy, 45,27 45.39 
,15 
Przed 10 Jaty w tajemniczych oko- glowę KaJińskiego. od czego ranny 8erlW' 212,10 213,70 111.'0 
licznościach postrzelony był śmiertelnie zmarl. 
d helt6 k' 'eś iak H k Kal ń Papiery pl'OCl8Dtowe paAahrOwel 3 prO( 
z . u \\: I' 
I n eno' i - SporzlJ,dzono protokół i zaczęto ba- fot budowlana 
85; 7 proc. poi. atablliza. 
SkI. PodeJrzeme pa!ił? n.a Aleksandra dać sprawę. Okazało się, ŻłI kilku świad cyjna 71,75 - ;1
 -' 71,50 (w proc.); ł j)r 

mocha. .który. chOCJaZ. me pł:zyulawał ków. zeznajQ.Cych przeciwko Dmocho- pot. hnve3tycyjna serjowa 118,50; ł proc:. 
SIę do wmr. po z
namach mekorzyst- wio poparlo swe słowa przysięgo.. nie- poi. inwestycyjna 116,00; ł proc.. państw, 
nych. dl
 s
eł)le ś
ia:dkÓW', skazany .byl którzy dowodzili nawet, że oska.rioo pot. premjowa dolarowa 53,25 - 53,15j 
na Wl
zIenIe. ChOCIRZ apelował i .wmÓlSł mial wspólnika w zbrodnl r 1 y 5 proc. konwbl"syjna 65,25; 6 proc. pot. dola- 
kasacJę. przegrał w dalszych lDstan-, ' " rowa '15.25 - 75,00 - 7:i.25 (w pl'oc.;); :i proc 
cjach s.dowych. ' Ujawnienie włdciweR'O sprawcy po- pot. kolejowa konwersyjna 6125. 8 proc. L 
Obecnie zmarł Alek!;8.IDder Urbański, strzalu. spowoduje procesy o fałszywe Z. Banku Gosp. Kr. Dł,OO (w proc.); 8 proc. 
a po poKrzooie do miejsoow
 probo- I zeznania. wprowadzenie so.du w bllJ,d . i ClbUg.' Baitku G08p. Kraj. 9ł.00 (w' proc.); 
szcza zldosila się córka nieboszcz)'ka. krzywoprzysięstwo. Dmoch zwrócił stę 7 proc. L. Z. Banku Goap. Kraj. 83,25; 7. pl', 
opowiadaję.c. że nieboszcz)'k przyznał. do Sę.du Najwyższego o, rewizję proce- oblig. Banku Gosp. Kr. 83,25; 8' proc. L Z. 
si" do nieumyślnego postrzelenia w su i rehabilitac j .... Pro8b" uwz g l...Aniono. Banku Rolnego Dł.OO; 7 proc.. L Z. &nku 
... " '1/ ...... RQlnego 83,25- 
.Paplery prywatne I kom_alD.: t proc. 
L Z. ziemskie, dołarowe 49,
,OO 
Cw proc.); ł i pół proc. L. Z. ziemskie 53,25 
_ fI3,OO; 5 proc. L. Z. Warszawy 72,50 - 
72.25; 5 proc. L. Z. Warszawy 1933 r. 61,56 
- 61,13 - 61,25; 5 proc.. m. Piotrkowa 1933 
r. 49,75; 6 proc. oblig. m. Warszawy 8 i 9 
em. 63,00. . 
Akcje: Bank Polski m.75 - 96,75; Stara- 
chowice 13,60; Haberbusch 42,50 - 4,3.50 - 
łl,75. . . ' -.;... , 
.' ". : '" .', 'flr
. J-' 
Zleinio D ł O d Y 


Do piłłtku. dnia 25 b. m. 
przyjmował bę:fę II.towl zamówienia 


na odnowienie przedDlal, 


BYDGOSZCZ 
Wleczoray kan haadlowy. Od ponie- 
działku rozpocznie aię w Miejskiej Szkole 
Handlowej przy uL Jagielloilskiej 11 pięcio- 
miesięczny wieczorny kurs handlowy, do- 
stępny dla wszystkich. Zgłoszenia przyj- 
muje jeszcze sekretarjat szkoły w godzi.- 
nach od S-1 i od 3-7 wieczorem. 
Czego lai ni. kradDlł'l Mieczysław Ka- 
plrowicz 
wiądomil I!0licję o kradziety z 
J
go domu przy uL Nowej 13 cJW1tskr
 
dłowych drzwi waności około 250 złotych. 
Spra_
 kracbielY, ':qJezall
aeni p' z ni- 
kogo, wynieśli lub wywietU drzwi w nie- 
wiadomym kierunku. . 
Z gmachu Ubezpieczałni Społecznej 
przy ul Dr. Warmińskiego 3 skradziono 
ostatniej nocy wentylator elektryczny war- 
tości około 150 zł. 
Częste równie! są wypadki kradzie!y 
lampek elektrycznych w klatkach schodo- 
wych. gdzie zaś lampki te zabezpicczono 
siatkami. zdarzajCi się fakty umyśJnp.gt) jch 
popsucia. 
7I-letnł samo1l61ca. W mieszkaniu włas- 
nem przy ul Kościuszki powiesił silS ,we 
czwartek 1()-letnI 8BIDotny wdowiec Gastaw 
WichnowskL Przed śmiercią apisał ostat- 
nią BWoją wolę. którą pozostawił w zapie- 
czętowanej kopercie. a poza tem wyałał do 
policji listowne zawiadomienie, te zamie- 
rza popełni t samobójstwo, albowiem tycie 
nie przedstawia jut dla niego ładnej war- 
toścL I istotnie. gdy policja przybyła 'na 
miejsee; zastała Qstygłe zwłoki samobójcy. 
GDYNIA 
Dla powodzł_ .. Polsce. Firma Heriftg 
Union SiglujOrd (Islandja) ofiarował& na 
rzecz powodzian w Polsce 50 beczek śledzi. 
Wyjednaniem i sprowadzeniem transportu 
do Polski zajęła się anonimowa osoba z 
Warszawy. Komitet 1'iesienia Pomocy Po- 
wodzianom w Polsce przy Związku Kup- 
ców Polskich w Lena za pośrednictwem 
generalnego konsulatu R. P. w lilie ofia- 
rował na rzecz powodzian wagon odzie!y 
obu
ia. sprzętu domowego I, ływnoścł. ' 
BDch paaałenJd w porcie. Og6lny ruch 
pasaterski w porcie gdyńskim w ciągu gru- 
dnia 1934, r. wyniósł tylko 282 osoby pod- 
czas gdy w listopadzie jeszcze wyno
iI 688 
os6b. Na sumę 282 składa się 2ł7 os6b przy- 
jezdnych i 3ó wyjezdnych. Zmniejszenie się 
ruchu pasałerskiego tłumaczy t nale!y nie- 
odpowiednią porą podró!y morskich. 
Wyrok uniewinniaJłłCY 

 Puck, sobota 
Dnia 17 września ub. r. odbyla się 
przed sljdem okręgowym w Gdyni spra- 
wa karna przeciwko b. prezesowi rady 
miejskiej p. Czesławowi Krausemu o 
krzywoprzysięstwo i falszywe oskarże. 
nie. P. Krause został zaslJ,dzony na Ię.cz- 
n
 karę 7 mi8'.!ięcy więzienia z za.wie- 
szeniem wykonania kary na przecię.g 2 
laL 
Przeciwko temu wyrokowi wniósł p. 
Krause apelację, na skutek której odby- 
ła się ostatnio przed sę.dem apelacyj- 
nym w Poznaniu rozprawa apelacyjna. 
Przepr
wadlOny przewód sę.dowy wy. 
kazal, ze p. KraU8e nie dopuścił się ża- 
dnego krzywoprzysIęstwa ani też wy- 
'ńępku fałszywego oskarżenia. Wobec 
tego sę.d apelacyjny uchylił wyrok sę.- 
du ?kręgowego w Gdyni i uwolnił os- 
karlOnego od winy i kary. 


TUCHOLA 
6. Nł-za:.wwe wypadki. W ostatnich 
dniad1 uległ cięt.kiemu wypadkowi czelad- 
nik Wycikowski, zatrOOniony w zakładzie 
ogrodniczym p. Władysława S-zulczyilskie- 
gc,. Wycikowskiego przy wykonyw. zamó- 
wionego wieńca. w chwili. kiedy o\\'ljał 
wieniec: drutem. ,uderzył, koniec tegot 
drutu w łewe oko. Skutki tego malago 

ulł.ł0zór ,,'
adku, były fatalne, pyl ja.k 
f£-karż bśwłiUkz)-ł; 
 p
i1 n1eszctęśUwe- 
go oka.:, Wymienionego Jua 
 mło- 
doAel pneMaduje Ble8ZCZęście; 
 )elit- 
("Ze uczniem spadł- & tonia' I doznał żłama- 
Dia kości paderzowej. 
Nieszczęśliwemu wypadkowi I to w nie- 
zwykłych okolIcznokiach uległ r6wnieł 
miej8COwy kupiec: p. .. Znajdując się w t0- 
warzystwie kilku panów. w jednej z mIej. 
scowych restauracyj. kiedy rozmowa poto- 
czyła się na temat siły, poszedł z jet'l- 
n)'m z obecnych panów w zapasy I upadł 
tr..k nlesuzęśUwie na podłogIS, te doznal 
rJamania lewej 
l (t) 
6. Złoddel. przy 1'01IOcIe. Z piwnicy rol- 
nfka Rybczy6ekiego w Minikowle skradli 
nieznani sprawcy około łO funtóow mi,," 
ubitych gęsi. Kradzletr dokonano wieczo- 
rem, w chwili, kiedy dom()wnicy byli zaJecl 
przy skubaniu pierza. ' 
Dokonan() W 'miałego wlamania da 
mieszkania miejeCowego putora, gdzll 
!lprawcy obłowili się konserwami mięsne- 
mi i Innemi art.ykułaml apotywczemi. ' 
Z mioe_ania leśniczego Tomaszeweki& 
(lo w Kamienicy skradziono trzy fuzje i in- 
ne przedmioty. (t) , ; 
STARA KISZEWA 
6. Gwiazdka lila Dboglch. Okres obcbo- 
dów gwiazdkowych dobiega końca, a było 
tych obchodów gwiazdkowych w naszaj 
wj06ce kilka f wszystkie urr..ądzone z wiel- 
ką starannością I połączone z rozdawaniem 
paczek. Warto wspomni et o gwIazdce dla 
ubogich. urządzonej dorocznym zwyczajem 
przez Stow. Pai1 Miłosierdzia I Stronnic- 
two Narodowe. W sa.1-I P. Banacha rozdały 
powytsze organizacje gwiazdkę ubogim. 
'Panie Milosierd'lla obdarzyły ubogich z ca- 
łej parafjl kiezewskleJ. Po odśpiewaniu 
kilku kolend przy płonącej AwlaUem choin- 
ce wydały pa.nie ze Stow. podarki prze8l'.lło 
150 dzieciom I ubogim etarcom i wdowom. 
P04arki te składały eit;l oZ artykułów epo- 
Iywczych. niezbędnych przedmiotów domo- 
w8J!O uty.tku. odziety. obuwia itd. 
Stronnictwo Narodowe, które ofiarami 
członków przygotowało gw.lazdkę dla ubo- 
gich naszej wioski, obdarzylo 56 rodeJn 
mąką, kiszką f mięsem. (r) 
6. Wfecz6r gwiazdkoWJ'. Z Inicjatywy 
K. S. M. te6sklej odbył się wieczór gwlaz1_ 
kowy. Na program tego wieczoru złotyły 
sle: okolicznościowe przemów.lenie k8. Ka- 
batka, który wskazał na doni06łośt przyj- 
ścia Dzieciny Betlejemskiej 1)a świat. utwór 
8cenlczny pt. "W pastuezkowej chacie" i 
"Niebo" oraz deklamac:je, recytacje. wspOl- 
ne łamanie się opłatkiem I kolendy. 
KOśCIERZYNA 
Zły komfD przyOZYD. potara. W zabu- CBELIINO 
dowaniach gospodarczych Henryka Temp, KradzIeł. W nocy z 10 na 11 bm. nie- 
skiego w Bukowempolu (pow. koAcler8kl) wykryci sprawcy włamali alę zapom
 
powstał potar, który zniszczył cZ4:śt dachu wyjęcia azyby w oknie do ml8łlzkania Na- 
budynku. w:,rządzając szkodę na 6Umę 400 lazkowej Katarzyny w Nowych - Dobra cb 
zł. Budynek gospodarczy był ubezpieczony (pow. chełmiński). I IIkradl1 garderobę mę. . ' 
na sumę 1100 
ł. w Tow. Wzajemnych u- I ską, pościel i bieliznę pościelową, oraz aze- 
bezp. w 
czewu
, Potar powetął wakutek reg Innych przedmiotów łącznej wart. ok.' 
wadliwoścI komIDa. (kp), 700 złotych. (kpj , 


