/Licencje_021_08_001_0001.djvu

			- 


. ł 


,,\ 
\ 


'---
 

 
- 


I 
. I 


. j 

 


)
 

 


" 
 


t l 


i · te a 


, 


" 


\... . 


) 


\ 



 


4 


.. 


....'. . 
" 


, 
. . 


.

 
. .1 


I 


J
		

/Licencje_021_08_002_0001.djvu

			J
		

/Licencje_021_08_003_0001.djvu

			l 


Srebrna Biblioteka 


---ol....
		

/Licencje_021_08_004_0001.djvu

			Zamek 
królewiec
i, 
jego zachodnie 
skrzydło 



 -' l 
'f1 
 i 
1
 1 ' '
 ': 
i i i I ('-' 

,,

:
,i' I 
II'; 'I! 



, 

. , 
( ... 


( 


. ' 



- 


. 

. 



i. 
..
 ..( 
 
' 
l:..':t
 
=l 


-----==--- 

 




 
==:"7 -::::::..::__:: 



'\ 
" 


"::=:::'=.:::-:=.
. --_.'
.::' 
o

i


. 
n___ _ ___ 


' 






L

 
,,"""-
 ' <, 
 \ 
 ' " 
i 
""', ;1' "'''';:('1,,
 
!
 , :1' \, 
)" _ ' . . , ,' ' 
. ".:,
 ...... 



 




 ,\\,\i 
 ,: 
,\..,
> . 
". ' '\ :"':
".;-... 



 


.J 


k' --'!f:. t'l I 
'r;f\i!ii\7 . ..,,
,"
 I 
II \!I. '1 ."' 



J:" 


\, 
.t'I;
 
",! 
", 


'" 
,h , '::tp 
''''-. 
,\(,), ..- 
I 


\.-- 


. " 
. , , I 
l"' I ;.:_. 



f' 
Ul 




 



-'"
 f""'" ' . 


" 
...; .
: '. .;." 

. 
" '> ""
<';" :,"
,,_...: ;",.' 
' o': " " "" .......--.. 


", 'im l lP'-'-:.. 
'- 1 ' 
- I 
ł, 
.- .", , 
.
. .":"
-1 "j 
" t" ';\1 
 
' 1.{/,,1 



.... "
- 


" , 
'].,I!1, 
J ,. "'" 1 I:J;ir- 
;::;' I ;' 
 "':'II
,I... 
I
:' " 
rl l :' 
li ' 


'v 


.'
 


\_.::.-.J 

-=== 
-ł"F' 


-
--- . 



 



 


I V'II'
" ,', 
i II " 
, , 
i, \ 

" 1 " 
': 
" 
 
, .' 
" I 
-, I 


!
': 
IJP) 
-iiiii 


" 
" 
 :
 
, , '. 
.
 , '] "
 
'_i" .,.---n 
r': " 
 -,o I 
-- I ! 11 
I 1< 


: 
" 
I., ::

 
 
';j, 
'" II:I
 
_. 
;
\\ f;li. T 
"\., r' 

.\, .1,.. 
j
 'fj 
I. 
,', 



 
.....:;.. 


" 
.J 


"'I 
:-,':' 


'. 



! 


,II ŁJ 


, . --:--' I ;'li,) 
... I", ) 
;
r. ' 'Ii,. 
IJ!ji '(i' 
I' I :':;I;
 


..
 :;j.. 
tl
\I!! 
lil

 
I 



 
, 
 


o;, 
'. "k 
o', 
, '
, h 


'1 


. :;,;'j:
 t:.
 =-. 


'..J'1
 
 
l=:i , 
, 



 ,lL', ." >Ii' ".. ,
 
\,I
IIL ,-/
- ,__ lii\ltl'

",..,,:,,:.: 
11 M\\l1I ."" ',-.{.,;,, 
'- \1 , III' '''.b. 
- 'U1ł:nfllTh iJllTIW, ,,
Illi...."' _ _ . 
\W m \ " c _ _ 
.
 



- , 


....-..:;i- 


... 
=-==. ;:-- 
 


.1 
I' 
r 


r 


.
 
'.--s...::
7 


. - 
. , 


\' 


.. ,<" II" 
' ,,,£I II 'I'h l l;,
 
"....\;
,ii'i,ilill"11II11 MI IlIu I... _ 


i 


. \ 
\ill\\1 f,- t! 
'-;-
! 
'
L-:; .1i__ 


-
t- 
=.. 
 


, 


. I
		

/Licencje_021_08_005_0001.djvu

			I , 


l 


Uniwersytet Mikołaja KDpernika w Toruniu 
} nusz 
lbndel 
rebrna Biblioteka 
A . księcia 
£1lbrechta Pruskiego 
i jego żony Anny Marii 


Biblioteka Narodowa 
Ufzrszawa 1994
		

/Licencje_021_08_006_0001.djvu

			Recenzenci 
Barbara Bieńkowska i Krystyna Podlaszewska 


Projekt graficzny i koncepcja typograficzna 
Ryszard Kryska i Andrzej Tomaszewski 


Redaktor merytoryczny 
Jadwiga Gosieniecka 


OpIeka edytorska 
Joanna Gregorczyk 


Redaktor techniczny 
Teresa Tmsewicz 


Zdjęcia: 
Wadaw Górski 
oraz Janina Gardzielewska (obwoluta i wyklejka), 
A. Jarmołowicz (Stary budynek BUT), 
Henryk Narzyński (Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu), 
Biblioteka Narodowa - Zakład Reprografii (Zamek królewiecki), 
PAN - Instytut Sztuki (Biblioteka Królewska i jedno z pomieszczeń Stałej Wystawy), 
Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu (tab!. XVII/2) 


@ Copyright by Janusz TondeI 


Na obwolucie: wizerunek księcia Albrechta Pruskiego 
i wizerunek księżnej Anny Marii. 
Oba konterfekty pochodzą 
z oprawy książki ze Srebrnej Biblioteki. 


CIP - Biblioteka Narodowa 


Tondcl Janusz 
Srebrna Hiblioteka hięcia Albrechta 
Pruskiego i jego żony Anny Marii / Janusz 
Tondcl ; [zdjęcia Wadaw Górski et al.]; 
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. 
- Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1994 


53
cG9v 


ISBN 83-7009-143-1 (oprawa twarda) 
ISBN 83-7009-145-8 (oprawa miękka) 


Hiblioteka Narodowa, Warszawa 1994. Druk: Zakład Graficzny BN. Zam. 360/94 


W.wAG \
\\
		

/Licencje_021_08_007_0001.djvu

			"""'II':" 
I 


W zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w To- 
rnniu zachował się znaczny fragment (12 wo- 
luminów) z tzw. Srebrnej Biblioteki księcia Al- 
brechta Prnskiego oraz jego żony Anny Marii, 
zgromadzonej w latach 50. i 60. XVI wieku w 
Królewcu. Należą one do najcenniejszych skar- 
bów uczelnianej książnicy. Dlatego też z okazji 
zbliżającego się złotego jubileuszu Biblioteki Uni- 
wersyteckiej, założonej w 1945 roku, uznano za 
celowe zaprezentowanie unikatowej w skali świa- 
towej kolekcji odznaczającej się wysokimi walo- 
rami artystycznymi i historycznymi. 
Nie ograniczono się do przedstawienia tylko 
owych kilkunastu egzemplarzy srebrnych opraw, 
ale całej kolekcji liczącej w swym pienvotnym 
kształcie 20 woluminów, spośród których do na- 
szych czasów, w świetle posiadanych przez 
autora niniejszej publikacji informacji, dotrwało 15. 
Trzy srebrne okładziny znajdują się poza naszą 
Biblioteką: w Bibliotece Narodowej w Warsza- 
wie, Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu 
w Krakowie - w tym ostatnim wypadku 
oprawa jest niekompletna, zachowała się jedynie 
górna okładzina (obie oprawy przed laty były 
własnością Biblioteki Uniwersyteckiej w Tornniu) 
- i Muzeum Wannii i Mazur w Olsztynie. 
Nie trUl niestety żadnych informacji o powo- 
jennych losach pięciu opraw. Niewykluczone, że 
istnieją, ale nic pewnego na ten temat, mimo kil- 
kuletnich poszukiwań zarówno w Polsce, jak i 
poza jej granicami, nie udało się ustalić. 
Sława tego zbiorn 20 woluminów, znajdują- 
cych się jeszcze w komplecie w ostatnich dniach 
II wojny światowej w prnskim Królewcu, wzięła 
się stąd, że każdy z nich oprawiony był w bla- 
chy ze srehrnego krnszcu, ozdobione dekoracją, 
której poziom artystyczny zapewnił tej kolekcji 
rangę jednego z najcenniejszych zabytków złot- 
nictwa epoki renesansu. 
Natomiast treść książek ozdobionych srebrnymi 
okładzinami jest znacznie mniej oryginalna na tle 
reformacyjnej produkcji piśmienniczej. Srebrna Bib- 
lioteka zawierała 27 drnków oraz jeden rękopis. 


Prusy Ksiqżęce 
i polityka kulturalna 
księcia Albrechta 


Najpierw garść zwięzłych danych dotyczą- 
cych Królewca, osoby księcia Albrechta oraz 
zmian wprowadzonych przez niego w sferze 
życia umysłowego i artystycznego stolicy Prus 
Książęcych. Uważniej przyjrzyjmy się jego 
osiągnięciom w dziedzinie gromadzenia księgo- 
zbiorów oraz zainteresowaniom książkowym 
jego pierwszej małżonki, Doroty, a zwłaszcza 
drugiej żony Albrechta, Anny Marii. T e wstęp- 
ne, krótkie informacje są istotne, zwłaszcza w 
kontekście rozważań na temat genezy Srebrnej 
Biblioteki oraz jej miejsca w dziejach pru- 
skiego bibliofIlstwa i złotnictwa. 
Początki Królewca, z którym srebrna kolek- 
cja była związana, przez prawie czterysta lat 
łączą się z wyprawą krzyżową zorganizowaną 
w 1244 roku przeciwko zamieszkałemu nad 
Pregołą plemieniu Sambów. Założony wtedy 
gród, położony na wzgórzu nad dolnym bie- 
giem Pregoły w odległości kilku kilometrów 
od jej ujścia do Zalewu Wiślanego, otrzymał 
na cześć dowódcy wyprawy, czeskiego króla 
Ottokara II, nazwę Konigsberg (Królewskie 
Wzgórze). Zachował ją aż do roku 1947, kiedy 
to władze radzieckie zmieniły ją na Kalinin- 
grad. W polskiej tradycji historycznej miasto 
to przyjęło się nazywać Królewcem. 
Siedzibą nowych władców Królewca. oraz 
sąsiednich obszarów stał się zamek, najpierw 
drewniany, a od ok. 1300 r. murowany; jego 
powojenne ruiny ostatecznie zostały zburzone 
na przełomie lat 60. i 70. Początkowo urzędo- 
wał w nim komtur zarządzający podstawową 
jednostką terytorialną, jaką w państwie krzy- 
żackim stanowiła komturia, później zaś był 
rezydencją wysokich urzędników Zakonu - 
wielkiego komtura i wielkiego marszałka 
funkcjonującego jednocześnie jako komtur kró- 
lewiecki. W pierwszych latach wojny trzyna- 
stoletniej (1454-1466), toczonej między Polską 


5
		

/Licencje_021_08_008_0001.djvu

			N 


a zakonem krzyżackim, z powodu utraty Mal- 
borka, dotychczasowej stolicy, zamek awan- 
sował na siedzibę głównych władz Zakonu. 
Na zamku królewieckim rezydowali kolejno 
wielcy mistrzowie państwa zakonnego, okro- 
jonego na mocy pokoju toruńskiego (1466) do 
około 32 tys. km 2 . Podejmowali oni skazane na 
niepowodzenie próby uniezależnienia się od 
Polski i odzyskania utraconego obszaru, tzn. 
Prus Królewskich. 
Szczególne zdecydowanie w tych dążeniach 
wykazywał margrabia brandenburski, Albrecht 
Hohenzollern (1490-1568), który w 1511 roku 
objął we władanie "piękną pruską ziemię", jak 
pisał pół wieku później najwybitniejszy przed- 
stawiciel polskiej poezji renesansowej, Jan Ko- 
chanowski, który studiował przelotnie na Aka- 
demii Królewieckiej oraz był dworzaninem 
Albrechta. Nowy, wielki mistrz Zakonu stanął 
na jego czele mając zaledwie 21 lat i bardzo 
skromne. przygotowanie do pełnienia tej wielce 
odpowiedzialnej z punktu widzenia interesów 
Zakonu funkcji. Miał jednak ważkie atuty. 
Oprócz niewątpliwych zalet umysłu i charak- 
teru istotnYm walorem było jego pokrewień- 
stwo z polskim monarchą Zygmuntem I Sta- 
rym. Był jego siostrzeńcem: urodził się ze 
związku Zofii Jagiellonki i Fryderyka Starsze- 
go, margrabiego brandenburskiego. Ten fakt, 
na co liczyły władze Zakonu, miał pomóc w 
"rozmiękczeniu" Zygmunta Starego. Nic 
takiego jednak się nie stało. Dlatego Albrecht, 
wbrew mało sprzyjającym mu okolicznościom, 
parł do wojny. Wojna pruska (1519-1521), do 
której w końcu doprowadził, nie przyniosła 
mu sukcesu. Nie zrażony tym, próbował 
jeszcze zmienić jej wynik; w tym celu udał się 
do Niemiec, aby tam znaleźć wsparcie i sojusz- 
ników, co umożliwiłoby mu kontynuowanie 
wojny. Spotkało go jednak rozczarowanie - 
kilkuletni pobyt w Niemczech skończył się fia- 
skiem. Przyniósł jednak inne, nieoczekiwane 
rezultaty. 
Wielki mistrz pod wpływem idei reforma- 
cyjnych szerzących się na terenie Niemiec, 
którym dało impuls wystąpienie (w 1517 r.) eks- 
-augustianina Marcina Lutra, zaczął się skłaniać 
w stronę religii luterańskiej. Szczególnie dużą 


II 


n 


6 


rolę w konwersji Albrechta odgrywały bardzo 
sugestywne kazania głoszone w duchu "nowej 
religii" przez pastora kościoła św. Wawrzyńca 
w Norymberdze (ozdobionego m.in. rzeźbami 
Wita Stwosza, autora słynnego Ołtarza w koś- 
ciele Mariackim w Krakowie), Andrzeja 
Osiandra, bliżej nam znanego jako autora nie- 
fortunnego wstępu do dzieła Mikołaja Koper- 
nika De revolutionibus orbium coelestium (Norym- 
berga 1543). Ważne były oczywiście osobiste 
spotkania Albrechta z Wielkim Reformatorem. 
Jeszcze przed powrotem do Prus wielki mistrz 
zakonu krzyżackiego zerwał z katolicyzmem, 
stając się gorącym zwolennikiem nauki Lutra. 
Zsekularyzowane państwo stało się lennem 
Polski: 10 kwietnia 1525 roku Albrecht złożył 
hołd w Krakowie przed swoim wujem, królem 
Polski, Wielkim Księciem Litwy etc., Zyg- 
muntem I. Z jego rąk odebrał proporzec lenny, 
na którym na białym tle widniał wyhaftowany 
czarny orzeł - dotychczasowy herb Zakonu 
- ale ozdobiony teraz królewską koroną na 
szyi oraz literą "S" (Sigismundus) na piersi. Od 
tego momentu Albrecht, jak mówiono o nim, 
"z wilka stał się jagnięciem", on sam zaś nie 
przykładając zbyt dużej uwagi do swojej wia- 
rygodności twierdził, że sekularyzacja uczyniła 
z niego Polaka (ganz und gar ein Polen gemm:ht). 
9 maja 1525 roku, po przeszło trzech latach 
nieobeOlości, Królewiec witał księcia biciem 
dzwonów i wYstrzałami z 200 armat. Od tego 
momentu zaczął się nowy etap w dziejach kie- 
rowanego przez niego państwa. Charaktery- 
zował się on - jeżeli ograniczyć się do poli- 
tyki wewnętrznej - m.in. szybkim tempem 
luteranizacji kraju oraz intensywnymi działa- 
niami księcia dla szeroko pojętej kultury. 
Jeszcze w 1525 roku książę kazał przybić na 
drzwiach wszystkich kościołów w księstwie 
mandat wprowadzający - zgodnie z ów- 
czesną zasadą cuius regio eius religio - konfesję 
luterańską jako obowiązującą w całym księ- 
stwie. W ten sposób Prusy Książęce stały się 
pierwszym państwem luterańskim na świecie. 
Za tym rozporządzeniem poszły kolejne po- 
czynania, które sprawiły, że Prusy w niedłu- 
gim czasie były ewangelickie nie tylko oficjal- 
nie, ale także w rzeczywistości.
		

/Licencje_021_08_009_0001.djvu

			Sukcesy święcił Albrecht również w dzie- 
dzinie kultury, aczkolwiek nie przychodziły one 
łatwo. Z kilku powodów. Dziedzictwo kultu- 
ralne zakonu krzyżackiego, wcześniejszego 
administratora tego obszaru, przedstawiało się 
skromnie. Prusy Książęce na początku swoich 
dziejów były pozbawione środowiska intelek- 
tualnego; brakowało uczonych, humanistów, 
poetów, artystów. Książę wbrew niesprawied- 
liwej opinii "księcia humanistów", Erazma z 
Rotterdamu, według którego "Tam, gdzie 
panuje nauka luterańska, tam jest upadek 
wszelkich nauk", podjął bardzo szeroką akcję 
mającą radykalnie zmienić tę sytuację. Celowi 
temu miało służyć sprowadzanie nad Pregołę 
uczonych, autorytetów z różnych dziedzin 
nauki oraz sztuki. Było to zadanie trudne. Kró- 
lewiec był przecież mało atrakcyjną miejsco- 
wością, p010żoną w opinii wielu współczes- 
nych "na końcu świata". Jeden z podróżników 
holenderskich, który dotarł do stolicy Prus 
Książęcych, stwierdził, że można byłoby je 
nazwać "zakopciałym". 
Mimo to udało się Albrechtowi zwerbować 
na dwór grono liczących się uczonych oraz 
humanistów. Jednym z pierwszych był Crotus 
Rubeanus, współautor słynnych Listów ciemnych 
mężów, mający duże osiągnięcia na polu biblio- 
fUstwa, podobnie jak inni wybitni przybysze z 
Niemiec - Jan Poliander, który zebrał księ- 
gozbiór liczący około 1 tysiąca książek, czy 
Paweł Speratus, właściciel pierwszego ekslibri- 
su pruskiego (11 wariantów), zawierającego 
wierszowany tekst skierowany przeciwko zło:" 
dziejom książek. Przedstawicielom renesanso- 
wej republiki uczonych przybyłych nad Pregołę 
powierzał władca pruski pełnienie wysokich 
urzędów dworskich i kościelnych. 
W reszcie na dworze znaleźli się, reprezentu- 
jący różne dziedziny sztuki, artyści tacy, jak: 
malarze, rzeźbiarze, bursztyniarze, a także 
złotnicy. Tych ostatnich, interesujących nas w 
kontekście Srebrnej Biblioteki, książę zatrud- 
niał szczególnie chętnie. Z czasów rządów Al- 
brechta znamy ponad dwudziestu złotników 
pracujących na rosnące potrzeby dworu. 
Działania księcia miały na celu uczynienie z 
zamku królewieckiego rezydencji godnej rene- 


sansowego władcy. Dwór liczył przeszło czte- 
rysta osób. Wśród nich - obok urzędników, 
duchownych - byli także: myśliwi, jeźdźcy 
i trabanci, muzycy, kucharze, podczaszy, ma- 
sztalerze. Po nich następował długi szereg 
rzemieślników, m.in. malarzy, hafciarzy, gise- 
rów, rzeźników, krawców, a także kurierów, 
strażników zamkowych. 
Ambicje księcia wykraczały jednak poza spra- 
wy dworu. Albrecht zdawał sobie sprawę, że 
budowanie środowiska naukowego i artysty- 
cznego oparte na sprowadzaniu uczonych z 
zagranicy na dłuższą metę nie może się po- 
wieść. Z jego inicjatywy w drukarniach stolicy 
Prus Książęcych tłoczono książki nie tylko po 
łacinie, ale także w językach, jakimi posługi- 
wała się na co dzień ludność zamieszkująca 
obszar księstwa. Drukowano więc po niemiec- 
ku, polsku, litewsku, a także w języku staroru- 
skim, jakiego używała ludność autochtoniczna 
sprzed podboju krzyżackiego i potem jeszcze, 
choć w coraz mniejszym zakresie, po wiek 
XVII. Szczególnie dużo wydawano w czasach 
księcia Albrechta książek w języku polskim, tak 
iż Królewiec należał wówczas obok Krakowa 
do najsilniejszych ośrodków typograficznych 
tłoczących polską książkę. O synie Albrechta, 
Albrechcie Fryderyku, który w planach ojca był 
pretendentem do korony polskiej, Hieronim 
Malecki, pastor oraz tłumacz związany przez 
długi czas z dworem królewieckim, pisał, że 
przejawiał "osobliwą chuć ku polskiemu języ- 
kowi". W tym kontekście warto dodać, że zain- 
teresowanie językiem polskim w Królewcu nie 
wygasło z epoką reformacji, czego dowodem 
jest chociażby twórczość w języku polskim jed- 
nego z członków słynnego Królewieckiego Krę- 
gu Poetyckiego Krzysztofa Kaldenbacha 
(zm. w 1698), który z radością pisał "mio- 
dowym" językiem Sarmatów. 
Książę podjął także plan założenia uniwer- 
sytetu, który w pierwszej kolejności miałby 
dostarczyć młodemu państwu pruskiemu pasto- 
rów, urzędników oraz lekarzy, a także przy- 
czynić się do ożywienia miejscowego życia 
naukowego. 
20 sierpnia 1544 roku odbyły się uroczystości 
inaugurujące działalność Akademii Królewiec- 7
		

/Licencje_021_08_010_0001.djvu

			8 


kiej nazywanej, od imienia fundatora, Alber- 
tyną (dawniej Polacy nazywali ją nierzadko 
Uniwersytetem św. Wojciecha). Na pierwszy 
rok studiów przyjęto około trzech setek scho- 
larów, pochodzących nie tylko z Prus Książę- 
cych, ale również z Prus Królewskich, a także 
z Korony i Litwy, Śląska, Miśni, Meklemburgii 
etc. Na pierwszych kartach matrykuł Alber- 
tyny spotykamy wiele nazwisk takich, jak: 
Chodkiewicz, Mniszech, zbąski, Czamkowski, 
Sapieha, Firlej, Kwilecki, Kochanowski, Nie- 
mojewski itd. Wśród grona profesorskiego, 
składającego się na początku z kilkunastu osób, 
znaleźli się także obywatele Rzeczypospolitej 
Obojga Narodów: Abraham Kulwieć oraz 
Stanisław Rafajłowicz, który był promowany 
na doktora teologii w Wittenberdze przez 
samego Marcina Lutra. Wszyscy związani z 
Albertyną pochodzili ze środowisk różnowier- 
czych. Pewną popularność zdobyła uczelnia 
także poza kręgami "szczerych heretyków". 
Świadczy o tym m.in. pochwała Akademii 
Królewieckiej, jaką wyraził skłaniający się do 
"nowinkarstwa" nasz najwybitniejszy pisarz 
społeczno-polityczny doby renesansu, Andrzej 
Frycz Modrzewski pisząc do księcia Albrechta: 
"Wydaje mi się, żeś zbudował tam w Kró- 
lewcu Panie, port i przytułek, w którym w 
tych niepewnych i burzliwych czasach znaj- 
dują schronienie prace nad zagadnieniami reli- 
gii i innych szlachetnych nauk." 
znalazła ona także uznanie na katolickim 
dworze królewskim w Wilnie, dlatego - gdy 
nie dały oczekiwanego rezultatu starania władcy 
pruskiego o uznanie Akademii przez papieża 
oraz cesarza - polski monarcha Zygmunt 
August 28 marca 1560 roku wydał przywilej, 
w którym czytamy: My [...] zatwierdzamy Uni- 
wersytet w Królewcu, pochwalamy wszystkie jego 
przywileje, prawa, statuty, fundage , uposażenia, 
honory i swobody [...]. Oprócz tego przydzielamy mu 
prawa nadawania wszelkich stopni naukowych na 
wszystkich fakultetach , takim zaś, którzy tej akademii 
stopnie uzyskają, nadajemy wszystkie przywileje , 
które przysługują osobom promowanym w innych 
uniwersytetach [...] Zarazem dodajemy im wszystkie 
przywileje, które w szczególności udzielone zostały w 
naszym Królestwie Akademii Krakowskiej. 


Księgozbiory 
księcia-Albrechta 


Profesorowie oraz studenci nowo założonej 
uczelni, mimo że nie posiadała ona jeszcze 
własnego księgozbioru, nie byli pozbawieni 
możliwości korzystania - poza osobistymi_ 
zbiorami książkowymi - z bieżącego piś- 
miennictwa naukowego. Szansę tę zapewniał 
im księgozbiór (Nova Bibliotheca) od 1529 
roku gromadzony przez księcia Albrechta na 
zamku przy pomocy wytrawnych biblioteka- 
rzy. Księgozbiór miał charakter książnicy pub- 
licznej, w XVI-wiecznym rozumieniu tego 
terminu. 
Pod koniec życia fundatora była to już duża 
biblioteka składająca się z ok. 9 tys. tytułów 
książek. Zgodnie z celami, jakie przyświecały 
jej powołaniu, zawierała przede wszystkim 
piśmiennictwo naukowe w trzech "uczonych 
językach", dominującym łacińskim, w rrmiej- 
szym zakresie w greckim i naj skromniej 
reprezentowanym - języku hebrajskim, co 
odpowiadało jednemu z ideałów pedagogiki 
renesansowej wykształcenia "człowieka trój- 
języcznego" (homo trilinguis). 
Najbogatszy był dział mieszczący piśmien- 
nictwo religijne, składające się prawie wyłącz- 
nie z pism teologów protestanckich. Znacznie 
skromniej reprezentowane było piśmiennictwo 
prawnicze oraz medyczne. Nie brakowało 
naturalnie dzieł mieszczących się w obrębie 
"sztuk wyzwolonych (artes liberales)" , a więc z 
zakresu: gramatyki, retoryki, dialektyki, aryt- 
metyki, geometrii, muzyki i astronomii. 
W śród książek z tej ostatniej dziedziny trudno 
nie wspomnieć - ze zrozumiałych względów 
- o dziele O obrotach ciał niebieskich (teraz w 
zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toru- 
niu) naszego Wielkiego Torunianina, Mikołaja 
Kopernika, który u księcia Albrechta miał opi- 
nię "dobrego i sumiennego uczonego". 
Zdecydowanie przeważało współczesne piś- 
miennictwo tłoczone przez najbardziej reno- 
mowane firmy drukarskie z tak silnych ośrod- 



 I 


\
		

/Licencje_021_08_011_0001.djvu

			'" 


ków typograficznych, jak: Bazylea, Norymber- 
ga, Paryż oraz Wenecja. Nowa Biblioteka 
dysponowała w latach 40. XVI w. dwoma 
katalogami: topograficznym i alfabetycznym, 
odznaczającymi się wyjątkową precyzją w 
zapisie poszczególnych druków. Te wzorcowe 
katalogi zawdzięczała przybyszowi z Brabancji 
Feliksowi Konigowi Polyphemowi, który 
wcześniej był kurierem i famulusem Erazma 
z Rotterdamu. Stracił sławnego mentora, 
wbrew swojej woli, szybko. Powodem była 
nie tylko fałszywa pobożność, którą napiętno- 
wał Wielki Holender w jednym ze swoich dia- 
logów CykloPI czyli nie wypuszczający z ręki 
Pisma Świętego, ale również nie skrywana przez 
Cyklopa-Polyphema niechęć do abstynencji 
oraz jego nieustabilizowany tryb życia. Odtrą- 
cony przez księcia humanistów, dzięki protek- 
cji wybitnego bibliofila, biskupa chełmińskiego 
(później warmińskiego) Jana D antyszka , osiadł 
nad Pregołą, zostając pierwszym biblioteka- 
rzem książęcym na dworze królewieckim. 
W tej roli wyróżnił się nie tylko wyjątko- 
wymi osiągnięciami w opracowaniu księgo- 
zbioru, ale również efektywnością w jego 
gromadzeniu. Od 1540 roku zaczął udostępniać 
księgozbiór. Nie tylko urzędnikom dworskim, 
ale - jak już wspomniano - profesorom oraz 
studentom, co stawia Nową Bibliotekę wśród 
szczupłej grupy renesansowych książnic publi- 
cznych. Pożyczone woluminy nie zawsze wra- 
cały na zamek, dlatego ekslibris Nowej Biblio- 
teki, w który zaopatrzono jej książki od lat 50. 
XVI wieku, zawierał apel adresowany do czy:' 
telników o zwrot pożyczonych książek. Nie 
bez powodu, aczkolwiek z humanistyczną 
przesadą, porównywana była przez jej współ- 
czesnych do aleksandryjskiej biblioteki Ptole- 
meuszów (III w. p.n.e.), będącej w epoce 
odrodzenia, szukającego wzorców w starożyt- 
ności, ideałem książnicy. Inni natomiast - 
również w konwencji panegirycznej - zesta- 
wiali księgozbiór biblioteki pruskiego władcy 
z opiewaną w średniowieczu przez "cnego 
biskupa de Bury" librarią Sorbony. 
Władca pruski dbał nie tylko o ten księgo- 
zbiór, ale również - a może przede wszyst- 
kim - o przeznaczone do osobistego użytku 


zbiory książkbwe, które w przeciwieństwie do 
wyżej scharakteryzowanych miały zaspokajać 
jego upodobania oraz zainteresowania. Zbiory 
te tworzyły tzw. Kammerbibliothek. Bibliotekę 
tę książę zaczął intensywnie rozbudowywać od 
czasu powrotu z Niemiec, w drugiej połowie 
lat 20. Księgozbiór powiększał się szybko. Do- 
minowała w nim zdecydowanie literatura pro- 
testancka z dziełami Lutra na pierwszym planie. 
Książę dążył do skompletowania całej spuścizny 
Wielkiego Reformatora. Nie szczędził na ten 
cel pieniędzy. Nabył na przykład za kwotę 
5 tys. guldenów od Jana Aurifabra, ostatniego 
pomocnika Lutra, rękopisy zawierające nie pub- 
likowane teksty autora 95 tez; warto dodać, że 
niezbyt uczciwy i hałaśliwy Aurifaber podobny 
zestaw tytułów sprzedał innym żarliwym zwo- 
lennikom nauki Lutra, księciu Krzysztofowi 
Wiirttemberskiemu i współwładcy Meklembu- 
rgii, Janowi Albrechtowi. 
Zamierzenie Albrechta zebrania całego do- 
robku Lutra w dużej mierze powiodło mu się, 
o czym świadczy inwentarz Kanmlerbibliothek, 
jak i zachowane w Bibliotece Uniwersyteckiej 
w Toruniu książki z jej zbiorów, zawierające 
pisma Lutra. 
Ta zdecydowana przewaga książki religijnej 
w prywatnym księgozbiorze Albrechta była 
efektem jego głębokiego zainteresowania prob- 
lematyką teologiczną oraz sprawami kościoła 
protestanckiego. W pełni uzasadniona wydaje 
się opinia Filipa Melanchtona, że władca pruski 
był najpobożniejszym wśród wszystkich książąt 
niemieckich. Nie tylko gromadził książki, ale 
także je studiował. 
Próbował także swoich sił jako autor mod- 
litw, z których tylko nieliczne opublikował za 
swego życia, reszta została w rękopisie, nie- 
które z nich na czystych kartach książek z 
Kammerbibliothek. Inna sprawa, że nie były 
one zbyt oryginalne, ale przecież, jak mówił 
Wolter, Caesar est supra grammaticam. Książę, 
wysoko sobie ceniąc kontakt z żywym sło- 
wem, uczęszczał na wykłady z teologii prowa- 
dzone przez królewieckich profesorów oraz 
słuchał kazań predykamów i, podobnie jak sta- 
rożytni wyznawcy religii Chrystusowej, wzru- 
szał się niekiedy ich treścią do łez. 


9
		

/Licencje_021_08_012_0001.djvu

			-fI 
" {)lJh4-......-.+ł1 
 J t"'1IIt 
[1,5._f:: 

 i ,-4 .Y'L;;f., L 
v 
1 (......- c..--. u: 
 _'P" 
, 
 'Lł1 
I L, 
 
( 
 -- / ./ -ł - f-. .) 
,.,..,. 
 1:'- Co . »-
 \t.:Y'h....C 
....,,
/ ...... 
/- J-j--,,/ j - ' 
"1,,, J,.,J 4
 'h-{-.:, I

, 
C'O / 1..- '> " / -, 
J.) ..." ...",.' 1- iJ
 J;:.
 ;:' ., .............;.
 "Ji"Ó/ -..,,) HI>ł 
:-- 
 ' / fi 1. / I'; /' J 
\.li 
-h t ...;
."V '/ 
-/
 
f,
 1'ł--t..JC.
 
:r
 
 \-. 
 J-f'.-//
- \"
-"
':I . 
Vi
"
 
C7u
;.,l,,
t 
 
t1"" :;
) ,ry),t:
 
" .-/
 

LJ.I l.v 
J /j:."
....,4':'l J..., 

LiJ.
 
 
tt i r---.,J. / ,,--.../, 
_ .......i............: c iJ (! 
 k v......: ,; """
' 
 - . 
,'$:ł ;1 ,1L 

 ł J..-?/"tf 1.0 " 
I'U j 
/, 

 ;1) d j 


 ł' 


..-.f
,rl
at ł.: 
v
- 

 w...vrf 
c 
d --ł. 


- 
! -.. .. 


l, 



 
" 
t' 
t 
I - 


Autograf mod- 
litwy księcia 
Albrechta 
z książki z jego 
Kammer- 
bibliothek 


10 


Książę nie taił swojej namiętności do prob- 
lematyki wojskowej. Dlatego z tego zakresu 
zgromadził bardzo interesujący zestaw piś- 
miennictwa, w części dzięki hojności swoich 
korespondentów, m.in. śląskiego humanisty 
Achillesa Scipiona, hospodara mołdawskiego 
Heraklidesa Basilidesa oraz biskupa warmiń- 
skiego, Tiedemanna Giese. Posłużyły mu one 
do napisania oryginalnej pracy pt. Kriegsordnung 
(1555). Ukończył ją w dużej mierze dzięki 
zachęcie kuzyna, polskiego króla Zygmunta 
Augusta, który trzy lata wcześniej był goszczo- 
ny w Któlewcu. Pobyt ten - o czym wypad- 
nie wspomnieć - mógł skończyć się tragicznie 
dla ostatniego Jagiellona. Kula armatnia wy- 


. ,
C 


strzelona na jego cześć upadła koło monarchy, 
urywając głowę paziowi. 
Książę miał słabość także do białej broni, 
której zebral imponującą kolekcję. Uczestni- 
czył w turniejach rycerskich, np. podczas jed- 
nego z pobytów w Krakowie potykał się z 
kasztelanem kaliskim, Andrzejem Górką, przy- 
szłym protektorem luteranizmu w wielko- 
polsce. Przede wszystkim jednak marzył o 
dowodzeniu w wojnie przeciwko Turcji, sta-:. 
nowiącej w owym czasie - w powszechnej 
opinii - olbrzymie niebezpieczeństwo dla 
chrześcijańskiej Europy, a przyszło mu dowo- 
dzić w przegranej wojnie pruskiej oraz w, ma- 
jących lokalny charakter, bezkrwawych zma- 
ganiach, które przeszły do historiografii pod 
nazwą "wojny orzechowej", ponieważ działa- 
nia uczestniczących w niej wojsk Uesień 1563) 
miały się ograniczać do zrywania i rozłupywa- 
nia orzechów. 
Szczególnie bliskie były księciu problemy 
historii, głównie - co oczywiste - Prus; w 
sprawie kroriik pruskich nagabywał m.in. po- 
zostającego z nim w bliskich kontaktach het- 
mana wielkiego Jana Tarnowskiego, szczęśli- 
wego właściciela imponującego księgozbioru, 
który zawdzięczał przede wszystkim książkom 
zmarłego teścia, wybitnego bibliofila epoki 
odrodzenia, Krzysztofa Szydłowieckiego, "bra- 
ta krwi" księcia Albrechta. 
Na bogaty tematycznie księgozbiór Kam- 
merbibliothek składały się także pisma z za- 
kresu ulubionej przez księcia astrologii: wśród 
nich znajdowały się także układane przez 
dworskich specjalistów od " gwiaździarskiej 
nauki" horoskopy dla księcia; niektóre z nich 
zachowały się do dzisiaj w zbiorach Biblioteki 
Uniwersyteckiej w Toruniu. 
Nie brakowało dzieł z takich nauk ścisłych, 
jak astronomia czy matematyka. Z tej ostatniej 
dziedziny najwięcej pozycji dotyczyło arytme- 
tyki oraz algebry. Znalazły się także rozważa- 
nia artysty-erudyty Albrechta Dtirera o pro- 
porcji i pomiarach. 
Stosunkowo liczne były pisma medyczne tak 
najwybitniejszych lekarzy świata antycznego, 
jak i medyków książęcych znad Pregoły. Spo- 
śród dorobku królewieckich lekarzy zwraca 


\ 


r
		

/Licencje_021_08_013_0001.djvu

			l 



 
- - . ,'
 d__. 
UT - 1"""00:,0/' t /'01' ... 
'... 
':!Io . . 
,
 "'-'-v 
 'e .. 
1t. . "') \ ". \ - ..,,). 
...D '. <>-' 
.'S
 
-r % . ;.: ':1>:,f', 
 . 
....../ "/ «' "'".., 'fi.....,.,"łi. /.ł. 

 
...::_
 


... 


.iJ 



 
ł
 

 I 
O 
:
 . 
,. 
 
 ' 14 '"/'7
" 21 
_ ..f. ' 
IJ; I #'1 
..,.' 
 

 (Y. . , ...",":) ..,'" 
ł 
 -. -
 ł'"" 


I 
, , 


"H
 (. -::i-:: 
...'

 d'"- 

... 
....' .., 
" 
...
 

; 
,/f 
). 
, ._ 
 . ł 
ił. t / : 'Ć':",...." I 

\:{ -:) 6:- . · 
-
" 1 ,,
' \' '0 '" , 

 
.
' , 


._._,--, 
 


, 


f
1 
b 


d.
 


f$ r.. 
{7«.... - 


\.,. 


ff' 
.1J;,7 


4' 


_-I->u
h- y
:.ut' 

, d -1,
q'f-ń /1/_./14 
J.
 . --
. :. L

sUt 

 
/1 C J "'7'&-C1 C 
 ur r' H «.., .0;.67" ...... I z OD" 
 
 Fi! 
. 'Jo 
S .
;:'s o./
-- ?..., c;o 

c... -, '>'3'"1-3 o P4
 '.L.j" 
--D .'" 
// . '. /.".-.: ,..-' p. / .--- 

_...


_ 
...*".."
.., 4
7"
:
. 
6.
 '>1- 
Q/; o. 5
 
{'
.f; ...--
 t.. - .,.c,... hi /..... = --
,. - 5"S 
L-/'f. .- 
'" "" - -:. . .:.. _6' ł;: ,.. -" . 
h_o. .łoi' 
(1
' ....-/-,r.>r n# .....;-; .
, cr:r 


\ 


,II 


lO ' 
, 



 


''-1' 


 


" 
l' 


. 
,ft 


," 


Karta z horo- 
skopu (1552) 
dla księcia 
Albrechta 


11
		

/Licencje_021_08_014_0001.djvu

			Dedykacja 
M. Flaciusa 
Illiryka dla 
księcia Albrechta 


uwagę praca Andrzeja Aurifabra, notabene 
wybitnego biblioftla, poświęcona bursztynowi 
(nazywanemu pruskim srebrem), który wyko- 
rzystywano nie tylko w produkcji słynnych 
różańców (paternoster), ale również w terapii 
różnych chorób; książę przesyłał bałtycki jan- 
tar m.in. do Wittenbergi choremu autorowi 
Mów przy stole (Tischreden). 
Skąpe odzwierciedlenie w Kammerbiblio- 
thek znalazła współczesna literatura neołaciń- 
ska. Fakt ten tłumaczy mniejsze zainteresowa- 
nie księcia tym rodzajem piśmiennictwa, a 
także słaba znajomość łaciny przez pruskiego 
władcę, gdyby brać za miarę standardy epoki 
humanizmu. Sekretarz książęcy, Marcin K wiat- 
kowski, wspominał wszelako w jednym ,ze 
swoich dzieł o tym, jak jego pan prowadził 
przez długi czas swobodną rozmowę po łacinie 
z przybyłym na dwór królewiecki polskim gra- 
fem Stamsławem z Ostroroga; możemy być 
jednak pewni, że nie była to Cycerońska ła- 
cina, jakiej uczono w Albertynie. 


1 {
'ftJ1l
 /"t}
Ic.irt ('fc. bno j.::). Alt
1k;1t«(1.-VCh
;'1-1 
, 
U 11 v-o./)1.J...J,1A/ V#,' 1:J ({e;,; /fJ1/f.;
 r>..... c, C-ónlł-O.rw'/ 
c.hu'
' 
4
lI1
 (Zw' 'i;i
 Q..j- 1>c{fl-O'-
 
ot{t/VUO 
dĄ(tf-?n..o fit

 --::F'lrtrA'
 
ł 
rv/ Ur 1.1'vt/t
 . 
L) 
 


W roku śmierci księcia Albrechta (1568) 
księgozbiór ten zawierał ok. 1500 książek. 
Duża część spośród nich pochodziła z darów, 
o czym świadczą, oprócz korespondencji, 
także ok. trzech dziesiątek woluminów prze- 
chowywanych w zbiorach Biblioteki Uniwer- 
12 syteckiej w Toruniu, z autorskimi zapiskami 


rękopiśmiennymi adresowanymi do księcia. 
Należą do nich m.in. dwa tomy podarowane 
przez zniem
onego Serba vlaCića - wystę- 
pującego pod nazwiskiem Macieja Flaciusa Illi- 
ryka - wybitnego teologa luterańskiego, ale 
także znanego bibliofila. 
Książki trafiające na zamek jako prezenty 
nosiły nierzadko pewne znamiona właściwe, 
książkom luksusoWYffi, a więc miały złocone i 
wytłaczane obcięcia bądź oprawę pokrytą 
aksamitem albo jedwabiem. Takich wolumi- 
nów w 0WYffi, przecież znacznym, księgozbio- 
rze była jednak znikoma liczba. Zdecydowanie 
dominowały skromnie prezentujące się tomy 
zaopatrzone w niewyszukane oprawy. Doty- 
czy to przede wszystkim tych książek, które 
były oprawione na miejscu przez królewiec- 
kich introligatorów. Oprawa składała się naj- 
częściej z desek pokrytych brązową, cielęcą 
skórą, która w latach pięćdziesiątych zastą- 
piona została, zgodnie z panującą w introliga- 
torstwie nie
ieckim modą, białą skórą świń- 
ską. Okładziny ozdabiano dość schematycznie, 
za pO,mocą dużych tłoków nazywanych plakie- 
tami, drobnych tłoków oraz obracających się 
na widełkach wałków (radełek), szczególnie 
popularnych w XVI-wiecznym introligator- 
stwie niemieckim. Na niektórych oprawach 
dodawano jeszcze inicjały imienia księcia oraz 
jego tytulatury. ' 
Książę nie miał specjalnych WYffiagań, jeżeli 
chodzi o stronę estetyczną oprawy. Książki 
cenił przede wszystkim dla ich walorów poz- 
nawczych i wychowawczych. Nawet wolumin 
zawierający drukowane i rękopiśmienne mod- 
litwy, napisane przez niego, oprawiony jest w 
standardową oprawę: deski pokryte jasną, świń- 
ską skórą ozdobioną odbiciami pozytywowymi 
tłoka, plakietki i radełka. Podobnie skromną 
oprawę ma wolumin zawierający jego ręko- 
piśmienne Vaterweisung und lehre (1562) adreso- 
wane do syna Albrechta Fryderyka. 
Księcia mniej interesowała zewnętrzna for- 
ma gromadzonych książek aniżeli ich treść. Był 
namiętnym "czytaczem". Dlatego w później- 
szym czasie zmuszony był do lektury nakładać 
mało pasujące do jego "marsowego oblicza", a 
zakupywane w Gdańsku - okulary. 


\
		

/Licencje_021_08_015_0001.djvu

			...."... 


1..... 6--' '
"""I'" ......... 
...(" 'III _
 
 


.' 


r 
',. 
.
"" .' 
t 
ł 
\ l 4 
l 
.. 


.. "'\
", 


-, 

 
l' 


..Zł -: 


.:" 
ł 




 


'. 


. 
,. 


" 
..' .
', . 


4, 
). 
( 


.. 


,-, 
ł' .'-."
 -y ,""'M ,',.. .. 


\J 


.lo \.. .'" 
J
{"" ; 
k:-: 
. 
," ,ł' 

 
. " 
':J
( .. 
, .. 


," :--
 ..
c,,",_ 
"a.;":,.
 

 


..' 


". 
.. 



 . '
: 


, J,i.

 


, -, 
,j 


t 
,,' 


. ,< 


.
. 


.' ' 
f,! 


l"
 


).. 


,', 


" ..... ','" 


i' 


.; 


," 'ł :.::
ti 
, 


r' 


';W ,'" 
. ('-jo,'/' 


'.i 


, " 


'A ' 


t ;.. 
..'W 
Ił 
, 


I. ,,1-.\ 


,.,,:,!, 


,,
.-J' -i-.;.j 


" 


. 
. , ł. 



 



 


,-!.1
 

 :' 

.I
 

\.. ,", 
',iłi\ ,. 
'i, ," 
\; 
. .' !.' 
.. .;> ! 
,
 .t... 
-} 


;,\ 


, 


,
( 


'.' 


" 


., fi,' 
I ' 
",4 
\ 
';
 i :' 
I ; \ 
ł' 
. v 
"!\\\. 
,)
'; 
t 't ł ,t 
'-t':':h 
:r" 

 I ' 
..,
 
)," 
. 
 
l, 
" " 
,t -. 


1-' 
. 


". 
 
'. >t' " 
\, , 
, " 
, t 
" 
." 
1', 
t ... 
r 
:. .. " 


,1 ! 


Górna okładzina 
oprawy z 111lcJa- 
łami: A(lbrecht) 
M( arkgraf) Z( u) 
B( randenburg), 
H(erzog) Z(u) 
P( reussen ) 


,., 


,:.i; 


:., 
" 'I. 


>' 


i 
'l 
\ . -\ 
 ., 


.; r ..... 
,/ 'I' ".. 


,
 


..., 'I 


'" 
, 
 , ' , ' ," 
'. . 
.l I 


Ił 
''1 


. 
,. \ ..
 
\" 


" 
'ł)" 
'..' .. 1 4 I., 
i,I" ',; " 
. -ł t 


."". 
 


1\ 


Ił, 



 "'... 
, 
: 
i' 
f. 
, 
0, t 



"
 


,- 
" 


" 


; 
", 


\ 
" 
:
, 
,.t..... .: 



 -I ,. 


,. j,' 


l ' 


" 


f, 


" 


'... 


,,.',r 




;ł: 


'" 


';<' 
I.
 "lo 
- ,.,,\.... . #. 
, ' .:
ii' 
fI\' "i;-. 
, , : l' ,1' '..
' 


" I,. 
;/ 


'1.. 


I', 


'. 


,J 


{ :
 



, 


.

. 


13 



. 


,ł. 


\
 c.o. " 
."
		

/Licencje_021_08_016_0001.djvu

			Księżna Dorota 


? , - , '. :>
i : , 
' . - _ : ,. , .' .,.' 
. 1ft. 
,1" 
{I
 ;.
;J t }.,. 
 t ł 
... '" I.. ..; "'-.,.. "-412 ...... ' 
. ",,' .. .... # .

.,. 

 
;' >'f'
 ' 'J;.
;;,. '


 ,,' 
" ',' , :'., , (1'

=:i
'
J 

",' '_ f.@Y 
,\ )'
i " 
· "'
:',' . ''<-{\;i 
,J;; , 
. .' 
 

Ił ",
,'(' ", 
".C
 


Nie znaczy to, że książę w ogóle nie posia- 
dał w swoich zbiorach luksusowych książek. 
Miał ich chyba jednak nie więcej niż kilka. 
Najbardziej okazale spośród nich przedstawiała 
się dwutomowa luterańska Biblia wytłoczona 
przez wittenberskiego typografa, przyjaciela 
Lutra, Hansa Luff ta. 
Zgodnie z zamówieniem księcia odbita była 
na pergaminie rzadko używanym w okresie 
książki typograficznej ze względu na wysoką 
cenę. Podobnie jak luksusowe średniowieczne 
kodeksy, tak i ona była iluminowana. Ponadto 
zdobił ją drzeworytowy portret księcia Al- 
brechta, wykonany przez Łukasza Cranacha 
Młodszego występującego w korespondencji 
Albrechta jako mahler von Wittenberg; był synem 
Cranacha Starszego, autora zachowanego POT- 
tretu władcy pruskiego, przechowywanego 
obecnie w Muzeum im. Antona Ulricha w 
Brunszwiku. 
Przepych obu woluminów podnosiła opra- 
wa. Okładziny pokryte czarnym aksamitem 


.' ..... 


,:
t-\. ' , 
. ,:' " '
'.' 
<
 .
 '.' łI . 
.. :;'" "':,
\ {,J'" ' . 
, .:t .', 
....
{ 

.:.
<,. . ,,
 


,,JI 


14 


r 


ozdobione były srebrnymi odlewami w postaci 
medalionu z konterfektem księcia, umieszczo- 
nym w centrum lustra, oraz srebrnymi orna- 
mentami -z motywem lwich łbów w naro- 
żach. 
Wykonał ją jeden z czołowych złotników 
królewieckich Gerard Lentz, mający stosowne 
doświadczenie - ozdobił wcześniej kilka wo- 
luminów Srebrnej Biblioteki, o czym wspo- 
mnimy dalej. _ 
Książę zamówił ten kosztowny egzemplarz 
(niestety nie zachowany) płacąc za niego 50 
talarów, powodowany nie tylko szacunkiem 
dla luterańskiego przekładu, ale także chęcią 
dorównania cieszącemu się dużym prestiżem w 
środowisku reformacyjnym elektorowi saskie- 
mu Janowi Fryderykowi oraz księciu Anhaltu, 
którzy wcześniej złożyli, zamówienie na wyko- 
nanie pergaminowych Biblii, zdobionych ilumi- 
naCjarru. 


, 


:, ': ,)'i,/', 
...: -t.i. '
 
rJ," . 


ł
'Y 
" 


," I y" 


" . 
'. 
 . 
",,'r 


;'i', 
,'I " 



' 



 <1..1

 
tf- " 
'
Y" . ,
 ' 
.
 \ 


I 
. 


r. 


. ' ':r'<> 

 r' ł, J
 I 
_... ..:?
;' .,e', 
 
Jri' 
;
' ", 

..'ł'-ll. " 
 :,. 


"', 
"
.; . ',' 



."!'.,.. ..
1$
 ',1 ' 
',',. 
' ,.. 


\ 


... 


o., 
.
: ..
		

/Licencje_021_08_017_0001.djvu

			Cymelia ze zbiorów 
księżnej Doroty 


W sporządzonym po śmierci księcia Al- 
brechta inwentarzu Kammerbibliothek jest 
jednak więcej niż kilka zapisów wskazujących 
na luksusową książkę. Jest ich ponad 20, 
Niektóre z książek, kryjących się za owymi 
zapisami, wpłynęły jako dary. Duża jednak 
część pochodziła ze zbiorów pierwszej żony 
księcia Albrechta, księżnej Doroty, które po jej 
przedwczesnej śmierci pozostały na zamku. 
Książę po zrzuceniu płaszcza zakonnego nie 
zamierzał pozostać długo w stanie bezżennym, 
podobnie zresztą jak inni eks-krzyżacy. Już 
1 lipca 1526 roku zawarł związek małżeński 


i' 

 ,I 
I. \ 


". ; 


"t' 


',; I
 
' "
 
' , "2 11 
'c- ,. l], 
'
 
, '
 / ' , ' 
i' J........ 


" 

 
';:;.. \-a 
...' t - 
 


, " 


--,
 -: 
 


'. ' 


..... , 
I ' 
. ' 


,; 

;..
I
 
. ""J
 01- ;. . I 
L" !'


;, 
":-o; 


1 ' : 
:, -if'''' 


. 
. , 


....... " 
 


;... 
.ł- C 


" 



...,\ 


I.

 
:j_ :; 


.. 
" ,',j' 
o :-L,..
 ,:.. 
. \
....;..d\ 
-.1 
.... 


ł.- 


, " 


.:...,- 
,. 


łł ' ;",,f." 
. .......,... 
" ...$ 
," ...." 


.
 .. I 
. j'
f, I 
. ... :'l 


-:. 



: 


"'i i
 


f-.iE 


. 
../

. 
-- 
. ' 


. 
"f! 


,"j ! 


; 


,
 


I 
I:' 
r<
' -. 
't
. 
,.. 


;..-.: 


'-... _....
 
1 
 .,' j 
-.. "i 


:...: 



 


'",--" 


:f). 
\
 , 
\ . 
::i \ 
. 


'
 


,'o 


'.\\ 


-, , 


. ;-..
 :
: . 
\f' . 
," 
0" 


o, 
I:." " 


""', " ( ' ) ''''' , 
"'" . 
 .... . 
'. J 
 .. ....J. 
. . , .... 
"- 
j' - .. 
",( ",
,. 
\, ,.. 


".- 



!.":' 
"lJ ;.. . 


[
. ::.:, 


:c
i;
: 


i,. o 


.r.' 


.' ' 
'. i. 


.1' 
 "'It. ł.;. '. - 


... 


'\. " 


"00[...- 



(): 
,
 


,'" ,')11 
__"I 



'\I:
 T 


, 
.' ",11;_ . 
. "

":;;
" 


',P' 


,0"' .'-. 


ł" !.':. 

 " ' 
, " 


.
' 


'"\ 


-:;:.-.,; 


.-et 
., 


ji. 


.t. .
.: 
. 
."(\. ".. . 


(} 
., 


'..... 


r 


,": 


'''I. 


:. 


-', ') 
.. 
" 



 


.t" " 


:. r 
 
.' '.fI', 
.. 
!,".' 


Oprawa pergami- 
nowego modli- 
tewnika księżnej 
Doroty 
Oprawa sakwowa 


. j 
, , 


'.' 




1 


15 


J
		

/Licencje_021_08_018_0001.djvu

			z najstarszą córką króla duńskiego Fryderyka I, 
Dorotą. Ceremonia ślubna odbyła się w starym 
kościele zamkowym. Sakramentów udzielił sam 
biskup sambijski, Jan Polentz. 
Młodo poślubiona żona władcy pruskiego 
miała słabą orientację w nauce luterańskiej. 
Dlatego książę od samego początku małżeń- 
stwa dbał o to, aby przybliżyć jej zasady "czy- 
stej religii", tj. wyznania ewangelickiego. W 
tym celu zakupywał do jej księgozbioru książ- 
ki, zwracając uwagę nie tylko na ich treść, ale 
również estetykę. Z tej kolekcji pozostał ślad 
nie tylko w formie zapisów w inwentarzach 
Kammerbibliothek oraz Księgi rachunkowej wy- 
datków i przychodów dworu królewieckiego, ale rów- 
nież w postaci zachowanych książek. W zbio- 
rach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu" 
znajduje się ich kilka. Wspomnimy o dwóch 
"srebrnych książeczkach" (Silbem£ Buchlein). 
Określenie "srebrne" wzięło się stąd, że do 
zdobienia ich opraw użyto srebrnego kruszcu, 
w daleko mniejszYm jednak zakresie niż do 
woluminów ze Srebrnej Biblioteki: srebro jest 
tutaj ograniczone do odlewów guzów umie- 
szczonych w narożach okładzin obu tomików. 
Nie sposób nie wspomnieć jeszcze o innych 
walorach obu cYmeliów. Pergaminowe karty 
jednego z nich pokryte są wysokiej jakości 
artystycznej iluminacjami autorstwa wybitnego 
norymberskiego artysty Jerzego Glockendona. 
Natomiast druga "srebrna książeczka" wyró- 
żnia się oryginalną oprawą sakwową; oprócz 
toruńskiego egzemplarza zachowało się na 
świecie tylko kilkanaście takich opraw. 
Silbeme Buchlein znajdowały się również w 
kolekcji córki Doroty i księcia, Anny Zofii, 
przyszłej żony współwładcy Meklemburgii J a- 
na Albrechta, właściciela wyjątkowo bogatego 
księgozbioru bibliofilskiego, do dzisiaj zacho- 
wanego w dużYm fragmencie w Bibliotece 
Uniwersyteckiej w Roztoce (Rostock). 
Zasygnalizowane fakty pozwalają sądzić, że 
księżna Dorota dysponowała starannie dobra- 
nym, pięknYm księgozbiorem. Szansę jego 
wzbogacenia przekreśliła przedwczesna śmierć 
właścicielki. Rozstała się z życiem w 1546 roku 
w wieku 42 lat, w wielkanocny poniedziałek 
16 11 kwietnia, "kwadrans po siódmej" - tę 


I . 


'J 


dokładną godzinę śmierci podaje rękopiśmien- 
ny tekst umieszczony na czystej karcie jednego 
z modlitewnik
w z Kammerbibliothek, praw- 
dopodobnie ręką jednej z dam z fraucymeru 
księżnej. Księgozbiór jej został włączony do 
Kammerbibliothek. 
Zmarła księżna nie dała Albrechtowi spad- 
kobiercy jego książęcej władzy w Prusach, 
dwaj urodzeni synowie zmarli krótko po przyj- 
ściu na świat, obracając na jakiś czas wniwecz_ 
jego dynastyczne iluzje. Odbierał to bardzo 
boleśnie. Zapewnienic władzy Hohenzoller- 
nom w Prusach należało do priorytetów 
w jego polityce. Z tego powodu książę ożenił 
się po raz wtóry. 


I 

 
f 
\ 


Księżna Anna Maria 
i jej ksiqźki 


I 
I 
\ 
I 
) 
J 
'I 
I 


Gdy zawiódł plan ożenku Albrechta z jedną 
z córek króla polskiego Zygmunta I, wziął ślub 
(1550 r.) z księżną Anną Marią (1532-1568), 
córką Eryka Brunszwickiego oraz Elżbiety von 
Hennenberg-Kalenberg, z którą książę utrzy- 
mywał wcześniej kilkuletni, bardzo ożywiony 
kontakt korespondencyjny. Anna Maria miała 
wtedy 18 lat, zaś książę dobiegał sześćdzie- 
siątki. Od tego czasu stała się "Margrefin zu 
Brandenburg und Hertzogin zu Preussen". Po 
kilku latach przyszedł na świat oczekiwany 
następca, Albrecht Fryderyk, co znalazło swoje 
odzwierciedlenie także w tytulaturze jego ojca, 
nazywanego odtąd Albrechtem StarszYm (Al- 
brecht der Altere, Albertus Senior). Później 
księżna powiła jeszcze córkę. Pielęgnacja dzieci 
i obowiązki domowe nie wyczerpywały jej 
energii życiowej, chociaż w sprawy życia pub- 
licznego angażowała się z umiarem. Nie dała 
się uwikłać w spór religijny, który rozpętał 
wspomniany Andrzej Osiander. Podobnie za- 
chowała się w czasie zawirowań, jakie do 
życia politycznego wprowadził rzekomy mar- 
graf Werony i ulubieniec jej męża, Paweł Ska- 


I 
ft- 
I 



 
I 
I
		

/Licencje_021_08_019_0001.djvu

			lich, doradzając taką postawę bibliotekarzowi Stanowiły one jednak margmes plSll11en- 
biblioteki zamkowej Steinbachowi (mówiła do ructwa zgromadzonego przez Annę Marię. 
niego "Kochany Steinbachu nie mieszaj się w Interesowała ją głównie literatura ad usum pieta- 
te sprawy). Perswazje te nie dały jednak rezul- tis. Znając te predylekcje księżnej, teologowie 
tatu, Steinbach niedługo potem zmuszony został z jej najbliższego otoczenia, jak i spoza Prus 
wyrokiem sądowym do natychmiastowego Książęcych, utrzymujący kontakty z dworem 
opuszczenia Prus Książęcych. królewieckim, darowali jej książki z tego 
Nieobce były księżnej pewne zainteresowa- zakresu. Jednym z nich był Jan Funck, ka- 
nia intelektualne, które zaszczepiła jej matka, znodzieja na dworze królewieckim, który _ 
uważana za jedną z najbardziej wykształco- o czym warto wspomnieć - będąc jednym 
nych kobiet reformacji. Księżna Anna Maria z głównych oskarżonych w procesie tzw. no- 
miała znać "stare języki". Jeszcze w okresie wych radców, toczącym się przed polskimi 
narzeczeństwa do listów do księcia Albrechta komisarzami (1566), skazany został na śmierć. 
dołączała ułożone przez siebie modlitwy, co Swoje kazania Annie Marii ofiarował także 
w jakimś stopniu wskazywałoby na jej zainte- inny predykant dworski, niedoszły bibliotekarz 
resowania teologiczne. Nie były one jednak książęcych zbiorów, Otto Epplin. Zbiory księ- 
chyba zbyt głębokie, raczej właściwe epoce, żnej wzbogacił również Paweł Eber, następca 
wykształceniu i sferze, z jakiej pochodziła. Nie- Lutra na stanowisku predykanta w kościele 
mniej trzeba odnotować, że w zgromadzonym _ staromiejskim w Wittenberdze, dedykując jej 
przez nią księgozbiorze (ok. 60 pozycji) zdecy-_ drobne pismo religijne poprzedzone jego wstę- 
dowanie dominowała książka religijna, zawie- pem. 
rająca wyłącznie piśmiennictwo protestanckie. 
Spośród niego na pierwszy plan wybija się kil- 
kanaście tomów Opera o'fr1.nia Marcina Lutra z 
edycji wittenberskiej, jak i poprawniejszej edy- 
torsko - jenajskiej. Obok pism Wielkiego 
Reformatora, szczególnie obficie w księgozbio- 
rze księżnej reprezentowana była literatura 
budująco-dydaktyczna, a więc komentarze do 
Biblii, postylle, zbiory kazań, katechizmy, mod- 
litewniki. Ich autorami byli wybitni teologo- 
wie, tacy jak: Jan Brenz, Jan Bugenhagen czy 
Veit Dietrich oraz szeroko znani popularyzato- 
rzy nauki luterańskiej: Antoni Korwin, Paweł 
Eber, Kasper Huberinus, Jerzy Major, Andrzej 
Musculus, Erazm Sarcerius. Do tych nazwisk 
dodać można chyba jeszcze jedno, Ludwika 
Rabego, ponieważ zapiska, która znajduje się 
w inwentarzu jej księgozbioru: Historia von 
Miirtyrer, odnosi się zapewne do jego dzieła, 
obecnego także w jednym z woluminów 
Srebrnej Biblioteki. 
Były również książki religijne o innym cha- 
rakterze, jak fundamentalne dla konfesji lute- 
rańskiej dzieła Filipa Melanchtona Loci commu- {,.' 
nes oraz Corpus doctrinae christianae. Warto 
odnotować także, w kontekście zawartości '. 
Srebrnej Biblioteki, Kirchenordnung von Pfalz. 


'J 


ł,... 


I 
\ 
'
f 



 .,
 
. . . (l o 
i- ' " .., 
. 


. 
1
 
;
;;,:,,
 c 
. 1JiJ
" 
 J4 NN,JC 
..MA RJ.J£ 
 JUf!/"ł-1-t..fi 
I fi)m° IJrr,n "." . 
"! .. AL1fER-
U'
 
!>IJ'ł:!!PUe" et.Ma "Ch
 
(/J!H j3

 fH

 ' 
JH'd{.f: 



 , 

 hlJ&"':.PrH,A: 
ftmd1
 1)kCNwt - 
B ffth/Ht
«
 _ 
l'f Lk
 
F/
" 
H»N
 /UtIIt cu.,.j;-&p 
1A«tNf d
 
J
i!c
 
 

 
¥ui(rk«- r#.r 
""...fil. . r r-,- 


I 
:1 
I 


.'ł 


; , 


" 
, . 


Dedykacja 
pastora Pawła 
Ebera dla księżnej 
Anny Marii 



, 
\,( 
, 


17
		

/Licencje_021_08_020_0001.djvu

			l' 


18 


Wśród darowanych książek specjalne miej- 
sce zajmują prezenty od biskupa warmińskiego 
Stanisława Hozjusza. Przesłał on Annie Marii 
najpierw streszczenie w języku niemieckim 
swojej słynnej Konfesji (przeszło 60 wydań w 
XVI w.), a nieco później jej pełną wersję w 
języku katolików, jak określał on łacinę. Był to 
chyba jedyny druk katolicki znajdujący się w 
księgozbiorze Anny Marii. Wypadnie tutaj 
wspomnieć, że książki pisane w duchu "starej 
religii" nierzadko trafiały do księgozbiorów 
reformacyjnych. Sporo ich znajdowało się w 
Bibliotece Zamkowej (Nova Bibliotheca) księ- 
cia Albrechta. 
Oprócz książek religijnych księgozbiór dru- 
giej żony księcia Albrechta zawierał też pisma 
reprezentujące inne dziedziny wiedzy. Nie
 
brakowało dzieł z zakresu bardzo popularnej w 
XVI wieku astrologii. Córka Albrechta z 
pierwszego małżeństwa, Anna Zofia, starsza 
od swojej macochy, donosiła ojcu podczas jego 
nieobecności na dworze
 że Anna Maria po- 
chłaniała jakąś wróżbiarską książkę zaniedbując 
inne obowiązki. 
Miała ona również w swoich zbiOrach Kalen- 
darz autorstwa jednego z profesorów tzw. Al- 
bertyny. Należy podejrzewać, że tego typu 
wydawnictw, tj. oprócz kalendarzy także al- 
manachów, prognostyków i praktyk, szeroko 
rozpowszechnionych w epoce renesansu, miała 
Anna Maria w swoich zbiorach znacznie więcej. 
Interesowała się również książkami medy- 
cznymi. W inwentarzu Kammerbibliothek księ- 
cia Albrechta, wśród zapisów wskazujących na 
prace królewieckich lekarzy, jeden WYmienia 
Receptbuch "starej księżnej". 
Trzeba jednak podkreślić, że książek spoza 
zakresu teologii w księgozbiorze Anny Marii, 
w świetle dostępnych nam źródeł, było bardzo 
niewiele. Pod względem tematycznym, ale 
również i wielkości zbiorów, omawianą biblio- 
tekę należy ocenić jako skromną. Wyraźnie to 
widać z zestawienia jej z księgozbiorem innej 
księżnej Brunszwickiej, Anny Zofii Jagiellonki. 
Miał on według bardzo prawdopodobnego sza- 
cunku liczyć około 450 dzieł reprezentujących 
bardzo wiele dziedzin z XVI-wiecznej pro- 
dukcji piśmienniczej. 


W kontekście naszych rozważań frapujące 
jest pytanie o walory estetyczne zgromadzo- 
nych przez Annę Marię książek. Odpowiedź 
nie jest niestety łatwa, ponieważ do naszych 
czasów z tego użytkowego księgozbioru za- 
chował się tylko jeden wolumin. Jest to skro- 
mny egzemplarz donacyjny w formacie 8°, 
zawierający niewielki druk treści religijnej, 
opatrzony rękopiśmienną dedykacją naniesioną 
ręką wspomnianego już Pawła Ebera. Okładki 
ma tekturowe, pokryte pożółkłą białą skórą,- 
ozdobioną oszczędną linearną dekoracją. 
Przed II wojną światową w zbiorach Pań- 
stwowej i Uniwersyteckiej Biblioteki w Kró- 
lewcu miał się znajdować jeszcze jeden 
wolumin ze zbiorów księżnej Anny Marii, 
zawierający dwa druki Veita Dietricha. Miał 
on również nieefektowną oprawę, tzn. deski 
obciągnięte brązową skórą. 
Informacje o oprawie pozostałych książek 
czerpiemy jedynie z danych zawartych w 
rejestrach książek księżnej Anny Marii oraz 
wykazach nale'zących do niej argentarii. Szcze- 
gólnie bogaty pod tym względem jest inwen- 
tarz jej biblioteki, sporządzony tuż po śmierci 
księżnej. W dokumencie tym, oprócz poda- 
nych tytułów książek, zresztą bardzo zwięźle, 
są również informacje odnoszące się do ich 
opraw. Na ich podstawie wiadomo, że więk- 
sza część książek oprawiona była w skórę: 
białą, czerwoną i żółtą (in weiss leder gebunden , 
in roth leder gebunden , in gelb leder gebunden). 
Oprócz skóry introligatorzy pozostający na 
usługach królewieckiego dworu oprawiali 
książki Anny Marii w aksamit czerwony i 
czarny (in rothen sammet gebunden J in schwartz 
sammet gebunden). 
Okładki jednego modlitewnika spinały sre- 
brne klausury (mit silbem c/ausuren). 
Udział srebrnego kruszcu był znacznie wię- 
kszy w dekoracji dwóch opraw, o których 
inwentarz srebrnego sprzętu (Silbergeschirr) wspo- 
mina w sposób następujący: Ein silbem betbuchlein 
ubergult; Ein betbuchlein J ist ein categismus mit sch- 
wertzen samet uberzogen und silbem puckeln. 
W świetle tych danych, dotyczących opraw, 
widać troskę księżnej o estetykę posiadanych 
przez nią książek, aczkolwiek nie większą niż 


) 


( 


T 


I ł 


I 
ł
		

/Licencje_021_08_021_0001.djvu

			) 


innych właścicieli znanych księgozbiorów 
w XVI wieku. Zupełnie jednak inaczej rysuje 
się jej postać w dziejach biblioflistwa, gdy 
uwzględni się zbiór kilkunastu książek prze- 
chowywanych oddzielnie, spełniający inne 
funkcje niż te, które są właściwe zwykłej 
książce. Mam na uwadze woltuniny, które 
składały się na Srebrną Bibliotekę. Księżna 
Anna Maria bowiem w pierwszej kolejności 
przyczyniła się do jej powstania. 


Poczqtki Srebrnej 
Biblioteki i rola pary 
ksiqżęcej - Albrechta 
i Anny Marii - w jej 
. 
powstanIu 
\ 


( 


Pierwszą książką oprawioną w srebrne okła- 
dziny, która dała początek Srebrnej Bibliotece, 
był Regiernngshandbuch autorstwa księżnej Elż- 
bicty Brunszwicko-Liineburskiej. Przywieziona 
ona została w 1550 roku w bagażu ślubnYm 
przez Annę Marię. Następne woltuniny poja- 
wiły się kilka lat później. 
Dwa spośród nich były prezentami dla Anny 
Marii od księcia Albrechta. PiCl.v szy z nich; 
zawierający przekład Biblii Marcina Lutra, .był 
darem z 1555 r. Zdobiła go okazała oprawa, 
którą wykonał norymberski złotnik, Korneliusz 
Vorwend, przebywający przez kilka lat w Kró- 
lewcu. Drugi z woluminów, mieszczący Nowy 
Testament w tłumaczeniu Wielkiego W'ittenber- 
czyka, ofiarował książę Annie Marii ..;.;- 1562 r. 
Srebrnymi okładzinami ozdobił go, wspomnia- 
ny już, złotnik królewiecki, Gerard Lentz. 
Pozostałe srebrne woltuniny (poza jednYm 
wyjątkiem) trafiły na zamek, jak można
zy- 
puszczać, z inicjatywy księżnej bez bezpośred- 
niego udziału jej małżonka. Ze względu na 
fragmentarycznie zachowany materiał źród- 


I , 


I 


łowy jest to tylko supozycja. Ale bardzo praw- 
dopodobna. Przemawia za nią wiele faktów. 
Przede wszystkim dobrze znana w środowisku 
królewieckim skłonność Anny Marii do przepy- 
chu, w znacznYm stopniu przewyższająca moż- 
liwości fmansowe zarówno jej samej, jak i jej 
książęcego małżonka. Skrzętna, uwzględniająca 
realia kalkulacja mieszczańska była jej całkowi- 
cie obca. Jeżeli intensywność zamiłowania 
Anny Marii do zbytku i wystawności nie miała 
cech chorobliwych, jak to oceniali nieżyczliwi 
jej współcześni, to jest pewne, że cierpiała na 
niedostatek umiaru. 
Zakupywała na dużą skalę kosztowne stroje, 
biżuterię, klejnoty, precjoza sztuki jubilerskiej i 
złotniczej. Księżna błyskawicznie uwalniała się 
od posiadanej gotówki. W czasie drogi na swój 
ślub z rodzinnego Miinden do Królewca wydała 
całą, niemałą sumę pieniędzy (300 marek), jaką 
miała przy sobie. Do spełnienia swoich kosz- 
townych zachcianek angażowała urzędników 
dworskich, jak i specjalnych agentów opłaca- 
nych przez księcia, którzy zamieszkując w 
Niemczech zobowiązani byli do dostarczania na 
dwór luksusowych artykułów zbytku, w tym 
przede wszystkim wyrobów rzemiosła złotni- 
czego. Były to m.in. bransolety, kolie, tzw. 
zawieszenia, pierścienie, broszki, zapinki, prze- 
paski. Księżna miała na miejscu do swojej 
dyspozycji dwóch dworzan (Silberknechte), w 
gestii których pozostawały sprawy opieki nad 
posiadanymi przez nią argenteriami. Jedyną 
przeszkodą w ich pomnażaniu były możliwości 
finansowe. Anna Maria otrzYmywała z sambij- 
skiej Labiawy (dziś Polessk, Rosja) dochód w 
wysokości 7,5 tys. grzywien oraz przeszło 1 tys. 
grzywien z komory rentowej. Oprócz tego 
pewne zyski czerpała z prowadzenia wbrew 
.woli męża rabunkowego wyrębu lasu w swych 
dobrach oraz handlu drewnem. Pieniądze te 
jednak były daleko niewystarczające do zaspo- 
kojenia jej wyrafinowanych potrzeb. Księżna 
nie będąc w stanie z nich zrezygnować, radziła 
sobie w ten sposób, że kupowała na kredyt. 
Pożyczek udzielali jej kupcy z K'-t:ólewca i 
Gdańska, znacznie zamożniejszego od stolicy 
Prus Książęcych, kuszącego nieodporną na 
powaby luksusu księżną bogactwem oferty jubi- 


19
		

/Licencje_021_08_022_0001.djvu

			20 


lerskiej i złotniczej; Gdańsk w pol. XVI wieku 
pod względem podaży złotniczej zajmował 
przodującą pozycję w państwie Jagiellonów, 
dystansując nawet Kraków. 
Anna Maria nie zawsze była w stanie uiścić 
długi w terminie. Wiemy, że raz za nie spła- 
cony kredyt zmuszona była zastawić - jak 
można przypuszczać na niekorzystnych warun- 
kach - w nadmotławskiej metropolii "srebrną 
oprawę". Czy wróciła ona potem nad Pregołę i 
była jedną z tych dwudziestu opraw, nie 
wiadomo. 
Częściej jednak, gdy świat pragnień Anny 
Marii wchodził w kolizję z twardymi realiami 
rzeczywistości, z pomocą spieszył książę, który 
regulował długi żony nie chcąc podkopywać 
powagi książęcego dworu. Pewną rolę odgry- 
wało także uczucie, jakie żywił książę do swojej 
żony. Ale chyba niewielką. Stosunki małżeńskie 
pary książęcej nie układały się bowiem najle- 
piej. Starzejącemu się księciu, zaabsorbowa- 
nemu sprawami państwowymi, które zwłaszcza 
pod koniec jego życia szły bardzo źle, nie star- 
czało ani sił, ani czasu na życie rodzinne. Nie 
pomagała mu w tym jego młoda żona, nie 
ukrywająca w stosunkach z księciem, a także z 
dworskim otoczeniem, egocentryzmu, a w 
konfliktowych sytuacjach - histerii. 
Nie wnikając głębiej w psychologiczne i inne 
uwarunkowania wzajemnych stosunków ksią- 
żęcej pary ani nie zamierzając ich bliżej charak- 
teryzować, odnotujmy jedynie fakt, że z bie- 
giem lat ich temperatura stygła. Okresy, kiedy 
przebywali oddzielnie, wydłużały się. Ona za- 
mieszkiwała najczęściej w rezydencji w Neu- 
hausen (dziś Gurjewsk, Rosja), którą zapisał jej 
książę w intercyzie ślubnej, on zaś na zamku w 
Tapiawie (dziś Gwardiejsk, Rosja) położonym u 
ujścia rzeki Dejme do Pregoły. Książę pomimo 
mało sprzyjających małżeńskiej harmonii okoli- 
czności, znając nie skrywane namiętności Anny 
Marii, obdarowywał ją prezentami. 
Wś ród nicl1 były dwie wspomniane srebrne 
oprawy. Nie zaspokajały one jednak wybuja- 
łych oczekiwań księżnej. Dlatego, jak się 
wydaje, z inicjatywy księżnej na zamku króle- 
wieckim pojawiła się prawie cała reszta (16) 
srebrnych opraw. 