Oszukańcze "Zneszenie aficer6w 
inwalidów..' . 
"Niebieskie ptaki", żend.ce na 
zu publicznym, odpowła- 
daj. przed stdem 
Waruawa. sobota Zauwazył on. iż w przedstawionem po- 
Przpd sę.dem okręgowym. ro
poczQl kwitowaniu jest utarte odbicie słów: 

ię proces oskarżonych o zaloz
me "': ce "Sp. z ogr. odp." - \Vydalo mu się to 
lach oszukańczych ..ZrzeszE\D1a ofIce- podejrzaDem i doniósł o całej sprawie 
rów i inwalidów". policji. 
ZrzMzenie zgłosiło się do r
jestru Prócz portrecików - oskarżeni sprze 
jako spółka z 
"T. odp. W statuCIe bY
o 
powiedziane. iż część dochodów będz.le 
przeznaczona na budowę .domów dla ID 
'walid ów. Tymczasem dZI
łalność zrze- 
!;zenia polegala na tern, ze kwestowaU 
oni u szeregu bardziej znanych osób o 
wsparcia pieniężne, które szły do kie- 
szeni organizatorów. 
Xa czele in!;tytucji sta1i: Edm. Lu- 
bański, 
Iik. Sobolewski. Tad. Kozłow- 
ski. 
Proc z nich do odpowfed7falności po- 
d'łgni
to Różyckiego, Alek
. Kub!!rę i 
Uz. Lewkowicza. Trudnili !ię oni inka- 
sem pieniędzy. Sposób. w jaki oskar- 
żeni wyłudzali pieni.dze. byl bardzo 
prz&IDyśln}-. Wpadli oni na pom}"sl ,,roz 
przedawania" tkanych z jedwabiu por- 
trecików, prze::lstawiaję.cych wizerun- 
ki Prezydenta Rzplitej. marsz. Piłsud- 
skiego, oraz Orla Bialego. Z temi wize- 
runkami zglac;;zali się oni do poszczegól 
Dych wpływowych osób i instytucyj i 
wzamian za portreciki prosili o datki 
Da instytucję ..filantropij n.". któr. re- 
prezentowa.li 
Szereg osób dało się w ten sposób 

karotować nawet na większe składki. 
Wśród osób poszkodowanych figuruj. 
nazwiska ministrów. wyższych urzędni- 
ków. przedstawicieli finansjery idyplo 
mBcjL 
Sprawa się w:rdala dzięki wnikliwo- 

i śp. dyr. depo Michała Lorentowicza. 


::::::::= 


PO.Gllń I BydllósZC& 
181 I. 181 
płecono ałot,ch u tOO k,. 


Zyto . . .... 15.25-15.50 
pszeDic.. . .. 15,50-16.00 
J,czmie6 brow.-. 21.25-22,00 
i,czmień jedli. 20,50-20,75 
owia. . . . . . 15,25-15.75 
m
. ty t. IO-
/ł . 21.75-22.75 
. .. tyt. II 
7f?/". 15.U-16.25 
.p.nD. I A 0.20'/0 ti.50-29,oo 
.,. IIA2O-55I/ o 22,06-22,50 
.. . lDA65-7o-/o 14.75-15,35 
otręby tybli. 
 . . 10.00-11.00 
., pqenne 10.50-11.00 
rzepak ... 4J.
,oo 
lirach Victoria. . . 39.00-42,00 
.. Folger. . 32,00-35,00 
makucIa rzep. _ . '. 13,15-13.50 
. WaDY 17.25-17.75 
łubiD ł6łty. . . 
ziemDiaki jadllln. 
. . febr. za kg. 'to 
lłolD8 Idn. . . . 
.. pr..ow..... . 
siano lutDe ..'. 
. pr.aowaae . 
Iloma pazenu luzem 
łyblill .. 
ow,i.Da .. 
.. Jcczmiellnll. 
IiIUlO zwykłe 
wysłodki burllCL 
T ftldencj. _' . 
"'
!: ..... 


15.25-15.50 
15,75-16.so 
21.50';' 22,00 
1875-19,25 
15.50-15,75 
23,50-24,
 
17,2j-18.0I 
29.25-3U!I 
22.50-24,00 
14.15-15,2j 
10.25-10,011 
10,10-10,6& 
40.00-42,10 
37.00-42,00 
28.00-33,OC 
13,50-14.01 
17,o0-17,5f 


3,50 - 4,Oł 
8.50- 900. 8.00- 9,00 
9,00- 9.50 
2.50- 2,70 
3,25- 3.50 3,25-. 3,7
 
3.75- 4.00 
1,95- 2.45 
7.50- 8,00 
8.00-,9.00 
apokojD. - .pokojna 


z targowl.ka zwlerzł;cego 
W Toruniu. ' 
W dala 11 bm. piaCODo Da tergowlaka to. 
raAsklna .a .włerqta u:l:ytkowe I hodow. 
laDa (za aztDkę)1 
, (ceny pod.llo w złotych) 


Koni. I 
dobre. . . . . . . 340-420 
.. roboc.. . . . . . . 120-260 
atanze . . . . .. 40--100 
KrowJr dob-:e .. . . . .. 200-250 
.. 6redllle... . . . 12o-1
 
.. ataran linIle .. 40- .... 
pro.ltI'. . . . . . . . . .. 4- 5 
Warchlaki od 30 do 45 kił. wilgi 11- 15 1 
od 18 do 35 kił. wilgi. 5- l 
Spędzono: 71 sztuk bydła, 92 świ6, 5 kól, 
00 warchlaków, 162 prosiąt l 269 konL !ta- 
zem 691 sztuk zwierz"L 
przebieg t&rgu: bardzo spokojny.
>>>
. .,sr.OWO ł-UJIIOJ(I!IIUI:- DIed:dela, 4D18 21 StyCZDI8 113L 
tr. 13 
:"I'f':17 
-- 
 .- dl b I skartenlelD fdIBzy"em, wzgltdnle deDuD / czeniem paru drobnych przykładów, kt6 
M . Buczka a el cze n ' eg " O Z . Jlda cJacJ.. mog.ą by6 wyzyskaD. przez rlJ'ani w małej części nie lOOglJ. usPł:a- 
,. "rog. DaID propagaDd, zagranic.. wiedliwić wysokości podanej przez nI&- 

 Poseł Arciszewskl O skarża posła Thona W przMwiadczeniu tern utrwala mnie go sumy kłIkuBet mUjonó
 zł., a które 
jeszcze to, że pos. Thon pod koniec 0- to przykłady w mowie z 6 h'itopada przy 
\y Warszawa, sobota lub deDuDclacJ, wobec zagranIey. świadczenia swego tłurna
y się przyto- toc
e nie były. 
poo;er pik. -. Franciszek Arci
zewski "Dnia 17 stycznia ..:.... oświadcza pos. 
(Klub Narodowy) ogła
za kom!lnIkat, w Arclszew'3kł - pos. Thon pód&ł do pra- 
którvm przypomina. ze.w dnIU 
 IIs
 sy swe oświadczenie, w którem powie- 
pada 1934 r. posel Thon (z
d) powIedzlai dzenle moje nazywa ohydDem OHCzer. 
z trybunv parlamentarnej. .. stwem. (Redakcja nasza w streszczeniu 
..leŚIi chcemy mi
 nip.700-kilka- Swem zwrot ten opuściła). _ 
dzi
iQt mIljonów wpro!lt przyzna- Wobec powytszego stwierdzam po- 
nvrh. a ukrytych nie kilk
dzl
.i"t lecz DOWnie. że oa6lnlkowy zarzut ukrywa. 
kitkaset miljonów na_ wOJsko.... Dla " budiecle Daszego paulwa Idllta. 
Te slowa posla Thona określlłem- na set mUJoD6" zL Da wolsko " ustach tak 
posiedzeniu k0I!lisjl budżetowej w dniu doświadczonego poUtyka Jakim Jest po
 
16 stycznia br. Jako oskadeDle fałszywe ThOD, nie mog, DBzwa6 Inaczej Jak o. 

 =- ,'
 J
 :, 
: ,,-; ;,'7 - /' - ' f;. , .....
 ::::
 :- , .;: .... 4r7:
'":T= . -h 
 ''' . -''"' . , : '- '
 , '
1
 



i;: .
;
. ',". .;'i., --:", .' ..
, 
;.
 . . 
 .' -
;;"{i:h

;.
Ji'i
 .;'.' . ') Ęł 
-' h., t ," . tLft'I
ł' J
''''
'' ,""" ...... .."" . ",' o 
,:.'''-.;:. '::
*"
'... 
d;
.
 :;mt:.r; :.», . 'P:"./:-
 :..,--
_:.- -'b' ":-.. 

 ii;"
;
;
: =', .'- ; ....: - . .
. 
', i;;
;:
 
( 'i'
m_
¥łvi_/ / 
I'- 
 
. 
..... .... . 



.. ... 

 
;;i: -
 

-; i

 


:.. 


-:.; 


.
f
.. 


... 



"-:;


*rł
iJ 
..... ". 



'h
.: :-.::;. 


..;,... 


;;. . ".} .. 
 


...t......:'.. -
-":' 


, 
"'. 
... :J:
 
/:

;'" . , ;.. . ' . i . .
.. 
T. ::":
' l" 
.,,' ,"','.' 
y 


. I '
 . ł . :Y .. 
-".; 


..;#¥ 


. " ., ":. £i?:;:C:'f!
!' 
t t,

ł: .:f- ;;"t
ł,  
" ..


tf:;\...
--,, 

 . ":' . t . t:t . 
.;t , '! . .. . . [I . ....=. 
I.t ",F" '.' .. ,:;;" ..J 
.
;. " .





 


:
-..-"'.- 


. ,""" 


_" 


.' 


;,.
.
.
. .)
--.., . 

._.. ........ 
. STAN OBL
2ENIA DLA OCHRONY 2NIW TRZCINY CUKROWEl 
zaprowadził rzłod na WY'3ple Kuba. 8traj kujtcy robotnicy zamierzali aktami sa- 
botażu uniemożliwić zbiór trzciny' cukrowej. największego bogactwa tej wyspy. 
_ U góry stoUc& Kuby, Hawana; u dołu - zwrożka trzciny cukrowej na trak- 
torach gtsienicowych. - 
 


..... 


Biskup-polakoierca usleDUie 


Lw6w,sobota. 
W dobrze poinformowanych kołach 
cerki
ych we Lwowie mówił. że grec 
ko-katoUcki biskup ks. Iwan Buczko 0- 
trzymał dłuższy urlop, z którego już nie 
powróci na stanowisko pomocnika ks. 
metropolity 8zeptyckiego. 
Wedle ogólnego przekonania usttple 
nie ks. bl'3k. Buczki pozostaje w zwitz- 
ku z wynikiem wizytacji grecko-kato- 
lickiej cerkwi, przeprowadzonej ostat- 
nio przez apostolskiego wizytatora ks. 
dra Hudeczkę. . : 
Ks. biskup Buczko znany jest ze !!'We 


go uowłDIstycZDego aastawlenla przy 
administrowaniu Iwow'3kiej diecezji. 0- 
raz swych wystłpień publicznych na 
terenie cerki9Wl1ym, z których najgł
- 
nieJszem było ostatnie vi Hnmcach pow. 
zbaraskiego, gdzie doszło nawet do 0- 
strej reakcji ze StroDY sprowokowaDych 
łolnlerzy KOP-u. 
lak ze wszystkiego widać dla nljwyż 
szych władz kościelnych w Rzymie 
ra 
wozdanie wizytatora ks. Hudeczki dało 
wierny obraz stosunków panujQ.Cych w 
cerkwi grecko - katolickiej. 