, Wyjątkiem jest jeden wolumin zawierający 
dzieło Die gantze Evangelische Histori Andrzeja 
Osiandra. Autor, wybitny reformator religijny 
z Norymbergi, należał do faworytów księcia, 
który był głęboko przekonany o słuszności jego 
koncepcji teologicznej. Niewykluczone, że z 
tego powodu książę, chcąc dać wyraz swojemu 
uznaniu dla Osiandra, polecił oprawić jego 
dzieło w srebrne blachy. Bardziej prawdopo- 
dobne jednak wydaje się przypuszczenie, że 
wolumin ten, oprawiony w srebrne okładziny 
przez norymberskiego złotnika Rittera, otrzy- 
mał książę jako prezent od jednego ze swoich 
licznych przyjaciół ze stolicy Frankonii. 
Przeciwko bezpośredniemu udziałowi księcia 
w dalszym powiększaniu srebrnej kolekcji 
świadczy kilka argumentów. Otóż w rejestrach 
jego wydatków nie znajdujemy zapisów, które 
odnosiłyby się do nakładów na srebrne oprawy. 
Wykazy te są co prawda niekompletne, ale nie 
brakuje przecież licznych zapisek wymieniają- 
cych drobne sumy płacone przez księcia introli- 
gatorom. Jeżeli zarejestrowano niewielkie kwo- 
ty pieniędzy, to tym bardziej powinny być 
odnotowane duże sumy, które wydano na 
srebrne okładziny. Vorwend za oprawienie Bib- 
lii otrzymał 450 grzywien, zaś Lentz za skro- 
mniejszą oprawę wynagrodzony został 120 
grzywnami. Były to kwoty znaczne, co wynika 
jasno z następującego zestawienia rocznych po- 
borów niektórych urzędników dworskich. I tak 
bibliotekarz wynagradzany był 40 grzywnami, 
radca sądowy 100 grzywnami, zaś kanclerz, 
jeden z najwyższych urzędników, otrzymywał 
pensję w wysokości ok. 350 grzywien. 
Książę nie należał też do namięmych bibliofi- 
lów rozmiłowanych w luksusowej książce. 
Cenił ich treść, zaś wygląd książki interesował 
go w niewielkim stopniu. W zasadzie troszczył 
się jedynie o walory estetyczne tych książek, 
które darował swoim dwóm żonom. 
Rola księcia Albrechta oraz stworzonego 
przez niego dworu w powstaniu Srebrnej Bib- 
lioteki była jednak duża, mimo że przyczynił się 
bezpośrednio do jej wzbogacenia tylko kilkoma 
egzemplarzami. Księżna Anna Maria nie była 
wszakże osamotniona w swoich inklinacjach do 
zbytku. Jej książęcy małżonek, podobnie jak
		

/Licencje_021_08_023_0001.djvu

			ona, a również inni władcy obojga płci renesan- 
sowej Europy, przywiązywał dużą wagę do 
przepychu i wystawności. Oto kilka przykła- 
dów przedstawiających księcia jako estetę i 
miłośnika wykwintu oraz przepychu. 
Te jego cechy dawały znać o sobie już cho- 
ciażby w daleko posuniętej trosce o swój wy- 
gląd zewnętrzny. Krótko po tym, jak zrzucił 
szaty zakonne, powiększył swoją biżuterię o 
wyjątkowo kosztowny naszyjnik wysadzany 
szlachetnymi i półszlachetnymi kamieniami: 
8 szafirami, kilkudziesięcioma rubinami, jed- 
nym dużym diamentem i 29 małymi oraz 
6 szmaragdami. Nieobojętna księciu była apa- 
rycja jego małżonek. W czasie podróży zagra- 
nicznych obsypywał je prezentami z jedwabiu, 
aksamitu, różnymi kosztownościami, złotymi 
(lub pozłacanymi) rękawiczkami etc. 
Książę przejawiał dużą troskę o wygląd 
swej rezydencji. Zatrudniał architektów, dzięki 
którym ponure krzyżackie zamczysko nieco 
wypiękniało. Zadbał o wystrój wnętrz zam- 
kowych, zdobiąc je gobelinami oraz malar- 
stwem, głównie portretami przedstawiającymi 
ważniejszych władców europejskich tamtego 
czasu, z Jagiellonami włącznie. Komnaty zam- 
kowe były miejscem różnego rodzaju uroczy- 
stości dworskich, w których uczestniczyły: 
chór kierowany przez długie lata przez eks- 
-rektora (Urbana Stormera) szkoły przy koś- 
ciele św. Jana w Toruniu oraz kapela mająca 
w swoim repertuarze, jak można wnioskować 
na podstawie (szczątkowo) zachowanej tzw. 
Muzycznej Biblioteki księcia Albrechta, a 
zwłaszcza korespondencji księcia, oprócz kom- 
pozycji religijnych także świeckie, m.in. muzy- 
kę taneczną. 
Przez gościnne apartamenty zamku przewi- 
nęło się wielu artystów oraz poetów, a wśród 
nich - oprócz utalentowanego zięcia Melanch- 
tona, Jerzego Sabina - także wspomniany już 
Jan z Czarnolasu oraz inny wybitny polski 
poeta renesansowy, Andrzej Trzecieski Młod- 
szy, który mógł pochwalić się również okazałą 
biblioteką z licznymi białymi krukami, sytuują- 
cą go między czołowymi bibliofilami polskimi 
XVI wieku; jedna książka z jego księgozbioru 
w XVIII wieku trafiła do biblioteki królewiec- 


kiego historyka, Ludwika R. von Wernera 
(obecnie w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej). 
Koszty związane z utrzymaniem całego dworu 
były bardzo duże. Książę jednak nie szczędził 
pieniędzy na cele reprezentacyjne. Podczas 
wyjazdów zagranicznych dbał, aby jego orszak 
prezentował się jak najbardziej okazale. Na 
przykład w podróży w 15.30 roku do Krakowa 
na uroczystości koronacyjne Zygmunta Augu- 
sta towarzyszył mu orszak składający się z 350 
osób, razem z najwyższymi urzędnikami dwor- 
skimi, oraz 36 wozów. 
Ta manifestacja bogactwa przyniosła księciu 
niewątpliwie wiele satysfakcji oraz podnosiła 
jego prestiż, ale też pustoszyła książęcą szkatułę. 
Kłopoty finansowe księcia pogłębiało ponadto 
złe zarządzanie jego majątkiem oraz nadużycia i 
korupcja w administracji Prus Książęcych. 
Wyróżniał się w tym kanclerz Oan Kreytzen) i 
członkowie jego rodziny oraz urzędnicy kance- 
larii książęcej, co obnażył w Haushaltungsbuch 
wydanym w latach 90. ubiegłego wieku bystry i 
sumienny "minister fmansów" z czasów rządów 
księcia Albrechta, pochodzący z Dolnego Ślą- 
ska, hrabia Kaspar von Nostitz. 
Według dzisiejszych obliczeń ostatni rok 
panowania Albrechta książęcy skarbiec zam- 
knął rocznym deficytem w wysokości 20 tys. 
grzywien. Nie było to jednak jednoznaczne z 
bankructwem, aczkolwiek i takie przypadki w 
epoce renesansu bywały, o czym świadczy 
kazus jednego z największych bibliofilów nie- 
mieckich, elektora Palatynatu, Otto Henryka, 
który na skutek niewypłacalności musiał zre- 
zygnować ze swojc::i władzy i opuścić kraj. 
Nie ulega wątpliwości, że otaczający księżnę 
zbytek i przepych przyczynił się do wzmożonej 
aktywności na tym polu. Nagromadzone na 
zamku dzieła sztuki oraz bogate zbiory książ- 
kowe z egzemplarzami książek luksusowych 
(spuścizna po księżnej Dorocie) skierowały 
uwagę księżnej na piękną książkę. N a to, że 
według niej piękna książka była książką opra- 
wioną w srebro, złożyło się wiele okoliczności. 
Najważniejszą wśród nich było upodobanie 
księżnej do srebrnego kruszcu. Brało się ono - 
jak można przypuszczać - nie tyle z tego, że 
był on dobrą lokatą kapitału, aczkolwiek i ten 


21
		

/Licencje_021_08_024_0001.djvu

			I 


czynnik, jeżeli sobie przypomnimy oddanie 
przez Annę Marię w zastaw srebrnej oprawy, 
odegrał pewną rolę, co z tkwiących w nim 
potencjalnych walorów piękna, które potrafili 
urzeczywistnić wytrawni złotnis:;y. Nie można 
bowiem, rozpatrując genezę Srebrnej Biblio- 
teki, nie wziąć pod uwagę, że księżna kolekcjo- 
nowała srebrne oprawy ozdobione dekoracjami 
budzącymi podziw dla kunsztu złotników, m.in. 
dla czystej delektacji estetycznej. 
W pływ miały zapewne również sugestie 
artystów przebywających tłumnie na zamku, 
a zwłaszcza licznych złotników będących na 
usługach dworu. Byli oni zainteresowani w 
uzyskiwaniu zamówień opiewających na duże 
sumy. Nie można zapomnieć o bibliofilach, któ- 
rzy dzięki staraniom Albrechta osiedlili się w 
Królewcu, pozostając w bliskich kontaktach z 
dworem. Oni przyczynili się do podniesienia 
rangi książki. Dzięki nim książę stał się namięt- 
nym miłośnikiem słowa drukowanego - ale 
jak wspomniano, bez tych estetyzujących inkli- 
nacji charakterystycznych dla elitarnego biblio- 
filstwa epoki renesansu. Kult książki pielęgno- 
wany na dworze królewieckim był jednym z 
niewątpliwych czynników powodujących, że 
księżna Anna Maria, nie wyróżniająca się zain- 
teresowaniami intelektualnymi ani bibliofil- 
skimi ponad nonny właściwe przedstawiciel- 
kom jej środowiska społecznego, uznała za 
celowe konsekwentne powiększanie srebrnej 
kolekcji. Czyniła to mimo dużych kosztów z 
tym związanych, które mocno nadwerężały jej 
zasoby fmansowe, tak, iż - jak wspomniano - 
niezbędne było wsparcie ze strony księcia. 
Książę Albrecht oraz kultura artystyczna 
dworu królewieckiego miał decydujący wpływ 
na powstanie Srebrnej Biblioteki oraz jej kształt 
artystyczny. Ale nie tylko. Władca pruski miał 
także udział w kształtowaniu jej zawartości 
(o czym wspomina się dalej). 
Oczywiste jest, że bez księcia Albrechta oraz 
stworzonego przez niego dworu, z bogatym 
życiem artystycznym oraz intelektualnym, nie 
powstałaby Srebrna Biblioteka. Możemy zało- 
żyć, że księżna Anna Maria - dysponując 
nawet dochodami, jakie miała jako małżonka 
22 władcy pruskiego - przebywając poza stolicą 


II 


Prus Książęcych, a tym samym pozbawiona 
impulsów, jakie dawał dwór królewiecki, nie '- 
zebrałaby Srebrnej Biblioteki. 
Dlatego należy zgodzić się z tym, że zbiór 20 
woluminów oprawionych w srebrne blachy, 
zgromadzony na dworze królewieckim stara- 
niem przede wszystkim Anny Marii, nazywany 
jest Srebrną Biblioteką księcia Albrechta Pru- 
skiego, a nie jej imieniem, aczkolwiek właści- 
wiej byłoby dodać jeszcze imię księżnej, jak to 
zaproponował przed stuleciem wybitny pruski 
księgoznawca i pierwszy monografista Srebrnej 
Biblioteki, Paweł Schwenke. 
Za tym, aby omawianą srebrną kolekcję 
określać Srebrną Biblioteką księcia Albrechta 
Pruskiego i jego żony Anny Marii - używając 
ich imion właśnie w tej kolejności - przema- 
wia chociażby ikonografia opraw. Otóż na 
trzech oprawach widnieją herby obojga funda- 
torów, zawsze na ważniejszej górnej okładzinie 
umieszczony jest herb pierwszego świeckiego 
władcy Prus Książęcych, na dolnej zaś - jego 
drugiej małżonki. Podobnie rozmieszczone są 
medaliony z popiersiem księcia oraz Army 
Marii na dwóch oprawach wykonanych przez 
Hieronima Kosiera. 
Do wieczności przenieśli się tego samego 
dnia, 20 marca 1568 roku. Ich ciała złożono w 
katedrze knipawskiej. Nie pozostał po nich 
nawet proch. Rozwiał go wiatr historii przed 
półwiec;zem. Pozostała jednak związana z nimi 
Srebrna Biblioteka, co nasuwa banalne stwier- 
dzenie - którego tutaj pod presją zaprezento- 
wanych faktów trudno nie przywołać - że vita 
brevis, ars longa. 


t 


Dziela 
Srebrnej Biblioteki 


Najwczdniejszą metrykę, spośród 28 pism 
Srebrnej Biblioteki, ma rękopis, którym według 
informacji podanej przez autorkę był: Gegeben 
auf unserm schloss der leibzucht zu Munden anno 
(15)45 aufs neuen jahrstag volzogen [podkr.
		

/Licencje_021_08_025_0001.djvu

			II 


J.T.] mitgots hu/f. Najwcześniejszy zaś z druków 
nosi datę 1546, ostatni chronologicznie pochodzi 
z 1557 roku. 
Najwięcej pism jest autorstwa (włączając 
także tłumaczenia) Marcina Lutra, bo aż 9, na 
drugim miejscu plasuje się Jan Brenz z 5 dru- 
kami, potem Erazm Sarcerius - z 4, Veit Die- 
trich i Filip Melanchton - z 2, pozostali auto- 
rzy: Albrecht Blanckenberg, Kaspar Huberinus, 
Andrzej Musculus, Andrzej Osiander, Ludwik 
Rabe i Elżbieta von Braunschweig-Liineburg 
-1 pozycją. Wykaz uzupełnia Mecklemburgische 
Kirchenordnung opracowany przez kilku teolo- 
gów. 
Zdecydowana większość pozycji reprezen- 
tuje popularne, wyłącznie in lingua teutonica, 
piśmiennictwo protestanckie o charakterze 
budująco-dydaktycznym, które cieszyło się 
dużym uznaniem fundatorów Srebrnej Biblio- 
teki, o czym świadczą m.in. dzieła znajdujące 
się w księgozbiorach. Książę Albrecht mający 
ambicje szybkiej protestantyzacji lenna pru- 
skiego dążył także do jej upowszechnienia 
wśród naj szerszych kręgów ludności zamieszku- 
jących Prusy Książęce, ponieważ w przystępny 
sposób uczyła "praktycznej pobożności" w 
duchu religii ewangelickiej. 
Spośród licznej rzeszy protestanckich teolo- 
gów oraz popularyzatorów nauki luterańskiej 
reprezentowani są w Srebrnej Bibliotece jej 
czołowi przedstawiciele. Ale nie tylko ranga ich 
pisarstwa decydowała o obecności dzieł w 
srebrnej kolekcji. W kilku wypadkach także 
koneksje z dworem królewieckim. Księżna 
Anna Maria, do której należała inicjatywa w 
gromadzeniu Srebrnej Biblioteki, brała nie- 
wątpliwie pod uwagę te kryteria. W typowa- 
niu najwybitniejszych pism pomagała jej nie 
tyle własna orientacja w sprawach teologi- 
cznych, co - jak się wydaje - obowiązująca 
na dworze hierarchia teologów wyznaczona 
przez Albrechta. 
Właśnie w ten sposób, pośrednio, wpływał 
on na dobór książek do Srebrnej Biblioteki. W 
niektórych przypadkach może wprost sugero- 
wał umieszczenie w srebrnych okładzinach 
określonego tytułu, np. Mecklemburgische Kirchen- 
ordnung. W kontekście za
ygnalizowanych kry- 


teriów gromadzenia zrozumiałe jest, że wśród Marcin Luter 
pism znajdujących się w Srebrnej Bibliotece 
do'plinują prace Marcina Lutra. Był on wszakże 
nie tylko Wielkim Reformatorem, ale również 
przyjacielem księcia Albrechta. Spotykali się 
kilkakrotnie. Wymieniali listy. Pewne kontakty 
utrz}'11lywały także ich żony, co dokumentuje 
przechowywana w zbiorach Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu niepozornie wygląda- 
jąca książeczka zawierająca Ceistliche Lieder 
(1540) Marcina Lutra, która ma dedykację 
rękopiśmienną Katatzyny Lutrowej dla Doroty, 
księżnej w Prusach. 
Spośród dzieł Lutra w pierwszej kolejności 
należy wymienić jego tłumaczenie Biblii. Jest to 
przekład z 1546 roku, z ostatnimi poprawkami, 
które zdążył jeszcze wprowadzić przed śmier- 
cią (zm. w lutym 1546 roku). Pismo Święte zo- 23
		

/Licencje_021_08_026_0001.djvu

			stało wyróżnione najbardziej okazałą oprawą ze 
względu na centralne miejsce, jakie zajmuje w 
religii ewangelickiej. Dla Lutra było ono jedy- 
nym autorytetem w sprawach wiary. Opinię tę 
podzielali wszyscy zwolennicy jego nauki, a 
wśród nich m.in. pochodzący z radomskiej 
(wielkopolskiej?) wsi Jan Seklucjan, związany 
blisko ze swoim królewieckim protektorem, 
"Jego Mością Oświeconym i Chrześcijańskim 
Księciem Pruskim", jak nazywał Albrechta. 
Pisał on: "Co nie jest ustanowione z Pisma 
Świętego nie jest z Ducha Świętego". 
W srebrne okładziny ozdobiono przekład 
Lutra, który dzięki swoim walorom literackim 
- uznawanym dzisiaj przez historyków litera- 


· ul 
'. ',L£ ;;
1-Ł · + 0,- Ą " \'H 
j1 k
... 
""'17J

 'f"
 
-r 

14-r
 ,
""J;t.t'
1ł 
."
 r,
l"1 v 


1 \,'" l: :
-C 

) 

1I;'
h.,.l
httr\'7 


\' l' · 
,. . 
 .A. \,... 
, 


II 


III 


Dedykacja Kata- 
rzyny Lutrowej 
dla księżnej 
Doroty 


24 


,.-- 
.
 
r; , . 
/' 
, " 


tury niemieckiej - spowodował, że "czyste 
słowo Boże" stało się zrozumiałe i dostępne dla 
szerokich kręgów ludności zamieszkującej ów- 
czesne Niemcy, podzielone dziesiątkami granic 
najczęściej karłowatych państewek zarządza- 
nych przez elektorów, arcybiskupów, margra- 
biów, hrabiów etc. 
,Wśród pism Lutra znajduje się również jego 
przekład Nowego Testamentu (też z 1546 roku), 
będący kolejną edycją pierwszego wydania z 
września 1522 roku, trochę myląco nazywanego 
Septemberbibel; był to wszakże przekład Nowego 
Testamentu, a nie całej Biblii, na który trzeba było 
poczekać do 1534 roku. 
Również prawie wszystkie pozostałe dzieła 
Lutra są pismami powstałymi na kanwie jego 
studiów nad Biblią. Na pierwszy plan spośród 
nich wybija się Postylla domowa, nie tylko wysoko 
oceniana przez samego autora - uznawał ją za 
swoje najwybitniejsze dokonanie pisarskie - ale 
również przez jego zwolenników. Zaliczał się do 
nich m.in. wspomniany tłumacz Postylli Hiero- 
nim Malecki, który uważał ją za najlepszą spoś- 
ród wszystkich znanych mu postylli niemieckich 
i łacińskich, "... ponieważ jest bardzo obficie 
Duchem Bożym obdarzona [...] ma w sobie 
wielkie a znamienite rzeczy i fundamenta nauki 
chrześcijańskiej" . Tymjednym wyjątkiem spoza 
egzegetyki jest wolumin zawierający siódmy 
tom Dzieł zebranych Lutra wydany w Wittenber- 
dze, mieszczący około pół setki różnych pism, 
które wcześniej ukazywały się jako druki ulotne 
(Flugschriften). Wśród nich znajdują się Sermon von 
Albas und Cnade oraz słynne 95 tez, których tekst 
według tradycji miał prL y bić Lut
r na drzwiach 
kościoła w Wittenberdze w 1517' roku. Pozostałe 
8 woluminów wittenberskiej edycji było opra- 
wionych w deski pokryte skórą i przechowy- 
wano je razem z innymi książkami Kammerbi- 
bliothek. 
Zamieszczenie w Srebrnej Bibliotece aż pię- 
ciu druków Jana Brenza, wybitnego szwab- 
skiego teologa związanego przez długie lata ze 
Stuttgartem, jest dowodem nie tylko jego 
wysokiej pozycji w środowisku uczonych pro- 
testanckich, którą zapewnił sobie m.in. dość 
obfitym dorobkiem pisarskim o tematyce budu- 
jącej i moralnej, ale także koneksji łączących 


r 



 
l- 
ł: 
! 
l; 


\'
 


. ., 


II,.
		

/Licencje_021_08_027_0001.djvu

			..
 



Uo neIDe 
e
amcnt+ ..
. 
onffa ncro 3ugcricbt. 


, 
....,'1 



, 



oct: mart: 1J
utb: 

itCbCI'g. 

cl\rurft burd) .
I1I1S 1'ufft. 
I )' 4 6. 
.. 


'f'ł' 
ł 


q.' 


lo 


" ł 
_
 I 


Brenza z księciem Albrechtem. Władca pruski 
proponował mu wszak stanowisko biskupa 
sambijskiego po zmarłym w 1550 roku Jerzym 
Polenzu, gromadził także jego pisma. Wśród 
owych pięciu druków uwagę zwraca jeden pt. 
Von der Aufferstehung und Himmelfahrt Jesu Christi, 
z dedykacją dla księcia od Daubmanna, inicju- 
jącego tym drukiem swoją działalność typogra- 
ficzną w Królewcu. 
Nieprzypadkowo trafiły do omawianej ko- 
lekcji pisma imiennika wielkiego hwnanisty z 
Rotterdamu, ::'.r:17ma Sarceriusa, związanego 
miejscem' urodzenia, jak i późniejszą działal- 
nością, z elektorską Saksonią. Nie należał on 
do oryginalnych teologów-myślicieli. Uwagę 
swoją koncentrował przede wszystkim na 
rozważaniach mających służyć pobożnemu - 
zgodnie z nauką Lutra - życiu. Ten prakty- 
czny wymiar twórczości Sarceriusa odpowia- 
dał oczekiwaniom Albrechta. Jego pisma zale- 
cał do bibliotek parafialnych. Gromadził je 
także we własnej Kammerbibliothek. 


r 
y 
""" 


." 
uli) ,G) 
'.. 
\ł.. 
<. 



 .. 
c. 
. ';J 
1 


)
 

 v\ 

 \
 I 



 


,. 
;\ I 


.
 


. 


u6er bft 
ont
go unb 
Oef fńmemelłen .felłe .Euan" 
grUm J 
urd) tla, gaIJt}e litr. 

Ott+ mart. ttltt6cr
 

itt>leiGauffanen>t>berfeben/ 
Qe
tfert ""tlgem
r't. 

tttcn\6ct!L. 


.: I 


I . 
! . 


') 


.truckt OUrcb 
ana 1ufft. 
J r r 3. 


, 
' 


'. - 


.-. 
Mo 


z podobnych powodów w Srebrnej Biblio- 
tece znalazły się dwa druki wybitnego kazno- 
dziei z Norymbergi, Veita Dietricha, przez 
pewien czas bliskiego współpracownika Lutra. 
Utrzymywał on korespondencyjny kontakt z 
Albrechtem, który chciał go także sprowadzić 
do Królewca. Dietrich odrzucił zaproszenie, 
ale zainteresowany był kontynuacją dobrych 
stosunków z księciem. Dlatego dedykował Al- 
brechtowi Sum11UJrien, tj. komentarze do Biblii, 
będące dziełem jego życia. 


1 ' 


II 
j . 
j . 
f I 
j 


I 


..' - 
.-. 


Karta tytułowa 
Nowego Testamentu 
Marcina Lutra 


Karta tytułowa 
Domowej postylli 
Marcina Lutra 


25
		

/Licencje_021_08_028_0001.djvu

			\ .. 


. ,- 
, . 


.' 
j 
-, 
, 
.) .' 
, I 
) 
 
. 
I ; ,; ,. 
. } 
.' 
:1 .... 
,. -: ;'1 
. , ,\, 
'-', 
-, 


Filip Mclanchton Norymberski typograf wydał je łącznie z kil- 
koma druczkami Filipa Melanchtona, jednego z 
najwybitniejszych autorytetów niemieckiego 
kościoła luterańskiego, który w Srebrnej Biblio- 
tece reprezentowany jest jeszcze tylko jednym 
- również niewielkim - drukiem zawierają- 
cym biografię Marcina Lutra. Na pierwszy rzut 
oka fakt ten zaskakuje, ponieważ Melanchton 
był nie tylko autorem obfitego dorobku pisar- 
skiego, ale też przez kilka dziesięcioleci przyja- 
cielem księcia Albrechta. Gdy jednak przyjrzeć 
się ich stosunkom bliżej, sięgając do korespon- 
dencji, to okaże się, że z początkiem lat 50., 
kiedy zaczęła powstawać Srebrna Biblioteka, 
uległy one dość nagłemu rozluźnieniu. Przy- 
czyną był brak poparcia ze strony Melanchtona 
dla koncepcji Osiandra z żarliwym przekona- 
26 niem akceptowanej przez księcia Albrechta. 


.. 


Ten fakt wypsma znikomą reprezentację 
dorobku pisarskiego Wychowawcy Niemiec w 
Srebrnej Bibliotece. 
Na srebrne okładziny zasłużyły popularne, o 
budująco-religijnym charakterze, pisma Albcrta 
Blanckenberga oraz Andrzeja Musculusa, zna- 
nych szerzej jako autorów "diabelskich książek" 
( T eufelbiicher). 
Podobne powody złożyły się na to, że w 
Srebrnej Bibliotece znalazło się pismo Kaspra 
Huberinusa, wysoko cenionego nie tylko przez 
księcia Albrechta, ale także Marcina Lutra, 
głównie dla walorów dydaktyczno-wycho- 
wawczych jego piśmiennictwa religijnego. 
W kontekście wspomnianych tytułów nie 
dziwi obecność w Srebrnej Bibliotece Księgi 
Męczenników (Martyrerbuch) pastora z Ulm Lud- 
wika Rabego, będącej najwcześniejszym tego 
typu dzidem w kościele protestanckim. Po- 
czesne w nim miejsce znalazł opis zmagań Lutra 
z kościołem rzymskim, których najważniejsze 
momenty zaakcentowano drzeworytowymi ilus- 
tracprru. 
Egzemplarz drugiej edycji Meklemburskiego 
Porzqdku Kościelnego zawdzięcza swoje miejsce \' 
Srebrnej Bibliotece zainteresowaniom księcia 
Albrechta tego typu wydawnictwami (wiele z 
nich znajduje się w jego Kammerbibliothek) 
oraz - jak można przypuszczać - wysokiej 
pozycji na dworze królewieckim Jana Aurifa- 
bra, przez pewien czas kierującego diecezją 
pomezańską z siedzibą w Kwidzynie (Insula 
Mariana), który jest współautorem tego doku- 
mentu; później zresztą władca pruski wyzna- 
czył go do udziału w opracowaniu Pmskiego 
Porzqdku Kościelnego (1558). 
Nie bez znaczenia w doborze tego druku był 
fakt, że współwładca Meklemburgii był zięciem 
Albrechta ożenionym z jego córką z pierwszego 
małżeństwa. 
Oddzielne miejsce w omawianej kolekcji 
zajmuje wolumin zawierający dzieło Andrzeja 
Osiandra, wybitnego reformatora religijnego, 
który po przybyciu w 1549 roku do Królewca 
stał się pierwszoplanową postacią na dworze 
książęcym. Władca pruski nazywał go swoim 
"duchowym ojcem". Prasy królewieckie ma- 
sowo tłoczyły jego pisma, głównie zaś drukar- 


- 


r .
		

/Licencje_021_08_029_0001.djvu

			llia Jma Luff ta, kierowana przez wspomnia- 
nego medyka książęcego Andrzeja Aurifabra, 
który po śmierci pierwszej żony, córki Luff ta, 
ożenił się z córką Osiandra. Książę starannie 
gromadził obfity dorobek piśmienniczy swego 
faworyta. W związku z tym zrozumiałe jest, że 
jedno dzieło Osiandra znalazło się w Srebrnej 
Bibliotece. Wybór padł na niemieckie tłuma- 
czenie Harmoniae Evangelicae, ze względu na nie 
skrywaną przez księcia fascynację Nowym 
Testamentem. 
W reszcie trzeba też wspomnieć o jedynym 
rękopisie ze Srebrnej Biblioteki, nazywanym 
krótko Regierungshandbuch, autorstwa księżnej 
Elżbiety Brunszwicko-Luneburskiej, matki 
Anny Marii - dla jej siedemnastoletniego 
syna, mającego w związku z uzyskaniem peł- 
noletności przejąć od swojej rodzicielki-re- 
gentki władzę w księstwie. Tekst tego dzieła 
przepisany na czysto przez autorkę na 195 kar- 
tach (opublikowany drukiem w latach 80. 
ubiegłego stulecia) składa się z dwóch części. 
Pierwsza zawiera zalecenia i przestrogi o cha- 
rakterze religijno-dydaktycznym, druga zaś 
rady i wskazówki dotyczące sposobów kiero- 
wania państwem. Eryk nie przejął się tymi 
naukami. Przeszedł na katolicyzm, a będąc 
zaangażowany po stronie partii cesarskiej 
zaniedbywał interesy księstwa, zapisując się 
bardzo niekorzystnie w jego dziejach. W 
posiadanie kodeksu weszła jego siostra. 


-t
:;P 
 
 
-,. 
7
 
 f) 
 
(t 
/f 
'D . 
,,

 
1 3- "..,,
. 
 
fA;.,... 
 

 
-
... r 
1Y41NY 
 
1 

 

, 


 'W
 h 
#
..... 


 
j
ł-.
1ft'

 f1'
 54 
I\Ą
 r ,

 &". 

I 


- 


f 


&)icgitłtDC SEuangc; . 
. , 
 ftr'
c )ifr02i.. 

a&'i
: 

a&'
eiłigfuangdion nadjbem 
tn
att ber \'ier 
uitgdt
tn/ in ,ei" 
natiłrlt
e olbnung / ber 
ett \'nnb 
ger
i
tnat
 / tnnepnenłauttrtn 
. ttJtartfi

Qramengtfbmpt/ 
. 'r!- 
nbin \'t"
UC
" 
8cb:aaJt. 


.t;, 


()urdj 2!"
c\'łn Cfim1ł'crn
 


Wlac .tairtdi
 Wlakfłae &tfrdunSI 
tn
f
tn .)armni'na
łucrucfm. 


\- 
\ 


'" 


W późniejszym czasie Regierungshandbuch, bę- 
dący chronologicznie pierwszym utworem w 
niemieckim piśmiennictwie ewangelickim re- 
prezentującym tzw. Furstenspiegel, zainspirował 
księcia Albrechta, jak i Annę Marię, do ułożenia 
oddzielnie Pouczeń dla ich syna Albrechta Fry- 
deryka. Oba teksty zachowały się w Bibliotece 
Uniwersyteckiej w Toruniu, z tym, że ten drugi 
w formie odpisu pochodzącego z Bibliotheca Wal- 
lenrodiana, jednej z największych bibliotek daw- 
nego Królewca, założonej w 2 poło XVII wieku 
przez członka osiadłej od XIII wieku w Prusach 
rodziny Wallenrodów; bardziej znany jest nam 
dzięki opowieści poetyckiej Adama Mickiewi- 


, 
" ' 


, , 
· J' 


! 


f 


., 
., 
I i' 
:! ) . 
r . 
,t,
 
ił I : 
11 
 

 . 
i r:; 
j; ; ", 
I 
, 
., l 
 ' ł, 
I . 
j 

-, ., I r,. 
_ ' .. t ' 
ł i 
I . 
1 I i . : 
, ,,:,1 i } 
] i
::' 


i .' 


l , ',I 
; I"'. 
.
... ,i':: 
"'3 ; 'j 
 .. 


. .It 


.... ' 


Karta tYn1łowa 
dzieła Andrzeja 
Osiandra 


Fragment Regie- 
rungshandbuch 


27
		

/Licencje_021_08_030_0001.djvu

			Księżna Elżbieta 
Brunszwicka 
Ekslibris Biblio- 
teki Wallenro- 
diańskiej 


cza inny przedstawiciel tego rodu, nieszczęsny 
wielki mistrz Zakonu, Konrad Wallenrod z 
XIV wieku. 
Z tego pobieżnego przeglądu pism wynika, 
że składają się one z kilkoma wyjątkami na 
typowy księgozbiór, jaki zalecano w epoce 
reformacji szerokim kręgom wyznawcÓw reli- 
gii luterańskiej. Nie uformował się on zatem 
przypadkowo, aczkolwiek i przypadek odegrał 
pewną rolę w początkowej fazie powstania 
Srebrnej Biblioteki, jednak na pewno nie- 
wielką. Dzieła stanowiące srebrną kolekcję 
pozwalają wnioskować, że dość wcześnie 
gromadzenie pism podporządkowano zamy- 
słowi stworzenia wzorcowej biblioteki do- 
mowej przeznaczonej dla gorliwych wyznaw- 
ców religii luterańskiej. 
Książęca para naturalnie nie korzystała z 
pism zawartych w Srebrnej Bibliotece. Mieściły 
się one przecież w ciężkich, metalowych opra- 
wach o ostrych krawędziach oraz niebezpie- 
cznie wystających reliefach. Księżna i książę 


28 


mieli do swej dyspozycji duplikaty oprawione 
w deski obciągnięte brązową bądź białą skórą. 
Były one wygodniejsze w użyciu od swoich 
odpowiedników ze Srebrnej Biblioteki. Nie- 
które z nich miały jeszcze inne zalety zachęca- 
jące do korzystania właśnie z nich: Na przykład 
w zbiorach Kammerbibliothek znajdował się 
druk Nowego Testamentu (Wittenberg, H. Luff t, 
1545), którego kartę tytułową zdobiły trzy 
krótkie teksty rękopiśmienne naniesione przez 
bliskich sercu Albrechta wybitnych teologów: 
parokrotnie już przywoływanego Filipa Melan- 
chtona, dalej Reformatora Północy - Jana 
Bugenhagena, określanego przez władcę pru- 
skiego "Ukochanym Ojcem", oraz Pawła Cru- 
cigera, którego budujące pisma energicznie 
zalecał książę do księgozbiorów parafialnych 
Prus Książęcych. 
Nię- ulega wątpliwości, że Srebrna Biblioteka 
należała do tej grupy książęcych księgozbiorów 
epoki humanizmu oraz reformacji, stanowią- 
cych zdecydowaną większość, które przezna- 
czone były do podziwiania, a nie czytania. 
Miała ona przede wszystkim dodać blasku rezy- 
dencji książęcej w Królewcu, który niebezpod- 
stawnie w XVI-wiecznych źródłach określany 
był jako urbs elegantissima. 



 

: 


"t'. 
'f 



 

 
.' 
 
' l' . , 
.
: " I,j" _ : 
, wAtanÓDiA1)ttMMAt:N1S'MAtORtBUS
 
OJcrA;1iUKC"JlJ:LIQ.UTS' JuN"XITlmI..1orn:c 
Ll£Pu.sTiT1:RE. ,OI!ł(;ZSSO.I;JlCTOR oT . I . B 1[' 
, JliV1l£JU: JUTi;, Curi.(;TĄCRPATROłUS
 \ 
/ I'AU'S-TA r UAR!:,- MEI$'- '\ 
.. . I 
-I 


ł
		

/Licencje_021_08_031_0001.djvu

			Drnkarze dziel / 
ze Srebrnej Biblioteki 


, 
" 


Srebrna Biblioteka to nie tylko oprawy, ale 
także budzące ciekawość książki, które ona 
zawiera. W 20 woluminach (14 formatu in 
folio, 4 - in quarto i 2 - in octavo) mieści się 
27 druków i jeden rękopis. Pięć tomów zawiera 
po dwa druki,jeden natomiast - trzy. Wszyst- 
kie są papierowe, żaden nie został wykonany na 
pergaminie. Nie mają również innych cech cha- 
rakterystycznych dla druków luksusowych, 
jedynie brzegi każdego woluminu (zachowa- 
nego) są złocone i wytłaczane. Druki te są stan- 
dardoWYmi wytworami kilkunastu drukarń 
niemieckich i pruskiego Królewca. 
Najwięcej druków pochodzi z oficyny "Bi- 
beldrucker von Wittenberg", czyli Hansa 
Luff ta, który jako główny typograf Lutra 
zapewnił sobie pozycję jednego z trzech najbo- 
gatszych mieszkańców Wittenbergi (honora- 
riów Luter nie otrzymywał). Zamieszczenie 
pięciu jego druków wyjaśnia nie tylko wysoka 
ranga oficyny Luff ta ozdabiającego swoje druki 
godłem wzorowanym na sygnecie bazylejskiej 
oficyny "księcia typografów" Jana Frobena (co 
zdradza chyba w jakimś stopniu jego aspiracje), 
ale także osobiste kontakty wittenberskiego 
inlpresora z dworem królewieckim, szczególnie 
bliskie od 1546 roku, a zacieśnione jeszcze bar- 
dziej podczas pobytu Luff ta w stolicy Prus, w 
związku z uruchomieniem drukarni kierowanej 
przez medyka książęcego, ożenionego z jego 
córką. Kontakty te nie urwały się w chwili 
śmierci córki oraz upadku tłoczni Luff-ra w Kró- 
lewcu (1554), lecz były kontynuowane z pożyt- 
kiem dla książęcych zbiorów. 
Na drugim miejscu - z czterema pozycjami 
- jest Jan Daubmann. Dwa egzemplarze tło- 
czone były w Norymberdze - karta tytułowa 
jednego z nich ozdobiona jest ładnym drzewo- 
rytowym sygnetem przedstawiającym Dobrego 
Pasterza w kolistynl renesansowym wieńcu, 
dwa natomiast - w Królewcu, dokąd sprowa- 
dził go książę Albrecht .j gdzie rozwinął on 


'., 


4 
. 


..
: --:


.
.. ....,.. 
; "':'!
" -., . ': i
:irv ., 

r.' 

.,,.:, ;.
 ," :' , " . r 
' ,.


, ':- .t
.,,,, ,ii;":";:'" ",,, «c',"', 
,1
!1t.':/


 i;
;,;!

 '
<":;Itl
;': " 
{':' . r 

 <: !!;
 .;t

,';3ł!'
;'
-'i ",: .
. 
.>j,
 " 
r & I.<';.-< .
> ";'-'
'
;
 . 'J. - ' , } 

Ji:

 _

 
".""'"!__"," 
lf. :!'I!'r., 'Jł-:' -"q "'''''I!'\''''l?''''\41 I , 
'
4 :'
I!i 
,..
 

1'f;...;: 
. _ 

'J: .-"
 
j'_ '!!..
"'
' 
:}' 
,
 ('Ni ";"'
 1 "! ;:
':it:. 
 
- 
.;, :,_' .
-. --'1 - "iI," '. 
i"
" ,.o) 
.' "tlliI. '-.!"
 .-:y,"?:",t"'1 ,."'!'JI. ,(:' j" .", 
; ij 
ł:"l" ' '..-
: 1 1 . 

; ;,;,l f L' ,; ;.t ! ' 
j.: ..



;- - ! :t
J
 I ł: 1 . !', 'I .i
.... 
. J f/t' . .:...,....,. . ł ! , .
...:o....'," '-"",.. "" '....- J, 
'J 

.
. ,- - , f ł. .'¥ ft"
.J,tłr I .: a ," .,.... lo 
"',,;r, ." 
,', ",'r.r"?'.
;r
.,_ ,"I ,:\":.,, ,', '), 10, 
,..' ....-:

,-tnr-
 
y:;:1
 i": 

_.:'-;
;
'
;.7';"""'
ł
: ł: . i-'. ,-'. 
 fj
;,- ' I 
, 'i,.1 ,.. ¥ ': :1. ,J ".,..,
 ; ,,
';"" ,v;: {. 
o. . 
 .:

 " -. -'
O!. li'" 
 ,,', .;.. lift a . 

..
 
"'''''''1'?''''

r. 1.'.". 
.1 ::H:

 

i :, ';' 't.
J)" 

""r':_

' ri -','
 " f, W ','1 1 , . , . 
. L '!ło-1 .4.....J...._ 
 oł_....'

. ( 
., ,.

_. .,


 '"t. 

. ,. 
. 
. . 
'. -- ... j 
 . '- ,
 
' . :.
 ,'.., I 
,.... l.........-
 ::....cJ'
 "'..:
1ł

J,,.
".- ..', . 
" i.i1 :
 J " '...f,
'::. '_' " ""'r.:;;" 
.. ...J;łf,r .! 
;' t ;;:I: !,a-,.
. "':
1,-:....._ł . _ł= , U!!-.ł::' :'. ..1 ' , ; _ .
 
.1 - f ,c. :::J --'+. . -, .I'.
 '.', . 
'f
'.\f-;1,,
;;__.;'
 
.... 
ł " 
""i: --::
 ,,,' 
&''''t.'*II:.,
 J'
"""'; i! !ł;'';,'';: -';,' 
l: L :

,' '
:"
j 
 '; ;'" :' '
/
1- '_' : . 
;':-j,l'" 

:j;3';,.i
 
 
 '. , 
 ..Ji:-
':. A; 
.'., ,". ;-'.I.1-:-:!:.orr';"""; J,.,;j)J'

' I., 
,"';,;,,; - ',. _J!I .., 'if ,....;r- "" '1 
'. ",'
r3
, :? T. 
jj ,/'l . 
.-.__.... -
. 
,
:.....
)... 1.1"
" L.1f:\ 
,t .-,, '.-
1i ;;

i3:;' -. ..' I 
1P5 -. .
n:, t,' 
: ],3' 

 'I"....,; ." 
i; 
 




f/ ;i; :
. ' :'
 '.
 
'-ł;i'" ,c', 
'7. --..' p , 
r

( 
 I.
t '_
;
' ,.:. "".'
 
 .'-
 --: _
 
"'; . -, 
 fi.. -' , " I ' 

 ,,
, .J\ 
"
'
F ,;,'," ...' ,ti' 

' 
. 
,r,
:: .,tł;..>
'\"" :0-,-,;.,,.,.,,.,. 'J: ,,* w', '. 

"f.
 
;t 

)
.t'
 ;: :";.:
,:' 
t'v' . - <-4"" 
""
 ""'-":
' · I" . 
t',
I:- :l'

:,;i 
 ,' :": . 
 ' . 
 l f. , 
, ,_ .. . . ..... '& ';r 

 :1'; ł.\"'>
 .. "if' V '.. .... ,...: .'1.', "-' 
[..--, '::;) 
 '
'\" " i
 '
J ..; '. ,i. 
1:.5.: , 
 . ; ;
; 
[ , 
J,:::; 
: , -r--..., ;""
.,, 7}t"..... 
,::.t:,;

:' ::.'
'.::;,', r
('
 :
;
\"'
1 ,> 
"i.""
-....+.
'ł,'ro:
"'''';m'''
. . J" . 
:
;


,,
lf
;,\ ..

. 
. ..
.J",:, 

6
' .._-
,,' , · 
'!
'!:j

j
('<
---:


, .
,
 01;.'

 _{;: 

' 1,1 f':;-J. "¥ ;, 


 /';"Ii"'f',} 
I!t'-
: - 
I:-
L...i' 
 ' f 
'" "'-

-"f',,\'1J;... 
I .
 . . 
.,

: I 
, 
;;..
......;

.. _,o ,,'ł""";'J>'
:' .. .łJ.,
f1
 
r:i",.
tIJ" I""': ,'''t' .'
.'..e	
			

/Licencje_021_08_032_0001.djvu

			trwającą aż do śmierci intensywną działalność 
typograficzną, która zapewniła mu rangę naj- 
większego impresora królewieckiego XVI w. 
Pozostali typografowie, w większości już nie 
tej rangi co Luff t i Daubmann j nie pozostający 
w bliższych kontaktach z dworem królewiec- 
kim, są reprezentowani mniejszą liczbą dru- 
ków, najczęściej najbardziej charakterystycz- 
nych dla ich działalności typograficznej. I tak na 
przykład dwie pozycje drukarza lipskiego 
Jakuba Berwalda są książkami służącymi prak- 
tycznej pobożności, w których wydawaniu 
celował. Z frankfUrckiej drukarni Piotra Brau- 
bacha pochodzi dzieło Jana Brenza, faworyzo- 
wanego przez Braubacha spośród innych pisa- 
rzy reformacyjnych. Inny typograf z Frankfurtu 
nad *enem, będący w zasadzie pierwszym sta- 
łym I drukarzem w tym mieście, Krystian Ege- 
nolff wytłoczył Postyllę Brenza, który w jednym 
ze swoich tekstów nazywa Egenolffa przyjacie- 
lem. Działający w tej samej miejscowości Jakub 
Cyriacus wytłoczył Evangelische Histori Osiandra. 
Innymi typografami, których druki weszły 
do Srebrnej Biblioteki, są: Urban Kaubisch z 
Eisleben, Mikołaj Wolbrab z Lipska, Jan von 
Berg i Ulrich Neuber z Norymbergi, Jan 
Eichorn z Frankfurtu nad Odrą, Samuel Emmel 
ze Strassburga, Krystian Rhodinger z Jeny oraz 
Jan Krafft i Jerzy Rhaw z Wittenbergi. 


Sygnet drukami 
jana Daubmanna 


30 


Twórcy 
srebrnych opraw 


r 


Oprawy zdobiące 20 woluminów Srebrnej 
Biblioteki wykonane zostały przez złotników. 
Dopiero później na terenie Prus wykształciła się 
węższa specjalność, której przedstawiciele uży- 
wający jako surowca do swej twórczości srebra 
nazywani byli srebrnikami (Silberarbeiter). Wy- 
konawców dało się ustalić przede wszystkim na 
podstawie analizy samych opraw. 
Na kilku z nich widnieją - chociaż nie są to 
łatwo zauważalne szczegóły - sygnatury złot- 
ników. Na okładzinach dwóch opraw (tabl. 
VII1, VII/l) wytłoczona jest litera "K" wska- 
zująca na Hieronima Kosiera. Był on złotni- 
kiem królewieckim, którego działalność po- 
świadczona jest dla lat 155O-1565! Niestety nie 
znamy jego innych prac poza wykonanymi 
przez niego oprawami do Srebrnej Biblioteki 
- w sumie miał ich wykonać siedem. 
Litery "PH" w owalu odbite na oprawie 
(tabl. I13) odnoszą się do Pawła Hoffmanna. 
Prowadził on warsztat złotniczy w latach 
1538-1559 najpierw na Wyspie Knipawskiej, 
później na Starym Mieście. Nad Pregołę przy- 
był z Bazylei, podobnie jak jego brat Krystian, 
który od początku lat 40. prowadził roboty 
kamieniarskie na zamku królewieckim. Przypu- 
szcza się, że współpracował nad sporządzeniem 
pochwy miecza dla książęcego brata, Wilhelma 
Inflanckiego. Z innych jego prac złotniczych 
znana jest zawieszka korporacji armatorów. 
Przypisuje mu się jeszcze dwie oprawy. Na 
jednej z nich (tabl. II/2) umieszczony jest dość 
intrygujący piktogram przedstawiający tarczę z 
wyobrażonym na niej częstokołem, za którym 
stoi uzbrojony we włócznię człowiek. 
Jeszcze jeden wytłoczony znak autorski znaj- 
dujemy na oprawie (tabl. XVII/l i XVII/2) 
zdobiącej druk Osiandra. Jest to tarcza o prze- 
ciętym ukośnie polu z trzema gwiazdami. 
Znaku tego używali członkowie rodziny złotni- 
ków norymberskich o nazwisku Ritter. Z faktu, 
że oprawa ta nie mogła powstać później niż w 
latach 50. - ponieważ na mocy Porzqdku kościel- 


\ 


I 
, "
		

/Licencje_021_08_033_0001.djvu

			.
 




' 


r 


.
'i)(( 

,:Y . ,r,
 
" ..t. ." _ i, 
" "\., )", 
. ".:.--;" ..; .......,. .
.+; 


:

 


. 
. ł
' !.,'I.' 
---ł",'
 
"'l.
 
. 
',:", 


4 .b..' 

 \ . 
 v .:::-. 
 <

; 
\. - " .. 
\
. .-

' 


'( 
I....." 
.,
.... 
.--- 


\ 


nego Z 1558 roku osiandryzm został oficjalnie 
potępiony na terenie Księstwa Pruskiego - 
można wnioskować, iż jej autorem był Krzysz- 
tof Ritter Starszy. Na mistrza wyzwolony zos- 
tał w 1547 roku, z życiem zaś rozstał się po 1587 
roku. 
Autorstwo dwóch opraw zdradzają doku- 
menty archiwalne. W ich świetle wiemy, że 
twórcą oprawy zawierającej Biblię był złotnik, 
Korneliusz V orwend. Uprawnienia mistrzow- 
skie otrzymał w Norymberdze w 1543 roku. Do 
Królewca przybył w 1552 roku, by w trzy lata 
później opuścić gród nad Pregołą. O jego pra- 
cach z tego okresu, poza jedną srebrną oprawą, 
nie ma żadnych danych. 
Bogatsze są archiwalia odnośnie do Gerarda 
Lentza. Zawierają nie tylko umowę o sporzą- 
dzenie oprawy do Nowego Testamentu, ale przy- 
noszą także inne informacje, w sposób pełniej- 
szy rysujące jego sylwetkę. W latach 1550-1570 
przebywał w stolicy Prus Książęcych. Najpó- 
źniej w 1557 r. powierzono mu kierowanie 
mennicą, co spowodowało, że brał aktywny 
udział w polityce monetarnej Albrechta. Po 
kilku latach ustąpił ze stanowiska, by w 1570 r. 
opuścić księstwo z opinią defraudanta. Udał się 
do jednego z największych miast Prus Królew- 
skich - Elbląga. Z zarzutu sprzeniewierzenia 
państwowych pieniędzy uwolnił go kilka lat 
później książę Albrecht Fryderyk, przesyłając 
stosowny list do Rady Miejskiej Elbląga. 
Aktywność Lentza jako złotnika nie ograniczyła 
się tylko do jednej oprawy. W świetle źródeł 


. 


. "'TJ 


archiwalnych miał opatrzyć 18 książek ze zbio- 
rów książęcych w pozłacane, srebrne okucia 
oraz klamry. I co ważniejsze - wykonał 
jeszcze 5 innych opraw do Srebrnej Biblioteki. 
Jedną oprawę sporządził dla Srebrnej Biblio- 
teki złotnik o nieznanym nam nazwisku, po- 
chodzący z Miinden (Westfalia), gdzie Elżbieta 
Brunszwicka ukończyła rękopis, który ta opra- 
wa ozdabiała. · 
Autorstwo większości opraw ustalono na 
podstawie analizy dekoracji okładzin oraz 
grzbietów. Każdy ze złotników, obok wspól- 
nych, łączących właściwości ich stylu, prezen- 
tował dla siebie tylko charakterystyczne cechy, 
chociaż, co trzeba podkreślić, nie zawsze 
wystarczająco czytelnie. W tych ostatnich 
przypadkach istotną pomocą służy sposób, w 
jaki każdy z królewieckich złotników łączył 
elementy plastyczne oprawy z okładziną. I tak 
Kosler do tego celu używał śrub, z wyjątkiem 
jednej oprawy (VIII), natomiast inni złotnicy - 
nitów, z tym że Hoffmann mocował je od 
wewnętrznej strony drewnianej okładziny za 
pomocą mosiężnych nakrętek, natomiast Lentz 
czynił to prościej, rozpłaszczając ich końcówki. 
Tak więc oprawy wykonane zostały przez co 
najmniej sześciu złotników. Najwięcej dostar- 
czyli Kosler i Lentz, pierwszy z nich - siedem, 
drugi - sześć. Trzema oprawami może po- 
chwalić się Hoffmann. Po jednej oprawie 
wzbogacili Srebrną Bibliotekę V orwend i Ritter 
St. oraz dwaj nie znani z nazwiska złotnicy, 
z których jeden pochodził prawdopodobnie z 
Mlinden. Drugi natomiast niewykluczone, że 
był związany z Norymbergą jak V orwend 
i Ritter. Taką sugestię uwiarygodnia nie tyle 
fakt, że miasto to w XVI wieku było jednym z 
największych ośrodków złotnictwa w Europie, 
co łączące księcia z Norymbergą więzy pocho- 
dzenia. One powodowały, że władca pruski do 
końca życia zachował nie skrywany sentyment 
do stolicy Frankonii. Z miasta Wilibalda Pirck- 
heimera oraz Jana Regiomontana sprowadzał 
do lenna nie tylko humanistów oraz uczonych, 
ale także teologów i artystów. Z Norymbergi 
płynęły do Królewca wyroby ze szlachetnych 
kruszców i inne dzieła zakupywane przez osiad- 
łych tam książęcych agentów. 


Znak irrllenny 
Hieronima 
KosIera 


31
		

/Licencje_021_08_034_0001.djvu

			Nie wyjaśniona jest do końca rola w pow- 
staniu Srebrnej Biblioteki wykształconego w 
mieście Dt.irera złotnika, Jakuba Bincka, który 
przez kilkanaście lat działał w swojej profesji w 
stolicy Prus Książęcych. Niektórzy utrzymują, 
że nie ograniczyła się do medali (z konterfek- 
tami księcia oraz Anny Marii), które wykorzy- 
stał do wykonanej przez siebie oprawy Korne- 
liusz V orwend. Sugestie te są jednak słabo 
udokumentowane. 
Trzeba też wspomnieć Kaspra Hillego 
uprawiającego sztukę złotniczą w grodzie nad 
Pregołą przez kilkanaście lat. Kojarzony jest 
przede wszystkim ze srebrną pieczęcią Uniwer- 
sytetu, wykonaną z okazji jego erekcji. Ozda- 
biał jednak także "srebrną dekoracją" książki 
księ*hej Doroty i jej córki Anny Zofii. Jemu też 
przypisuje się autorstwo medalionów z portre- 
tami księcia Albrechta i Anny Marii, które 
wykorzystał Kosier. 


Srebrne oprawy 
Chronologia 
Dekoracja 


Najwcześniej wykonana została oprawa za- 
wierająca rękopis, bo ukończono ją w roku 
1545. W jakiej kolejności powstały następne 
oprawy, nie wiadomo, ponieważ można ustalić 
rok wykonania tylko kilku egzemplarzy. 
Na podstawie danych archiwalnych wia- 
domo, że w roku 1555 dostarczył oprawę na 
zamek Vorwend, zaś w 1562 roku jedną ze 
swych prac - Gerard Lentz (XIII). 
Na rok wykonania 1555 dwóch opraw - 
jednej Kosiera (IV), drugiej Lentza (XI) - 
wskazuje właśnie ta data, umieszczona na 
obcięciach bloku książek, jakie one zawierają. 
Figuruje ona jeszcze na górnej okładzinie 
oprawy Lentza; wygrawerowano ją na bazie 
lewego pilastra, na którym opiera się jednym 
końcem półkolisty tympanon (tabl. XI/2). Rok 
1555 widoczny jest również u dołu górnej okła- 
32 dziny autorstwa Pawła Hoffmanna (tabl. 1/1). 



Ił 


Data 1554 jest wygrawerowana na obu okła- 
dzinach oprawy (tabl. XX/l) anonimowego 
złotnika, u stóp wizerunków św. Mateusza i 
Szymona Piotra. 
Chronologii wykonania pozostałych 14 op- 
raw nie udało się określić tak dokładnie, lecz w 
mniejszym lub większym przybliżeniu, bowiem 
jedynym punktem oparcia są daty funkcjono- 
wania poszczególnych warsztatów złotników 
oraz data wydania druków, które Srebrna Bib- 
lioteka zawiera. 
Ogólnie ujmując można stwierdzić, że 
oprawy powstały między rokiem 1550 a 1562, 
z tym że najwięcej w połowie lat 50. Oprócz 
wspomnianych pięciu wolumiflów na ten okres 
można jeszcze odnieść kilka dalszych (np. III, 
VI). Wydaje się, że takie ułożenie opraw w 
czasie należy wiązać z nagłym zainteresowa- 
niem się księżnej Anny Marii srebrnymi opra- 
wami. Kilkuletnia adaptacja do nowych wa- 
runków nieporównywalnie bardziej luksus- 
owych i komfortowych niż na rodzinnym 
zamku wyzwoliła z trudem skrywaną przez nią 
namiętność do zbytku. Nie znajdowała ona 
wtedy jeszcze zdecydowanego sprzeciwu ze 
strony małżonka. Dała mu przecież oczekiwa- 
nego dziedzica. Później, gdy stosunki pary ksią- 
żęcej straciły swoje pierwotne ciepło, a zadłu- 
żenie kasy książęcej rosło w szybkim tempie, 
kolejne srebrne okładziny zamawiane były od 
przypadku do przypadku. 
Każda z pozycji Srebrnej Biblioteki jest opra- 
wiona w deski dębowe grubości około 4 mm. 
Sposób, w jaki one zostały połączone z blokiem 
książki, wskazuje na to, że uczynił to najwybit- 
niejszy introligator XVI-wiecznego Królewca, 
pozostający przez ponad 30 lat na usługach 
dworu królewieckiego, Kaspar Angler. W 
miejsce skóry, którą zwykle pokrywano deskę, 
nałożone są cienkie srebrne blachy o grubości 
1-3 mm. Blacha pokrywa nie tylko okła
ziny, 
górną i dolną, ale także połączony z nim za 
pomocą zawiasów zawsze wypukły grzbiet. 
Aby blacha nie zsuwała się z drewnianej 
okładki, była do niej przytwierdzona na kra- 
wędziach okładzin nitami albo gwoździami. 
Oprócz blach do desek mocowano także pla- 
kiety. Do tego celu stosowano (najczęściej) 


\ 


'\
		

/Licencje_021_08_035_0001.djvu

			-- 


---
--- 
-- 


Att' " 
. ..,
.t.
.. 


\ 






,. 
.. " I'" 



. 
.c. 


.;:.. 


'. ' , ' . .', '
':';ł 
, 
:Io
,' 
"., 
o.: ...u,' 
o 
 
. ..
, 
. .
P";-,,, - 
 .";-- 
.....
,<'; 


..

 ,- 
'''!
'''łI 


'\ 


- '. r 
."CI
F
.... _ 

k; 
,
. .':...
-" 


'
 
...,"
 
'
ł:, 
 \."" 


!T 
,
 


t-. '. 


;
 . 


_.... 
r 

 


/I, 


... 


,l 


....:::' 
,
 


"
,:I 
\, 


.. 


, 
, 


,.. 



" 


!.\ 


",: 


.
 


...
 


,.r.ł; 
}!". 


'...', ":.'
 
-

 . 


O" 


'. 


'P' 


\:, 


\. ,"' 
 

, 
ot. "....... ;'..-i. 
., - ... I
, .:ł.,.'! i 
..... 


"; :-":t 

 . 
, ."_t:r: ....... 
......,.,;.
... - 
.-;

 

.., 

 



 



t -""", "";" 
- -# ..... 
t ...
::;: _. .... / ... 
:..,.
- . .
..... .." 
. .t.:'::, !:Fr. ł;. 


. .' 
,,:,::

ł4
;:
.

/i .
" , . 


r
 .......
- Al{ , 
, 
..
. 
\.. 1 .1' 
l 
"'1 t;: " 
,
 " 
f 



 



 


\1) 


J 


. 'I' 
 


,. 


Ił, 


. 
.> 



 



 


r ,. 


.
'
r 


,.,; 


'. 


" .M 


" 


\ l' 


,
 


,', 


I . 
r' : 
"dIi 
.' ,
J. 
i\ '.:' 
I ,1f' ' 


" 


---, 


.... 


.j 


.,! 


Tf 


_'''
-o 


Oj, \. 


'
.., '. 
,', ,01;" 


), 


1'''" 


l 
: ;1'. i.

- ;' :::- 


:, 
{\.
. 


:,. 


'\ 



 
.

:: . 
. ',-, 
.'. .... 
".' 
,o 
;,

t ..: ;--,
 
. 
tl;"'-.t '.' " 

 :f.\\ \ \, . 
\\
\. '1\',\\1,,,,;, 
.... . 'j'f'::.. 


-:;.,. 


-
 


., ' 


,,
.
- . 


,;': 


'1'
';.;:f '." 


} 


) 


'.' 


, 
,,1, ' . 


" 


...., ","Jr" 


-"'..
' 
.- 


I, 
'I': 



 
.,. 


,.- 
-' -.: 
, 



 



 ,. I r; 


0) ... 


i'O 


"'< 


",. 
e\' 


.'. 


....-- 


, 
... 


-'. . 
".;-
- ... 


;. 


. , 


, , 


-1 
. 


'j 


lo ". 
 


,.,... 


iJ. 
I 
, 


.. ',", ..

... 



 

 


, J. 


;(tj.. 
........ 
 



r 


.....:- .- 
.r
; 


. . 
i" 
.
 I" 
" . tY" ,"f ,.(1 



 


:....ł....... 


,"'. 


. [..l1 
. :
: 
 


l, , . 


. . 
"
 


.; 
,I. 



i. 


ł. .
... 



ł 


,..) 
. ' 


'" 
.' ! 



 
"" . 
,)' 


...- . ........, 

).'-\
,
\.:.: -, " 


....... . 


-
r' .
. 


;..' 


.Ił 


" 
 ' 



 
.. , 
;\10: 
. ,
 
. \ )4' 


'. 


.. 


. .'
 i> 
.w 



;:': . 



">:'" 


.1... .. 


.- 


',' 


I 
,. 
,,. 
l 


1 


-r, 


\
,.,. 
.- ..
.

':) . 


" 


.IJ. '. 
'
':" 


--.. 


L. 


", 


':
it! 
l'
 
 

 I'" 



k 


'

:- 


Ą! 


'Ił': :\ 


,j". 
I 1 
I 


, . 
...... :: 


Ulistniona maska 
fauna 
Faun z podniesio- 
nymi rękoma 


Maska lwa 
Popiersie kobiety 
ze skrzyżowa- 
nymi rękoma 


J " 


33
		

/Licencje_021_08_036_0001.djvu

			Uchwyt klamry 
w formie 
kariatydy 


. ' 


1 


.-p:;; . 


, LI' 


.
'.-l
 
,. 


'" ";.ę." 
"t.
'l 


.' ,"
'
':i":, 


I' " -:.. 

 
 
-ł:;:.. i' 
,,:'".
 : 

 
. '..
 ",' , -.. 


. I.' ", : 
-'o .... 
i . . 


" , ". .
.
 .. i. 
.".... 


""1\: ł , 
\:.. . 
\ " 
. f' 
i' l I ," 
ł 
,: .,' 
,"' . , 
,,;: 
:1 ł
 .
..; 


\
 


, " 
 
,i 'f 


,;..- . 
'.'
 
',. 
-.... -- 


.. 


,', 
, , 

. . 


-.. .-' 
 


, .- 


, 
.." 


" 
. ,": 
 
 
, \. l. 
'" 
. " 
, 


... 


,"" 


- 
:. I'" - _" : 



 a
o. 


'l 
," 


ł. 



'" 


'. . 
L " 
'" :i } 
" 
 ' 

 I .. 
- ........ 
., 
 t. 


.' 


'.i
 .: 


.- 
......-, . 
.. 
 ,l It' . 
.'. 


, "" \ '" 'J
 
(. l \"'. ".1 . "i\\' i

.' ,:' . 
I 1\ \\

I . 
," 


""::;..";'..-- 


;.
 ł 


: 
 P", 


34 


.. '" 
I ..." 


.JII
 " ' -. 


'-- 
... -.- 


" 


.. 
, .1 
, it .
; ..'. 
 
, 


" ) 
,;/ t 
I. 


- . - "
I'" 


. , 


:7"
 ,3 


10 .
 
-,
 


{.; 


.:.! . 


1 
\ 


.j 
_ ""':'/:J
 . 



 . '';:. 


1. _'--:!!'" 
. . 


.
 .
 . . 'Hi
" \
 
_...., ...'
' .,' 


; 'f', 


, ' 
11 ;' 


,
 ,,' 


. ;.'). 


śruby oraz nity. Łączono je także za pomocą 
lutowania. Plakiety umieszczano w centrum 
lustra okładziny albo w narożach. Mają one 
kształt koła, trapezu, kwadratu, prostokąta, w 
jednym wypadku węgielnicy. Plakiety cen- 
tralne ozdobione są reliefem przechodzącym od 
form płaskich aż do postaci prawie pełnej 
rzeźby (tabl. XIV/2 i XIV/3). Nie tak efek- 
townie prezentują się mniejsze rozmiarami pla- 
kietki narożne. Ich relief jest mniej plastyczny, 
znacznie powierzchowniej opracowany niż na 
plakietach centralnych. 
Ważnym elementem każdego woluminu 
były także dwie klamry składające się z uch- 
wytu oraz zapinki. Uchwyt mocowany był za 
pomocą żelaznych nitów do dolnej okładziny, 
zaś zapinka w ten sam sposób do górnej. Ich 
nasady, z których większość zachowała się, 
mają formę cienkich srebrnych płytek ozdobio- 
nych reliefem przedstawiającym najczęściej 
maski faunów, fauna z podniesionymi rękoma, 
lwie maski, a także kobiece popiersie na rol- 
werkowym kartuszu. Z uchwytów wykona- 
nych z lanego srebra zachowały się niestety 
dwa egzemplarze, po jednym przy dwóch 
woluminach przypisywanych Koslerowi. Oba 
są bardzo podobne. Przedstawiają postać nagiej 
kobiety bez ramion, której ciało od pasa w dół 
przekształca się w formę £1oralną. 
Oprócz srebra do opraw użyto jeszcze trzech 
rodzajów metali: żelaza - z niego sporządzony 
jest rdzeń w zawiasach, mosiądzu do wspomnia- 
nych nitów i gwoździ oraz złota, którym po- 
kryte były wypukłe elementy dekoracji - na 
zachowanych oprawach jest ono prawie całko- 
wicie starte. Wystrój dwóch okładzin wzboga- 
cony jest emalią, innej zaś nałożoną polichromią. 
Najbogatsza pod względem kolorystycznym jest 
oprawa wykonana przez Kosiera (tabl. X/1 i 
X/2). Na tle sczerniałego srebra na obu okładzi- 
nach wyraźnie odcina się polichromowany me- 
dalion. Na górnej przedstawia on popiersie księ- 
cia na ciemnozielonym tle, na dolnej zaś również 
na ciemnozielonym tle popiersie księżnej Anny 
Marii z twarzą oraz rękoma w kolorze cielistym, 
z brązowymi włosami ujętymi w złotą siatkę. Na 
głowie ma czarny beret, czarny jest również 
okrywający ją płaszcz. 


j
		

/Licencje_021_08_037_0001.djvu

			Srebrny kruszec w rękach nie pozbawionych 
talentu rzemieślników umożliwiał osiągnięcie, 
budzących uznanie, efektów artystycznych, ale 
też użyty do zdobiel1ia książek miał swoje 
wady. Woluminy oprawione w drewniane 
okładziny z nałożonymi na nie srebrnymi bla- 
chami były stosunkowo ciężkie. Sama oprawa 
tomu (I), który kiedyś zawierał dwa druki 
Brenza, waży 2,275 kg. 
Ciężar pozostałych opraw razem z drukami, 
przechowywanych w Bibliotece Uniwersytec- 
kiej w Toruniu, waha się w formacie in folio od 
3,32 (V) do 5,37 kg (VIII). Z dwóch zaś zacho- 
wanych woluminów w formacie in, quarto 
jeden (XIII) waży 2,14 kg, drugi (XIV) nieco 
więcej - 2,24 kg. 
Dekorację opraw, to jest przede wszystkim 
okładzin, ale także grzbietów, wykonano w 
kilku technikach złotniczych. I tak wszystkie 
reliefowe elementy figuralne oraz ornamen- 
talne i profIlowane listwy odlewano. Z upodo- 
baniem grawerowano; tylko do dekoragi jednej 
oprawy nie użyto rylca. Znacznie rzadziej 
pożądaną formę wykuwano (na zimno) w 
srebrnej blasze młotkami. Tej ostatniej techniki 
określanej jako repusowanie lub trybowanie na 
większą skalę użyto jedynie do dekoracji 
oprawy (tabl. XVIII/l i XVIIII2) okrywającej 
Pismo Święte. W niewielkim zakresie wykorzy- 
stano mniej popularny sposób zdobienia polega- 
jący na rytowaniu w kruszcu określonego 
rysunku i wypełnianiu pozostawionego przez 
rylec śladu pastą z siarczków srebra, miedzi i 
ołowiu. Tą techniką, nazywaną niello, posłużył 
się przede wszystkim Gerard Lentz do upięk- 
szenia medalionu ząjmującego centralne miejsce 
na wykonanej przez niego oprawie ( tabl. 
XIII/l ). 
Dekoracja tylko jednej oprawy okrywającej 
dzieło Osiandra wykonana została za pomocą 
rzadko stosowanej w złotnictwie techniki tra- 
wienia. Posłużył się nią mistrz z Norymbergi, 
KrzysztofRitter St., osiągając zresztą - jak się 
ocenia - wyróżniające ją efekty artystyczne. 
Okładziny stanowiące podstawową cZęść 
oprawy zdobione są najczęściej według nastę- 
pującego schematu kompozycyjnego: plakieta 
(zwykle okrągła, rzadziej prostokątna i rombo- 


idalna) o wypukłym profIlu, umieszczona poś- 
rodku zwierciadła oprawy, wypełnionego gra- 
werowaną dekoracją; na kilku oprawach była 
ona uszczuplona o narożniki, w których umiejs- 
cowiono plakiety (np. tabl. XI/l). 
Popularny wśród wykonawców srebrnych 
opraw był także wzór, zgodnie z którym okła- 
dzina dzieliła się na pięć pól. Jedno z nich - 
położone centralnie - tworzyła prostokątna 
plakieta ujęta w profIlowane listwy, cztery 
pozostałe to trapezy wyznaczone z połączenia 
kątów plakiety z narożnikami okładziny (np. 
tabl. IV /1). 
Na trzeci schemat składa się duża prosto- 
kątna rama z plakietą oraz grawerunkiem w 
środku. Bordiury zaś zdobione są rytą dekoracją 
oraz narożnymi plakietami (np. tabl. II/l). 
Płaszczyzny okładzin, jak również nałożo- 
nych na nie plakiet, zdobione były kompozy- 
gami figuralnymi oraz ornamentem. Kompo- 
zycje figuralne są najczęściej scenami zaczerp- 
niętymi z Pisma Świętego. Do starszej części 
Biblii sięgano chętnie, bo aż trzykrotnie, po 
motywy: Stworzenie Ewy (np. tabl. XVIII/l), 
Grzech Pierworodny (np. tabl. 1III2), Wygna- 
nie z Raju (np. tabl. VIII/4). Atrakcyjne dla 
złotników były również wątki z prorokami, 
trzykrotnie znajdujemy Mojżesza w, scenach: 
Przekazanie Tablic Bziesięciorga Przykazań 
(tabl. VIII/l), Wywyższenie Węża Miedzia- 
nego (np. tabl. VIII/3) i w przedstawieniu z 
drzewem w mieście Nora, gdzie otrzymał od 
Jahwe moc czynienia cudów. Dwukrotnie 
wygrawerowano postać Abrahama w scenie 
Ofiarowania Izaaka (tabl. III2, III/4) oraz tyleż 
razy Sen Jakuba (tabl. III2, 1III4). Na jednej z 
opraw - wykonanej przez Pawła Hoffmanna 
(tabl. III/l) - zilustrowano starotestamentową 
scenę zbrodni Kaina. 
Ze zrozumiałych powodów w ikonografii 
srebrnych opraw spotyka się wiele scen 
opartych na wątkach z Nowego Testamentu, 
stanowiącego podstawowe źródło wiary ewan- 
gelickiej, której wyznawcami byli fundatorzy 
Srebrnej Biblioteki. Ulubionymi postaciami 
naszych złotników byli ewangeliści, najlepiej 
pod względem artystycznym prezentują się ich 
wygrawerowane sylwetki z dolnej okładziny 