J 
GNIEW _ I Dzik podrapał kłusown.. 
Dzlwae rzeczy dzieją- się w naszej oko- . '. WUDo CŻWILl'te-k 
Jic
 i mieście z zatr
c;\ni
niem męt8:tek w W lasach staniszewskich. vi gm. kudel. 
panstwowych. 1 mIeJ8klc
 przedsu
blOr: !!Ik-iej znaleziono nfeprz).tomnego' w kaluty 
.stwac
. Otót w. Opalern
 .(pow. Tcze
1 krwi znanego kłusownika Jana Busiaka, 
rbą,t I tona pracuJą- na panstw.' posadzle._ m'e8zkańca wsi Zds.niewo. 'Busiak - mial 
dru
i wypadek 
 
niewie - mąt jest na';1- . przebity .kłami brzuch i zdruzgo;aną klatkę 
czycIelem w GnIeWIe,. a tona w .Gogolewle piersiową:. Jak %d
lano ustalić, Busiak 
. (pow. Tc1zew) n
uc
yclelką;_ trzecI w:padek dnia 12 bm. w godzinach rannych bezpraw- 
tak samo w Gł:łlewle: mąt Jest .pod
fl
r.em nie polował na zwieriynę, przyczem natknął 
a. t.ona urzędmczką 1V zarządzl
 mIeJskIm.' się na stado . dzików. Poniewat klusownik 
Najlepszy 
!,adek. Jest ostatrn. Jla.. który zranił jednego z dzików, rozjuszonę zwierzę 
t
ba _ ZwrÓClc specJalną. uwagę. . KIedy w rzcciło się na Busiaka rozdzierając mu kI&- 
GOle.Wł.e od 
ł. roku dwóch mlodych nau
 mi brzuch. \V stanie beznadziejnym odwie- 
uYClel1 praCUje w tut. szkote powszechnej zitJno Busiaka do szpitala państwowego. 
za darmo, aby tylko praktykować i łatwiej 
dostać pasaflę, tymczasem p. profesor gim- 
nazjum w Gniewie sprowadza tonę at z 
7.8 Tarnopola. i ta od 15 bm. obejm. posad
 
Jako oaucz)"cielka w 8zkole powszechnej. 
Czy fa&ty takie lub inne są uwatane' za 
dobre? 'Dziś, kiedy młodzi et inteligentna 
czy 'rzemieślnicza chodzi po ulicach bez 
pracy; mamy cztery takie wypadki w na- 
szej okolicy. A co dopiero dzieje się w ca- 
łej Polsce
 Poco więc rodzice mają dzie- 
ci ksztalcit, a wykształciwszy - nadal je 
utrzymywać._ podczas gdy p. profesor po- 
biera jedną pensję a pani profesorowa - 
drugą? 
Czyżby nie można tego naprawić przez 
odpowiednie redukcje dwóch pensyj w jed- 
nej rodzinie! rr
 


GRUŹLICA SI
 W BRUD WKRADA 
ZAWSZE POKRYJOIlU, WI
C UWA. 
żAJ NA CZYSTOŚĆ lIOESZKANIA 
I DOMU 


DrukIem I nakL Drukarnia Toruileka S. A 
Toruil. ul. św. Katarzyny ł. 
Redaktor odpowie1zialny: 
ZJJlgnlew Lukomski. 
Toruń, uL 
w. Katarzyny ł. mieszk. 5 
4 
Za ogłoszenia I reklamy 0dpo- 
wiada administracja w osobie Mieczysława 
Suleckiego w Toruniu. Jęczmienna S. 


.18 i
ai'y
T;aiiifń! ' l . 
u_d... ekład ........t6w I galanterj' od 21 etycznia br; ! 
Wladyslaw Spendowski ul. Chełmifiska 1. ! 
Ud-ło mi .I
 .abJrf po adllmlew.Jllco ."klch cen.ch, olbrz)'ml tr.nsport 
towar.. wchOdzllCY w zakr.. bl.łego ł)lgodnla Jak w.zelklego rodz.Ju płótna 
od naJlall..)'ch do n.jw)'kwllltlllej,zirch. w w.zelklch .zerokołci.ch, w.zelkiego , 
rod.aju m.terJ.ł)! obru.owe, bl.le J.k I kolorowe. rt:cznlkl .d.lII.szkowe rro. -, 
low.. kuchen.e. G...towlle de.enle. Ró:l:n. flan.lkl. haft)' I koronki. ch.... 
leczkl w wielkim w)'borze. BI.llzn. ciepl., tr)'kotow., płócien... I jedw.bn., 
d....... m
.k.. w)'pr.W)! dla niemowilIt, poz.tem obnl:l:o.e cen)' n. w..z'elkle 
-' . Inne tow.r)!, podcz.. trw.nl. ..
I.łego T)'godnł.... . -d2924 
- __ Protz, Szu. Kn
ntelę o ia,kawe ekerzyJtanie z WJllatkowo korzystnycb cen. :.... 
. t" 
. t., 
.
 t., 
 eH . t., 
.. t., 
.. f.t 
.. t., . f.t . 


/ 



 


f 


;/ 



 


0.:: 


.,
? 


,"; 



 


- 
. 


/. 


'. " rodzaju 
e1Jl tego t ka n in 1/. 
rll a ? 
 
, n się do pro 
o aęsto. 
naaal
 .,tatUe ba
cl cle\i\.stnc\ : 
. to 

 
upn\e e4};0 / 
ponie"'&%- . 9r
' . i .duc
n . 
sta""a no . .ed",ab\U : tereS\e 
nam ",e\nY, I .
.rn" '" ,n 
b\e\i'J.nY 
 ostano"" s d . c 
. e d",abiu, 
 
e\. nl'J." 
\ . 
\ h ""en.. . 
n
t.YC: ranlJ), 
!!okazy P. 
@etS" l

:rnonstr
. 
J c:b będ%.\ernY n e \ 9IaO\C' 

a po\.at.ac


\.o\onY !.
nc\ b\e\i
n'" 
""aC prt.e
 o",anie de \ k. dtobne S%ot 1Jto 
"- 'e\plaS \,\ient. , 
- sust.en
 . n e pl'J.C'J. na ptóbt:- 
Pr'f,.yn\Cs
o "P\eff.-łT 
\.\ ebętn\e "" 


.H 


6 


fi, 
t
 , 
."\ 


:1 


':"
 


.(i' 


,
 


,;. 


Wynalazki 
Kancelarię moią połączyłem :r: biurem 
o 
ł. p. Dr. M. Kr)'z.nle I u rz l; d u J l; 
w Poznaniu, ..lica Kra.lllsklego 9. 
Int:. d,pl. F.' Winnuki 
I Rzeczalll pat_towr7 
.
 1171 = TELEFON ti2l1- i 1222_ = 
I 
I 


Koml.Ja Zdrojowa w Ciechocinku nabę- 
ddtwbardzo dobrym stanic 15 w6zków (wywrotek) 
w
lro. torowych do robót polnych. Polemność wózka 
do l mu.' Ofert, do Komiłji Zdrojowej w Ciecbo- 
cialru. d 2788 


"aJnljaze ceny 
aklad bł.w.tów 
M. J. Bagiński 
S.erok. 28 
od 21. bm. 


Elegancki kryty , 
WOZ:., 
leorzystuie sprzeda Alek.)' Witkow.kl 
fel. 99 


biale tygodnie 


/i, 
.: 


:f 


· Pokazy Odbywają się od 21. do 25. bl 
, 
Chelmno łKa JAROCD NSKD 
- k 1211 1U1II,"1II1I1II0I1I1I Toruń. Star;y R;yoek 31. lUIIIIIIunu", 


. ',.: . . 
 °r . 


- Do Urzłdu Poc:ztowego w 
. Z :a m " wlenle Ni
ielszem liamawiam wychodzljce .. Toruniu fi razy w ły.odniu ..Słowo 

 U U . Pomorskie. na lut)'1 m.rz.c 1935 r. .a 5,78 zl." wlllcznie z opł:- 
I, pocztow. Gazetę odhierat będę z poczly - proSZI; dostarczac pod poniłuym adresem: ) 
Na1ełyfoU za prenumeratę proszę ścill.nąć przez liatoweao. 


. imię i nazwisko 
tUeJ.c. : 


, ul. ł nr. 


. , :'. KWIt poczto., na zł . tytułem przedpłaty ..Słowa Pomo.... 
.
.kleio".a l_ty 1 marzec 19.15 r. odebrałem, co nInIeJszem potwierdzam 



 r..... 


dnia 


1935 r. 


4' 
.. 
. 


.1 l 


.
'ł___ 


. . 
.::.-ł ., ,...,........_ .,....... 


podpiel 


Do Urzędu !.oc:ztowego w 
Z :a m " w . .en . le Niniejszem zamawiam wychodzlł(:e w Toruniu fi razy w tYłodniu ..Słow 
U U . Pomorskie" na IlIty 19.JS rok z. 2.89 zł, wlllcznie li opłat 
pocz. Gazetę odbierat będę z poczty - pro!!lzę dostarczać pod pod poDituym adresem..) 
Na1etytoU za prenumeratę prou.. kiUni'łć przea listowe.... 


Imię i nazwisko 


Miejsc. : 
Kwit pocztowy na zł 
za 1_ł7 1935 r. odebrałem, co 


t 


ul. \ nr.. 


- 


tytułem przedpłaty "Słowa Pom 
niniejszem potwierd
am. 
"
 


, dnie 


1935 r. 


.J Iłl. _0__ "7bU11l! 


podpis: 


_t 


,.
>>>
-- 



 


. 
. 
-. 



 

.- 



 


- 


/ 


./ 
r 




 


} 


o,- 



 



' 



,; 


,.

: 


," 


I) 


. 
. 


... 



 j:....... 


Pawi.U A. K. Toł.łoJ. . aa.6. I..n. Grołnego 


:19) Około nie,o ztYN I Iboku lta.n.,li 
Car kazał Malucie. aby do CS&8U dworacy. 
milczai o W&zystk.iem i za powrotem W tymłfr samym czule. uderzono 
Basm&nowa nie pokazywał po sobie, we w.ysWe dzwony słobodzkie i :& 
It nieobecno
t jego była zauważon.. dw6ch przeciwnych Itron wJechalł w 
Tymczasem nadszedl dzień poje- miejsc., obwied
ioM łailcuchem Wla- 
dynku słdowego. Jeszue pned wscbo- zie
JU I Morozow, obadwa w bojo- 
dem słoilca lud zgromadził slQ na Kra- wych zbrojach. Morozow mial na a
 