35
		

/Licencje_021_08_038_0001.djvu

			(tabl. I/3) oprawy autorstwa Pawła Hoff- 
manna. Przedstawieni zostali z książkami w 
rękach na tle renesansowej architektury. Przy 
każdym z nich widnieje stosowny atrybut: przy 
Janie - orzeł, Łukaszu - byk, Marku -lew 
i Mateuszu - anioł. Wielokrotnie występuje 
autor spisanej przez nich "dobrej nowiny" - 
Jezus. Widzimy go jako Chrystusa Zmar- 
twychwstałego (tabl. I/ 4), Chrystusa Ukrzy- 
żowanego (tabl. III/S), pod postacią Baranka 
Bożego (tabl. VIII 1 ) i w wielu innych scenach. 
Naturalnie nie mogło zabraknąć apostołów, 
aczkolwiek występują rzadko. Wspólnie jedy- 
nie w imponującej rozmachem, chociaż arty- 
stycznie nie najwyższego lotu, panoramicznej 
scenie Rozesłania, zajmującej prawie całą górną 
okładzinę oprawy wykonanej w warsztacie 
Hoffmanna. Ich pojedyncze sylwetki, nie 
wszystkich zresztą, zdobią obie okładziny 
oprawy, której wykonawcy nie znamy. Ujęci są 
w łukowate kwatery - po sześć po obu okła- 
dzinach - u dołu wyryte są ich imiona (tab. 
XXI 1 - XX/7). Ważne miejsce w programie 
ikonograficznym omawianych opraw zajmują 
personifikacje cnót, zwłaszcza dwóch spośród 
czterech nazywanych kardynalnymi: Spra- 
wiedliwości oraz Męstwa. Każda dwukrotnie 
występuje na plakietach centralnych opraw 
wykonanych przez całą trójkę królewieckich 
złotników (tabl. VIII 1 , V 13, XV 13). Kosler w 
centrum jednej z okładzin umieścił przedsta- 
wienie cnoty Cierpliwości (tabl. V /2). Wid- 
nieje ona także na plakietach narożnych, 
podobnie jak personifikacje Sprawiedliwości 
i Męstwa. Naroża okładzin zdobią wyobrażenia 
jeszcze innych cnót określanych jako teologi- 
czne, a więc Wiary, Nadziei i Miłości 
(tabl. II/2, II/1, III/3 i III/4). 
Ta stosunkowo mocna ekspozycja wątku 
etycznego w ikonografii srebrnych opraw jest 
efektem tego, iż w nauce protestanckiej punkt 
ciężkości przesunięty został z zagadnień dogma- 
tycznych na pragmatyczne, a szczególnie właś- 
nie etyczne. Takie podejście było szczególnie 
bliskie, o czym już wzmiankowano, fundatorom 
Biblioteki, a zwłaszcza księciu Albrechtowi. 
Uwagę przykuwają także wyobrażenia 
36 przedstawiające na dużych, centralnych plakie- 


tach Melpomenę, Euterpe i Erato, co jest 
swoistym potwierdzeniem słuszności opinii kró- 
lewieckiego panegirysty, wspomnianego już 
Szymona Dacha, który z okazji jubileuszu stule- 
cia założenia Albertyny pisał, że książę Al- 
brecht sprowadził nad Pregołę Apollina i jego 
muzy. 
Frapująco wyglądają centralne plakiety z 
okładzin oprawy Lentza, przedstawiające ryce- 
rza na koniu tnącego mieczem pień drzewa 
(tabl. XIV /2) oraz przypuszczalnie legendar- 
nego Rzymianina Marka Curtiusa skaczącego 
na koniu w przepaść (tabl. XIV 13) dla ocalenia 
mIasta. 
Z innych przedstawień świeckich zwróćmy 
uwagę na wizerunki księcia. Szczególnie oka- 
załe są dwa, bardzo do siebie podobne, ale nie 
identyczne, z centralnych medalionów opraw 
(tabl. VI/l i X/l) wykonanych przez Kosiera. 
Przedstawiony jest na nich, podobnie jak na 
wielu innych zachowanych konterfektach, w 
zbroi z odsłoniętą głową. Hieratyczne ujęcie 
portretu ma podkreślić rangę i pozycję księcia 
oraz jego rodu; jak już wspomniano, sprawa 
zachowania władzy w Prusach dla Hohenzol- 
lernów była jednym z ważniejszych wątków w 
całokształcie jego polityki. 
Uwagę zwraca fakt, że obok wizerunku 
księżnej Anny Marii na oprawach Srebrnej Bib- 
lioteki występuje jeszcze tylko jeden świecki 
portret przedstawiający Marcina Lutra; jest to 
skromne popiersie wygrawerowane w bordiu- 
rze jednej z opraw Hoffmanna (tabl. III/4). 
Budzi to pewne zdziwienie, ponieważ trzecią 
część Srebrnej Biblioteki tworzą jego pisma, 
nierzadko też podobiznę Wielkiego Refor- 
matora wydaczano na skórzanych oprawach 
książek z Kammerbibliothek i z Biblioteki 
Zamkowej. 
Na niektórych okładzinach obficie grawe- 
rowanych znajdują się wyobrażenia o znaczeniu 
symbolicznym, np. grób, małpa i jeleń 
(tabl. VIII/l) - będące symbolami śmierci - 
albo płonące domy, tonący statek ( tabl. 
XVIII/l) - oznaczające nieszczęście. 
Godnymi zauważenia elementami dekora- 
cyjnymi srebnrych opraw są główki aniołków. 
Szczególnie efektownie przedstawiają się te z
		

/Licencje_021_08_039_0001.djvu

			,t 
'\o ", 


\\ 
\ 
"0 


-
"""'- 


,. 


\ 
" \ 

 
'-, 


q. \,11.., 


.( 
;\, 
-

.." . 


, '\ 


\
 


I 
.j 
1:' ,. 
'f\ 


" . 


.. 


........ 


l 


ł. '. 


'I' . ': 
" 
" 
 ł l. 

l' ' 


..,: ..",-,
 :. 
 


3' 


) 


/. 


'. 
,. 


<'- , 



 


.. 


", 


'\. " 
'\\, 



 
: 


..
 ł 


" 


s' 


- , 


l 


"t' \ 
' , , 
,r': 
\ 

.

 '\ 
\1 .. 
;, " ' 
':!, \ '_l; 


( 


,"- 




. 


" 


." 
I 


'
 


:
' 
; 


;
. 
't 
, ;1 '\ I 
" 
I' 'I, 


I,'" 


'/- 


, , 
, 


.
 . 


\ .', I 
j f
 ił 
,I I 
d. i 


-.,J-l_ 


:;.?.... 


I 


i 
ł 
 " 


,.:" 
 ".."- 


 . :!;;;' tlił. 
"t "" f ;' '_1 


1'i...""_,, I 
\", 
., '\.'" 


'! 


G. 


Ar" 


1.;,' . 


,I 


",
" 
i, 
p,,
,jotii-' 
\ ,
 . ,/ " 



 


..: 


,

 
ii
;te :. 
.' 



;, 
 . 


,
 


.' 


,", 


'- 



 ,.......:- 


, ':f
i 


'''. 


" 
,; 


, >, 
.

 
.  


, , 


, \ 


Głowa putta na 
rolwerkowym 
kartuszu 
Popiersie aniołka 
z koszem kwia- 
tów na głowie 


Lwia głowa na 
rolwerkowym 
kartuszu 
Antropomodl- 
czńa maska lwa 


,"" 


..\. 
, 


. 

-. 


I 


37
		

/Licencje_021_08_040_0001.djvu

			Scena 
Nawiedzenia 


zaginionej oprawy V orwenda. Wystają one 
mocno z tła płaszczyzny grzbietu, tworząc 
formę półplastyczną. Interesująco prezentują się 
także na plakietach narożnych zachowanej 
oprawy (tabl. X/l i X/2) Koslera(?). Ich twarze 
mają charakterystyczne rysy - nabrzmiałe 
powieki, szeroki nos i mięsiste usta. Jedną głowę 
zdobią skrzydła wyrastające w miejscu uszu 
oraz stojący na niej kosz z owocami. 
Jeszcze chętniej ozdabiano naroża okładzin 
plakietami z maskami lwich głów. Ich fizjono- 
mie na oprawach Lentza (tabl. XI/l) mają reali- 
styczne rysy, natomiast na oprawie Kosiera 
(tabl. V/l) poddane są daleko idącej antropo- 
morfizacji. 
Kosier, nie mieszczący się wyraźnie w grani- 
cach wyznaczonych przez zmysł umiaru, deko- 
racje srebrnych opraw wzbogacił kwiatami 
akantu, które w postaci rozetek, składających 
się od trzech do pięciu mocno stylizowanych 
listków, umieścił na listwach kilku opraw. 
Znacznie bogatszy element florystyczny w 
dekoracji srebrnych opraw wykonany został 
bezpośrednio na płaszczyznach okładzin rylcem. 
Chodzi o ornament maureskowy, obecny na 
wszystkich oprawach, z wyjątkiem jednej. Na 
niektórych jest dominującym elementem deko- 
racji. Dotyczy to zwłaszcza kilku dzieł Kosiera 
(tab. IV /1), Lentza (tabl. XIII/l). Ornament 


maureskowy tworzy najczęściej szeroka taśma 
splatająca się w różne figury geometryczne 
oparte na kole oraz owalu. W jej tle widoczna 
jest wić roślinna z delikatnymi i drobnymi list- 
kami. Na niektórych oprawach taśma przecho- 
dzi we floralną wić, tworząc z nią organiczną 
całość. Ornament ten jest ułożony symetry- 
cznie, bądź do symetrycznego podobny, wzdłuż 
obu osi okładziny. 
Maureskami są zdobione także grzbiety pra- 
wie wszystkich opraw Srebrnej Biblioteki. Nie 
dotyczy to zwięzów, zazwyczaj gładkich, poz- 
bawionych dekoracji. Wyjątek stanowią zwię- 
zy z kilku opraw wykonanych przez V orwenda 
(tabl. XVIII/1), Hoffmanna (tabl. II/l). Ozdo- 
bione są one ornamentem arabeskowym w 
formie wici roślinnej z wplecionymi w nią fan- 
tastycznymi stworami, jak syreny i smoki. 
Ornament arabeskowy występuje także na 
niektórych okładzinach, ale w szczątkowej 
postaci, jako np. dekoracja węgielnic z oprawy 
Rittera albo klamry z jednej z opraw Lentza. 
Oprócz WYffiienionych elementów składają- 
cych się na dekorację opraw, wspomnieć 
wypada jeszcze o tym, że na kilku egzempla- 
rzach spotyka się inskrypcje - zawsze w 
języku niemieckim - określające daną osobę 
lub przedstawienie; napisy odnoszące się do scen 
biblijnych identyfikują księgę i numer rozdziału. 
Niekiedy jest to tekst rymowany, jak ten z op- 
rawy Vorwenda. Z czterech wyrytych na obu 
okładzinach strof, jedna brzmi następująco: 
Gott schuJJ zum ersten Himell und Erde 
Zuletzt mach t er den Menschen werde 
Nach seinem Bildniss Her und Rein 
Setzt Ihn auJJ Erd zum Heren ein 
Dekoracje opraw, które wyżej w szkicowy 
sposób przedstawiono, noszą wyraźne cechy 
zapożyczeń i wpływów niemieckiej, nider- 
landzkiej, a także włoskiej grafiki oraz plastyki. 
Szczególnie inspirująca dla twórców srebr- 
nych opraw była renesansowa grafika. Nie byli 
w tym odosobnieni. Równie chętnie wzorowali 
się na niej złotnicy całej XVI-wiecznej Europy, 
a także - o czym warto wspomnieć - ilu- 
minatorzy znajdujący jeszcze zamówienia u 
zamożnych zwolenników tradycyjnej, rękopiś- 
miennej książki. Tak więc autorzy królewiec-
		

/Licencje_021_08_041_0001.djvu

			kich opraw, w sposób właściwy przedstawicie- 
l0ł:ł ich rzemiosła, wykorzystywali w swojej 
dzIałalności popularną i dostępną im grafikę. 
Najchętniej korzystali z tej, która nie wyma- 
gała żadnych poszukiwań, a była w zasięgu 
ręki. Najlepiej tę praktykę dokumentuje ak- 
tywność Hieronima Kosiera. Wygrawerowane 
na jednej z jego opraw (tabl. VII2 i VII3) sceny: 
Nawiedzenie i Adoracja Pasterzy, zostały zapo- 
życzone z drzeworytów z Domowej postylli 
(Wittenberg, 1553) Lutra, którą ta oprawa 
zawiera, a także drzeworytu z Postylli dziecięcej 
(Wittenberg, 1550) Veita Dietricha, znajdującej 
się w innym z woluminów Srebrnej Biblioteki. 
Scena zaś Zwiastowania z tej samej oprawy 
jest adaptacją grafiki pochodzącej z cieszącej się 
dużą popularnością w XVI wieku Postylli Anto- 
niego Korwina (miała ona w tamtym stuleciu 
19 wydań). Kosler nie miał kłopotów z dotar- 
ciem do niej, ponieważ egzemplarz jej wydania 
z 1539 roku znajdował się w Kammerbibliothek 
księcia Albrechta (dzisiaj ten okazały foliał 
oprawiony przez nadwornego introligatora jest 
przechowywany w zbiorach Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu). Trafił on na zamek 
królewiecki nie tylko dzięki popularności 
Postylli, ale także, jak należy przypuszczać, kon- 
taktom jej autora z władcą pruskim. Książę 
korespondował z nim przez wiele lat. Jałowe 
były jego starania o sprowadzenie Korwina do 
Królewca. Skutecznie natomiast interweniował 
w sprawie uwolnienia Korwina z więzienia, do 
którego wtrącił go brat księżnej Anny Marii, 
znany nam adresat Regierungshandbuch - Eryk II, 
władca księstwa Gottingen-Calenberg. 
Również bardzo bogate dekoracje figuralne 
innej oprawy Kosiera, okrywającej dwa pisma 
Lutra (Auslegung der Episteln und Evangelien dureh 
gantze jar, Leipzig 1544; Kirchen Postille , Witten- 
berg 1553) wzorowane są na drzeworytach 
zawartych w drukach Srebrnej Biblioteki bądź 
w książkach znajdujących się w dwóch innych 
księgozbiorach księcia. 
Jej górna okładzina (tabl. VIII/l) w zasadzie 
akuratnie powiela przedstawienia z karty ty tu- 
,łowej pierwszego z wymienionych druków, z 
pominięciem jednej sceny i drobnymi zmianami 
w innych. Wybór przez Kosiera wzorcowej 


grafiki był trafny. Jej autor bowiem inspiro- 
wany był przez wybitnego artystę z Wittenbe- 
rgi, Łukasza Cranacha Starszego, który nota- 
bene w kontaktach z księciem Albrechtem 
występował nie tylko jako mistrz pędzla i rylca, 
ale także księgarz; dostarczył w latach 20. XVI 
w. do Królewca kilkaset postyll i modlitewni- 
ków do bibliotek pastorskich Prus Książęcych. 
Na dolnej okładzinie (tabl. VIII/4) tej samej 
oprawy odwołał się Kosler do innych dzieł gra- 


Scena Adoracji 
Pasterzy 
Scena 
Zwiastowania
		

/Licencje_021_08_042_0001.djvu

			Ekslibris Nowej 
Biblioteki księcia 
Albrechta 


40 


ficznych, m.in. autorstwa jednego z najwybit- 
niejszych artystów epoki renesansu, Albrechta 
Diirera. Scena Wygnania z Raju nosi wyraźnie 
cechy jednego z drzeworytów z jego Małej Pasji, 
która zriajdowała się w Bibliotece Zamkowej 
księcia Albrechta razem z wirtuozowskimi 
sztychami Wielkiej Pasji, Apokalipsy w obrazach, 
Życia Marii oraz innych Diirerowskich arcy- 
dzieł; warto wspomnieć, że przez przeszło 20 
lat malarzem nadwornym w Królewcu był 
uczeń autora Melancholii, Crispin Herranth. 
Do dorobku Diirera sięgnął również autor 
romboidalnej plakiety z wysokim reliefem 
przedstawiającym Zmartwychwstanie (tabl. 
1/4), aczkolwiek kompozycja ta zdradza także 
wpływy znakomitego rylca, Westfalczyka, 
Henryka Aldegrewera. Chętnie posługiwano 
się pracami Hansa Sebalda Behama. Ewange- 
liści i apostołowie z oprawy zawierającej 
komentarz Lutra do Listów i Ewangelii są wzo- 
rowani na jego serii rycin. W porównaniu z 
pierwowzorem nie mają skrzydeł i aureol. 
Sięgano po wzorce nie tylko do grafiki o 
tematyce religijnej, ale także świeckiej. Przy- 
kładem na to są oprawy z wygrawerowanym 


herbem władcy pruskiego (tabl. VIII/2). Jest on 
powtórzeniem herbu, który występuje na jed- 
nym z dziewięciu wariantów ekslibrisu Biblio- 
teki Zamkowej (Nova Bibliotheca), tłoczonym 
przez oficynę królewieckiego typografa, Jana 
Daubmanna. Składa się on z tarczy ozdobionej 
obfitymi labrami. Nad nią, dotykając jej górnej 
krawędzi, umieszczone są trzy ukoronowane 
hełmy - z lewego (Pomorze) wystaje pęk 
pawich piór, nad środkowym (Prusy) widnieje 
pruski orzeł z inicjałem "S", z prawego zaś 
hełmu (Brandenburgia) wyrasta czarne, orle 
skrzydło. Tarcza podzielona jest na dziewięć 
pól przedstawiających herby: Brandenburgii, 
Pomorza, Szczecina, Kaszub, Prus, W enetów, 
Norymbergi, Hohenzollernów i Rugii; odpo- 
wiadały one oficjalnej tytulaturze władcy pru- 
skiego, brzmiącej: Von Gottes Gnaden Al- 
brecht, Markgraf zu Brandenburg in Preussen, 
zu Stettin, POll1lnern, der Cassuben und Wen- 
den, in Schlesien zu Crossen Herzog, Burggraf 
zu Niirnberg, und zu Riigen. 
Przy opracowaniu plakiet pełną garścią czer- 
pano z odrodzeniowego dorobku tzw. małej 
plastyki, wyróżni
ąc przede wszystkim prace 
rzeźbiarskiego warsztatu Piotra Fl6tnera, który 
po śmierci Diirera odgrywał pierwszoplanową 
rolę w norymberskim złotnictwie. Wysoka 
ranga jego artystycznych dokonań przyniosła 
mu popularność poza granicami Niemiec, m.in. 
w Polsce. Fl6tner brał m.in. udział w powstaniu 
srebrnego ołtarza do słynnej kaplicy Zygmun- 
towskiej na Wzgórzu Wawelskim. Króle- 
wieccy złotnicy korzystali w daleko mniejszym 
zakresie z twórczości Fl6tnera, kopiując pocho- 
dzące z jego warsztatu plakiety z brązu lub 
ołowiu, które razem z produkcją innych warsz- 
tatów złotniczych jako "norymberszczyzna" 
sprzedawane były po całej Europie. W ten spo- 
sób powstały centralne plakiety z wizerunkami 
cnót: Męstwa, Cierpliwości (V /1 i V 12) z 
oprawy K6s1era, jak również okrągłe plakiety 
narożne z oprawy Hoffmanna (111/2). 
Inskrypcja IOANNS ! FRIDERICUS . 
ELECTOR . DVX . SAXONIE . FIERI . 
FECIT oraz (mało czytelny) monogram Hansa 
Reinharda, które spotykamy na centralnym 
medalionie zdobiącym górną okładzinę jednej z
		

/Licencje_021_08_043_0001.djvu

			opraw Hoffmanna, wskazują na to, że jest on 
kopią pracy znanego saksońskiego złotnika. 
Oprócz wyrobów niemieckiego rzemiosła 
skwapliwie sięgano po wzorce spoza tego 
obszaru. Świadczy o tym centralny medalion 
zdobiący jedną z opraw, przedstawiający postać 
śpiącego amora z jego nieodłącznymi akceso- 
riami. Jest on bowiem niewątpliwą, udaną ar- 
tystycznie kopią plakiety włoskiego mIstrza 
Fra Antonio de Brescia. 
Nie pomijano również dorobku miejscowego 
rzemiosła artystycznego. Przybyły nad Pregołę 
z miasta Albrechta Oi.irera Vorwend uznał za 
stosowne wzbogacić wykonaną przez siebie 
oprawę o dwa medaliony, jeden z profilem 
księcia Albrechta, drugi zaś z podobizną księ- 
żnej Anny Marii, każdy w czterech egzempla- 
rzach, po dwa na obu okładzinach. Oba wyko- 
nane zostały na podstawie projektu Jakuba 
Bincka należącego, podobnie jak Aldegrever i 
Beham, do kręgu tzw. małych mistrzów 
(Kleinmeister). Binck będąc związany z Królew- 
cem przez wiele lat miał już wcześniej w 
swoim dorobku medaliera prace z wizerunkami 
księcia oraz dwóch jego żon. Warto wspo- 
mnieć, że wykorzystywali je także miejscowi 
introligatorzy do zdobienia oprawianych ksią- 
żek dla zbiorów książęcych, o czym świadczy 
centralna plakieta z oprawy okrywającej sław- 
ny Kancjo1Ulł (1554) Walentego z Brzozowa, 
drukowany przez królewieckiego typografa, 
Aleksandra Augezdeckiego. 
Dekoracja ornamentalna także nie powsta- 
wała poza kontekstem zachodnioeuropejskiej 
ornamentyki. Maureski z kilku opraw wskazują 
na to, że złotnikom królewieckim znane były 
różne popularne wzorniki ornamentu maure- 
skiego, m.in. Virgila Solisa. Niewykluczone, iż 
na omawiany rodzaj ornamentu miała wpływ 
także grafika druków tłoczonych w oficynach 
dwóch najważniejszych ośrodków typografi- 
cznych Francji - Paryżu i Lyonie; tytułów z 
tych oficyn nie brakowało w zbiorach książko- 
wych księcia Albrechta. 
Nie można pominąć także wpływu, jaki na 
dekoracje srebrnych opraw miało miejscowe 
introligatorstwo przeżywające w okresie rzą- 
dów księcia Albrechta - jak stwierdzają jego 


,. 
.
ł' 


, 


. 
', '" 
1,. \.. 


" 


:
 


.-"ł.. 


'ł' 
.: 


" 
-:'" 


, 
; 


.', 
. 
-ł 


....". , 
,,
 
, 


.,. . 
.. " 
,. 
 
" 


'\. 


I I 


, 
. 



 


-t,.. 
I 


. ;. 
\,f 
ł . 
 
 ' 


r ' 


,,' 



 



 


, 
. 


'. 
. 


'o 


. " 


.' )' 


; 


. ,\ 


, 
t 


, ł.. 


;. 


, . 
. 


, .f 


i , 
, 


. 
'\
 


',' ,t' 
. " 
L 


i 
, 


:
 


, ł 



ł. 


I 
,
 


.. 


, 
" , 


L 


.), 
...
"', , 


. ; 


, i
 
1, 


.
\. 
"., , 


t. , 
. " 


, ( 


.. 


,. 


. !J. t , 


\, 

 

 


".j 
.."".' 


łI 


" ., 
't. 


li: .' 


" 


":'4. 


. 



 


" 



 



 
i.' l, 


,- .. 

. 


:\ 



. 


" I 


! 
1 
j 
1 


I 
1 
1 


. . 


Chrystus 
Zmartwych- 
wstały 
ł 
" 



 


.' 


\ 


) 


] 
, 



 
" 


1 
! 
ł
		

/Licencje_021_08_044_0001.djvu

			:.. "1. . .: fłi.., R
, 

 ..." ,ł " 'ł'" ł... 
.
. 
 . . ",.. 
'. . . 
J:
 
t ...... .:
. :' t "; .,
.j, .". 
,
 ,ł ,,:-:i. ,,'j. 

'
;-i, . i,' '
',v ' 
 >: '\," \
 ." ,'.. 
' 
 . ',,) 
 ). . \ , ,.\. 
 .
:.t 
Ul. · I 
t 
 ' ""\ ' .. ,'o 
 .. 
 
ł:){:, j . -, "t: ... 1'<0.. """ 'A!!";' .... 
 
. I . 
,. :-,1 . ' " 
 . #,;1".JJ1 'I.t "" ", "'JI' .J 

 \: .. ... I I ł -
ł.,; .,., 
., '.'"
 '. . \ i' \ 
:
 
 
'. 
. 
.
. 


'".. ", 
." 

.. 


, , 


\ 
ł 


. 
, . 
, 



 
r 


, 
" 


Chrystus 
Ukrzyżowany 


.. 
. , 
. . i 
, .' 
. . fo 
I 
ł 

.I 
 
t 
I 


..... 
'. 



.
 " 


, . 


't 


ł 


I . 
l 
.;,. 


,.. 

 " 

 . '. 

 .. 
'- 
',l .<, 
;,t: 
.t 
J 


;. 


., , . 
. 


w- 
.' . 
I 


\. .
.. - 


.'
. . 


') 


. 
.. 


.. \ 


I. 


\ ..... 
. u" . , . 
.,. 
'"" 
o . 
. . 


,
 
. 

!, . 


: ,
 


.,. 


.. 


.. 


\ 


I 
'.l0 , 

, . 


.,- 



.. 


4 


,. 


.; 



\ 
.
.. 


ł 


.
 
t:" ... 



 


.. 


.. , 
I . 
f' I.C ' . . 
. .. 
, . . 
. ............... 

 


.. 



: 


1'.' 
 
\. , 
l 


.i 
,,1 
 


\ 
r
 
\\ 

 
:\
 
'i
 

1' 
.:.'. ":t 

 
,. '1\ l ,!". 
. "" '.
1 
.:' . 

i 
. 'l;.. 



 .:;; 
I 


- i': 


.
....... 
)' 


ł, 


.,0 (,0'1- 
" ' 
..i. > 
r,- ' ł 
.\ ,,\, .1' o oC 
1,- .;1} "-;ł 


f, 
,. 
lo 
J ...... 


, , 


.... 


,.: 


",a4.. 



:. 


., '\. . 
.
' 

- 


,-, 


II ,"., 


.. ..' 
,... . ił... ''t.' .
' 



, - ..,. ", 
..'W ... 


. . 


znawcy - wyjątkowo bujny okres rozkwitu w 
swoich dziejach. W dużej mierze za sprawą 
ponadtrzydziestoletniej działalności na tym polu 
Kaspra Anglera. 
Dysponował on bardzo bogatym zestawem 
instrumentów introligatorskich, składającym się 
m.in. z 63 radełek oraz 80 plakiet; żaden ze 
współczesnych Anglerowi introligatorów nie 
mógł pochwalić się tak dużą liczbą tych narzę- 
dzi decydujących o kształcie ikonograficznym 
opraw. Na wielu jego plakietach i radełkach 
spotyka się sceny zaczerpnięte z Biblii, znane z 
okładzin Srebrnej Biblioteki, takie jak: Zbrod- 
nia Kaina, Ofiarowanie Izaaka, a także szcze- 
gólnie często pozycje przedstawiające Chry- 
stusa Zmartwychwstałego oraz Chrystusa 
Ukrzyżowanego. 
Na oprawach Anglera znajduje się jeszcze 
wiele innych wyobrażeń, które zdobią srebrne 
okładziny, choćby wizerunki przedstawiające 
personifikację takich cnót, jak: Sprawiedliwość, 
Miłość, Nadzieja, Wiara. 
W pływ ikonografii opraw wykonanych 
przez Anglcra jest tym bardziej prawdopo- 
dobny, że działał on przede wszystkim na 
potrzeby dworu, oprawiając książki zarówno 
dla Biblioteki Zamkowej, jak i Kammerbiblio- 
thek. On też - jak się przypuszcza - przygo- 
towywał woluminy Srebrnej Biblioteki, opra- 
wiając je w deski, nim trafIły w ręce 
Hoffmanna, Kosiera czy Lentza. 
Skromny, jak się wydaje, udział w kształto- 
waniu dekoracji opraw Srebrnej Biblioteki 
miała natomiast ikonografia srebrnych opraw 
wykonywanych współcześnie w warsztatach 
złotniczych wielu ośrodków rzemiosła artysty- 
cznego całej Europy. Skala bowiem rozpow- 
szechniania tych opraw w wieku XVI była jed- 
nak ograniczona, a ich estetyka pozostawała 
pod wpływem tych samych czynników co 
oprawy królewieckie. 
Srebrne oprawy najlepszy okres w czasach 
nowożytnych miały już poza sobą. Największa 
ich popularność wiąże się z epoką średniowie- 
cza. Jako odmiana oprawy złotniczej znane były 
wtedy na terenie całej Europy. Gromadzono je 
także w niewielkich - liczących od kilkunastu 
do kilkudziesięciu woluminów - librariach 


J 


,. .
		

/Licencje_021_08_045_0001.djvu

			krzyżackich w państwie zakonnym na terenie 
Prus. Świadczą o tym inwentarze tych biblio- 
tek, w których znajdują się m.in. następujące 
zapiski: "jeden mszał ze srebrnymi okładzinami" 
(eyn messbuch mit sulberen breteren ) ze stołecznego 
Malborka (z 1439 r.) oraz ,,1 srebrnyewange- 
liarz z relikwiami"(!) (1 silbem ewangelienbuch mit 
reliquiem) (z 1507 r.), którego właścicielem był 
konwent z Przezmarku (Preussisch Markt), 
mający siedzibę w okazałym zamku, z którego 
do naszych czasów zachowały się jedynie 
szczątki. Sporo spośród tych cennych książek 
będących łakomym łupem zaginęło w czasie 
wojny trzynastoletniej (1454-1466). Dopiero 
wynalazek Jana Gutenberga z Moguncji, roz- 
przestrzeniający się po Europie z szybkością 
pożaru, i pojawienie się w związku z tym dużej 
liczby stosunkowo taniej książki, było jednym z 
podstawowych powodów stopniowego zanika- 
nia oprawy złotniczej, w tym także wykonanej 
ze srebrnych blach. 
Srebrny kruszec został zredukowany najczęś- 
ciej do okuć narożników okładzin, grawerowa- 
nych płytek oraz srebrnych odlewów umie- 
szczonych, oprócz narożników, pośrodku lustra 
okładzin. Były one zazwyczaj nakładane na 
jedwabną tkaninę bądź szlachetne odmiany 
skóry kozłowej, jak safian czy marokin. Takie 
oprawy znajdowały się w księgozbiorze Kam- 
merbibliothek, jak również w zbiorach książ- 
kowych księżnej Doroty i jej córki Anny Zofii. 
Obfitowała w nie bibliofilska kolekcja zebrana 
przez kuzyna władcy pruskiego z rodu Hohen- 
zollernów, arcybiskupa Moguncji Albrechta, a 
także jego kuzyna z dynastii Jagiellonów, króla 
polskiego Zygmunta Augusta. Nie brakowało 
ich w zbiorach należących do krewnej obu 
władców, księżnej Brunszwickiej Zofii Jagiel- 
lonki (drugiej żony władcy księstwa Brunsz- 
wik-Liineburg, Henryka Młodszego, ożenio- 
nego po raz pierwszy z ciotką księżnej Anny 
Marii) ukształtowanych przez jagiellońską i 
niemiecką tradycję bibliofliską. 
Można założyć, że ten rodzaj srebrnej 
oprawy znajdował się w każdej dworskiej 
kolekcji, a także w licznych zbiorach książko- 
wych bibliofilów skrOlimiejszej kondycji społe- 
cznej. Nie wyszła jednak zupełnie - jak 


wspomniano - z użycia tradycyjna, o śred- 
niowiecznym rodowodzie oprawa złotnicza, 
wykonana całkowicie ze srebra. Zachowała 
swoją atrakcyjność w konserwatywnych krę- 
gach kolekcjonerów, co w połączeniu z dużym 
kunsztem złotniczym owocowało w wielu 
przypadkach bardzo interesującymi realizacja- 
mi. Do najbardziej znanych srebrnych opraw 
należą dwie, młodsze od królewieckich o ok. 30 
lat, które dla biskupa z Paderborn wykonał 
najwybitniejszy przedstawiciel północnonie- 
mieckiego złotnictwa epoki manieryzmu, An- 
ton Eisenhoit. 
Jak na tym tle sytuuje się Srebrna Biblioteka z 
pruskiego Królewca? Trzeba stwierdzić, że jej 
estetyka mieści się w granicach wytyczonych 
przez złotnictwo europejskie. Rozmaite wpły- 
wy, jakie kształtowały dekorację opraw króle- 
wieckich, nie obniżają jej walorów artysty- 
cznych, ponieważ także ikonografia dzieł złot- 
nictwa z innych obszarów Europy była pozba- 
wiona wyraźnie zaznaczonego indywidualizmu. 
Była to specyfika gatunku. Wszakże nie orygi- 
nalność ikonografii wyznaczała poziom dzieł 
złotniczych, lecz kunszt ich wykonania. 
Zasygnalizowane wpływy oraz impulsy pły- 
nące z różnych ośrodków kulturalnych trzech 
krajów: Niemiec, Niderlandów i Italii, w 
zetknięciu z solidnym miejscowym złotnict- 
wem i introligatorstwem, dały w efekcie serię 
opraw utrzymanych w duchu renesansowym, 
będących szczytowym osiągnięciem złotnictwa 
królewieckiego, które rozkwit zawdzięczało 
przede wszystkim pierwszemu władcy Prus 
Książęcych. 
Gdy zabrakło mecenatu księcia Albrechta, 
złotnictwo królewieckie straciło na swoim 
dotychczasowym blasku. Z lat panowania jego 
syna, Albrechta Fryderyka (1568-1618), zna- 
nych jest tylko kilka (może kilkanaście) srebr- 
nych opraw należących do księgozbioru kated- 
ralnego, ale tylko z zapisów w źródłach 
archiwalnych, bowiem żadna z nich niestety nie 
zachowała się. Dwie srebrne oprawy, które 
znajdowały się przed II wojną światową w Kró- 
lewcu, pochodziły z końca XVII stulecia. 
Srebrna Biblioteka na tle złotnictwa i biblio- 
filstwa starego kontynentu jest zjawiskiem uni- 43
		

/Licencje_021_08_046_0001.djvu

			Oprawa ze zbio- 
rów zamkowych 
z napIsem: 
A(lbrecht) 
F(ricdrich) D(ux) 
P( russiae ) 
BI13LIOTHECA 


katowym. Zasługuje na to określenie, ponieważ 
nie znamy z dotychczasowych dziejów złot- 
nictwa i bibliofilstwa tak licznego zbioru ksią- 
żek w tak dużym formacie (aż 14 foliałów), 
oprawionych całkowicie w srebro, tak aby 
można było je nazwać Srebrną Biblioteką. A 
trzeba podkreślić, że srebrna oprawa zachowała 
swoją siłę przyciągania nie tylko w XVII 
wieku, ale również w XVIII stuleciu, o czym 
zaświadczają zachowane egzemplarze w wielu 
tak zagranicznych, jak i polskich bibliotekach 
oraz muzeach. Na przykład w Państwowych 
Zbiorach Sztuki na Wawelu, oprócz interesują- 
cej nas okładziny oprawy pochodzącej ze 
Srebrnej Biblioteki, znajdują się jeszcze trzy 
srebrne oprawy datowane na XVII-XVIII w. 
O ich popularności wśród bibliofilów w 
dawnej Rzeczypospolitej epoki oświecenia mó- 
wią także inwentarze księgozbiorów z tamtego 
czasu; w spisach książek należących do mie- 
szczan poznańskich spotyka się takie zapisy, jak: 
"Książki polskie w blachę srebrną oprawne". W 
srebrne okładziny zdobiono książki również w 
bliższych nam czasach, ale to jest temat na inną 
publikację. 


Dzieje 
Srebrnej Biblioteki 


44 


Po śmierci księcia Albrechta władzę w lennie 
pruskim odziedziczył jego syn, Albrecht Fryde- 
ryk. Stał się on jedynym spadkobiercą zbiorów 
książkowych zgromadzonych przez książęcych 
rodziców. Na standardowych oprawach książek 
zakupywanych do zamkowych zbiorów w 
miejscu wcześniejszych inicjałów wskazujących 
na księcia Albrechta zaczęto tłoczyć nowe, 
AFDP BIBLIOTHECA. 
Niestety książę Albrecht Fryderyk, obiecu- 
jąco zapowiadający się w dzieciństwie i wczes- 
nej młodości, okazał się u progu doj rzałości na 
skutek choroby psychicznej niezdolny do kie- 
rowania państwem. Dlatego ustanowiono kura- 
telę. Sprawował ją z nominacji polskiego króla, 


Stefana Batorego, Jerzy Fryderyk z Ansbachu. 
Znalazło to swoje odzwierciedlenie także w 
bibliotece; na okładzinach książek nabywanych 
do Biblioteki Zamkowej pojawiły się napisy: 
G(eorg) F(riedrich) D(ux) P(russiae) BIB- 
LIOTHECA. 
Naturalnie owe zmiany na szczytach władzy 
w państwie pruskim nie pozostawały też bez 
wpływu na losy srebrnej kolekcji. W świetle 
sporządzonego w kwietniu 1568 roku inwenta- 
rza spuścizny zmarłej pary książęcej wynika, że 
osiemnaście woluminów Srebrnej Biblioteki 
znajdowało się w armarium stojącym w rogu 
pokoju należącego do apartamentów księżnej 
Anny Marii, którego położenia niestety nie 
udało się ustalić. 
Rejstr ten inicjuje, co jest charakterystyczne 
zarówno dla średniowiecznych, jak i reforma- 
cyjnych księgozbiorów - Biblia. Zapis tej 
pozycji w inwentarzu brzmi następująco: Biblia 
gantz mit silber beschlag( en) getriebene arbeit unnd ges- 
chmolze , darauff der Hertzog zu Preussen vnnd der
		

/Licencje_021_08_047_0001.djvu

			Hertzogin Wappen vund beider ihrer [...] vund 
angesicht. 
W szafie tej znajdowały się też cztery wolu- 
miny in folio, przeniesione z sypialni księżnej 
Anny Marii, zawierające trzeci tom Opera omnia 
Marcina Lutra (edycji wittenberskiej?) oraz 
trzy inne pisma religijne o treści budująco- 
-dydaktycznej, autorstwa Erazma Sarceriusa, 
Antoniego Korwina oraz Jana Policariusa. 
Dwa pozostałe woluminy Srebrnej Biblio- 
teki, według tego samego spisu, znajdowały się 
w Sommerschreibstublein wśród Libri extraordinarii. 
Były to: Har: Osiandri in ganz silber gebunden oraz 
Frauen Elisabeth der hertzogin muter undemcht in lauter 
silber gebunden. W 1583 roku, kiedy połączono 
bibliotekę prywatną i zamkową, żadna ze 
srebrnych opraw nie znalazła się w tym nowym 
księgozbiorze. Włączone zostały później, w 
czasie, kiedy rządy sprawował elektor branden- 
burski Jan Zygmunt, który - o czym warto 
wspomnieć - na mocy Konstytucji polskiego 


. , 
'

" r: ; 


" 
, ' 


Sejmu z listopada 1611 r. został uznany następcą 
żyjącego jeszcze, nominalnego władcy Prus 
Książęcych, Albrechta Fryderyka. Owo włą- 
czenie nastąpiło w kwietniu 1611 roku. Równo- 
cześnie sporządzono inwentarz książek składa- 
jących się na Srebrną Bibliotekę. 
Wszystkie owe tomy umieszczone zostały w 
specjalnej, dla nich przygotowanej zakratowa- 
nej szafie stojącej w jednym z kilku pomie- 
szczeń zajmowanych przez bibliotekę na dru- 
giej kondygnacji zamku, w jego południowo- 
-zachodnim rogu. Zabezpieczenie z krat miało 
chronić woluminy Srebrnej Biblioteki przed 
kradzieżą, a także przed ich dalszym niszcze- 
niem. Wszakże w XVII w. srebrna kolekcja 
nosiła już ślady dewastacji. Wskazuje na nie 
dokument z 1638 r. wystawiony przez komisję 
powołaną do rewizji inwentarzy Biblioteki 
Zamkowej, w którym odnotowano brak kla- 
mer przy kilku tomach. Liczba brakujących 
klamer z biegiem lat zwiększała się, co jest zro- 
zumiałe, ponieważ odlane z kruchego srebra 
odłamywały się nader łatwo, a próby zastępo- 
wania ich replikami czynione były sporadycznie 
i dawały efekty na bardzo krótki czas. 
Uszkodzeniom naturalnie uległy także - 
chociaż w dużo mniejszym zakresie - inne 
odlewane elementy dekoracji opraw. 
Szafa, w której przechowywano nasze 
woluminy, określana jest w źródłach najczęściej 
jako Silberschaff, aczkolwiek miała ona także - 
podobnie jak owo wyżej wspomniane arma- 
rium - książki spoza srebrnej kolekcji. Były 
nimi najcenniejsze druki oraz rękopisy należące 
niegdyś do księcia Albrechta. Niektórych spoś- 
ród nich pierwszy władca pruski był nie tylko 
właścicielem, ale również autorem, jak np. 
rękopisu zawierającego jego Pouczenia dla syna. 
Fakt wspólnego przechowywania, m.in. tego 
manuskryptu, ze srebrnymi woluminami, po- 
wodował, że często omyłkowo zaliczany był do 
Srebrnej Biblioteki. Błąd taki znajdujemy m.in. 
w XVII-wiecznym dziele De bibliothecis (Ut- 
recht, 1680) niderlandzkiego uczonego, Jana 
Lomeiera, mającego opinię świetnego znawcy 
dawnych bibliotek naszego kontynentu. 
Interesujące nas woluminy były ułożone w 
"srebrnej szafie" zgodnie ze starą praktyką bib- 


Oprawa ze zbio- 
rów zamkowych 
z napIsem: 
G( eorg) F( ried- 
rich) M(arkgraf) 
B( randenburgen- 
sis) D( ux) P( rus- 
siae) BIBLIO- 
THECA 


45
		

/Licencje_021_08_048_0001.djvu

			Ekslibris dona- 
cyjny księcia 
Bogusława 
Radziwiłła 


liotekarską, według formatów: na początku 
stały tomy największego formatu, na końcu 
najmniejszego. Kolejność poszczególnych wo- 
luminów wewnątrz tak wyodrębnionych grup 
nie była dowolna. Każdy z tomów na wew- 
nętrznej stronie górnej okładziny (u dołu) 
otrzymał sygnaturę z charakterystycznymi oz- 
naczeniami, jakich używali także bibliotekarze 
innych dawnych bibliotek, że wspomnę słynną 
Bibliotekę Palatyńską, określaną matką nie- 
mieckich bibliotek. 
Otóż oznaczenia te nawiązują do symboliki 
astrologicznej: znak S, znajdujący się na 
wszystkich woluminach formatu folio (od SI 
do SR), oznaczał planetę Marsa, zaś znak 
 
naniesiony na tomy in quarto (od 
I do 
4) 
wskazywał na planetę noszącą imię bogini 
miłości, Wenus, natomiast znak 
 figurujący 
na woluminach w formacie ósemki (
I, 
2) 


ff ' - - 
'A'"'C EL 
IS SIM O PRI
-
ł--PE/ l,' 
, DNO B0 4 USLAO RADZIVILIO- 
IBL[O'THECftJQ..Uk RF..gJO-'	
			

/Licencje_021_08_049_0001.djvu

			--_o 


--
 


;,.! 


...... . 


.. .,<. 

 ; 



,
 



,"" '.... . :.:
 ..
 
>'
 - O' 
\.Ł . ..
e.... 
.J .. '
flI-


" 
_, (tml:
-1\:17 


,. 

'4<-' _ 
A ..:f1
" .J
/',&J S Alljt:wl.p.&/'''''J, 
B J&I.I
] .JJc.lIThor .. _ _., 
(). R.?JJ""Ij,,'e k',IJ. \ " Sł''łnłhtł"" 7Jt . 01' - 
 . 
.
-:.
.. 
p , L.Jt.u/ch
 -,	
			

/Licencje_021_08_050_0001.djvu

			O'...., .....'1 
: t
:,

 .-łłł. 

 . _ . : j:........ . ;'
 , 
t..ł.,,!'ttolLO::łł- I ...,.' -:.., --- 
:'
.ę 
'
7 :,-- r - .
. , 
;)


b 

 .
 ..=1 
?",-
: "\.' 
....../j.:.1..... ,.1>\.#1#. . . 
 ."'. 
1.'}W,\",\.e.;,,' ,;pi-" ...,..':.. :.--. 
I#.....

..,..


. ... 
 t. 
Il;",:-,c...¥tJ _.1r,t.. . 
 
..
. i" 


.- T _'. 
.... 
- ... .- 
 
 ..,. ,."ł--a 
 ;;;.
-
-.. 
. '---;;". C' ,
. ,;': >'
/ 
'.
'-__-:-'.. '1;;
 ' '.:-_
;
....
' 
f
i'(d_, 
:
 
.:

{9(""C> rttll(.. /4 JJ,.
" 
fJ'., iłf;- .. 
-';,.- .. > t .,.
... ',. ': 

 '
T' . L 
 . 
fłti-
''''''''' .6 
 
";;'._., _.'
: .- <.-' s_
. 
.- .*"...- .,. " '",-" .. ;- .- 


.;- :. ..

.... --

. .. .- :.. 
;;.'....:.. 
 1 
' -'
 O'" -,_,,;
 'f!'" o, 3. ""
,,,,"1'''1< 
_.-, "

' .ł....";$..,I'..\,,.......1 
l"- ".. _""Z - 
""_
 II...
,-,r.ł..ł.ro"'.- 
'-
 ", -
. '7 ,.."'r....t.
,.:..L 
,\
): _. ') "" 
":jh'" ._ j.,AIIo 
r" ot J1',

 1ł1J:""1+ -4..t;
 
. .... ... 'f..
 
::.t:::.: _ l 
". .
 (. 'r,; 17-., '...... 
,:.. _"t! 
)(..ht
'
'> 
: 
 ,. f.f",1 łłł:ł) '''' 

 .1 


.. 


- 



 -"" 
- 



. 


'D..T lnu 'ł'
- 


_'v' 


"iłI/Nl '-
 n
.łł.'1' I{ 


i 


. 
,. 1 

ł-L.. 
- 1- -. I . 


r )
'* 


t 
I " 



.4 


.:. 


:. -
{,,-/. 


./
- 
_. --;

=-

-
 

<.-.. 
 -"'
_. 
/

/
_.. '\ 
 ..
- 

<
-- 
 .- -;.
 .. 
-' . . '.2
';-' . ':.. . 
. 
. . , c ...12.........., 
 .;::;-.' - 
........... "'- ''-, \.:-" ,-re 
",
 -#... 
.'*""'_ J: 


 - . - 
 \. - -.. - -.'.: 
_.. 


Panorama 
XVIII-wieczńego 
Królewca 


Szczecin, Gdańsk do Królewca. Według tego 
przekazu oprócz wielu bibliotek po drodze 
zwiedzili także Bibliotekę Elektoralną na 
zamku królewieckim. Wśród jej cymeliów 
zwrócili uwagę przede wszystkim na srebrne 
woluminy, a zwłaszcza na ten zawierający 
rękopis księżnej Elżbiety Brunszwickiej, "na 
palec gruby" (Ein finger diek). 
Jeszcze częściej wspomina się o Srebrnej Bib- 
liotece w literaturze podróżniczej z XVIII wie- 
ku. Pisali o niej m.in. Johann Arnold von 
Brandt (Reisen dureh die Marek Brandenburg, Preus- 
sen ... Wesel 1702), Kard Christian Schramm 
(Reise Lexicon , Leipzig 1744) czy szwajcarski 
uczony Johann Bernoulli (Reisen dureh Branden- 
burg , Pommern , Preussen etc., Leipzig 1799), który 
pozostawił także wiele interesujących informa- 
cji dotyczących polskich bibliotek epoki oświe-l 
cerua. 
W śród podróżników, którzy docierali nad 
Pregołę, byli również przybysze znad Wisły. 
Jednym z nich był Julian Ursyn Niemcewicz, 
nie tylko wybitny poeta, publicysta i historyk, 
ale również zbieracz książek. Dlatego też w 
czasie swojego pobytu w Królewcu, który zna- 
lazł się na trasie jego pruskiego itinerarium 
(1812 r.), zwrócił uwagę na tamtejsze księgo- 
zbiory eksponowane przez Bibliotekę Zam- 
kową. Wyróżnił ją ze względu na księgi, które 


48 


.".. 

....- 


.... 


l 
 


., 
t -:\ 
-ł \. 
, I 


" 
" 
, 
---
w 


" 


-:-ł. 


!,..":-t..:,- 


..-...... 



 . 


'. - 
_'. .."....i::. -
!.

:.
 
.
: .., 
, 
 ., 

 -::11> 
 _. 


\
'1 

:
I.
.'
T. ] 


,.iot. 
rAf;. 


"oprawne są w grube blachy srebrne z wypu- 
kłemi, pozłacanemi medalionami pięknego rżnię- 
. " 
Cła. 
. Nie zawsze jednak można było oglądać naj- 
cenniejszą kolekcję zbiorów zamkowych. Na 
przykład podczas kilkumiesięcznego remontu 
pomieszczeń bibliotecznych w 1755/1756 r. nie 
była udostępniana razem z całym księgozbio- 
rem. 
Na znacznie dłuższy czas izolowały Srebrną 
Bibliotekę przed zainteresowanymi - wojny. 
Obawa przed jej zniszczeniem zmuszała kil- 
kakrotnie administrację biblioteki do podjęcia 
decyzji o jej ewakuacji poza Królewiec. 
Po raz pierwszy stolicę Prus Wschodnich 
opuściła w związku z wojną siedmioletnią 
(1756-1763), toczoną między Prusami i Anglią 
a Rosją i kilkoma jeszcze innymi państwami. 
10 czerwca 1756 roku pod nadzorem ówczes- 
nego bibliotekarza Biblioteki Królewieckiej i 
jej niedoszłego monografisty, Fryderyka Sa- 
muela Bocka, została zapakowana w skrzynie 
razem z ponad 20 rękopisami oraz drukami 
będącymi kiedyś osobistą własnością księcia 
Albrechta; była wśród nich wspomniana Biblia 
Luff ta z 1560 r., którą wybitny uczony i biblio- 
fil królewiecki z przełomu XVII i XVIII w., 
Michał Lilienthal, określił jako codex elegantissi- 
mus et rarissimus.
		

/Licencje_021_08_051_0001.djvu

			) 


Już naj prawdopodobniej następnego dnia 
ładunek ten, na kilkanaście miesięcy przed zaję- 
ciem Królewca przez wojska rosyjskie, odes- 
łano do Kostrzynia nad Odrą, miasta-twierdzy 
położonego według starej kroniki "na bagni- 
stymmiejscu między Odrą i Warq". Nie był to 
jednak, jak się okazało, pomysł najlepszy. Armia 
rosyjska nie napotykając oporu z
 strony wojsk 
pruskich operujących na Śląsku w sierpniu 
1758 r. obległa Kostrzyń. Srebrna Biblioteka 
znalazła się w dużym niebezpieczeństwie. Sto- 
lica Nowej Marchii poniosła znaczne straty. 
Duża cZęść miasta legła w gruzach. Nasza 
kolekcja szczęśliwie ocalała. W Kostrzyniu 
pozostawała jeszcze kilka miesięcy po zakOli- 
czeniu wojny. Nicbezpieczny był bowicm 
transport do odległego Królewca, który już od 
roku 1761 był wolny od Rosjan. Warto wspo- 
nmieć, że wzniesiony w Kaliningradzie, w 
sąsiedztwie miejsca gdzie stał zamek, ponulik 
generalissimusa Aleksandra Suworowa, jednego 
z najwybimifjszych wodzów w dziejach rosyj- 
skiego oręża, nawiązuje do tamtych czterech lat 
okupacji, kiedy jego ojciec był pierwszym rosyj- 
skim generał-gubernatorem Królewca i miesz- 
kał na zamku. 
Mimo stosunkowo łagodnego przebiegu rzą- 
dów rosyjskich nie skończyły się one zupełnie 
bez strat dla zbiorów zamkowych. Zubożone 
zostały m.in. o iluminowany rękopis z XIII 
wieku, zawierający słynną ruską Kronikę Nes- 
tora-mnicha z Peczerskiej Ławry. Trafił on nad 
Newę do Petersburga (obecnie przechowy- 
wany w Bibliotece Akademii Nauk w Mosk- 
wie); trzeba przyznać, że okupant rosyjski 
zachował się jednak bardzo wstrzemięźliwie w 
porównaniu z rabunkiem, którego dopuścili się 
rosyjscy zaborcy na polskich bibliotekach w 
trzydzieści kilka lat później, wywożąc m.in. ok. 
trzystu tysięcy książek z Biblioteki Załuskich do 
stolicy państwa Romanowych. 
Srebrna Biblioteka wróciła z odległego 
Kostrzynia w lecie 1763 roku; 8 sierpnia cały 
transport przejmował w tajnej kancelarii Fryde- 
ryk Samuel Bock. 
Niedługo potem, 19 sierpnia i 3 września, 
poinformował, że kilka egzemplarzy w wilgot- 
nych kazamatach Kostrzynia zostało uszkodzo- 


nych. Dotyczyło to przede wszystkim wolu- 
minu zawierającego dwa druki Brenza, które 
całkowicie zbutwiały. Do naszych czasów 
dotrwała sama oprawa. 
Można jeszcze dodać, że dużego uszczerbku 
doznał rękopis spoza Srebrnej Biblioteki - 
Mutter/iche Unterricht an Anna Maria (przechowy- 
wany obecnie w zbiorach Biblioteki Uniwersy- 
teckiej w Toruniu), w który w swoim czasie 
księżna Elżbieta Brunszwicka wyposażyła swo- 
ją córkę udającą się z rodzinnego domu na obcy 
jej dwór królewiecki, gdzie miała podjąć obo- 
wiązki żony księcia Albrechta oraz księżnej 
Prus. 
Kolejny raz Srebrna Biblioteka opuściła Kró- 
lewiec pod koniec 1806 r. - 16 grudnia cała 
kolekcja razem z cennymi rękopisami i inkuna- 
bułami ( najstarszymi, XV-wiecznymi zabyt- 
kami sztuki typogratlcznej) spoczywała w 
dziesięciu skrzyniach przygotowanych przez 
bibliotekarza Jana Fryderyka Gensichcna do 
wysyłki do leżącej na północno-wschodnich 
kresach państwa pruskiego Kłajpedy (Memel). 
Do miasta pamiętającego czasy Zakonu Kawa- 
lerów Mieczowych schroniła się także pruska 
rodzina królewska. Powodem była zbliżająca 
się do Prus Wschodnich armia Napoleona. Ślad 
jej pochodu znaczyły ograbione muzea, zdzie- 
siątkowane kolekcje, zdewastowane zbiory 
książkowe; zrabowane łupy w istomym stopniu 
zasiliły francuskie muzea oraz biblioteki, w 
dużej części pozostając w nich do dzisiaj. W 
tym kontekście warto wspomnieć o dość "eks- 
centrycznym" traktowaniu książek przez Bo- 
napartego; w czasie podróży przeczytaną 
książkę, uznając ją za zbędny bagaż, wyrzucał 
przez okno karety. 
Srebrna Biblioteka pozostawała jednak krót- 
ko w Kłajpedzie. W pół roku po opuszczeniu 
zamku królewieckiego przez cesarza Francu- 
zów, 22 grudnia 1807 roku, zbiory w całości, 
zgodnic z wcześniej sporządzonym spisem, jak 
podaje ówczesny kierownik biblioteki królew- 
skiej Jerzy Henryk Nicolovius, znalazły się na 
swoim pierwotnym miejscu. Pozostawały tam, 
chyba bez większych przemieszczeń, do czasu 
przeprowadzki zbiorów zamkowych do gma- 
chu tzw. Konigshausu (pałacu zakupionego bli- 49
		

/Licencje_021_08_052_0001.djvu

			,.. 
"II!!! 
FIiiiiiiI: 
'-' -- .. 
n n -- 
-i- 
 ! v;;;;;;;;;p 
...... ........ 
II I I II rr 
II II:, Et' 
'1....," 
 
-. .-. II II 
" ' "' I I 
n II. 
r 


- 
-";-" i//' '. 

 ...... - -. 


Biblioteka 
Królewska, 
Konighaus 


sko 80 lat wczesmeJ przez pierwszego króla 
pruskiego, którego imiona i tytuł monarszy - 
Friedericus Wilhelmus Rex - są wytłoczone 
na wielu oprawach pochodzących z Biblioteki 
Zamkowej) przy Konigsstrasse (dawniej Neuse 
Sorge) pod nr 65/67. Nastąpiło to w 1810 r. i 
było wstępem do połączenia w 1827 r. Biblio- 
teki Zamkowej i księgozbioru uniwetsytec- 
kiego w jedną bibliotekę noszącą nazwę Kró- 
lewskiej i Uniwersyteckiej Biblioteki (Ko- 
nigliche-u. Universitatsbibliothek). W ramach 
nowej biblioteki srebrna kolekcja uzyskała wy- 
soką rangę. 
Drukowany regulamin Biblioteki Królew- 
skiej i Uniwersyteckiej z 1875 roku wymienia ją 
jako jedną z trzech najważniejszych części księ- 
gozbioru. W nowej siedzibie srebrne oprawy 
umieszczone zostały w jednej z kilku szaf, w 
których przechowywane były najcenniejsze 
zabytki sztuki graficznej, rękopiśmiennej, typo- 
graficznej oraz różne osobliwości o charakterze 
muzealnym. Wśród tych ostatnich był np. "nóż 
50 cudowny, chłopowi żywemu z żołądka wyr- 


'-';:;.-,::
¥:


':- 


=-.:
 = -:
, .
 



!! .. 
- :e 
't=- 
== 
 


--' 


. II ; II 
';. II 


II 
I 


- 
I -- - 


, ; 
- "ł:l 
! 


I 
I , 


" 
" 'I 


,",;," 


.'r 


I I 

T ł 


. .
; i 


. 
 -. ; 


.
- 


.
.. 


'-
 
 :...
. ':': ': 
" . 


, , 
-, 
 .' 


". -
-;:
- 


". 


. \,.:, 


'. 


żnięty" w czasie słynnej operaCjI przeprowa- 
dzonej w Królewcu w latach trzydziestych 
XVII wieku; "zabytek" ów znalazł się w zbio- 
rach królewieckich jako dar księcia Bogusława 
Radziwiłła. 
Srebrne oprawy można było oglądać na 
miejscu, ale także poza Królewcem. Niektóre 
tomy prezentowano na różnego rodzaju wys- 
tawach. W 1856 r. np. część biblioteki ekspo- 
nowana była na "Wystawie sztuki i przemysłu 
artystycznego" (Kunst - und Kunstindustrie - 
Austellung) w Monachium, natomiast w 1882 r. 
na berlińskiej wystawie heraldycznej, na której, 
jak można przypuszczać, uwagę zwracały 
przede wszystkim oprawy ozdobione herbami 
fundatorów Srebrnej Biblioteki. 
W ostatnich dniach sierpnia 1894 r. pokazy- 
wana była razem z innymi cymeliami w dużej 
sali czytelni Biblioteki Uniwersyteckiej z okazji 
jubileuszu 350-1ecia założenia Albertyny. W 
ciągu kilku dni zobaczyło ją wtedy przeszło 
tysiąc osób. Innym - bardziej ważnym z 
naszego punktu widzenia - akcentem towa- 


.... 
f
		

/Licencje_021_08_053_0001.djvu

			-
- 


rzyszącym owym uroczystościom było wydanie 
przez wielce zasłużoną dla księgoznawstwa i 
historii sztuki lipską oficynę Hiersemanna 
monografii pt. Die Silberbibliothek Herzog Albrechts 
von Preussen und seiner Cemahlin Anna Maria. 
Autorami jej byli dwaj królewieccy uczeni: 
ówczesny dyrektor Królewskiej i Uniwersytec- 
kiej Biblioteki, Paweł Schwenke, oraz profesor 
Królewieckiej Akademii Sztuk Pięknych - 
Konrad Lange. Inspirująca rola przypadła pierw- 
szemu'z autorów, wybitnemu księgoznawcy, 
który w swoim dorobku ma między innymi 
odkrycie w biskupim Pelplinie Biblii Gutenbe- 
rga, będącej ozdobą tamtejszego Muzeum 
Seminarium Duchownego, oraz odkrycie jesz- 
cze jednego inkunabułu, który wyszedł spod 
prasy pomorskiego impresora Jakuba Kar- 
weyssego; egzemplarz ten jako unikat w skali 
światowej od czasów powojennych przecho- 
wywany jest w zbiorach Biblioteki Uniwersy- 
teckiej w Toruniu. 
Schwenke oraz Lange mając pod ręką komp- 
letną wtedy Srebrną Bibliotekę oraz materiały 
archiwalne scharakteryzowali ją pod względem 
księgoznawczym i estetycznym. Wartość pracy 
podnosi 12 zdjęć prezentujących niektóre 
oprawy. 
Praca ta była uwieńczeniem zainteresowań, 
jakie Srebrna Biblioteka budziła wśród króle- 
wieckich uczonych już kilkaset lat wcześniej. 
Spośród nich warto wspomnieć wybitnego 
barokowego erudytę Michała Lilienthala. Na 
łamach redagowanego przez siebie wczesno- 
oświeceniowego periodyku "Oświecone Prusy" 
("Erleutertes Preussen", 1724) umieścił artykuł 
własnego pióra o królewieckiej Bibliotece 
Zamkowej, w którym pisząc o Silberne Bib- 
liothek stwierdził, że " podobnej nigdzie w 
Europie spotkać nie można". 
Zrozumiałe jest, że książka Schwenkego oraz 
Langego nie mogła zastąpić bezpośredniego 
kontaktu ze Srebrną Biblioteką. Dlatego też 
dalej uświetniała ona różne konferencje i spot- 
kania naukowe, które odbywały się w Kró- 
lewcu. I tak w dwa lata po wspomnianym 
jubileuszu Albertynyoglądali ją uczestnicy 
Rosyjskiego Kongresu'Archeologicznego, który 
odbywał się w Królewcu. 


W 1901 roku wspólnie ze zbiorami Królew- 
skiej i Uniwersyteckiej Biblioteki przeniesiona 
została ze starego ciasnego gmachu przy 
Konigstrasse do nowoczesnego budynku przy 
Mitteltragheim 22. Tutaj ulokowano ją w spe- 
cjalnym pomieszczeniu nazywanym Kupferzim- 
mer razem ze sztychami, atlasami, mapami, dzie- 
łami sztuki i innymi cymeliami. Spoczywała 
pod szkłem. Oglądać ją można było, podobnie 
jak inne zbiory w tej sali, za zgodą dyrektora. 
Do korzystania z tej możliwości zachęcano 
na łamach amerykańskiego periodyku bibliofil- 
skiego wydawanego w Filadelfii ("The Booklo- 
vers Magazine" nr 5, 1904/1905) turystów 
odwiedzających Niemcy. 
Nie zrezygnowano z tradycji wystawiania jej 
poza Królewcem. Kilka tomów ze Srebrnej 
Biblioteki pokazano w 1906 roku na Trzeciej 
Wystawie Niemieckiego Rzemiosła Artysty- 
cznego w Dreźnie, w którym przed przeszło 
trzema stuleciami na dworze elektora saskiego 
Augusta działał najwybitniejszy introligator 
niemiecki epoki renesansu, mistrz Jakub Krause. 
W sierpniu 1914 roku, chcąc uchronić 
srebrną kolekcję przed niebezpieczeństwem, 
jakie zawisło nad nią z powodu I wojny świa- 
towej, przewieziono ją do stołecznego Berlina, 
gdzie została umieszczona w dziale rara Biblio- 
teki Królewskiej. Wśród nich była garść ręko- 
pisów oraz druków z królewieckiej Biblioteki 
Zamkowej. Znalazły się one nad Szprewą na 
polecenie Wielkiego Elektora, Fryderyka Wil- 
helma, który przedkładał swoją stałą rezydencję 
berlińską nad zamek królewiecki, na którym 
przebywał tak rzadko, że jego puste komnaty 
- jak pisał królewiecki panegirysta, Szymon 
Dach - zasnute były pajęczynami. Wśród dru- 
ków, które za sprawą elektora znalazły się w 
Berlinie, był między innymi XVI-wieczny 
(1563) przekład Biblii wydanej sumptem litew- 
skiego kalwinisty, księcia Mikołaja Radziwiłła 
Czarnego w Brześciu, zaopatrzony w rękopiś- 
mienną dedykację nakładcy dla księcia Al- 
brechta; tom ten niestety zaginął w czasie 
II wojny światowej. 
Fakt obecności Srebrnej Biblioteki w Berli- 
nie stwarzał okazję - jak pisano w jednym z 
niemieckich bibliofilskich czasopism ("Zeits 


51
		

/Licencje_021_08_054_0001.djvu

			52 


chrift flir Blicherfreunde" 1915) do zaprezen- 
towania szerszemu kręgowi zainteresowanych 
tego "mało znanego skarbu". Okazja nadarzyła 
się szybko. Była nią wystawa zorganizowana 
przez Królewską Bibliotekę w Berlinie ku czci 
370 rocznicy śmierci Marcina Lutra, którego 
pisma - jak wspomniano - dominowały w 
Srebrnej Bibliotece. Po wojnie wróciła do swo- 
jej macierzystej książnicy i, podobnie jak 
wcześniej, poszczególne jej tomy wysyłano na 
różne ekspozycje. Była na przykład atrakcją 
wystawy zorganizowanej w święta wielka- 
nocne 1928 r. z inicjatywy dyrektora Miejskich 
Zbiorów Sztuki (Stadtische Kunstsamlungen), 
Alfreda Rohdego, w pomieszczeniach zamku 
królewieckiego. Warto dodać, że Rohde popu- 
laryzował Srebrną Bibliotekę także w inny spo- 
sób. Jeszcze w 1928 roku, w najpoważniejszej 
oficynie wydawniczej przedwojennego Kró- 
lewca "Graf e und Unzer", reklamującej się 
nawet jako 'llajwiększa firma wydawniczo- 
-księgarska w Niemczech, ukazał się przygoto- 
wany przez niego album składający się z 8 
dużych ilustracji prezentujących kilka opraw 
Srebrnej Biblioteki. 
Poświęcił także należne jej miejsce w pracy 
omawiającej dorobek królewieckiego złotnic- 
twa, która drukiem ukazała się w 1959 roku. 
Wstęp do tej publikacji inicjuje w pełni uzasad- 
nione stwierdzenie autora trzytomowej mono- 
grafii Królewca, Fritza Gausego, że "Trudno 
znaleźć znawcę subtelniejszego i bardziej odda- 
nego sprawom wschodniopruskiego złotnictwa 
jak Dr. Alfred Rohde." 
W 19.30 roku wysłano dwie srebrne oprawy 
do Augsburga na uroczystości związane z czte- 
rechsetną rocznicą zatwierdzenia konfesji augs- 
burskiej przez Sejm Rzeszy. Prezentowano ją 
tam w towarzystwie takich skarbów niemiec- 
kiej sztuki typograficznej i iluminatorskiej, jak: 
wytłoczony na pergaminie epos rycerski Theuer- 
dank ozdobiony wyjątkowej urody drzewory- 
tami Hansa Burgrnaira i Hansa Leonharda 
Schaufeleina czy Biblia z miniaturami Cranacha. 
Powszechnie dostępna stała się od 1932 roku, 
kiedy to utworzono Stałą Wystawę (Schau- 
sammlung). Carl Diesch, ówczesny dyrektor 
Staats-und Universitatsbibliothek (pod takim 


szyldem wcześniejsza Biblioteka Królewska i 
Uniwersytecka działała po I wojnie światowej), 
a zarazem jej ostatni administrator z perspek- 
tywy lat uznał ten fakt za najważniejsze osiąg- 
nięcie w czasie swojej dyrektury w Państwowej 
i Uniwersyteckiej Bibliotece (z bibliotek nie- 
mieckich przed II wojną światową podobną stałą 
wystawę miała tylko Saksońska Biblioteka 
Krajowa w Dreźnie). Zainstalowano ją w 
pamiętających czasy krzyżackie gotyckich po- 
mieszczeniach zamku, położonych w północno- 
-zachodnim rogu zachodniego skrzydła, które 
odrestaurował wybitny królewiecki architekt - 
prof. Fryderyk Lahrs, mający w swoim dorobku 
m.in. zachowany do dzisiaj budynek galerii 
malarstwa (1913). Dużą część ekspozycji two- 
rzyły dokumenty archiwalne, rękopisy z m.in. 
Banderia Prutenorum Jana Długosza, ale także stare 
druki prezentujące osiągnięcia królewieckiej 
typografii, grafiki, introligatorstwa itp. 
Woluminy Srebrnej Biblioteki zostały umie- 
szczone w ośmiokątnych witrynach, starannie 
wykonanych z drewna pomalowanego czarnym 
lakierem. Wnętrze wyłożone było czarnym ak- 
sami tern, od którego efektownie odcinało się 
matowoszare srebro spoczywających na nim 
opraw. 
Informacja o ekspozycji znalazła się nie tylko 
na łamach fachowych czasopism bibliotecznych 
i bibliofilskich, ale również codziennych gazet, 
docierających do szerokich kręgów odbiorców. 
Poświęcono jej między innymi artykuł w mają- 
cej kilkusetwiekową tradycję "Konigsberger 
Hartungsche Zeitung" (1932), o której Tomasz 
Mann pisał, że była "nie tylko wielkim kultu- 
ralnym pismem wschodniej prowincji, ale jej 
sława sięgała daleko poza granice całych 
Niemiec." 
Podobnie jak pozostałe zbiory Stałej Wysta- 
wy, eksponowane w kilku innych pomieszcze- 
niach zamkowych, była dostępna dla zwiedza- 
jących zamek za niewielką opłatą, praktycznie 
prawie każdego dnia przez cały rok. Udostęp- 
niana była na zamku jeszcze w pierwszych 
latach drugiej wojny światowej. Alfred Rohde 
w publikacji poświęconej zamkowi królewiec- 
kiemu i jego zbiorom (Berlin 1942) pisze o moż- 
liwości oglądania dalej srebrnej kolekcji. Dopie-
		

/Licencje_021_08_055_0001.djvu

			ro zmiana sytuacji militarnej na froncie wschod- 
nim na niekorzyść Niemiec zmusiła administra- 
cję Państwowej i Uniwersyteckiej Biblioteki do 
ewakuacji naj cenniej szych zbiorów na teren 
Warmii i Mazur. Akcja ta została zakończona 
na początku 1944 r. Według informacji Dies- 
cha, cały zbiór Stałej Wystawy, razem oczy- 
wiście ze Srebrną Biblioteką, został ukryty w 
majątku w miejscowości Karwinden (dzisiaj 
Karwiny ), siedzibie rodowej Dohnów (w cza- 
sach rządów księcia Albrechta należeli do jednej 
z sześciu rodzin hrabiowskich osiadłych na tere- 
nie Prus Książęcych, niedaleko Preussische Hol- 
land, obecnie Pasłęk w woj. elbląskim. 
Była to bardzo trafna decyzja, bowiem 
zamek razem z częścią "klasycznego" Królewca 
został w sierpniu 1944 roku podczas nocnych 
nalotów lotnictwa brytyjskiego obrócony w 
ruinę. W wyniku wojny zniszczona została 
zabudowa historycznego Starego Miasta, Kni- 
pawy i Lipnika. Królewiec - o którym pisał 
nawrócony na polskość "Prusak", Wojciech 
Kętrzyński, że "przedstawia oczom [...] widok 
wspaniały [...] leży wśród rozległej równiny; 
wysokie wieże licznych kościołów sterczą ku 
niebu, a nad nimi góruje wieża zamkowa tak, 
jak starożytny zamek sam nad całym miastem" 
- przestał istnieć. 
Nie istnieje stary Królewiec z wedut oraz 
planów, które zebrane przez dwóch niemiec- 
kich autorów (Fritza Jagera oraz Reinholda 
Schreinera) złożyły się na ekspozycję prezento- 
waną przed kilkoma laty w miastach Republiki 
Federalnej Niemiec. W niwecz obróciły się 
jego zabytki architektury i sztuki utrwalone na 
fotografiach pokazywanych ostatnio (koniec 
1993 r.) w Olsztynie w ramach wystawy (przy- 
gotowanej przez Kazimierza Brakonieckiego i 
Konrada Nawrockiego) pt. Atlantyda Północy. 
W ten sposób Królewiec, który książę 
Albrecht wydźwignął do rangi liczącego się w 
Europie ośrodka kulturalnego porównywanego 
nawet z Florencją, Leydą czy Krakowem, za 
sprawą - przede wszystkim - jego potom- 
ków w naszych czasach kojarzony jest z anty- 
czną Kartaginą. 
Na miejscu Królewca, który w planach nie- 
których polskich XIX-wiecznych fantastów 


_.r >_::.::::-__ 

 -- 


'- - ...... 
. .".::- -......... 
, . 
. - ... 
 .
. .... 
.., ':

 -', \ 
 , 

.. . - 
 
. ; , ... "- . 
':.', 

';\ \ " '
->-


'" , 
'.
 :'::'-I"_:'\. . 
\. -= 
, 
 
 - 


i , 


'. -;:,....". 


- I t l 

 


I, 


.' 


. 


....',..

c 



 
 
----- 


-....:-.;...
.........- 
...'. .,
..... 
, ,,,-
,,- 
.... ....... 
-..... 


,
,_. 


""!L..