Inym placu: wszystkie okna pozaJmo- bil taflowł zbrojo. to jest pancen: lta- 
wali widzowie. wszystkie dachy byly lowy I wybornej blachy, nabijanej lre- 
nimi pokry
. WIM
 o majtcej nutę.- brem. NarQCznice, l"Qkawice, oałony 
pić walce dawno 'si, rozeszła po calej nóg błyatcwy od oldób srebrnych. 
okolicy, Zebrały ai, Melkle tłumy I GłowQ pokrywał wysoki nyszak fe 
miut I 1\'si pn:yJegłYc:b, nawet .II: Mo- srebra I czarnej emaljl. z pod którego 
skwy śclł8'ali ludue wszystkich at&- obwodu apływała na ramiona bojary- 
n6w, ciekawi, komu cal' pny&D& nry. na pleńclenlowa oałon&, IIkrlyiowa- 
ejęst
'6 w tej sprawie. na na pi&rtllach i przytwierdzona bla- 
MiejKe dla cara wyłołona było de- ch&.Ini arebmemt. Na mlllternej roboty 
skaml t pokryte auknem czerwonem. pule. api ,tym na baczyk. wisiał u ba- 
Tu postawiono Jrn6sło eankie, a ku ezerokl. prosty z:nlecz. zwany tasa- 
tkwl,ce kopie I rohatyny naJeżały do kiam. którego 
koj
t w kształcie 
oprycznlków, otaczającycb pomost. Od. knyi& była erebrna. to samo oprawa 
ganiali oni lud berdyszami, nie do- pocbwy. Po prawej stronie elodła wl- 
twalajtc mu el8nł
 siO na bmcuch. siał ostrzem na dół pozłacany dziryt. 
posuwajfC siQ cil).gle Daprżód, jaki' bro6. I oznaki godno'cl, które za daw. 
"AI8n. s barczystym tow&ny'Stem nycb czasów nigdy bojaryna nie opu- 
przed&rU sif do eamego pola. Ftetały we własnych staczanycb prZM 
- Gdtle Jenecie! - uwołał jeden niego bitwacb, al. ten.2 tAk Cle tkie . 
oprycsn1k, zamierzywszy siO berdy- ze nielada r
ka podnleA
by Je mogła.. 
nem. Koil pod Morozowem był szeroko 
- P6flv6lełe, sr.&n6-ł1ł pano...fe pienili" karo-plltrokaty 
 podpaUna- 
włoc1slmlankim g
lan;om POp8trz
 mI. 
Da lł4 Bołyl PrzYMliAm,. & samego Zdaje It" te 81Jn,. I clętkl ten koił 
miasta W1od&łlnlerza. Pozwólcie tu wybrany był naumYślnie dla WYlokle- 
przYltaotl. ..nowni panowie. go t dorodn'lo. jetdtca, nawet biała 
I chytna umlechn..wsEy aif, paka- jego rrrrwa Odpowiadała alwym wio- 
ał a pod CIUD.j brOdy białe lłWoJe It- 901ft bojaryna. 
by. UlbToJenle Wlazlem*l
o było d... 
- No, nleebłe ł ta3t bt4złe! - rzeki leko lł.Jne. Clerpltc j..zoze od 1'&0 
oprycznik. wtył jut li, nie przeet. niedawno otrzymanych. nie przywdJ:iał 
'niecie; atójclał tu. tylko waft 
 na siebie st;&JoweJ zbroi, kt6nbr mu 
wat 81, naprzód, bo łeb rozwal. w t71D razie wielce. była przydatn... 
!fagle dały .1, "",ze
 ołtnyJd: lecz lekkI) tak zwan. kolcZUW'. Za.- 
- Car jedzie! car Jedlie! miast szyszaka ksiQŻę miał na głowie 
_ Nut.tPil ruch wielki f ."..,
, po. jerybonk,. to jest ni
kl, wygięty hełm. 
.Jmowall czapki. majtcy wkoło i przy uftach złote gra- 
Otoczon, mn6ltwem oprycmfk6w, wirowanie, na samym zaś sznycle" 
Iwan WaJ.newtC1: JachaJ kol1DO do była wysoka kita. z dMlclk6w złotych, 
ml.Jeca pojedynku; zsiadł I koni&, dritcych i połyskuję.cycb od i!!kler n" 
wnedł po stopniach na .trad, I po. I Bto nasadzonych Mlblnów. Na pasie, 
kłODlwlIJ' at. ludowi, zuladł na krze- mocno spi,tym na apn,czk
 na wierz- 
'la J mi", ezłowleka, lpockllW
 cbu kolczu@t f o:O:dobionym rM;nemi 
-łł dollrM JUaWi
. dzwoneczkami i bnękadłaml, wlaiała 


łI) l -Czy śmierć jego nie badzi w to- 
- Zaraz! Mówił'" mi kilka rKJ', bie głębszego żaJu' - spytałem z po- 
.. Gwidon, którego uwaialaA za brat&, zomem zdumieniem. 
rościł BObie pnteDlje do debie I ata- I - Nie. Nie mam żadnego powodu 
wał sł, e
IUlem natr(;:tnym" przyrze- płakania po nim. Fabio umiał go za- 
kłem ci. te zmU!llQ go do mnczenia wsze utrzymać w należytych gr&ni- 
i dotrzymałem słowa. Gwidon zamilkł c:ach, aJe potem stał się zbyt natrętny. 
_ wieki. Nie wiem, czemu jej natychmi&8t 
- Na wieki' Co to ZD&e.1J" - nie zabiłem. ZwierzQ miałoby więcej 
knykneła. zrywaitc sI
" uczucla niż ona. 
- To znaczy, Żł' nie tyje.' - W takim razie omyUłem IIi, - 
- N.. iYJe! Nie mate być. Ty go rzekłem. - Myślałem, że wladom
 
abileU o śmierci Gwidona zmartwi cle bar. 
- Tak, w pojedynku! Obraził mnie dzo I dlatego byłem niespokojny. Po- 
wczoraj. Dziś rano pojedynkowaliśmy sf.4piłem wite zgodnie z twem żyeze- 
at- Zanim on umarł, przebaczyłem mu. niem' 
- W jaki sposób obraził on clebieoT Nina objęła mojł szyję I pocałowała 
Nina mówiła to clehe, aJe epokoJ- mnie gor
o. 
nie. 
umlenlec wrócił na Jej twarz. O- - Najzupełniej - zawołała urado- 
powled
iałem jej w kr6tkicb słowach wana. - Nie mogłM uczynić nic inne- 
ałe za]ścif!. go I Kocham cię jeszcze wlecei za to. 
- 
spomlnał mnie, umleraj,d że broniłeś mego bonoru. I teraz jesteś 
- Nie. znowu w dobrym humorze, prawda 'l 
k j Te
 dopiero odełehnęła Nina spo.. Chciałabym ci cbętnie ofiarować ten 
o 
Ie. . pierścionek. ale nie śmiem, bo ty m&9Z 
Ta 
obJet& nie miała ani serca a.nl inne o wieje piękniejeze. Ale przYJ- 

Iema. Byłbym jej wybaczył, gdyby mleu go pewnie, gdy ci powiem, że 
mOJe teJ'az była przekUnała za zabicie Fabio I ojciec jego już go n08l11. 
tego, kt
o kochała, mogła p1akat, I wwnQła mi rzeczywiście pler- 
jęczeć, rozpaezać, ale ona uśmiechnęła ścionek na palec. 
alQ tylko I rzek.ł..: Nie byłoł. to śmlesme'l 
-- :z;..
 !Dl frO. Czemu jednak łudził - Wezme R'O iako znak twej mlło- 
lIłę n&dlleJ... którel ja mu nie daw... 
ci - rzekłem poważni
 - chociaż on 
łam! ..!)Uchi we mnie 1I1D
t.ne wepoJl\nieniL 


/ 


krzywa azabJa, jdnlej," od brylan- 
tów, ta aa.ma, ktć... zamawiał mły- 
nar
. a w której tera2 Wiadem.kl cał. 
ufnoł
 pokładał. Przy ulI&mltnem 
siodle, fiołkow8łfo koloru. WYbijanem 
.rebrneml potdlłka.ml I z ta.kl.mlt 
klamerkami, przymocowany był top
 
rek stalowy I fiołkowym aksamitnym 
tnoneczklem na złotych paskach. 
Koil Atanazego Iwanowlcu., uga- 
mak (koń Itepowy) złocllto - bułanej 
maści. ealy był zawielIzony od łba do 
ogona dzwonl"ceml łailculI
kami, IIkła- 
dajłcernl il, I c1łtych kuJek 
. 
nych. 
Kiedy Wlulem_1 wJełdi&ł w 
un.nkl. brI.CI
 I błflzeztc. jakby 
IJany dHzt%em złota I brylantów, dał 
Bił lIłylłZ
 Słoll heroldów: 
- Prawoeławni ludzi.! - obwoły- 
'Wa
! \fi rotne atrony tHacu - Mczyna 
si. ..dowa waJka pomi
ty cArskim 
or,inym. kSIQClem Atanazym lWI ano- 
wlcJ:em Wlul.maklm, a boJa.rynem 
Drut y n.. Andrejewiclem Morozowem. 
ROlprawlaj.. II, oni O miewa!enl. czci, 
o napd
 I rany, I o uwiezienie bojary- 
ni Moror.ow.j. Prawollławni lud
lel 
M6dlcle si. do Naj'wiQwej 1rójcy, 
aby dała. zwycl..łWO spra\\'IOd Ił weJ 
a tronie. 
Nuf.4plła ci.... WKyeCy wld20wle 
AC.tU at. tetrOać, a bojaryn. do któ- 
reso I un,du nalMały podobne poje. 
dyMI. Iblłłył ai, dI c:&ra i IUkł, ni- 
sko Iłt kłanla'.c: 
- Csy kateaz, hORdłll'le, otwtent 
po1.' 
- ZacxynaJelet - t"Zekl Iwan. 
. .. przeciwniey dobyU orcE&. 
Za. dMlglm znakiem powinni byli 
hatrz
 na siebie. lacz z podziwieniem 
wszy
klch Wiulem.ki zachWiał się 
na siodle i wypuścił eugJ
 z reki Był. 
by spadł na Itlemlf, gdy))y poreczyc:łeJ 
t adwokat nie ppdblegJi do niego i nie 
pomogU mu zslłU I konia. Nadbiegli 
koniuszowie f. schWfcilt argaroaka za 
U%dQ. ' 
- W
cje ,ol -- netł Wlu!emekł, 
po\\' 16cz
 zamBJon
ml 0CAłnl - bode 
ai, bn pieszo. - 
Wldze.c, ie klitte zsiadł z kon.ta, 


. 


------.I. 




 
-.ł. 


Morozow tBladł takie 'Ze swoJeso I od-- 
dał go koniuszym. 
Poręczyciel Morozowa podał mu 
dUŻł skórzaną tarczę, obif.4 mlOdlian.. 
blachG 1 przygotowanł na pi'lypadek 
plesze' walkI. 
Poręczyciel WlaiZłemBklego podał 
mu również tarczę ezarn" ze złot.m 
grawirowaniem i złof.4 obw6dkQo. 
Ale Atanazy Iwanowien nie miał 
dMt !liny, aby j, nadzia
 na. rtkę. No- 
gi pod nim Blę chwialy I upaMby po- 
wtórnie gdyby go nie podtrzymano. 
- eo ci sle łtalo, kal"ię! - nekU 
w głos portCt:yclel t adwokat, palrzę.c 
mu w oczy zdziwieni - przyjdź do sie- 
bie. Na polu nie dostać, to R&InO zna- 
ory, co być pobitym. 
- Zdejmijcie ze mnie fJbroJę! 
mówił Wiazlemskl, 
 trudnościjJ Od- 
dycha.j,c - kOMeil mnie dusI. ., 
2nuclł z głowy j
rychonkę. !'OZ6-0 
rwl1.ł naszyjnik ko!C'zu
 I ście.gnQł z 
8Zyt IznuN'k, na który wisiał jedwa}). 
ny woreczek z hołubcem błotnym. 
- Błdt pMeklety, 
zarownlku! - 
zawołał. nucaJłc I'łZnurek daleko od 
siebie - bQ.dź pneklety. tM mtJle o- 
!lZUkał. - 
Drużyna. Andrejewlcz mUły} llię do 
Wlazlemskiego 'Z gołym taMklem.. 
- Poddaj BI
 pele - u.
łał, 
wznosąe rękę do g6ry - przymaj si. 
do !!woje' zbrodnI. 
. p
zyeiele I 8dwdkaei trociU sit 
pomiędzy księcia i Morozowa. 
_ Nie! - zawołał kIIlQŻQ I zamglo- 
ne je
o oczy błYllneły dawnym ogniem 
-..- !8.w
nl. na. mnie. abym IIlt pod. 
dawali Ty, ItatY kruku. z
blłeA mnie' 
Ty
 swój tvak zanurzył " .wlfconel 
wodzie. Ja. pOlltawlt za IJlebla wojow. 
nika, wtedy zobaczymy, cltyja bęcSzie 
prawda. 
MI
dzy adwokatami obrdw6eb -łral\ 
rozpoctlłł II,. apÓl'. Jeden utrzymywał, 
że q.d lako6.czony na korzy'6 MOI'Ozo- 
wa, dMlRl. te qdu wcaJe nie było, po- 
nlewał nie było walkI. 
Tymcu8em cu zauwatył porl1ae- 
nie Wlazl.msklero I kazał p
at lobl. 
nucony amulet. Clekawłe. obejrzał P 
I pełen podejrzenia werwał Malu
. 