 
- 

 



 
- 


politycznych miał stać się stolicą odrodzonego 
państwa polskiego, wyrosło nowe miasto - 
rosyjski Kaliningrad. Obszar bowiem północnej 
części dawnych Prus Wschodnich na mocy 
postanowień państw koalicji antyhitlerowskiej 
(1944-1945) przypadł Rosji. Pozostałą, większą, 
część pruskiego obszaru inkorporowała Rzecz- 
pospolita. Właścicielem majątku znajdującego 
się na przyłączonych ziemiach stało się państwo 
polski,e. 
Bezpośredni nadzór nad pozostawionymi 
bibliotekami niemieckimi sprawowały referaty 
kultury i sztuki ówczesnych starostw będących 
podstawowymi organami budowanej od pod- 
staw na tym obszarze administracji państwowej 
oraz inspektoraty szkolne, urzędy likwidacyjne 
i zarządy okręgowe państwowych nierucho- 
mości ziemskich. Nie zawsze był on efektywny. 
Brakowało środków technicznych i finanso- 
wych umożliwiających całkowitą ochronę po- 
zostawionych księgozbiorów przed deszczem i 
mrozem. Często książki złożone były w zdewa- 
stowanych przez wojnę budynkach bez szyb w 
oknach. W tych warunkach trudno było je 
także chronić przed grabieżą. 
Przed dalszą ich dewastacją i rozkradaniem 
usiłowały chronić je decyzje Ministerstwa 
Oświaty, dające prawo kilku bibliotekom, 
zwłaszcza Bibliotece Narodowej, do zwożenia 
książek ze wskazanych miejscowości dawnych 
Prus Wschodnich. 


jedno z pomie- 
szczeń Stałej 
. Wystawy 


53
		

/Licencje_021_08_056_0001.djvu

			Stary budynek 
Biblioteki 
Uniwersyteckiej 
w Toruniu 


.- 


." 


Władze nowo powstałego Uniwersytetu 
Mikołaja Kopernika w Toruniu także otrzy- 
mały zezwolenie od Ministerstwa Oświaty na 
zwożenie książek z niektórych miejscowości 
mazurskich i warmińskich do powstającej rów- 
nolegle z uczelnią biblioteki. Pozwolenie to 
dotyczyło między innymi książek z tych miejs- 
cowości, w których przechowywane były 
zbiory królewieckie, w tym pochodzące z byłej 
Biblioteki Państwowej i Uniwersyteckiej. 
Książki z tej ostatniej biblioteki znaleziono w 
pięknie położonym nad rzeką Wąską Pasłęku 
(Preussisch Holland), wtedy niestety mocno 
poszczerbionym przez wojnę; w gruzach leżały 
opierające się przez kilka stuleci niszczącemu 
działaniu czasu zabytkowe budowle wzniesione 
w okresie panowania zakonników z czarnymi 
krzyżami na białych płaszczach. W kilku ocala- 
łych budynkach ekipa bibliotekarzy z Torunia 
odkryła fragment zbiorów książkowych składa- 
jących się na Schausammlung, który pierwotnie 
był przechowywany, jak już wspomniano, w 
Karwinach. Stamtąd zawieziono go do Pasłęka 
z książkami biblioteki królewieckiej zebranymi 
z różnych miejscowości, m.in. chyba ze Słobit 
(dawniej Schlobitten). Było to zgodne z ów- 
czesną praktyką tworzenia zbiornic księgozbio- 
rów, w których gromadzono książki z wielu 
miejscowości, aby skuteczniej chronić je przed 
niszczeniem i grabieżą do chwili przekazania 
ich odpowiedniej instytucji. Zbiory składające 
się na Stałą Wystawę zostały mocno pr
etrze- 
bione, już chyba w Karwinach. Pewna część 


."" 
, I : ...,. I n '. : _ ;- 

 ;- ".'l;" - ' ' - c'- " ,.' i. I 1 " 
. '-UJUI DI-łlD
gJl L"',.,:., 
-ł.D'
 n IIII'.:.'
'
. 'O D n JJ 



.
- . 
-r .......-;-- 
., 
..... 
 
.. ./ . 
-4 ." - .. 


'. 
". .' 


II 


. 
..
- 
. ..
"- 


- ..;,-:.... 


... -::-;
...'-".........-:. 


J.... _
.:::-..:...:: 


książek mogła jednakże zaginąć również w 
Pasłęku. 
W każdym razie wśród 20 tys. książek, które 
w 1947 r. przewieziono z Pasłęka do Torunia, 
nie było całej Srebrnej Biblioteki. Pierwszy 
dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej, dr Stefan 
Burhardt (zm. w 1991 r., przed wojną m.in. 
dyrektor Biblioteki Państwowej im. Wróblew- 
skich w Wilnie, wielkością ustępującej tylko 
Bibliotece Uniwersytetu Stefana Batorego), 
przywiózł stamtąd osobiście tylko 14 wolumi- 
nów. Pozostałych 6 brakowało. Nie można 
podać bliższych informacji na temat, kiedy 
dokładnie została przejęta, w jakich okolicznoś- 
ciach itp., ponieważ nie zachowało się pisemne 
sprawozdanie z tego wyjazdu, a pamięć dra 
Burhardta nie zachowała szczegółów. W spo- 
minał jednak o emocjach, jakie towarzyszyły 
mu w transporcie Srebrnej Biblioteki, więk- 
szych niż w czasie innych powrotów z książ- 
kami z terenów byłych Prus Wschodnich, 
zawsze niebezpiecznych ze względu na nieusta- 
bilizowaną sytuację na tym obszarze w tuż 
powojennym okresie. Ich temperaturę podno- 
siła świadomość bardzo dużej wartości Srebrnej 
Biblioteki, jaką miał dr Burhardt, znakomity 
kolekcjoner i bibliofil. 
Większość z owych 14 woluminów nie 
doznała w czasie II wojny światowej żadnego 
uszczerbku. Kilka opraw jednak straciło druki, 
które zawierały jeszcze na początku lat 40. 
Srebrna Biblioteka trafiła do Torunia w 
przeszło 400 lat po jej fundatorze. Albrecht 
przybył tutaj nad Wisłę po raz pierwszy jeszcze 
jako wielki mistrz Zakonu w 1520 roku w 
związku z rozmowami rozejmoWYmi, które 
prowadził z królem Zygmuntem I Starym. 
Miały one zapobiec dalszej wojnie polsko- 
-krzyżackiej; książę zerwał je, opuszczając 
Toruń po kilku dniach. 
Srebrna Biblioteka ulokowana została w 
gmachu przy ulicy F. Chopina 12/18. 30 marca 
1946 r. gmach ten oddany został przez Radę 
Miejską na użytek Biblioteki Uniwersyteckiej. 
Warto dodać, że nie były to pierwsze książki 
proweniencji królewieckiej, które znalazły się 
w grodzie Kopernika. Już w XVII wieku jeden 
z toruńskich rajców Oan Botticher) miał w 


;;;.¥
		

/Licencje_021_08_057_0001.djvu

			swoich zbiorach bardzo interesujący wolumin 
(obecnie w Książnicy Miejskiej w Toruniu) 
składający się z przeszło 30 druków, spośród 
których kilka zawiera rękopiśmienne dedykacje 
położone ręką profesorów Albertyny z czasów 
księcia Albrechta. 
Srebrna kolekcja znalazła się w zbiorach 
Oddziału Starych Druków. Przechowywano ją 
w specjalnie dla niej przeznaczonej szafie. Kilka 
jej tomów eksponowano przez kilka lat na 
wystawie .starych druków, zorganizowanej w 
1949 r. przez ówczesnego kierownika Oddziału 
Starych Druków, kustosza dypl. Stanisława 
Lisowskiego; był on autorem kilku publikacji 
dotyczących dziejów największej odrodzenio- 
wej książnicy króla Zygmunta Augusta obecnej 
we fragmencie w Bibliotece Uniwersyteckiej w 
Wilnie, w której pracował jako kustosz 
Oddziału Starych Druków i Cymeliów. Sre- 
brne oprawy pokazywano także podczas okoli- 
cznościowych wystaw cymeliów Biblioteki. 
Demonstrowano je zagranicznym gościom Uni- 
wersytetu. 
Prawdopodobnie w 1949 L z 14 tomów ubył 
jeden. Ówczesny dyrektor Biblioteki, dr Stefan 
Burhardt, ulegając prośbom dyrektora Pań- 
stwowego Instytutu Książki w Łodzi (dra 
Adama Łysakowskiego ), pragnącego powołać 
pod auspicjami tegoż Instytutu muzeum książki, 
przekazał na jego ręce wspomnianą oprawę 
dzieła Pawła Hoffmanna. Dyrektorowi toruń- 
skiej biblioteki, mimo że zdawał sobie sprawę, 
iż rozbija historyczną kolekcję, trudno było 
odmówić koledze z wileńskch czasów, byłemu 
dyrektorowi Biblioteki Uniwersyteckiej w 
Wilnie, tym bardziej, że Łysakowski miał 
świetne rozeznanie w walorach bibliofilskich 
historycznych księgozbiorów Królewca. Nie 
był w tym odosobniony. Wskazują na to cho- 
ciażby polskie periodyki okresu międzywo- 
jennego, poruszające problematykę książki i 
bibliotek, w których odnotowywano prace 
niemieckich autorów z zakresu historii bibliotek 
królewieckich. Na łamach najlepszego pol- 
skiego czasopisma bibliofilskiego "Silva Rerum" 
(1930) ukazała się krótka informacja o wspo- 
mnianym wydawnictwie Rohdego, podkreśla- 
jąca urodę prezentowanych w nim srebrnych 


opraw. Kilka lat wcześniej wybitny bibliofil 
oraz historyk kultury, Edward Chwalewik, w 
swoim życiowym dziele (Zbiory polskie, 1926) 
pisząc o zbiorach królewieckich w pierwszej 
kolejności wspomniał o kolekcji 20 tomów 
"znanej pn. «biblioteki srebrnej» dla swych pię- 
knych opraw z bogatą ornamentacją figuralną i 
grawerunkami przeważnie (17) złotników kró- 
lewieckich" . 
Łysakowski miał potencjalnie lepszą orienta- 
cję od innych, 'ponieważ w latach wojny jedna 
z agend władz Polski podziemnej, licząc się z 
możliwością pozyskania przez Polskę po zwy- 
cięskiej wojnie całych Prus Wschodnich łącznie 
z Królewcem, poleciła mu przygotować się do 
przejęcia opieki nad bibliotekami Królewca. 
Ponadto muzeum książki, którego założenie 
postulowało polskie środowisko bibliotekarskie 
przed wojną, wydawało się dL Burhardtowi 
dobrym miejscem dla darowanej oprawy. 
Niestety plany dra Łysakowskiego nie ziściły 
się. Kierowany przez niego Instytut został nie- 
bawem, jeszcze w 1949 r., zlikwidowany. 
Zbiory zaś (ok. 17 tys. wol.) przewieziono do 
Biblioteki Narodowej do Warszawy. Wśród 
nich także srebrną oprawę. Obecnie przecho- 
wywana jest w Oddziale Zbiorów Specjalnych 
tej Biblioteki, mieszczącym się w Pałacu Rze- 
czypospolitej razem z innymi skarbami na- 
rodowej książnicy, wśród których jest m.in. 
należący do żony piastowskiego księcia Boles- 
ława Kędzierzawego Ewangeliarz Anastazji (pol. 
XII w.), ozdobiony srebrną oprawą. Zdjęcia 
"naszej oprawy" znajdują się w wydawnictwie 
jubileuszowym, wydanym z okazji 50-lecia 
założenia Biblioteki Narodowej oraz w ostat- 
nim informatorze (1990 L) o zbiorach i działal- 
ności Biblioteki Narodowej. 
Niewykluczone, że srebrna oprawa, nie 
zmieniając miejsca swego pobytu, zgodnie z 
intencją darczyńcy znajdzie się w niedługim 
czasie w muzeum książki, które planuje się 
urządzić w zabytkowych pomieszczeniach 
wspomnianego Pałacu, uważanego za najpię- 
kniejszą świecką budowlę barokową w War- 
szaWIe. 
Krótko przed przeprowadzką toruńskiej bib- 
lioteki do nowego gmachu zaginęła oprawa 


55
		

/Licencje_021_08_058_0001.djvu

			Biblioteka 
Uniwersytecka 
w Toruniu 


- ---' '
.. 


.... ł 


/ -------------
------_: 
 .... 
_-ł__ __.._ 
--.._-
 
'7';"" i"'" -J -I . _T _ P::-:I I' .....r:- F li -.../ 


;
<"
,: 

- 


I
.
...-or-
- .


.
 ..--,.....
 . 


.,'J -::
,. 1_, _ :. 'I --' I . I ! 
..,....:......,. "':
""' '..,
..,i..>."..'
......r'--_ ,.- 


-, I 


, t,'., 


. 
 ,- l _'I, 
 
 
 


nm bh 
-" '1'T
'- 
Lt!' . 


.. ...........---.1'. 

 


- .-.......-. '" 



 
--
 


Ol. 


.....ł-
 


--:-
 ..- ;-r-.- 
- -:--- - c 


J. 



 l;'.
 


. ..10'.... 
 .."" 
... 


_


i::,--- '-:"" -ł,..,
._ .,..... . 
,_=-' 
 W. __ 
.--., --- -.-:'"---:- --:::';.., . - -
.---.......- -
.. 
'lo. . _ ł; -" _ '41 
 , 
 _ , ' "-..- 
:' '
' 
,,-.:. 
:. 
-- .:.. -.::--

= -= '...-- 

 .....t'....... ',_ 


- '. 


-.' 


56 


, 
przypisywana warsztatowi norymberskiego 
złotnika Rittera Starszego, druk z dziełem 
Osiandra ocalał. 
W 1973 roku Srebrna Biblioteka razem z 
całym księgozbiorem uniwersyteckim przewie- 
ziona została do nowego gmachu Biblioteki 
Uniwersyteckiej, mieszczącego się przy ulicy 
]. Gagarina 13. Od tego czasu srebrna kolekcja 
przechowywana jest w metalowej szafie, stoją- 
cej w klimatyzowanym magazynie mieszczą- 
cym stare druki i rękopisy. Podobnie jak w 
starym gmachu, także i tutaj pojedync:ze eg- 
zemplarze srebrnych opraw pokazywane są na 
niektórych wystawach urządzanych przez bib- 
liotekę, budząc zawsze u oglądających - nie- 
zmiennie zresztą od kilku stuleci - żywe zain- 
teresowanie oraz uznanie dla ich wysokich 
walorów artystycznych. 
W chwili obecnej, oprócz biblioteki toruń- 
skiej i Biblioteki Narodowej w Warszawie, 
pojedyncze oprawy ze Srebrnej Biblioteki znaj- 
dują się w dwóch placówkach. Jedną z nich jest 
Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, zajmu- 
jące wnętrza dobrze zachowanego zamku 
obronnego (XIV-XVI w.), należącego kiedyś 
do kapituły warmińskiej, w którym przebywał 
przez kilka lat administrator kapitulny, kanonik 
Mikołaj Kopernik; _ gdy zaistniała w okresie 


I 


-- 


'.. 


wojny pruskiej groźba oblężenia przez wojska 
Albrechta Olsztyna, wystosował list w swoim 
. imieniu oraz przebywających w zamku kanoni- 
ków do polskiego króla Zygmunta, zapewnia- 
jący adresata, że w tej sytuacji są gotowi postę- 
pować, jak "szlachetni i uczciwi ludzie oddani 
swemu władcy, nawet gdyby przyszło nam 
. ", 
zgmąc. 
Muzeum przechowuje zakupioną w 1982 
roku od prywatnego kolekcjonera oprawę 
przypisywaną Hieronimowi Koslerowi, ale bez 
druku Huberinusa, który ona okrywała. Sama 
oprawa trafiła w nie najlepszym stanie, m.in. 
bez medalionu (z górnej okładziny) z herbem 
księcia. W czasie restauracji zastąpiono go 
odlewem z oryginalnego herbu księżnej Anny 
Marii; warto wsponmieć, że oprócz tej oprawy 
Muzeum eksponuje także inne zabytki sztuki 
(rzeźba) z dawnego Królewca, które znalazły 
się w nim po II wojnie światowej. 
Drugą placówką są Państwowe Zbiory 
Sztuki na Wawelu, mieszczące się w dawnej 
rezydencji polskich władców z dynastii Piastów 
i Jagiellonów, w której w czasach jej świet- 
ności, w okresie rządów Zygmunta I Starego, 
podejmowano wielu znakomitych gości. Jed- 
nym z nich był Albrecht, który po raz pierwszy 
został przyjęty na oficjalnej audiencji przez 


I 


t 



 


J
		

/Licencje_021_08_059_0001.djvu

			wuja na tydzień przed uroczystą ceremonią 
Hołdu pruskiego. Ofiarowanie na Wawel w 
latach 80. ubiegłego stulecia przez Jana Matejkę 
dzieła przedstawiającego to wydarzenie, sta- 
nowiło pierwszą próbę założenia tam muzeum. 
Inne dzieło związane z osobą Albrechta Hohen- 
zollerna - po kądzieli Jagiellona - które 
pojawiło się na Wawelu, to zakupiony w 1985 
roku dla Państwowych Zbiorów Sztuki frag- 
ment zaginionej na początku lat siedemdziesią- 
tych srebrnej oprawy - górna okładzina. 
O szczęśliwych właścicielach pięciu egzemp- 
larzy nie ma informacji. Niewykluczone jed- 
nak, że w niedługim czasie oprawy te trafią, 
jeśli znajdują się w Polsce, do bibliotek publi- 
cznych i będzie można dokończyć inwentaryza- 
cji Srebrnej Biblioteki i uzupełnić kilkoma 
szczegółami jej dzieje. Pozostawały one w ścis- 
łym związku z historią polityczną Europy 
ostatnich przeszło czterech stuleci. Ona właśnie 
przyczyniła się do zniszczenia bardzo wielu bib- 
liotek, z których bezpowrotnie przepadły 
skarby europejskiej kultury. 
Dla Srebrnej Biblioteki los był stosunkowo 
przychylny; jej większość dotrwała do naszych 
czasów i znalazła bezpieczne schronienie w Bi- 
bliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w 
Toruniu. 


'1 


:", .,Ii 


-...., 


$:- 


'. I. .'. .1ł 


_..
 


,< 
 ,



 . ." ;(f 
. .'
 .
.r , 

Nf#.. . ..f, 
II ii i;- 
Jl
\;

: .i. 
" \&

;1
,
1. 
t \ 
 "- 


 ';,' 
. ,- 

-,.
- . 



 


Oprawy przedstawione są na tablicach - zarówno 
te zachowane, jak również te zaginione , których po- 
dobizny zachowały się w różnych publikacjach. 
Uczyniono tak, aby w miarę możliwości przedstawić 
kompletny materiał ikonograficzny dotyczący Srebrnej 
Biblioteki. Główny akcent położono na ekspozycję 
dekoracji okładzin. Niestety - dla dwóch z pięciu 
zaginionych opraw nie ma żadnej dokumentacji ikono- 
graficznej. 
Materiał ilustracyjny zaprezentowano w XX częś- 
ciach odpowimkljących dwudziestu oprawom (wolumi- 
nom), które ułożono w kolejności alfabetycznej nazwisk 
ich wykonawców. 
Tablice odnoszące się do kolejnych woluminów są 
poprzedzone danymi informtij'qcymi o: wymiarach 
oprawy, Uedna gwiazdka oznacza , że oprawa się nie 
zachowała), roku jej wykonania , pismach (zaginione 
opatrzono dwoma gwiazdkami), które ona zawiera, 
oraz jej obecnych i wcześniejszych właścicielach z 
zaznaczeniem sygnatur. 
Dane odnośnie do zaginionych opraw oraz dru- 
ków zaczerpnięto z publikacji: P. Schwenke , 
K. Lange: "Die Silberbibliothek Herzog Albrechts 
von Preussen urn! seiner Gemahlin Anna Maria ': 
Leipzig 1894. 


\.. 


-..JI!>', ..
1 '. ';;' 


"- 


.. ..<:
:

!_
i;.
..
 .--
 .. 


; p 1t'- _" . A, :: I ,'

 
 

 'l
1 : 
- 
 .':;
$' .
. ' 
 
 
'


'3
 
 

 


 " .
 
f:tf
, [ 
i
W
)b
 ".- '.: "i t--,
.
 



 
: 
;S
'':in.... ' _
., ' - l <' _ 
"
I I - 
- 



 . ,. - 

 '-;- 1-' 
,:",,'
'l1 
f::l*lł: 

, 


.. .,. ,. 
 ., 
r \ -
. j_[_ 

' 
 . 
c, , ' _ :\ r i,....... . C. '
, 
I 
"'" 
.:....: . 
,. 1.

 
 
1I
. 
ł, 
 
] ;tA ł)" ij 
, "
!'JIrł",
. "" ił ,_,' 
-"i\ ,,

' .t. i":f 
'. - ' !,'!!...-Jł- ... 'I. 


-
		

/Licencje_021_08_060_0001.djvu

			, 
Zródla obiektów 
znajdujqcych się 
na zdjęciach 


Zamek królewiecki, jego zachodnie skrzydło (s. 2) 
BN w Warszawie. zb. ikon., syg. T. 1-4, nr inw. G. 5196, 
drzeworyt (2 pol. XIX w.) P. Boczkowskiego. 
Autograf modlitwy księcia Albrechta z książki z jego Kam- 
merbibliothek (s. 10) 
BUT, Ob.6.II.744-748 
Karta z horoskopu (1552) dla księcia Albrechta (s. 11) 
BUT, Rps 54 
Dedykacja M. Flaciusa Illiryka dla księcia Albrechta (s. 12) 
BUT,Ob.6.IL2174-2177 
Górna okładzina oprawy z inicjałami: A M Z B, H Z P (s. 13) 
BUT,Ob.6.II.2994 
Księżna Dorota (!I\. 14) 
BUT, Ob.6.II.4489. plakieta z oprawy woluminu z Nowej 
Biblioteki 
Oprawa modlitewnika księżnej Doroty (s. 15) 
BUT, Ob.6.II.4489 
Oprawa sakwowa (s. 15) 
BUT, Ob.6.II.4498-4500 
Dedykacja pastora P. Ebera dla ks. Anny Marii (s. 17) 
BUT, Ob.6.II.1071 
Marcin Luter (s. 23) 
BUT, Ob.6.III.194. plakieta z oprawy książki z Nowej Bib- 
lioteki 
Dedykacja Katarzyny Lutrowej dla księżnej Doroty (s. 24) 
BUT, Cim.I.180 
Karta tytułowa Nowego Testamentu Marcina Lutra (s. 25) 
BUT, Ob.6.II.4496-XIII 
Karta tytułowa Domowej postylli Marcina Lutra (s. 25) 
BUT,Ob.6.III.711-VI 
Filip Melanchton (s. 26) 
BUT, Ob.6.IV.70-71. plakieta z książki z Nowej Biblioteki 
Karta tytułowa Harmoniae Evangelicae Andrzeja Osiandra 
(s. 27) 
BUT, Ob.6.II.4495-XVII 
Fragment Regierungshandbuch (s. 27) 
P. Tschackert, Hohenz. jahrb. 1899, s. 58 
Księżna Elżbieta Bnmszwicka (s. 28) 
P. Tschackert, Hohenz. jahrb. 1899, s. 50 
Ekslibris Biblioteki Wallenrodiańskiej (s. 28) 
58 BUT, Ob.6.I.5 


Złocone i wytłoczone (z datą) obcięcie bloku książki (s. 29) 
BUT, Ob.6.I1I.706-XI 
Sygnet drukami jana Daubmanna (s. 30) 
BUT, Ob.6.IIL703-704-X 
Znak inllenny Hieronin1a K6slera (s. 31) 
BUT,Ob.6.III.711-17/VI 
Ulistniona maska fauna (s. 33) 
BUT, Ob.6.IIL706. Nasada zapinki (XI/l) 
Faun z podniesionymi rękoma (s. 33) 
BUT, Ob.6.III.716. Nasada zapinki (1/1) 
Maska lwa (s. 33) 
BUT, Ob.6.I1I.711. Nasada zapinki (VI/l) 
Popiersie kobiety ze skrzyżowanymi rękoma (s. 33) 
BUT, Ob.6.III.703-4. Nasada zapinki (X/l) 
Uchwyt klamry w formie kariatydy (s. 34) 
BUT, Ob.6.IIL707-708 (VIII/l) 
Głowa putta na rolwerkowym kartuszu (s. 37) 
BUT, Ob.6.IIL703-4. Plakietka narożna (X/l) 
Popiersie aniołka z koszem kwiatów na głowie (s. 37) 
BUT, Ob.6.III.703-4. plakietka narożna 
Lwia głowa na rolwerkowym kartuszu (s. 37) 
BUT, Ob.6.II.4496. Plakietka narożna 
Antropomorficzna maska lwa (s. 37) 
BUT, Ob.6.I1I.712. plakietka narożna 
Scena Nawiedzenia (s. 38) 
BUT, Ob.6.I1I.711. Drzeworyt z: M. Luther, Hauspostill, 
Wittenberg 1553 
Scena Adoracji Pasterzy (s. 39) 
BUT, Ob.6.IIL705. Drzeworyt z: V. Dietrich, Kinder Postilla, 
Wittenberg 1550 
Scena Zwiastowania (s. 39) 
BUT, Ob.6.I1I.1065-1068. Drzeworyt z: A. Corvinus, Kurtze 
Auslegunge der Episteln und Evangelien, Wittenberg 1539 
Ekslibris Nowej Biblioteki księcia Albrechta (s. 40) 
BUT, Po1.6.II.1212-1218 
Chrystus Zmartwychwstały (s. 41) 
BUT, Po1.6.II.205-207. Fragment radełka Kaspra Anglera 
Chrystus Ukrzyżowany (s. 42) 
BUT, Po1.6.II.205-207. Fragment radełka Kaspra Anglera 
Oprawa ze zbiorów zamkowych z napisem: AL(brecht) 
F(riedrich) D(ux) P(russiae) BIBL10THECA (s. 44) 
BUT, Ob.6.III.247 
Oprawa ze zbiorów zamkowych z napisem: G( corg) F( ried- 
rich) M(arkgraf) B(randenburgenes) D(ux) P(russiae) BIB- 
LIOTHECA (s. 45) 
BUT, Ob.6.II.1214 
Ekslibris donacyjny księcia Bogusława Radziwiłła (s. 46) 
BUT, Ob.6.I1I.587
		

/Licencje_021_08_061_0001.djvu

			Panorama XVII-wiecznego Królewca (s. 47) 
BUT, Po1.7.III.138. Drzeworyt ].]. Vogla z: Ch.]. Hart- 
knoch, Alt und Neues Preussen, Frankfurt a. M. 1684 
Panorama XVIII-wiecznego Królewca (s. 48) 
Muzeum Okręgowe w Toruniu, zdj. rysunku jerzego Fry- 
deryka Steinera 
Biblioteka Królewska, Konighaus (s. 50) 
Instytut Sztuki PAN w Warszawie, nr inw. 112 859, fot. 
Krantz, 1938 
jedno z pomieszczeń Stałej Wystawy (s. 53) 
Instytut Sztuki PAN w Warszawie, nr inw. 112684, fot. 
Sager 1942 
Stary budynek Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu (s. 54) 
Widokówka wydana przez Towarzystwo Bibliofilów irrl. 
Lelewela w Toruniu 
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu (s. 56) 
BUT, F.-101
		

/Licencje_021_08_062_0001.djvu

			Srebrne oprawy 


\ 


l 
I 
I
		

/Licencje_021_08_063_0001.djvu

			Pawel Hl!ffmann 


I 


Wymiary oprawy: 313 x 205 x 73 mm 
Rok wykonania: 1555 
Dmki**: Brenz, Johalill: Acta Apostolorum. Das 
Buch der Apostel geschicht. Die recht und haupt 
Historia der ersten heyligen Christlichen Kirchen. 
Aussgelegt durch johannem Brentium vnd in CXXII 
Predigten getheilet. jetzt erst in deutscher sprach ged- 
ruct. Niirnberg, Johalill vom Berg u. Ulrich 
Newber, 1551, 2° 
Brenz, Johann: Von der herrlichen AujJerstehung 
und Himelfart , vnsers Herrn jhesu Christi, nach bes- 
chreibung der vier Euangelisten, inn lateinischer Sprach 
aussgelegt durch H. johaii Brentzen. Allen fromen 
christglaubigeii , lateinischer sprach vnwissend , zu jhrer 
Seelen heyl verteutscht (durch Christoph Rothan). 
Konigsberg in Preussen, durch Johan Daub- 
malill, 1554, 2° 
Obecnie: w zbiorach Biblioteki Uniwersytec- 
kiej w Toruniu (BUT) Ob.6.III.716 
Wcześniej: w Staats-und Universitatsbiblio- 
thek in Konigsberg (StU B Konigsberg), sygna- 
tura (sygn.) (J 7, Fol. 7 


,., 
.i :
:,:,
\:L "iJ..r!r'\.
,;,;, ,< ' - 



"
'-lUł 
':: 
 . " J 


....
 - , 
- 


.'.. . '.
' '..oW' 
-', -,>": 
 
'. ,..., '- 
'\ 


,) , 


'" ." '-, 


..;\ 


',,<, . 
. , . 


-,) 


.,,'\ 


:-; o;,. 


'f'" 


, "f"" 
, . , 


. '4'
. 


. . 


. .-..... 


l" -. 


" ł ,'
 
.' ł:" '
t'- 


.... 
',,-, 
'- 



, - -== -==----:::;::- 
 
. _. 
..... 


'1 lit 'I! 
. I 't 


1,"0')." 


II 


Wymiary oprawy: 320 x 202 x 47 mm 
Rok wykonania: ok. 1555 
Dmk**: Dietrich, Veit, Melanchthon Philipp: 
Summaria vber die gantze Bibel, das Alte vii Newe 
Testament... Durch Vitum Dietrich. Item Unterschid 
des alten vii newen Testaments. Fiimeme vnterschid 
zwischen reiner Christlicher lehre des Evangelij, vnd der 
Abgatischen Papisten lehre. Christlicher vii kurtzer 
unterricht , von vergebung der siimk , vnd seligkeyt , 
Durch philip Melanch. A1it jleyss von newen vberse- 
hen. Niirnberg, Gedr. durch Johalill vom Berg 
und Ulrich Neuber, 1546,2° 
Obecnie: w Bibliotece Narodowej w War- 
szawie, sygn. XVI F. 907 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. (J 9, 
Fol. 9 
B UT, bez sygn. 


III 


.l 


Wymiary oprawy: 314 x 205 x 91 mm 
Rok wykonania: 1555 
Dmk: Sarcerius, Erasmus: Von Eirler Disciplin. 
Dadurch zucht , tugend vnd Erbarkeit miigen gepjlant- 
zet vnd erhalten werden... Item was hierbey die vVeltli- 
che Obrigkeit , Kirchendiener, vnd Unterthanen zu 
thuen schiildig vnd pjlichtig sein... Durch Erasmus 
Sarcerium. Eisleben, Urban Kaubisch, 1555,2° 
Sarcerius, Erasmus: Von mitteIn vrld wegen , die 
rechte vnd ware Religion (welche uns Gott in diesen 
letzten... zeiten, widerumb geojJenbaret hat) zu befar- 
dem vnd zu erhalten... durch Erasmum Sarcerium. 
Eisleben, Urban Kaubisch, 1554,2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.714-715 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. (J 14 , 
Fol. 14 


61
		

/Licencje_021_08_064_0001.djvu

			T abl. III. 
Górna 
okładzina 
z herbami 
fundatorów 
Srebrnej 
Biblioteki 
oraz sceną 
Rozesłania 


62 


I 

 


.,
-::- 


I I 
[ 
I
 !I 


..... 


1 
,,d 
, 


, '
 
 ' I 
il 11 
I
 

 =- 
'- !'I' 
I 
, 
:'; I] 
'1 
! 


I 
: 
 
ł , 


',fi 
. ,.' v 
," -,. 
 ." 
.(1::.

;
'.. "::. ',.1 ..... 

; 

;,,

:::::::..:..: : . ef, , ' ..... , I 
t i ;. , . 
 ........ -.,--;... _ _ .. K . " ,.01 ,'.. ." 
. \. .. ,. "'
--
". . . .. : I 
" 
I'" '" '-.
"".?;: _
 . -""j;j;';", ,'
 .., 
" \ , ""
 

 ..:-. _:ł- ';t: 
Et ' f\, -- .o
",_ .
i \ 

. ł)O,I II 
'
r

," I: 
.. ----., .. 
,
I

L
 
\ --" ." 
' 


:
i
;J':l";" 
// \ ".......'..... "-. 



- 
-,/ ,:
.; 
 ."f:) 
;
f- ( 
_
 ,,':.
. 
'.j:".'i:\ f ,..'
.. 
 '" 
,-'J.., 
',: -' \ '., '.'- ..::"',;:.... . _ ':::... 11, ". .\: 

 ,.,..>
.,. ".. 
 .",df.
, ,'. 
".. ........ 
s..._, " _...
;, 
\ '-:...- :<, '.".


 

. \'.;
 '7.
 .. " ,'" 
' 
 ".
 r _... 
" \ ..' ;'9. - ':"-'

\tf

tr. 
. '-. 'i}Jł
' 
. '. :0'
,\:; '*' 
, '.
.. .. l:f:.r.;.'.
 
t ...' 
.&

 .:: I 


 ("'iJ

:j, 

'" :":< ;, ;

 ... 
'"1' " '\,' .,-"" 1--(- 
.' ....,.' -;-": r 
;;. !;,Yi';. .... 
_'4",,, 


J.... 




 ; .... 


I 


1\ " 
I'.: .
 "', '. 
.. -'. V -: 
J 
 ....,\. 
 , . ...."'..,; 
. ,'.. n 
.., 
.. .. 
, . "-: -' 
"j. "'... Ił 
I ,/ f l ! / il' 
i 1 
";' ift.. I 


, ,., 'ofł
' 


" 
,; 


-. 
v \ 
..'" l' 'f 
'\.' .,
ł 


.... 




""':< 
, , . 


,
 ; 
,,:- 
'II ::.
" 
".. 


.. 
... 


"'-, 
.' 


.{ 


';"" ' , , Jł . 
. 
'--"'V.. : tf'{.\.:" , 
. . \.. .,.,
 11.11, r- 
...;. . 
 I' . . . 
.:\'1 
.1.-- I l.' 
, : J

 _--- 


.,-......... 


." 


.-'
. . 


:
f,;,. : 


! , 


.
.,. I.
, 


, l lir.", _- 
I 
/r ,...., 
"'f',.ł.. J,.l .1"'_ 
" 
-fL -tJ'!f'" --...-- 
- ."...,.- 

?

"-=
': 


. 
"," 
...i.. 
......".: 
-""'\Y' 
.... .. 


....
 


, O 
".. 
..: 


, 
'. 


... 


.,.'"f-:c 'ij:
 . 
...- J ""1:'-: i:' 


\:> 


, i 
 

i 


\ 
. 
-,.
., 


'

........'
 ._....
""':'- 
.
 ..,.,. 
-' ,-
. 


\ 


'" 



 f.. 



;r 


;1 
/
 ' i 
l' 


A .. .,.;j-, 
" ".,.. ¥(J '/ 



 , 


.\'0.j'
/ , ,
 
\.\. "\...lI<' 
\" / ", ... 
\, 'Y .' 


I, .,
 . 
" I"'
 
(. , 


-.''''!'. 


_ /,.. _1' 



 



 
.. 


i._ 


',',. lf') A... 
.i .'L..... 


-
- ' , 

o, 
,!f) 


\.' . 


.t 
-,
-.r 
t, )" 


)!, 
"
 I' 
, .
; 
\ :..f 


::::...i... 
......, 



 


u..-,.... 


. 
 


'( 
\ , 
) 


. :_;:.: 
:::-v- 
'r*
 
,. ,.' . '... 
 
;"",,\ 
....-.. , 
'..... dr\. I 
>, , J «(
:t 
...
,'. " J " ,... '- 
..... '. "' ł; 
.. 
,; .t _. < '.. 
',,;," 
 . " . '
!

łA:\:. f! 

 L h,: tY j" ... .r'
:,:,:{,." 
u,\.

,

.. 
 
 'I': .' (r', 
. 
" 
\.\ 
 . 
r
...' " 
 . 
:" -, o.' t \. . \.:' .. 
 .
"'
\
( 
. '.. \i/- "" '<, " ""', , 1-. .
, .:
 \ 1Yt , o 
" 'J <"""\
'hj" ," .,_ .

.'.....
"."."" 
" I 'J '- ..,. <...".. - o . _ ':JlJ / 
l'.' ',' /,.", , . - . .;, ,o,'
. '\I)
;J;. ' ' 
.. 

) . " 
" " .' .(
 


C t 
',
. 
P
. 


\,. 
.... 


.. 


"1'.. ' 



..' 
.....;;.,'>. I 
.....""
". 
it:l 


" 
,--'"o!-:\ 


ł -_'....: '. 


"t" . 
$;-"' . " . 
r
4
 ..1. 
f. 
 


--- 


_"_L ........,.. 


A...ł"""
"";.',-I 
-4!: 
""itt;--) 
I 


-t. . 


. :ł_. 


.;, "1 
I 



 


:'f 
" \. 


," 
, . 
. 


.' ,\v . 


. 
1" 

::).
 
, . , 


'1 :_.," 


,I 
.11 ' ;r' 


I; 
! 
. 


... 