::;ciQgDłłem go z paJca Gwidona. 
- Acb, pojedynek jest rzeczę. tak 
powszedni.. 
_ Tak, tylko że koniec bywa zawsze 
tragiczny. MusZQ dlatego opuści
 Nea- 
pol na pewien CUB, wyjade dziś jeszoze 
do AvelUno. 
- Znam AveJUno. Byłam tam raz 
z Fablm. 
- I podobało ci slQ' 
_ Pamietam te ozasy. Bylam tam 
wówczas niezmiernie ezoz4)Śliwa. Tak 
wszystko było mi nowe - cieazyłam 
się, te wyszłam z kluztoru. 
- A ja myślałem, te kocbul: za.- 
konnice. 
_ Niektóre - naprzykład matkę 
przełożonjJ.. Ale lIiosłry Małgorzaty 
nienawidzę. 
- Czemu' 
_ Nina skrzywiał swe usta, jak 
małe dziecko. 
- Bo ona taka przebiegła - szep- 
nęła. - Inne uczenlce uwlelblajjJ jł - 
ja tego nie rozumiem. 
- Jak długo zoatanlesl: tu jeMoze'l 
Do Neapolu moteez śmiało wr6cI
. 
_ Powiedziałam przełożonej, te 
zO!Itan, tu tydzłeil, wiOt nie chciała- 
bym prędzej wyjeżdża
. Po śmierci 
Gwidona Jest moja obecnośt w Neapo- 
lu konieczna. 
- Czemu' 
- Bo tNtagumt 1
o ..Bm'. zoetac! 


otWorł:ooy. Dał mt go do eebowanła. 
zanim wyjechał do Rzymu. 
- A co OD zawiera' 
_ Mianował mnie jedyn" IIwoj. 
sukeesorke. - zawołała wesoło. 
Tego już było zanadto. 
_ Winszuję ci - rzekłem szyder- 
czo. - Olrzymuz ładny maj"tek. 
_ I wszyst.k.le Jego papiery i Ibty, 
nieprawda! 
Ah, cbodzlło jej o własne, kompro. 
mltujtce liBty. 
_ Ale musz, clQ niestety potegnat. 
W twoJem towanystwle uaa Izybko 
upływa. Pójdę plesl.O do CasteUamare 
_ tam czeka mój powóz. Gdy wrót" 
odwiedzę ci, znowu, zgoda t 
_ Wolałabym, abyś wcaJ. jut nie 
odchodził, naj droższy. Tę8knl
 bardzo 
za tab.. 
_ Rozł,C'!ente podwa.ja mn
Ć - 
od"ekłem z uśmiechem. - 2egnam 
clęl Blj.dt zdrowa i my'l o mnie. Módl 
się tet za. Gwidona. On kochał clę I u- 
marł d1a ciebie. 
_ Dobrze. Ale - podaj mi jellZcle 
raz - twojł rękę - lIZepnęła nagle 
dTŻQ.cem
 ustamt. 
_ Czemu 'l - zapytałem zdumiony. 
Zamlallt odpowiedzi ujęła moją re- 
kQ I ogllj.dała je. uwll.ł.nle. a twarz je' 
z bJadeJ sta.ła IIle fonoa1nle sin... 
{CIU daJ}.zy naltłpt.) 


----- 


....-
>>>
""t! 


..8LOWO PO_OB.KOi"' DJeCldeIa, dDla .. ItyOada I'" 


f'r. 11 
_bY nasI przemysi umial pracowac 
y dziś około S7
 000 abonentÓ'W go roku niemniej niż 70 mUjon6w zło,- 
Mam a wiec cyfrę dotychczas nie- . tych. 
w po

:e.. Jest to duto. ale Jednocze-. 18611 do. teR'o dodamy sumy, jule 
OS
lJgjest to jeszcze bardzo mało. A. te wpłynęłyby od nowych abonentów dla 

nle alo, to wina tylko w
liweJ OI"R&- artystów. prelegentów, muzYków, kam- 
Jest rp 8przedaiy odblorOlk6w radjo- pozytorów, autorów dramatycznych Itp. 
n1za
 DecyduJo.cym bowiem powod
m znaczenie radjofonjl dla życia goepodar 
wY
oin
 zwiększania 81,. U»cl radJO- cz
 kraju staje lit jasnem. 
po nentów był, 
 CZęŚCI
O jeszcze Wielki plan ratalnej sprzedały po- 


 dotycb eZU , Olew8półmum1ia wf
 pUlarnychodblorników nie m
ł być 
kr koszt i trudne warunki nabycia tn- WYkonany, bo nie znalazła Idę u nu 'In 

tala.cjl odblorczł:j. . te finny kMr. Ittytucja.. któraby chciała RO IIflnan80- 
- U\1wRtyć mozna, ze k Ik I' . wać. Na,,! pnemy
ł radjowy jetlt Je!'!z- 
zdecydowały k"i
 
O :.y O:ię:n:;;a:łJ cze zbyt młody I zbyt małó solidarny, 
reny odbiorn

enre pow
zenie to by- aby lII:ógł zrealirowu plan, wyrna.gajl)- 
wlęk9!e pow efektOwne, gdyby te od- ey duzych kapitałów. 
Io.by b
r
a było sprzedawać syste- Bł..kaj. 81, w pnemyłle tym r6w- 
blornl.k 10 zł mlesl
le. nIet lltare I niezdrowe zasady Pl'Oduko- 
mem rata.lnym J: jest już dziś tylko wanla raczej kilku drogich Odblorni- 
Radj

rl
 czy komfortu. lecz jest k6w, na któl'Yc
 zarabia sle więcej, nli 
Rprawł ka;plt&Jnych ZQ'&dnleń 
 masy tanich, na których zarobek jest 
to jedno z b Koncepcja. ratalnej 
rz
 mlnJma.lny. 

podarczY
I
rn
 odbiornika mogłaby I to JeM widnie zł. I to hamuje roz 
dlLłY h 
Ć VI polIce na przecłM ledne- w6j radjofonJi pol !!k lej. 
nTUC 


 Ciekawe audreje m6 wiane 


NA KASZUBAca 
W Dledzlel
, w przerwie por&Dku mu. 
ego z FdlbarmonJI warszawskiej, około 
l
O l
ej, p. JenJ Maclejewllkl wygłosi 
,. to Krajobr.. I .duka ludowa 

lje
. PTem;t łan ulew"tpHwte zaintere- 
II! 
dj'JSł'\Icbaczy e..łej Po"kl wdyl 
k


lIa ta, która przetrwała. zw)'cl
ko naj. 
d!uf.l;zy okres wpływów obcych, ma swe od. 
boe piękno. WyMarczy tylko nadmleD!ć, 

; KlIlubi to pneclel Jedyny .czep POliki, 
którY wzrastal i Iył pod wpływem morza, 
na "'tOrem obecnie buduje ai, połtgę R.eczy- 
I'OlpoItteJ. 
KROI'U, LEOa WEaOLA rALA 
Wesoła lwoWSka fala, kt
 U8ł)'8!fm1 w 
nieclll.1" 20 bm. o IOdz. 10M, trwd będzl. 
lilkO 25 minut z powodu tr.nlmłlJI koocer- 
li! z Bu42ap_J:tu. Na program Jej slot" al, 
utwory upczyl'1aklego I W. IO!'8.blowsltle,o. 
..WMola PI"t.ta" odłplewa trzy ploeenkl 
naJDOWlJlelO ewego reper
aM.l: "Walczyk 
karnawałowy", "Kupiec taJldetn," i ,,SzeAc! 
kulynlk M . Wilhelm Kora))lowUI "J
pi w 
roli nauczyrJela t
ca przecl radio, za8 pp. 
.\prikOl&okranz i Untenbaum ,awędzić bę. 
d' o muzyce I mu!ykologj!. Conferenelerk, 
prowadzić będ" Włada Majewska I J. Wle8t- 
('Jek. Bnpokedolo potam w.
la roz. 


HUMOR 


LekIur. ukocJlaJlyall 
W księgarni młody Je8om06
 zwraca sJ
 
do .k8podjenta: 
_ Cbciał))ym jak-ł paaJonuj"CłIo ui_łkQ 
dla łODY I dla mnie. Co, wie pan, dla mło- 
dego małie6ltwaf 
- Mote ..Milol
 w naturze"' 
- NIe, col IDD8iO. Mamy jut wlaene 
mlllzkanle. 
B-łDteneowlł7 
- Wi
 kt6r" aat&teczDle córkę chciałby 
paD poilU))ić' 
- Hm- jakoA mi trudno zdecydować 
się_ małe pau zechce poinformować mnie 
w Gestjl, le tak powiem materjalnej. 
- Jadw1ga dostaje :10 tyalłCY. a. ZofJa 'ni 
tYsięcy P08agU. . 
- Hm._ wzl"łbym obie 11& 100 tySięcy". 


.# 
P!) 



\ 
" ( 
..
 . 
. B? .
. 


-
 


- Co to ma przedstawlu? 
- Święto w Kaliguli. 
- CI ale umieli tyćl... 
KooJaaaa dzIaaI 
Plekutowacr maj" gołcl. Jak 
kle VI 
takich chwilarh, mały Plekut.owskl ualłuJe 
zachwycić Bołel cudown06ci" dzleclęce,o 
sprytu. 
- Tatualu, auzebloce rozk08zny chłop- 
czYk, - a czy murzyiIKle chłopczyki no- 
9%11 epodnie' 
- Nie dziecinko, nie noez-. 
- No, to dinczego podczai kw.-y na 
d l zl k . CI lIlurzyl'1lkle wrz:uelleł do pUllkl lU. 
z od lpodnł, 


,łoinio "PolI:kJlło Radja" Dadawać będ4, " 
cyklu mlędzynarodowJeh traneml.yj kon. 
certów europtJlklob kooeen z Buda.p..
tu, 
którlltJO lollat" b
dr:le wazacbłw1atoweJ ela- 
W7 .knyp.1e wfłllenkl, Jano Hubay. 
lU *1'IĄ IwtZRZI;TA W ZIIIIZ' 
lu tyją h'lorzęta w zimie' - to pyta- 
Dia, na luc)r. DlezaWIIZł Umiemy dać odpo. 
wledł, TymOluem 'wl..t zwl8ł'Z4t Itanowi 
nlewyczerpan. łr6cHo ciekawych Clbeerwa. 
cyj. Zwła,zeza w taok trudnych w'Mmkach, 
Jak zim... IMtynktowna umleJ.tno6ć zwl. 
""t radzenia lobIe w,woluJ. w nu euzery 
pod""w. W ponleclz1ałek, dnia 2t bm. o (O- 
dziale 17.50 p. Jrfl8Ol7ał.w Mnlezek opowll 
,łudlt.cSOm o tych aczer6łach Iycla lIMe. 

 w O'kł-ł. -łmoWJUI. 
caLOWID W OBLlCZV oczAtłv 
ZachltCae ałuchaczów rt.dja do Intereeo. 
wanla elf, ocSczyt'ml prof. 51e&leckI8l0 I 
Kra.kowa, było)), próln" .trał- C'ZUu. Wy. 
Iłfrczy tylko powiedzieć, te w poniedz. dn. 
21 .ł.ycmla rb. o rodz. 21.0 znakomity teD 
prtlllJ6Dt m6w4C b,dzle o crIowleku w obli. 
czu mórz: I oceanów. 1.lt to daJezJ odczyl 
Z!! 
anego radj08luehaczom cyklu populIII" 
DO - naukowych 
czytów radjowych p. t. 
..tycia włr6d P"81twon, oceanu". 


o 
· O O . 
o 
O O J 
.() 
O O 
Wbił. teclmUd 
Staś, kt6ry jeszcze nigdy nie był na 
wsi, ogltda 'winlO; w pewnej chwili 
woła on: - Mam
lu, popatrz tylko: 
Św1nka ma pU5ZkO kontaktowI) na no- 
slel._ . 


K4cht 4Ia 'rylUySl6w 
_ Panie Mcndelplk, ja pana zwracam 
uprzejmie uwag
, pan OBlukujem: w gne, 
ty łobuz. ezmond&k. cham III 
- Co, kw oszukuje, adzie 08Zukuje' 
_ Pan powiedziałeA, le pau maaz trzy 
kr61e, a pan masz tylko dwa. Gdzie jeal 
ten trzeci? 
_ On j.t w molcb kartach I D C o g- 
nUo." 
Na bala. 
Szeen&8tolelnla Marc:ia byla plerwlfty 
raz na balu. Jej tancerz wprowa:lza j" do 
salon6w boczn)'ch I pyta: 
- Wolno pani" pocałować? 
Marcla mUczy uparcie I nie daje odpo- 
wled
1 na cztery dalsze pytania tej samej 
kategorji. Zniecierpliwiony tancerz pyta 
wobec tego: 
- Czy pani głucha? 
- A czy pan eparalitowany!1 - odpo- 
wiada Marcla. 
O .padka 
Przyjaclel: - Słyszałem. le dziadek 
twój Jelt tak ciętko chory, le moleu bye 
przygotowany na wszystko! 
Wnuk: _ Nie... nie na wszystko, dzle- 
dzlcz
 tylko połow,. 
W lUli....... 
- A co robi twój m..ł! 
- To, co mu mówi,. 


. 
Nieddele, dnia 20 _tycznia 
Najciek&wsze aUdycje zagranieme: Pre ga 20,05 Koncett 8ymfoniczny; w pro- 
.gramle utwory Smetany i pl"nl Debuaeyego. KopeDh.ga 20,15 Muzyk;a fran.:- 
ska; w programie Bizet, Saint-SyI18 I Debueay. Bełlsberg lD,l!! lłecłtal lo zł,; 
pilWlOw7 Conrada; w programie etiudy Schumanna. Bzlokholm :i£,00 WJec 
mu£ykl fi6skiej. 
P onledzłi1dek , dnia 21 stycznia 
Najcieka.wue audycje zagranicme: Kop eahaga 20,30 Dawna muzyka; w p

 
mi. Vivaldi I Ph. E. Bach. Btr....arg 21,45 ..lmpresarjo", opera. 
ozarta. LI_ 
20,10 WepóJozama muzyka włoska. Bu areał 20,00 Recl
1 fortepIanowy Geor- 
gescu; DebU88Y. Falll'e i Szymanowekl. 
koncert reklamowy. WU- nec
na. . "'101... 17,30 
DO 17,25 W
drówkl mł- mm;. lekka. 20,00 płyty. 
krotonu", 
port8f. 18,15 20,45 koncert 
eezomy. 
koncert dla młoddely, Rzym 17,00 kODC. .ymfo; 
plyty. 22,15 recital forte- niczuy. 20,30 p!yt,::.. 20,4? 
pianowy St. Szpina1- wieczór m
Tk.1 l....ow.J. 
sklego. 22,30 melodJe &aneczne. 
PONIEDZIALEK 


NI&DZI£LA 
9,00 audycja poranna. 
10,00 pleAnl !lt. NIewla. 
domskiego. płyty. 10,30 
nabolel'1l1twO z Wal'llzawy. 
1203 wia4. meteorol. 12,15 
k
ncert z FlIharmonji. 
U,OO muz. lekka. 15.00 po- NIEDZIELA 
gadanka rolnicza. 15,15 u. 
łublone mazury, orkle-łra LoIadya 18,30 konc. ka- 
ludowa. 15,25 rynki pro. meralny. 20.15 soliści. 
duktów rolnych. 15,35 plo- 22,00 muz. lekka. 23.00 
.enkl gÓralskie, plytJ. koncert kwintetu. Br'ły- 
15,ł5 pogadanka rolnjcza. .....a 15,56 radJoorkieetra. 
le 00 fragment literackI. 17,30 muz. taneczna. 19,20 
16:20 utw. fortepianowe. płyty. Praga 16.00 koncert 
lU5 łamigłówkI dla dzle- popolUdnlowy. 17,ł5 płyty. 
el. 17,00 muz. taneozna. lD,25 koncert chóru. 2O,m 
18,00 lłuchowlako ..(fczel. muz. .ymfOtJiuna. 22,20 
woil! ńa(l1'Odzona". 19,00 plyty. 2f,:K) mUlE. lekka. 
muz. lekka w wyłtona.nlu Kop_haga 20,15 mu«yklł 
orko P. R. 19,50 feljeton francuska. 22,15 pleAni. 
aktualny. 20,00 koncert 23,00 muzyka taneczna. 
popularny. 2O.ł5 d,zlennlk. Itruabar. 18,15 mw:yka 
21.00 Lwów. 21,25 koncert religijna. 19,46 koncert 
z Budapesztu. 22.00 .krzYn popularny. 21.30 koncert 
ka tecbnlctna. 22,15 konc. wieczorny. 24,00 mU2yka 
reklamowy. 1.'2,:K) wiad. taneczna. Bambarg 18.15 
*portowe. 22,ł5 mU%. ta. muzyka religijna. 20.30 
neema z ..GaMronomjl". weeołJ wieczór. 22,45 muz. 
taneczna. BeUsber. 12,00 
PONIEDZIAŁEK koncert popularny. 16,00 
8,0 audycja poranna. mUlyka popołudniowa. 
12,03 wiad. meteorol. 12,
 19.15 reclt. fortepianowy 
przegląd prasy. 12,10 20,00 wl!8Oły wieczÓl". 22.90 
Lwów. 13,00 dz:lennik. IS.&,) koncert nocny. Klałpwu. 
muzyka lekka. 15.30 wiad .....h.a... 11,30 kantata 
gospodarcze. 15.ł5 koncert 1. S. Bacha. 12,00 koncert 
orko P. R. 16,ł5 Lw6w. lekkI. U,30 płyty. 16,00 ra- 
17,()() koncert M. Szale. djoorkieBb"d. 18,00 płyty. 
ski ego na alt6wCe. 17,25 19,:K) niemieckie piosenki 
ski'zynka pocttowa. 17,:1 I muzyka ludowa. 21,30 
l,kkle piosenkI. 17,ro kon1:ert niedzlełny. 22,30 
..Zwierz
ta w zimie", od. muzyka nocna. Lipsk 11.30 
czyt. 18,00 skrzynka rol- ka.ntata 1. S. Bacha. 18.00 
nicza. 18.10 przegląd fil- muzyka kameralna. 00,00 
mowy. 18,15 płyty. 18.ł6 weeoły wieczór. 22.łO m.. 
program dla dzieci. 19,30 lodjetaneczne.IIOIłachlam 
feljeton. 19.50 wiad. apor- 19.00 muz. taneczna. 21.:K) 
towe. 20,00 wesoła a.udycJa koncert wieezoroy, 22.łO 
muzycma. - !O.ł6 dZMnaik. - aOOyeja - - klll'Da wałowa. 
21.00 koncert symfoniczny 23,10 koncert nocny. Stult. 
ork. P. R. 22.00 płyty re- aart 18,30 mU2yka kame- 
klamowe. 22,15 mU2)'ka raIna. 20,00 komedia mu- 
salonowa, płyty. 22.30 01"- I)'ez:n&. 21,00 muz. lekka. 
kteetra tan. z ,,Adrjl". 2S,M koncert nocny. Wroc- 
ła.. 16,00 radjoorkiestra. 
18.30 "Rozwój muzyki pol- 
skiei". odczyt prof. Ka- 
miefJBkiego 
 flustracj" 
muzyczn". 20,00 wesol, 
wieczór. 21,30 koncert nie- 
dzielnv. 22.30 muz. tanecz- 
na. odo 18.ł5 koncert fOl'_ 
tepia.nowy. 23,00 muzyka 
taneczna. Byga. 17,00 m. 
djoorldeetra. 18,30 pieśni 
łotewskie. 20.00 utw. Grle- 
ga. 21,15 muz. lekka. 22.00 
płyty taneczne. Bakareszt 
17,00 muzyka lekka. 19.00 
płyty. 20,46 arje operetko- 
we. 21,05 kOl1ceJ1, wiecZDt"- 
DY. 23,łO muz. taneczna. 
Beromtłuler 19.02 muzy- 
ka łudowa. 21,10 pieśni 
rotnych narod6w. Sztok. 
holm 17,05 plyty. 20.00 mu- 
zyka popułarna. 22,00 mu- 

ka flfJBka. Badapeszl 
18,30 weeoły wieczór. 19,
 
koncert wieczorny. 21,30 
koncert europeJski; suJta 
Goldmarcka. 22,00 orko 
cygaÓ!lka. 23,10 muz. ta- 


. 


. 


. 


e 


.. 


ZAGRANICA 


Str. 19 


--: 


. 


. 


KRA J O W E 
,
. , 


NIEDZIELA 
pozaaD 10.00 muzyka 
poleka. 12,00 pogadanka 
dla dziecI. n,oo koncert 
tyczeil, płyty. U,S5 kolen- 
dy i p86torałki w wykon. 
chóru męskiego. 15,-'5 po- 
gadanka rolnicza. 22.15 
koncert reklamowy. Lw6w 
20,52 "Wesoła fala". 22,15 
koncert reklamowy. WIlao 
15,15 audycja. dla WSZY8t- 
kich. 22,00 pogadanka ra.- 
djotechnlClDa. 22,15 mono- 
log humorystyczny. 
PON!EDZIAL£K 
poznali 15.36 giełda 
zbotowa. 17,25 skrzynka 
pocztowa. 18,00 skrzynka 
rolnicza. 18,15 audycja. 
młodych talentów. 22,00 
konc. reklamowy. Lw6w 
1210 koncert orko T. Ser8- 
dyilskiego. 16,ł5 jQ1.yk
le- 
mieckl. 18,15 płyty. 
OO 


.. 


LoadyD 18,15 muz. ta- 
nCC2nn. 20,05 eona ty BAn- 
dla. 21.00 muz. lekka. %3,00 
koncert .kameraln7. 00.15 
orkieetra taneczna. B1'8- 
Iysł.... 15.66 radjoorkie- 
8tra. 17.20 ludowe pi_ni 
słowackie. 2(),.łó koncert 
lekki. 22.30 płyty. Praga 
16.00 koncert popołudnio- 
wy. 17.15 recll. fortepiano- 
wy, 19.10 płytJ. 21,00 plc- 
śni Dworz.aka. 21.15 kon- 
cert. 22.15 płyty. Kop"'a. 
,a 20.30 rnuQ:ykA. dawna. 
21,00 pie
nl chóralne. 22,30 
koncert wieczorny. 23,00 
muz. te.nec!na SlruSburg 
18,00 muzyka popularna. 
20,.45 płyt)'. 21.30 konceM 
o"J"ganowy. 21,15 opera. 
R,.aa 17,30 płytJ. 19,15 
tailce I pieśni łoteWjlkie. 
19,50 ml862&ny pro,ram 
muzytzny. 21.15 mUEyka 
popularna. 21.ł5 płyty. 
Bam1Harg 19,:K) łekka mu- 
vyka organowa. 21.00 ra. 
djokabaret. 23.00 koncert 
Wieczorny. lłeUsberg 11,30 
koncert południowy, 13,05 
plyty. 16.00 radjoorkieet
. 
17,20 pleAni 82wajarskie. 
19,10 muz. lekka i 'piosen- 
ki. 20,15 koncert orko woj- 
skowej. 22.35 muz. tanecz- 
na. KJalgswaat. 13,00 kon- 
cert. 13.45 rozmalt
cI mu- 
zycUle. 16.00 koncert po- 
południowy. 17.50 trio for- 
tepianowe Schumanna. 
ro.15 koncen woj8kowy. 
21,00 roczmaitokt mmycl- 
ne. 23.00 m p lodje taneczne. 
Lipsk 18
 -konC8rt- roz- 
rywkowy. 20.10 muzyka 
włMka. 22 
 m
 tanecz- 
na.. .oDachla. 17.60 kon. 
cert chopinowskI. 20,16 
orko woj6kowa. 23.00 kOl1- 
cert wieczorny. StaUgart 
20,15 weBoła audycja mu- 
ZYOZJla. 22,30 melodje tan. 
24,00 konc. nocny. Wroc- 
ław 16,00 radjoorklestra. 
16,30 marsze, walce i plo- 
!';enkl. 22.30 muz. taneczna. 
Oslo 17.00 koncert popu- 
larny. 20,15 orkiestr& lIym- 
foniczna. Bakareszt 17,00 
utw. HaYdna. 20.05 recital 
fortepianowy. 20.85 pielmf. 
21.15 jazzowe melodje na 
2 fortepiany. 22.10 koncert 
nocny. Sztokholm 17,&5 
płyty. 20.00 koncert kame- 
ralny. 22.00 m'IU. lekka. 
Badapeszł 17.30 radJoor- 
kiestra. 19,00 recit. forte- 
pianowy. 21,30 płyty. 22.30 
koncert wieczorny. Medio- 
laa 19.00 muz. lekka. 20,,- 
koncert tyczeil, płyty. 
22.00 recit. skrzypcowy. 
Rzym 17,30 konc. fortepia- 
nowy. 20,10 płyty. 2O,ł! 
program tytte1\ płyty. 
22.00 rozmaitoAcI muz:ytt- 
ne. 


.lego plennza wola 
Pani Eula.Ija to prawdziwy eHrod-baba. 
M..ł JIIIecydował się raz na krok samodziel- 
ny - umarł. . 
Gdy otwarto te9tament oka.zało lIi
. ił 
za.mi86t tytułu: "Moja ostatnia \VOla
 _ 
W!idniallO wteI.kieml literami: ..Moja pierw- 
lłZ& wola". 
W 18m. rzecz 
- PrtesrJość tej panny nie podoba mi 
eię. 
- Jakto, przeciet jest nienaganna. 
- Ale zbyt długa. 
Czysla ,arata 
- p.rze& cały tychieA był pa.n nlepny: 
tomny. Odiywialiśmy pana wył¥ZIDle ko- 
niakiem. 
- Co za pech. I ja musiałem brf wt
l' 
",idnie nleprzyt()mny. 
Blaty'tyk . 
Gość do restauratora: . 
_ Policz&k 0'11 spuchł; czy nie ze- - PracuJ Q nad 6tatyatyką o "!J'O$d. 
,I. I k een. Pan zn8 ceny dzisiejer.e. A czy mOgło 
chciałby pan poliu" ze. mn c znacz a by mi pan akalkulowa
 Ue molej więcel 
listowego? . koeztowlPAa uczta Baltazara, 
I CI.łkIa łycle . 
Goddal łł.,.ki _ ...latem rozwoI, 16d I tylko pot lO 
- Co 81. zmienI, je'U woda zamannie mnie apływa, a zilQl\ dtwi8am węsle, a zebY 
na lód' mi przy te.Pl t.a.k EmC&l:kaJ.. ja.k. po
Ie6. 
- CeDa, peID!e 1IC'OfllllOlU, cowll . 


W akleple 
_ Mote pan kupi jeszcze jakiś elek- 
tryczny aparat? 
_ A nie miałby pan przypadkiem 
 
ekładzie elektrycznego krzesła dla mOJej 


au... 
I W &kIadzie fortepianów zjawił II, 911.. 
c
::-°ł.n.Y ml'tn Awlata. potworny .nacz naj 
w BteJ w&il, celem kupna fortepianu. Po 
k!f

:u odpowiednIego in.trumentu I _ _. 
D btara"u, mletn decy(!uje II,. _;. Z" . .- ;.. 
ni
 o ru, W.DUI ten lortepiaD, oto _Pl. -.: 
 '- 
- Gdzie etanownr PaD ku. od-łat' -
. , 
P7
 
r:edawca. _ Co paD chcel To J- Jedyna d
 
... fCU1eD
aba odayla
. ProIZę zapUo.... __ adseD1a go do domul 
..... &ab10l'1 .0 .. ak _. ... _I"OW 


f. 


r 


.!( 
.J!! 


.. r 


"., 
". 


..
>>>
Genjalny plan szpiega 
Jak fałszywy generał uI'atował annł. rosyjsk, przed pogromem . 
Dawno }ut przestało ucbodLić szplegGo aust.rJackim. arcyksiątę Ferdynand kua! aparac.le. Mi
Jdd, pieszczotliwy głos puł- 
litwo za synonim lajdactw!L Zasłyn
ło 
ze- się 
łłłczye tełefonicznie z kwat
 głów- kownik.a .tabu ,eneralnego X. operował 
roko w całym świecie SZPIegostw
 Dl
Iec- n
 ROZ-kaz wykonano. Arcyks.iątę o8OOi- cyframi I faktaDll tak rzeczowemi te a.r- 
kie i a.ngielBkie. .W imię sprawIed!lwośd ście podszedł do aparatu i wzil\ł słucba.w- eyk8iQCliu nie pozostawa.ło nIe iDn8ffo, 
poinformujemr dZIŚ naszroh czytelnIków o kę. Ku swemu zdziwieniu, usłychał: 
genja.Inrm. mote najgenjalniej,zym tricku "Hallo, hallol Tu kwatera główma. Mówi lak uklll6. dalut6 lluchawk, I szturm 
szpiega nieistniejącego jut dz
. w
wladu pt;łkownik 8litabu generalnego X. Mam za- odwołaA. 
carskieBO. B
dzjl' tu mowa o meJakIm 
a- szczyt zakomunikować Waszej Wysokości, Cz;ytelnik łatwo s.i
 domyślił, te tajem- 
ronie Bakitinie. Informacje o tym CzłOWIe- tE.' według uzyakanych przez D86 wiadomo- n!czym rozmó
 arcyksięcia byl buon 
ku, który ocalił armję rosyjską przed dru- &cl, Bekibin. Wiedzf.ał on o przygotowaniach 
l("im Ta.nnenbergiem czerpiemy z ksl.ątki
. RosilIDla wledzIIluł o IUłSZJCh pllUlach. austrjackich, lecz nie mógł na czas zawia- 
6Zta
apitana carskiej armji. ob£'C!lle eml- Sprowadzl11 DD1 macme poaUld. domie o tem R
jlU'1. Zaryzykowal więc 
granta w Wiedn;u, 
Iikoiaja Szad-klego. iście genjalny trick z telefonem. 
ROSYJSKI ARYSTOKRATA W rwi
ku z tem, kwatera główna zaleca . 0---....' .. ROII l llDle łacin-c h __I
A- 
Waszej WY80ko
i działae z najwlęksT.ą -
..- .
 -.. 
Arystokrat.a rc:syjski, baron Ba1;itin wy- oSQ-omości, ewentualnie zapowiedzia.ny DIe ollZymaU. 
płynął jut w 1912 r., a wi
. na dwa 
at& atak odwolać," Posiłld przyszły dopiero w kilka dni potem. 
przed WOjDą na widownie ż
'cIa .dworsklego Tem niemn-iej pl8J1 powtórzenia Tannenber- 
j to".ar.zyskiego w wesołym 'Y1
1u. Ob- Głos m6w1lłcego mlał pleaezoWwy. gu rozchwlal si
. BakłtJn uratował 5-tą 
.darzony m;lą powierzchown09c11\ l Maczna- wleddskl akC8llt. armję rosyjską przed loeem a.rmji Sameo- 
.m
 środkami pjeni
tnemi, a przytem p06ia- Na,pr6t.no arcyksiątę mi{)tał się i rzue&ł przy nowa. . 

ający wszelkie walory towarzyskiego obaj- 
.ściB, b&ron Bakitin zdołał b8l!'dzo szybko 
podlJlf sobie serca ŚJDletukl wlecleAsklego 
towarzystwa. 
Dzif:ki ambasadorowi l'Of!yjskiemu w 
Wiedniu, baron Bakitin dostał się odrazu 
rrzed "wielki ołtan", na dW'Ór cesars1ci. 
Zręcmle nawiązał z:oalomoAcl, 
,l:wł86Zcza v.-środ pn;edI3tawicieli sfu woj- 

kowych. 
fial tet Bakitin rzadki talent 
.c.panowywania jęz)-kóW obcych. Wprawdz.ie 
jut. po przyjetdzje .,nad piękny. modry 
Dunaj'" znał baron wyborna e jl:Zyk niemiec- 
ki; jedruiok dopiero w Wiedniu nabył swoi- 
stej wiedeńczykom miękkiej w}-mowy i spe- 
cjalnego akcentu. OkoJicznośt ta jednała 
mu serca wiedeńczyków jesrr.cze bardziej, a 
w przyszłości - jak się przekonamy - mia- 
Ja mu oddat watne usługi. 
W IlUNDURZE SZTABOWCA 
Nadszedł rok t91!. WYbuchła wojna. Am- 
basador rosyjski oraz przedstawiciele ko- 
lonji rosyjskiej w. .o\ustrji wyjetdtają do 
ROBji. Znika tet z widowni baron Ba.k.it.in. 
OfIclalDłe wyleżdża do Petersburg.. 
podobnie, jak jego rodacy. Wiedeńscy przy- 
jaciele barona. tegna.Ii go z niekłamanym 
talem. Oto ubywał z ich grona miły, nie- 
Ji
y się z groszem kompan zabaw, podbo- 
jów miłosnych. wiedefukich ro:zkoez:nych 
,wilel1s..w. 

 BakitiD IJJnalD1Dla1 granic 
:. AUltrjl nie op1iszcza. 
Zmienia jedynie skórę. Z arystokraty N- 
"jakiego' przedzierzga się na sztabowca 
austrja.ck.ie
o. Mundur miał zawczasu przy- 
ł!otowaBY.' Św'etnie opanowany akcent wie- 
deAski oraz duty zasób wiadomOŚi:i facho- 
wych. m.yek.8J1YCh w czasie poprzedniego 
obr&ca.n.ia siC: \vśtód wiedeilSkiej geDeran
Jł, 
pozwalają baronowi odgrywać rolę bM spe- 
tj
 trudu, zwłaszcza, te z WiOOnia si
 
ulotnił.' # . 
. 1IIłaJ4c Id, aa froat. 
Potęm& -liczebnIe I -tecbnicmie armja 
aueujaeka arcyksięcia Ferdynanda,. I5zyko- 
wała się do \\'Ykonania wielkiego manewru 
oskrzydlając
go w stosunku do znacznie 
e1a.b6zej &-el armji rosyjskiej. 
RosilIale _ Dlcz:ego sł, Dle apodzlewalL 
Stali najo;pokojniej w obEczu groźnego prze- 
ciwn1Jr.a. .Jedynie patrole obu armij toczyły 
ze 80
 zawzięte utarczki. _ 
ArcY'ksiątę Ferdynand wraz ze swym 
ntabem opracowali dokładnie plan ma- 
D8\\TIL Zwil\te się Rosjan zprwdu, pozo- 
rując walkę pozycyjną. . 
a tymczaaem w;tksze sUy aushlackle 
zald.. armii rosylsklel z lJok6w I od tyłu. 
tywa noga nie.' ujdzie. Powtórzy się ónIgl 
T8Dnenberg. Niech Niemcy I!ię przekonają, 
te niety1ko HiDdenbnrg- potrafi odnósit 
zwycięstwa. .W5Zys
e szczegóły zostały o- 
pracow
 . 
Szturm miał się rozpoczą6 o 2 I p6ł godz. 
w DOCJ' z 3ł aa 31 sierpni&. . 
Chodzllo o Pośpiech, gdy! ROBjanie - mogli- 
by się zorjentować i sprowadzić posiłki lub 
lei cofnąć e.ię. udaremniajl\C w ten spo- 
aób 06&Czenie. 
ZWODNICZY TELEFON 

a parę godz.in przed ogólnym atakiem 


Czy istn
eje życie poza ziemią? 
w przestrzeniach mi9dzyplanełamych błądzą ZIWOdkł Życia. 

 inne pla.nety poza ziemilJ tsł- tak nie węgla. wodOMI, tlenu l azotu. sa, po 80-ciu orbi
 J'owtsza;, po lł-tu 
że zamieszkane przez istoty żyjQCe! J'akaż siła unosi życiodajne kom6r- mieeilJcach Neptuna., najbli'Źszego w 
Jeśli tak, to czy SIJ one podobne do kI w przestrzenie mi
zygwiezdne! Od- układu słonecznego, Alpha Centami 
ziemskich! Kwest ja ta interesuje nas powiedź na to pytanie daje interesuj 1).- dosltauie po uplywle dzłewłtctu 
oddą.wna, ca teorja ciśnienia światła. Pierwszy tysitcy lat. 
Euler w roku 17ł8-ym wypowiedział Aczkolwiek stwietdzono wfe1klJ od- 
jednak dotychczas pOZOStaJe zagadk.. przypu!!lzczenie, że . - . })Ol"DOŚĆ za.rodków na czas, temperaturę 
Nauka !rtwierdzila. niezbicie, że 1st- fale iwietlne 
eraJ, cłśnł.uie i susz
, to jednak ten ostatni okres dzie 
nieje wiele planet o warnnkach klima- na cialO, .' wi
 ty!!liecy lat, jMt dla życia nMienia 
tycznycb I geologicznych, analogicznych : na kt6re padajlJ, dowiódł zaś tego teore zbyt długi, tem bardziej, że temperatu- 
do nasz)"ch. tycznia Maxwell w roku.1873-cim. Obli- Ta w tych przestrzeniach 
Nic wł.c ale stOi na przeszkodzie czono, że najsilniej odpychana jest dOchOc1zł do 2Z8 stopDl dmna 
istnieniu życia poza ziemskim globem. kropla o średnicy 0,00016 milimetra. Za (
220 Celsjusza). Natomiast w obrębie 
I tu nasuwa się następujące ciekawe rodki wielu bakteryj niajlJ średnicę Jednego układu słonecznego proces ten 
zagadnienie_ Jeśli SI) istoty żywe na in- 0,0002 do 0,0003 milimetra, .a istniejl). jest możliwy. 
nych planetach, bez wlJtpienia jeszcze mniejsze. - Naturalnie lwia. częM tych w
jl)- 
Jeżeli idzie o cza.a trwania wędrówki I cych komórek ginie, ale wyswczy,. by 
to w Jaki sp0s6b One powstały. międzyplaneta.rneJ to oblicroDo, że mi- Jedna z jakiegoś tryljona. opU5ZczaJłC 9 
gdzie JeM źródło ich życia? kl'O()rganizm po opuszczeniu ziemi - już go ziemie, padła na odpowiedni grunt, 
Oddawna rozmaici uczeni d08zuki- po 2o-tu dniach przBkroczy n'hH., Mar- by wskrzesić życie na innej pls.necie. 
wali się samoistnego powstawania ży- 
cia w martwej naturze lub próbowali 
tchnQ.Ć życie do ciał nieorganic-znych, 
stworzyć !lztuc-znl) ŻYWI) komórk
. Co 
pewien; CZM oblega świat sensacyjna 
pogłoska, że oto zagadka życia została 
r07JWiQ.Z8Jla. że wreszcie 
udalo alt martw, materl, oływłć. 
..  - . ", . r; i:7tFt':ij'f'
': . prtlo
ł D
::
1ł t

 

l
 


; 
 
- 
 o::
. ::'7..:") no. 
ba ta. podobnIe jak inne, 
:jJt.+:'; './ -:. 7, 
1] I okazała .ł. eksperymentem chybionym. 
1;:'1/;;,;, '
.{ t:'.r: I . Musimy wlęi: ostatecznie podzielić 
,,:o; ¥/ ,-r., 
 ,\
_;":;.:.. zdanie angielskiego fizyka, lorda Fulto- 
- 1;':;; 
:, ,:
'ff:;}t
' JW' ;', na. który orzekł, że materja nie da się 
, :.,.' F':., "" . -. -;;l,,:t,.,f. sztucznie ożywić. chyba pod wpływem 
. "n'¥: 
y
;
;»:; 
--;
,';
0-if,:,,)
 żY:"ej substancji. Należy. zate
 na in- 
\\i;....r\
:
,:c ,";',
.'r7,'-' 1!eJ drodze 8zuk
 rozwlQ.zama rozwa- 
# ' 
',-U:
:
;::
{
i:::.:: //;' . zanQfZż zaf

j:l8.. teor
a ła.k zwanej 
..., -': :-,"'- -"'1';.. "pa n s p e r m j i", teorJ&. która w de- 
':'. kawy sposób wyjaśnia rozpowezechnia- 
-.\ - nie życia w przestworzach. 
'\ W pn:eatrzealach mł.dzyptauetamych 

. bł,dq znikomo małe 
g8DlzJny, 
\. na.'Iienia życia, trafiaj G na planety i, 
\1 . 
 jeśli waMInki sprzyjajl).. z8.:pełniajl) je 
." . życiem. Teorii tej dał poczl).tek Fran- 
cuz, Sales-Guyon de Montlivant, który 
twierdzi. że 
pierwsze tycie na ziemi W"Zb1Iilzlły za- 
rodki z ksltłyca. 
Teorj
 tę OKłosił jeszcze w roku 1821. 
Według too.-ji panspermji wszystkie 
twory organiczne wszechświata. składa- 
ją sie z komórek, bedlJcych zwię.zkami 
tych samych pierwiastków, & wiQC -Słów 



fJ".-!(1 


-- 


..... 


l' 


'. 
-10' 
:,", ł 
... . 


:.'1 




 


,"" 


W OTWARTEJ GONDOLI 
ehce wznieść się w balonie major hisz- 
pański, Emilio Herrera, którego widzi- 
my obok modelu balońu; 


..BLOWO POMORSKIE- 


nIec1zIela, dnia II stycznia tl35 


rosyjskiego 


. ..-t. 


u".i
! . 
'
'-I 
!-'

l

:,\_.

}
 
, 

-i-':: .
. -;,
':ft.- 
'p-
'" ';''\;',,,,,,-,,... 
'. _.,,' t.*
,: 
:$:
': ... 
. f,:,,

'
t " 
,,-,'( . . ...
. 
f :; 
 -:
}ii*:
::
 n 


":ł,
 . '
 " 

 _ _ 
 . ' _ .' _ :i _ ('. .
X:.: 
 :.('\.. 


. 
ł[
,t .",
.,,_' -4.:.t'
':'._ 
 
. :ox,..:t:.....ł;: -;. . :.. .......: 1
: 
. '.. ."')/' t;f";:. . 

 ' ,
:
 ".'..
:
';;.,:'.;t::,';::;;\f:
 .,. 

'1.
 - 


'': ..::; , 
, 
oQ:.' -
. 


''''. 



. '1.('"' ..
.. 


".' 
-. . "'- ." 
.
. 
'
..
:7:,..,j._ - 'A}.
 _ _:f" .
.. 



 ...
. 
 -'
. 
, 'f...-"
... 
. -
""'
.: ... 
, 

:

:
 . 
;:

: . '. . 
-
.' T 
_'


'. .._;

';..i

 



." 
" ".-- 


.

:;

 


... ....,'. 
:_t.:-:t
.'
i

\:. . .-c.' 
. ":-:'1
r
"
i 


. 'f , 
 . 
 . .

 , 
 _ : _ t::"
;:"';
1
1i',',,, ,'
' 

 - ". ":
 ......- 
- ......': .
 


t.
' 

 :f

'

:'
 



..... 


2o-LECIE BI1WY MORSKIEJ POD DOGGERBANK NA MORZU PÓL
OCNE
ł 
Niemiecki krQiownik "Bliicher" tonie. Bitwa ta, mimo swego nierozstrzygnię- 
tego charakteru, złamała potęgę mors kIJ Niemiec i zmusiła ich okM;ty wojen- 
ne do schowania sifJ w portach wojennych 


f .;' . ...;;. 
;."- 
/;l .
 
", X ' 


. .
!..
. . 


.(. 


.: .:.-, 


. , 


'. 


!t- 


JtEJt:" 
,,':J'..,:.':' , 
_,_ -.4 .. 
!
'.
 ." 


=:" 



;'Jłł
 .ł;....-.. 


.
. 


::- 


.' 


, "p 
.
 


...... 


.; 


,. 
.. ..
 


. 
. 


" 
. . 


/, 


"I. .-;.' 


. ,; . 
. 
. . "I "5
:.:ł.. 
 :: -
 


 
._}
. ;.: '..1.:/ .:. 
I. 



_4 




;, ; 
, \:i 

 


-
. 


.. 


Nr. n 
--=:!I 
Opieka nad dzieckiem 
Przy opleto......lu .Ię dzlectlom ....ea 6 1 
czyf II, nidy o ulr.fmlnle w czysto'cł I zdro Dle Iroo.. 
clllt.. co nte Jeot rze..
 I.t.
 wobec 1I1....yltl ej .ID 10(0 
lI..o.cl I deBIt.tno'cl .t6ry dziecka. "rit. 
Aby .Ipoblec wlKoltlm ..Cleewlelllenln 
wypr.enlom odletJDom. .,oroienlom. Iwędl'enlu lit 1t6ry. 
nidy dzleclto dotl.dnle przuypyw.t "dra Klta"'1I 
S..'
.... od 1.1 pr....lo 3.5 zslec.nym przez -; 
... 





 

 
Pader ..... 5..1.... dellkalny 1.1t p , t, 
ol.IIY przez lIun. lit. Jed.lbne proYaoto"ln
 
 I P '... 
nych "'lrunt.cb h1Ijelll..nycb. Prof zs.to.o... o d.al. 
lIo..oc.e
.lej.zych m..zyn, Jest doprow.d.OD
 d lu naj. 
tcJI ...ypk, dl. d.leeJ °perlo. 
Dr. S 
 t 1211 


--= 
S:raiki W dawnei 
Polsce 


-:...

 


. 
Pierwszym strajkiem w Polsce We. 
dług zapisków historycznych, był strajk 
w roku 1690 w kopalniach soli w Wie. 
liczce 
 Krakowe!D' który Wybuchł 
na. podłozu ekonomlcznem. 
. Górnicy wieliccy oprócz WJ'D8«rod.ze 
nia pjeni
n
o, pobierali za swlJ pra. 
c
 pewn
 ilosć soli (podobnie, ja:k dzi- 
sIaJ. górnl:Y w kopalniach węgla otrzy_ 
mUJCł węg1eI). Kto nie chci8ł brać de. 
putatu solnego
 mógł otrzymać róW!1(). 
wa.rt.ość w gotówce według &pecjalnej 
taryfy. Większość górników rezygno- 
wała z deputatu, wol
c gotówkę. W 
roku 1690 zarzę.d ko.p.a.Ini 
z DJ.ew'IadOmych bllieJ przyczyn Obniżył 
taryf" 
według której następowała zamiana de 
putatu 
lnego. na pi
niQ.dze, względnie, 
Jak tWlerdzlJ Inne zródła., zmniejsZYł 
sam deputat. Wywołało to niezadowo- 
lenie wśród rzesz górniczych, kt&-e po 
nieuda.nych pertraktaejach 
wyładOwalo sit ostateczuie w postaci 
strajku. 
Nie przyt5tQ.})iJi jednak do niego 
wszyscy. I wówczas znalazło się dwóch 
"łamistraJków". Okrutnie zemścili siV 
na nich strajkujlJcy. 
Tłum napadl Ich I zamordował. 
Gdy fakt ten doszedł do uszu kró- 
lewskkh, do Wieliczki zjechała komi- 
sja wraz z wojskiem, która zakończyła 
swe urzędowanie ostrym bardzo wyr0- 
kiem. Wysłannicy królewscy 
ukaraH fUu PI'Z'JW6dcóv atrajka- 
. j,cych imiercł.. 
Z powyższego widu, że dawniej go. 
rzej było strajkować niż dziś. 


",' 
. 


.:..
 '
'" 


_",". 


,'",'\ 


. - .1: 


"" 



:""'
f
: 


.-" "c 


J: -. 


" .
"
. /:
: 


. . 


i:
 
 r 
 


.
 i' 


..-:-
"':-""'" 


":":: 


. . -; 


...- 


:
 


,. 


....:...,; :.
 


-.. .-
. 
" 
,",_b." 


.
. 1..," 


. -:-.

%:


}

:' 
...... ;;.1.' 


-.-.1'. 
....? .I .... 


-." -"-:,...:. ., 
';\
f:i
;


:

 :..
.

- 


. J.{:"':::- 


'. 
 .. 
.....:.. 
.
.. 



...; 


.;
 


. 
 
.
t
f;; ;,. ; _ 
. ;
._ ';:" if/} 
.."-... ." 


:":


2':(: 


ROBOTNIK SEZONOWY, KTÓRY JEST ASTRONOMEM 
Angielski farmer, BasiJ Brown, stracił 'swe gospodarstwo i siał się robotnikiem 
sezonowym. Mimo to nie porzucił on swej p8#!ji - as.ronomji, którCł uprawia 
z amatorstwa. Brown znany Jest w kołach fachowych astronomów z całego 
świata., którzy będQ.C w Anglji, cZę8to korzystaj I). Ż Jego wskazówek. Brown mó- 
wi przytem poza Językiem anglelak1m, po niemieck
 francusku. hi.ou.pl\.{1sku 
,;. ;_ i doekonale ZDa łacjnę. 
-' .1 ł
>>>