,
" 


.\ 




""" 


....".\
 


"- 


" 

;: ".
'
 . .
1' 
\!
. '
,;,: I' ::.'J 
'

' ... . . ,.;';:;: .... f,',.; 
" ':.... 


- 


, 


f 


.., 


I 


tl 


, 1 


li
		

/Licencje_021_08_065_0001.djvu

			-, 


:--- \ 
;J!: 


.- 
.t' 


"
 


'/ 


- c)fj: 
..;..- - 
.JłiW.
- 


.
 
!'-- 



. ' 


-" 


" 
r-" . 


'\' 
r

 I 
/'::" 
--- -:-' . 
,: ,:t.
.:
 
'- 

":t- 
'r""' 
 "
""""''i&1'''' 
... 
. ..................P'! 
...... '..'ł'-:- 


.
 



 ,
--? , 


'.;
' 
"", 


, ' 


'l 


'
:;tJłJ 
ii/I 


.:: t"': ,./ 
\'TTf'-,. ' i l.c' ,:" 
,,'I' ,,,
..,' 
. . 'fę' 
.;I....Y2
- 


:; ...
 f-.""",, 
_ 
 
. ' . c' ,-,:r. ' 
 
_ _',. _ ".
\' t\' 1'.' 

,- 
\
,;;:.:( JJ:.t

 r:
 ,/,,
 .' 
 
 .
 
. "'
 -
ł' ._.::t.' 
:- Pi:'-, J ' ./£..4' "
 / "' ", 
, 
1';' ",hO.. "...
.. 
'
{
 " ;, /
'A": 
';,." ' 
'.Ji . '. ':--- . .. 
" ' 



' 


... 


. .,-u. 



-
.. 



.... 


..t 


-- 
,,,\.. ....:\ 
,\,!
....',,'o; 
i\.. ,i, '\:\., " 

 .'}. 
 
,'. 
 \. ' 
. \.. -.. 
:
'.: 
\:
 .. -' 
'\ 4. ,.. 
\,,','., \ 
, 
 .
 ',O '; 

;

<\ 
 '11.. 
 : \ 
,_ 
'L, ',,\ ' 
,. ...',
 
:- ... .'... \.' " 
Ć 
 "\. . 
'
'" .,.,
,;-> ." .,
 ;-:r ':>'\ 
 

' 
'. ',!", . ';.Q:r, .- \..:',:.
7'i < , '- 
.. .' :i' J " 'M.. .,\. ..... 
,. , " - X'" "- . ( 
.... ;1'<0 ,I' '" '::::ł ....
"",. I. ';';' '.. . . 

 :.


;:;: 
 ' r. 
: '
':'
:'l '\ ' 

...ł .,..., /. '.- . 
. ' 
f. ...."" -:' (Al. ::
, -et '" 
, .. '--'.
 !\-'ii/ "Y.
' '. 
__)'",
, ,., , - . h,," 
"---
I: 
.. .... .i. J -... .. ,..._
 ...: Aa. , 
",,-'- --r 
"ł.h ....
.
 
"" ':'.0,4 
>' .... I 
_,...-:.....- .
., r- 
:to .'.-""r
 
\ _.ł t. _; "
't" , ... 
-. 
... 
 \' 



 


'. ' 


" . 


'. 


" 
;
 ' 


I 
I . ....jij:.. 
.. t
. 11 
. J 
'" ,ft. O; 
'.,y' .,")

..
 
.
:., " ,\I G; 
" 


'!2'
;', 
.'.:' 
.t' '.. 
, ,j 
. . :

 
(.,. .' , ....;; J' 
, , 
'.'
 
 


;,.. .; 


of 


-.J..
\".
"'fp., 


:J.'.' 
:
. 
 '1
 .' 


I 
I. 


'. 


." 


.I
 r 

 ..... ?-r
. ".. . 


J"" 
,t' 


'\\:«j ;,/ 
.c ':. 

:!" 
'\
" ,":'- ,':' 
 I TJ
 
\
;
'
,\;\' :'

,;':
:: -'

 
, 
; '\' J<
,.
, .ł '. 
\.' \\'

' 
":i/ :"f";:

:
:-,; 
:.:"' \ ' '.'\ ...,\ ,: '.\:'
':" ,."')'
 ;', 

...-....J _ '- \ 'J ,
\ h
" 

,:' . .'., 
 .(:t 
, 't
';'- 
:\ ,'" 
t'\ ,,'''''-r.,''-,
}L 
'> 
. .' '.\'; . \,'
 .....' ...).- 
r "'lit ,.;t,\)." , ,\ ł ,I.. ",,
 < .. 
,_ \, ' ..,..... \ ' \ . / 
..... 'Y . 
.
.... ,.'
 ,'" ,:"..,,
\.:.."- 
<'
 ..: -.: \;
}
 ," r ' : ii.:J ...;!) .. 
\.. .
."'.....\\... 
 
.'.:-\'. .., "" 
'\ . .
' ,
'\ 
 
..:. '. L ,. - o,,, I!}
, -- 
......- -- .' "\. '... . '.. 
' 
'.: 
 .-

' \:.f'
\ ) 
""';1 ..,a. :z .s, l, 
 " '. ,..,
: - '''-., , 
 ' 
-- " . . \, --' -: '. 
_ _ . ),
,,
 ,}
;- _, ..." 1'., 


 
-:-.- - J
"> 
 


'''{
\::' :.,'.....T- '. 

v'.. \,\\ i.'..., ' . 
_.-" .. , ,'lo .. 
. ł 
,:.;,z
/.,..". ;.......... o"
 ;.. 
 . . 


"-0 ,_ ,:!
:' --
, -;, ..f;"..\ 'I' 
, _"--." _ . ;\.. 'i ,;>.,;,'. \ ' ",: 

 
. ,.
' : :"t.... 
-r.f"
 . 
f
 '\



' 
.-l;.
-' ';\?
. 
" . ,;..' -. \
. 
.0-/" ,-,,' 
,.
.
,
. '::::-:... ,,-;,./ 


. . 
I 


" 
, 


, - -
'- 


, , 


'" -" 



' 

r\::1 J" 



 I 


.,.- ,\ 



. 


I ,:,,;


.' 
.\ 


.
' r .'" 
! ...
 .. " 
" 


l, 



 
/ 
, 
. 


'
-

 
-.::.;;;."""
 



 (-
-- 

 
<;J 


, , 
, . 


- , 


,,--=- 


" 


........
=r . 


'1" 


.r ' 
l 
t/ I 


/' 


,ik 

 


o' ':' 
, , 

,., 
Ik 
.

} 


=" 


/.. 



. ( 
: r, 

. 
..... 1:-_. 


-'. 


_,¥-

.':''''i
.. ; 


-> 


"";1 


.-:. 


<>. 


4
.'- 


,} 


.' 
..... 



 :
. 

 


> 
... 



. 


I I 
-ł: .. 


J 


f<. 


.... 


.." 


T abl. 1/2 
Górna okła- 
dzina. plakieta 
z emaliowa- 
nymi herbami 
księcia 
Albrechta 
(z lewej 
strony) 
i księżnej 
Anny Marii 


\ 
Il 


'
 


63
		

/Licencje_021_08_066_0001.djvu

			Tab!. I/3. 
Dolna 
okładzina 
z Chrystusem 
Zmartwych- 
wstałym oraz 
postaciami 
ewangelistów 
ze swoin1i 
atrybutami 


rr " 

' 

 


" 


64 


.\ .f 
I 
I 


-,' 
,'''''',." 



 


fi>. 


L(' 
--
 \.' " 
r"" '\ P' ,)\:' 
 " , 
" I 
""' . 1.. r-
"u"'S\' 

 ..

' _' n 
 .., -,
 
'.. ...." ,.,' ,..., ;,. 
.') 
 ,! 
'..' 
:.
' 
I ".,. -
 ,,
. .... 
f> '" "..
 ,; { - 


:

.t 
.
,' 
 .. " ':....,i:
 "., 
 
/
.'- 
.9: ..':': 
 .': ,
 \ ., i,. :"."':' ,{-:!i' 
, ""'ł:'- ",'" . "', }), ,<,' ,v.:...... " 
. \. K.. .' . ( ',.-. 
.'.' ,..
 .,.-,...' /{.. .;, 
_ '",," . '. "" "..' 1 
.... ' ' '
It-;" J " (' .. \'.
' " "'". . . 
 
. ' 
 : \ '
 
. ' I! '.: ". I U, L,: ' . !. .. 

 , 
, 
.
 ..' .. ,.'" , h 
, ..".. .
' " 
,''. 
 
. .i 
'. '(::'1 'f', "-II< \ 
 : i" 
"";' ','.. '
(,- 
: ' " '. '"\;: "., 


-- 
'1 ',\ 

. 'iI , ' .'". 
 
--- ,", ' 


" . ' . \''' ' 
-. 
, "J ,; y 

..
 
 .1 ł-- 
r-
 


. 
.:
 .,
,
 ,. 
, 
.d 
,:1'" 



 : 
., ł,f 
,,
,,"
 




 . ._
'. 
I.,
. 
 n, 

 ,
 


, ....; 


'. 

 ,: 



. 


;"" "I 

 ,- 
...... '. 


..- 
. -',: .( 


. "'0 


, 
" 


"A f 
J 


" 


.' 
., 
 ., 


.
 


\\" 


,A.:. 


t; 


'\I 

 
ł"" . 


, . 


. JiJ 


... 


. . 


J/ 


... 

 


1.' 


;.' 
? 
I 


1 ,:l:. 


. t,'. 
. 
,!- "'\. 


r' 


....... 


.... 


. .
 


" 


"", 


, ,j) 


, ,
 
'\ ". :. 1 .. 
, 
, . ;:ł 
..<." ,,1:' \,:",:' J 

 :': 
\: 
 ." 
T 
J', 



'

'" 


'\.' " 
./ 



;, - 


..11-.. 


,,0;0; - 
. ,. ,; i.->:: ,
,:?k <' 


..." . \.
 

, 


" ł' 
1I.V,7 ' 
. 
., . 



.' 


I 't
"";: :'
. 


, ".,\-. 


, \ 



 


......., 
"'--'- ' 


",' . 


'.. 
t.: 

 -
.
 
,
, ) 
.
" ,
 
. 
 (i (\lJ/(T"..'. 
"
.t'h ; 
,
l .. 
....:
f 
 
....... ;..' ";: . 
 . 
. i\ '. .
 

, J ł,/\'.'C!.' , 
.. 
 i"' ;.... . 
.
 
.
 .. 
, ;,
 
, \ 


. 'i . 
.:' :u.. .sj':;. 
, ' ' 

_.,ł-ł.' '-.. 
 


_"":'f':r. 


,."'
 .. 


, 

 
(
, . 
"' 1 
;f 
/Ń 
 
' 
" . II 
" 


., 


. . 


..,- . 
 


-- 



I 



 j,
'j 


l i
 
 



 


;.' & "i1.
 


:! 
 . ",;:. ", 
(I" '. . 
'I. ./11 
" .' 
, :.' I t. t
tl 

 ..1' 1\\''' 
'- . .f1
 
. . '-'J(. .....' ' 
:tfł -' 


; '
','
-:- 
)q... 




 


" 



:'Lt. 


" 


'\ ;,,-: 
.,0( .. 



 
, 


\ . 


'. '. 


..;
ł 
" 


. 
' 


.
1\ 
. 
-" ' :> 
J
 ! ,"'" \ 
.' 


.' ,(>' 


-
- 
-f, 


.t J. 


'. ....;.i.. 1 


'... + 


...: ,. 
, :,- 
.: .:
{ 


i 
,';1 
I 
l 


\ 
,I 


'. 


-."
. - 


t / 
. 
: 
" 

 


': 


, ! 


f 
ł 
i 
. 
. 


- . 


l' 
., 


-: 1_' 


, 
j 

 : 


, i 


I; 


'\ 



 
f 


ł' 


b 
t l 
l 



 '.
		

/Licencje_021_08_067_0001.djvu

			, 
, 
.
 



--.,. 
"C. 


,'. A'.;' 
fi' 
l ./'. 
" 


_le 


. ;.: '. ., 

 
t:.., . 'j'
' ,;':
ł
.1;i
'.;
; i)/'(
" : 
' .
 .:
" 


, " .;.!: \. ::-. ,I'. : 
 '
 
''''''A 

. r?>{ 
" 

 '''i. 
 \ '.. 
 ! H " ..H. ' / 'P" ,.,- 
/ ..: "', '
/.:-';;..19j {iW1! .,':,n,' 'f;.y//J..lf., 
\'\"!h'"}} . '\
 -'1"_ , . .;'... '. I. 'o.i'
 -W!J!!ii.,.j ,:,(I! . 
,.. ," ,! .', ".
 '.c; , " L """r
 J,
..
 _ , 
">:'I' " 
, .-: ,j.,.,_.",: )'''" "--""C .. __, tA, .' 

 

>\
. .
' ''.:\.., ..J .'...'
 / .,:.
.:"'1;,
. .i-,f1.}}. """."" 
. ", .. ..: ''\\.' I't' c'" 'X;. ; ,>-i',..\;' , _.. 
'!'f,; ........, . \ ¥... ',. 
,..
 . -l' ..:'." /: !. . '/,? ,;;
 .. 
.. 
 
 on 
 '>,"- r,'
", JJ' -.;', 
' '.. -> ", ::; 
, ,':... . 
;,- ""' I :

 ::' ,1
t
7:

,'. 
-. ",., ,'\ 
 " ""', ->
, 
I: 
. ',' '_' 
 "" 
 '=i' _ / .....:.i
 
 _ .
-.:.-'.F;j
,' . 
' '. '\, "'--=;:o. ...--'-

 ,,"":..,;: ""-I":,,:. . 
; <'''':.. ".'l '''
',:- ';, '
': 
 "_' 
'. ,-J.\ '\,. lo; , _= 
_'-""". 
 
- ;. .....\, 
 ':":"
""'. . 
. 
""'., \. " '
 ''''d _ _''$_ ,

 
' :#'.
 \: '
, 
--=:,
, '., .\\'.
. 
' :c' ,:,'>

' ',;- \\" 
 .
, 

'- 
 
",
;, . j.,," ,., '
.
\ 
... ; ;"-:;,;::4; ,:; .' ,,:, .,'>
 · ii'" , 
. u
,.

,,
'!:
:'..:' , 
 " 
\,
 "
..' 
. ('.
 ....'Ii, . 
 , .'ł\ ': "" 
. I . ., '
"'.:J 
. .J
 . : 
!Io , 
., '
 
.. . .: 
 '\\
"" 
'. 40 .'..f ' r, ' 
"" 

'ł.'
ł-.;,:-
 

 ' 'r \
t
, 
,
 "., ',::.
 ", 
. \ 
\ -. 
--- 


. 
 , """'>7 7 ' ','t' 
'II: '_______:;£' 'i:'V ;';;;;/;. 
: :::


'i 
 ., ' 
, --.....- 


'-' 


.J... 


., 


'
 



.,.. 
\ 
\' :, 
t. :,;<
,
 


.,f'!&.. I 


, 


i,,, . 


/. 


:-- ... ':'11.
 .. .,0- 0-' 
,..;:;
't\
 \ 

'. . " ",,'" 


.:.. 
-


..,- :,
;
. 
. '
t" 
. - -'
./ " >
i ' ?

 , ,
 #4t"' 
' . j.... . -, //' 
'
: "'J '\" " .__ . 
' . !,"'
 

:k'-.\:,:! -
'. 
-'
-$'..- ':1;. 
'-:':;' 

.'" . H' 
-ł-- i ,

:_ N 


" 



 



,,
". 


1 \ 
,
 


.
 


"\ '" 
:. ... f"9!i-. ..

. 

< ' -
 ., 
, 




 


} J 
..,: '
"f;;"f!(" 

 . 
"--. 
: .:. -./ ,..::.:: 

 -. . 
.
. j 


I I I/(
:;/ 
J: :"t'- 
. . .. 
"'ii 
" '
. 


. .... 

-"'; 
"j, 

 

\t' 
:,ł.':.. ,\\; 
" 
 


) 
,...<- 


:. 



' 


,-
 
..".-)." 


'<' 


..:, J2(. 


. 
""".' 


I 


. "' , 
. . 
. . ..... . 

 , 


:;.... 


;--..... 


:- ......... 


" 


.f 
1:- 


\,:, " ; 


, 


1 
...... 


ł.......
 ./ 
::
I 


ł\ 
.or l' 


i
"'; .,1. 



" 


" 
t' 


." 


.... 


.
. 
. ,'ł" 


,; 


'ł . 


.' ) 


',. 


...... 


'. 


..:-':

. 


.:: 


. '--
 
". 
'-, 



..... 
-':
- , -\ . "- ' 



 :'.:,
, 
'\,

,

, ":;" ";"'>
 . ,
:"','
 
' 
 \ ":':

\, ,.
:.:.",., ":";
 
\1 ,,''', . #",-" 
- 
-. '-, 
- {;. 
 ..
'\ ... -'
 '" "/1 

, . -' . .' \

 , ,
"- 
,.
'" : ,t \.
::-.,: ", .", 
,.."1 .. ,;
,.. . , . '\..


: ::
{t: 

.. i.' >',
\.W 

':o
:.;;.: _ ..., \ ',\;\
 

 

;;Y'."::';'., :, \
"" c'"". '. '_ 
.
.
 1; \;'";'
" ""\
 " 
-- 
 , ' '"' 
 > --"" Z,.: .-- . '..,... 
.'"

 \ :', t, _.' " 
. ",
 3 \';:

",
'."":,, _.,. '

 

.
,; , .i:" " 
0,- ',L. ',

 
 ::,
;., 
'.-' ..

", .
,. . -,I, .,,, j ' ',
 
","'" """--;,,:/ 
" '
' , .' ., 
.

.,' lit. .:!ł..,
 . " 
rt<

 -<
:::.
 ,,, ,,' "
 ," . 

.
 . 
 . 
 " ' , 1J. , ' : ' . 
",J .. __ ". _
_", . 
.\....-.,"'.. 


- 


Tab!. I/4. 
Dolna okła- 
dzina. Rom- 
boidalna 
plakieta z 
Chrystusem 
Zmartwych- 
wstałym 


, 


65
		

/Licencje_021_08_068_0001.djvu

			T abl. II/l. 
Górna okła- 
dzina z grzbie- 
tem. Pośrodku 
medalionu 
personifikacja 
Sprawiedli- 
wości. Nad 
nim Mojżesz 
dzi
kujący 
jahwe za 
szczęśliwe 
przejście 
Morza Czer- 
wonego, pod 
nim Wywyż- 
szenie Węża 
Miedzianego 


-....- 


'",' 


.
/ 



 


,e '" 


-.. 


,- 


t...-. ł< 
'Iff -l-f! 
riK1- 
, 


,. 


... 
; .. 
, :# 
"'Ic. 
--ł U 


ł 


I>
, 


66 


,
- 


---- --
.,
 


. "---- -. -
... 


'\,' 


;,,'(ir," -, 
.:t 
-... 
- { 
,,' (łj., 


-
 


,\'" 


",:.': :.:rj.
 -.: -r.: ... -- . 
" .ł.- ';
p
 o:' '; .!lI'\ 
:. JP ,-- ...-.'W:' 
 'f . 
.
fł/ 
fi...

" . I :" 
:$
'!:I,.,-". 
'._ '" 
 k",;,,;, 
, ", k '/ l-- - 
- '. 
 gy.. " .... 
-. !) 't ,:_.".:..........r 
';.'''''' 


:J' 
-- 


..' , 
-'» 


-v 
:../ 


...:
 



"
-'- 
. t!' 


"" 
"\ 
 


... 


"" 



.' I 
-'.: l 
..,
 ..,l 
 
"
. !f:'I'I.;, 
 

"<1$', 


,:,..... ....,; 
" 


:1 



,
 


rr"Y.. 
.:.- "........'. 


.;.. .\., 


'.-.... 


-::z:';-"';;t.
':.. 
 J 
.. \
 . 
-..
-.. 


I' 


--;..-;:-
-------... 

--ł 
/' ,,
 
"t. - 
/ ,:..... 
.ł"ł:' '\4 


'.. 
..'.... 


.
 


f ./ 
'. >
i!\ 
,
 .. 
:: >, 
0- J 
1 \ 'tj" 
.
 
 " 

 
.. ... 
IL. \. 
\ 
' , 


1 
 


f 
f 
. '. 


- -- 



 
-.. 
c"
....., . 
 

=:_ --

;='i.1 '. ...
..--.."';

.._ ._.... 


.. -" 


,I' .-" 


.
:::..--=-. 


. .. 
rf.' 


. . 
. 


o,i. 



 


ti 
,;n 
'-t 


. 
-;:...- 


j.' 
I- .. ., ;i', {'I' 

\ \ I.r: '-","1', 
- ,', I - . -\ -, '-
S::
,
 :

, 
;

C::
'Y,,,,.:,,,-,,"
 ,'" 
-
 ....
- 


,. 


-- 
._-:--:::
 


'C ___.
_'_ 
-' 


'J>':
rof/ 
:." 
:} .'? 
o,; (Ii
l . 
'\. -.
- 
, 
o' iiI
' f) :o- 
. s. 

 . 


'- 

ttL":i 
. 
y

 
'-
;";V'?i.: 


. \ 


........ 


'. 
....", 


filI 
 


-..-..... 
---- 



_......--,- 
_.-

 
-
_.-.. --=-=- 


-
'" --
.. ....---- 


_
. 

.l. 


'1 


I,. 


,;':!i"r. 
l' 


t, 


___o _'"'...:.. ___ 
... ......
 


li. 


"':'{f 


. 


-I 


. 
4- 
I' 


J.:
 


\ . 
.

. 


..., -' 
, \ 
. '
";' 
"ł)1 


\:-:' 



.
 


,I 


".' 


, , 


--'.' 

 



 


Ą . 
I
--i
 


$\: : '. 
ł
: 


:... -:::::.-':::::'.-::':'-::' 


.- 


,.> 


!:." 
 


( 
II 
L 
'r .. 
:( .-t 



. ! 


. r 


,.' 


/'- 



\ 


:..i.' 
fi. 


.' ;;., 
" .f. I 
\ 
,I <':t' 


j"'- 
:... ". \t 
--
 


, 
) . 


_J' , 


'.$ I',.;:. 
-
- 


i. 


l 
,I i 



" 


'1.' 


.,Al.:
: 
:
 


.., 
----: -- 
----- -- - 


l
		

/Licencje_021_08_069_0001.djvu

			..--

 
"I' 
'" 


_ _.__
"._4 _.______. -. 


,< 


'- 


-.:!' 


,'ł- 
;

 


,; 'et. 
....
: 

..'
 

 
)) ',' 
. 
, 

 - 
t 
 ii! 



 

 
9\ \}£f4łJ · 
.J.J.......q;..... 
o ..róQ
(.. 
\!
- 
'>
 
..... 



J 
! 


.. ... 


(
 


../ 
... 


'.../', 


:"t; 
'"' 


I" 


t.." 
)t . 
,.. 


" 
I 


. 
. 


.,. 
I 
, ! 


: J 


,. ',' 

io
 



 
:....

't\.__. 
-
.

, 
. 

"f' 


'
.'. 


s 


T' 


.., .1 


\ 


AJ- 


.. 


- .' 


. 
 


il 
I. 
;.. 


)1(1 


) 


T.\bl. II/2. 
Dolna 
okładzina. Po- 
środku 
mcdalion 
z .unorcm. 
Nad nim Scn 
jakuba, pod 
111111 scena 
Otlarowania 
Izaaka 


\ 


\" 
,: 
t 
:lo 


..' 
" 


:J 



 
'j 


67
		

/Licencje_021_08_070_0001.djvu

			Tab!. III/l. 
Górna okła- 
dzina. Powy- 
żej medalionu 
z Grzechem 
Pierworod- 
nym, Adam 
i Ewa 
po Wygnaniu 
z Raju, 
pomżCj 
Zbrodnia 
Kaina 


. 
, , 


1- 


4' 


,. 
': (. 


_._.- 
-_.. - 

-".._...-",,_... 


'" 


68
		

/Licencje_021_08_071_0001.djvu

			.,t , 


" , 
,l 


" 


/ 
/ 


f.'. 


I 


Ił 
// 
I / " 
., .  


,4' 
'I" 

 

.ł
-" 


-ł " 
_ 


, , 
'
:, 



 



 
t, 


" 



 
"-'" 


'jt;. 



 '-.;:
 
.,/, " 
 
--'V'":
 ' 


:-_:
., 


, ,
 
a
'J'" , 

,
-" , 

', 

 '. 
:---'
 ' ' .. 


.#. 
/-,.... 

-- 

j' 
A_,

 ?b- 
VI :: ,//,,:... / .
, r. .

 
/'
 
 . ,Zł/' .,,
-_ 
'" ..... .
::
 
' ',-- -' 
" 
 

 
-

,:'''
 
,:.r
.-" '


 ,::
 

 

I"- 
_ ... 
,,
-_ 
....... 



. 


.' . ,\iii . :'
' 
"\ ..'
' . 


. . :...;,. 


/" 


-'::'- 


,,- 


, ""! 


:\ . 


,,;r 


, :.

,' 
..: ,>-:.. 


, . 
.' , 


";:-.. 	
			

/Licencje_021_08_072_0001.djvu

			Tab!. II1/3 
d ?órna okła
 
zma. Naroż- 
ne plakiety 
z personifika- 
cjami cnót: 
, Męstwa, 
CIerpliwości 
Nadziei 
Sprawiedli- 
wości 


,
 
_ l".'. -<
 

-_. 


70 


.....-- 


.
 (, 


" 
....... 


.!,. . 


. " 
.... 


I, 

, 



l 


.. 
,. - ...
.I. .": 


.,-.' 


,.', 


. 
.I; 


\ "-....
 


.;. 


r.. 


..-!:." 


"r,>o 


i 
", "',It«,' 


,) 
j, 
1 



, 
.. 


...... , 
 _ .. _ ' ,i, '. 

: '/,i" 
.., tJ"';t 
.....' I' ,,' c' 


\. 
j>..'. . 


\', 



 ' 


. i 


I '" ,,\....., 
" ' ' r 't.;' , 
" ' 
. . l: r 
" ' ' 
I i'i j " : 

\ :," 
, 




 
'.

' 



 

ł;- 
'I' 't.' 
 " ' 


;" 

 ' I 
,t,! ,,1"'.'J.-:,"'! 
, 
I j 


al
/: 


t .
. :,: . . .
'" r . 

,
 fł. .t: 
.... 
 /, ::
,ę,', :';.'. ',.' 
, "
,,,
J 
. t,
: iJ
 t/o: 


, 


, 


,:
\','.
I .,.: 1 
, (, : ) ."t: .. 'ł 
1" 
 . '):1 ł " 
'.. .t' ., . . ...., '., 
,:,Y 


,'j 1

..t -'I 


- .I.....
 


......... 


,
 


:' 


/, ;. _ . ,;,,:i':. 

 0 :
 f ' 
.' 0_' . .'1:.. " 

 . ..... 
 
. . 


. . 


t 4"';' 


I . - .
---.., 


, J 


._..c . 


'.:":,'" 


fi 


..J ."' 
.
 



 
.
 



: 0ł;". 
.

 ";I 


..i ::t:\ 


t
, 


.:.. 


. } 


" . 
,.. 

\<
f, 
\,.. :; ",: 
. 
 " 
\ ,," " 
,' 
,. . 

 ' ' }:" '::, " ,1 
1" ,,/- 
,', . \ 

 \. ; 
" .., 



' 
.. 


,,( 
i.,' 
_ . ,. ,I 


, ,-.... 



.
" ..- 


.' ;_-,-"':f' 


.. 


- 11 



.-.. 
'-f: 


, 
\ 


'r..:}-;" 




 


y 



, 


lO 



 lO 


-, . 


t 


 .. 


;"' 


.' 


,.'. 


, . 


! 


,
 


"i
 


1! 


" 

}- 
'\,:: 


'.-- 1 ' 
" 


:.:
- , 


.:..1. .ł.. 


.- 
., 
ii ."C' 
, ,- 


,.\.1It 



 


1.'1....: 1 
-, 


j' 


.'- 


"!" ----
.. 


v 



 ' 


- 


_:
----- 


=-
-=::
 -
. 
- 


Gl 


.. 
,(''ł 
#'- , 

 



 'j
 

 1,':1 


. i).
 


. 


!.I 
.f'
". : 
! ' 


I,' 


j'łJ,' 


. "'"'..... .
 


" . 
'.: 


::::.' 


'> 
,-' -. f't; 


( 


....'\:-. 


'. 


!
 

) 
i\
 
} ". y ,
t 


ł. .$ 


,
 
\: 


'" 


; 
., ' 
...",' 


',
 
 ':":' ,. 
';\ 
." --:-, ,,:
 
,I, .....-1'. 
_'_" __"'_r_.4. 
-
, "-' _.,"'
-- 
'
 -, -. -- 


., 


,/J, 
" 
1<' 


".. 
 f.' I. 
;, 
 ..
 
 ' :: 
il."

 
Wdf
. 


\ ' '.... w' 

,,,, 


" 
... 



- 
",' '1' 


-." 


, Y ,' "
\,"" 
,C:.,' . 
 "'
\ 
\ 1'it,z, '. ' " ," 
 >., 

 J:r-' 'l _ p " . ,..., , :
 .",
,' ,:'
f ( ' . 
.-ł' "]f' .,1'-" 


-e-=:: 
 


'-/ 


.1, :"";:.. ".. 


..-,'" 
. .:'


' 


.1' 


i
 


"''1 
.,- 


. :1:._ 


.. 
.... 


.; 




., 

) 
-'1 
 ' 


,j 
I!I 


i.. 


'l' 


" ::
r. 
,f .:>
. 


..t 


I . , 
.' .',\ 
" 
- 
,. . 


5,.\...-, 
)
..' 


.:. 


(ł ,- " 
"!,': .}. .. <,;:.-:-: " 
- 
 "... ..: 


-
 
'"- i." I A 

. 'ł..,,"
 ." ..
V . 
""
 ' ..." 
 


'-. 


."
. 


"..---=--- 




 


1 _. . 
. 
...... 
'__P>- U 

-::. : -Ił' . ..

 
,.._
 -.. ._ 
r;:i: - 


.....- 


), 


....., ' 


:;;.... t. 


.....;j 


') 



 


", 'ii 


, 
" 
I 


"- 



 
t 
,{ 


..':/ ; 

l /) 
I: 
I 
! ' 
'j 


,:..' " 


'_:-!; 


I 
.,,1 ; 
]f 



 ... 


'.( 
 
i'T 


_ 
,.
ł _ 


," --' 
.. ..-J"I.....' 


,I' 
- ' 


t 


1:1. ,l ';\ 
" .. 
"I
 
-. -- 
:
,: - 


..:! 


..'
" ._1- 



, 


- " 
-, 


..; 


" 


, )
 


.,' 


,,, 


..-- 
-c.r, 


-, 


-f-. 3.- 
.
 



-.. . 

_:: 


I, 
'p,. , 
;,;..) T) 
. I.', 
.. 
 :, i ll i, : i., 
,
" ' ' 
 ,.;, 
 ,: 
,,
 ')' J , 
. " i' 


'f;' 


, \. 
i " 
I" 
, 


',' 
" )
.
 


\1 
, { 
ł 
 



'''''''--:--' _"_....
		

/Licencje_021_08_073_0001.djvu

			. "G.::, 


""11,1 


! . 


.
 



- 


-..... 


''I' - 
it._ 
 ';-" 
' " I. 
' -, 


_'" 



( 


, 
I . 
: 
 
I ił 
 


 
] 


. i 
. J; 


I ' .- 


I ',o 
i 'j 
, .'; .- 


'. 


ł . 
. , i'" 

 .-:- 
: 
! I ' " 
II . 
- ,II - 
I; 


- .
 


'I 


; 
i , 


,','o 
o' 
" 
, 



, 


Tab!. IlI/4. 
Dolna okła- 
dzina. Powy- 
żej medalionu 
ze sceną 
Ukrzyżowa- 
nia, Ofiaro- 
wanie Izaaka, 
poniżej Sen 
Jakuba 


71
		

/Licencje_021_08_074_0001.djvu

			..........>

. ..\ - 
"o)łI'
"""""" = 
i' ;:
;" 
\ ==. 
">
, 
" -
 -... 


Tab!. III/S. 
Dolna okła- 
dzina. Meda- 
lion ze sceną 
Ukrzyżowania 


,.- 


! ":.) 


_/ 


./ 



" 


\ " 


-' 


_ł' 
ł- 
 


l. 


( 
. 


, ' 


...' 


. . 


(', 


.
.
. 


" l ,.-- 
łr;:- 
.. 


..
. . . 11;' 
.
,. 
,\.

')i.
{ " 
'., .' in.- 
.:-,." - f t 
__.>
I:Ji'j. . 
;'?',:":
f1 
. 'i.-1 
 ... 
I....,-
 ". 
. :4
 
.. 
"' 
 "'-
 
;1ł. 


. \ - 
,
,. 


J" 


" 
J" , 


, 
........" 


,. 


.. 
. "";t... . 
 
, ;"I
", 
.:' !t. 
, 


.' -l 



 


\ 


I' 
1\ _ 
,11\ 


-, 'J" 



.. 


-b 


-. 


-; ," 
f 
'
. 
I '. ,.,..
 ". . 


\. ."""-- 


?k

 ' 
I- 



 


., 


.' 


-, 


"
 


. '1 


J 
 \' 
 


-1" 



r - 


": 
, '"J 
,'. '.t, .. ,,;,.- 
,., l.... ..... 


"'-"0 
_ 
;;,,:r 


'i 


- ,. 
) -
. .
 ,l,(/L 
'
 f.. 
. ". " "o, \
 
J . ,', .';\
\" 
, ','
 t' \\
 
'/, j, 


\ \' 
," . 


. \ 


.. 


,;-;..."'. 


-
 


" ....... " 

i\ 


" I 
., . 


''''..'. . 
... 


(: " 


. 


- ,... 


, 


. "- 
, 
.... 


./ 


...... o:. 
c_
). 



I ' 
'. 
.- 
"
;-. . 

_.
 


.ł;' V 
" 


.. " 


.t 
), .' '. 


J 
,.j-'" 


-- 


-.
\
..... 


72 



 
 
;,,
;::;t\C'

 

, ", 
 . ' · ':" r ,:
 ;>
.,.. y, " 
-""'


 T1;---..T::'


:;
-' -tj'1';'
,
__'" .
 
 -, . >

 - 
 :
".._.- '. ,;""":' 4r; 
'')';' 
 -".,'.
;

,!:



 '" -...... '_. . 
';;: I,. '-i_ - ó-' -'--'l/
-:. _ ...." 
l,: 

. , " --:.
'" -";"'.l: . .. . ' . ::.t , : _ , " f . 
: .: ' , . i 
- , 
':.,. 

. 

' 
 
- ..".,"
. ;, _ .... ,.," y 
.'->
--
, .. 
,'


 4.. 
-


ł
" 
'" 

? 
"it
...;. - 
. :;łjj-ł o" - 
 ...c-
:
'! 
-=--' 7... 
 -
 ' "', -' 
)i





- 

._. r J-o .,..


 -__ "1", 
. ._
. . 


.. . 
) ." 


. - 


.. 


.f"''''"!'' 



'\ 


" i 


'- 



, - 
., 
, 
1 ,. .. 
,"Ił 
....... 
I 



' 


_::- 
 :.
 
iOC'; 


-; 


,,:,' 


. 


... 
" 
.., ... 
l' 



 
 
I
,
 
-j
 
,

 


 


....;:, ! 
, 
./
 J 
j 


;1 


. :
 v. ł 


'l 


.. -'1. 


.,' 
j
;l 
" 


- "I' 
i {:. 


. f .,;'
 



/t..'.ł ł r 
, ", " 
;:' J:f :: 
" , 


I 
ł 


. 
., 


, 
 f. L_ 


J 
J
		

/Licencje_021_08_075_0001.djvu

			Hieronim KOsler 


IV 


Wymiary oprawy: 326 x 201 x 49 mm 
Rok wykonania: 1555 
Druk: Sarcerius, Erasmus: Hausbueh fur die Ein- 
feltigen Haus veter , von den vomemesten Artiekeln der 
Christliehen Religion , darinnen der Euangelisehen Chri- 
sten, vnd der Gottlosen Papisten leren, gegen einander 
gehalten werden... Dureh Erasmum Sareerium. Leip- 
zig, Jacob Berwald 1553, 2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.IIl.713 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. O' 5, 
Fol. 5 


V 


Wymiary oprawy: 328 x 201 x 41m111 
Rok wykonania: 1555 
Druk: Sarcerius, EraS111US: Ein Buch vom heiligen 
Ehestande, vnd von Ehesaehen , ...darinnen zu gleieh 
natUrlich, Gottlieh, Keiserlich, vnd Bepstlieh Reeht 
angezogen wird... Dureh Erasmum Sareerium. Leip- 
zig, Jacob Berwald 1553, 2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.IIl.712 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. O' 6, 
Fol. 6 


VI 


Wymiary oprawy: 341 x 210 x 34 mm 
Rok wykonania: ok. 1555 
Druk: Luther, Martin: Hauspostill vber die Son- 
tags vnd der fumemesten Feste Euangelien, Durch das 
gantze jar. Wittenberg, Gedruckt durch Hans 
Luff t, 1553, 2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.711 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. O' 4, 
Fol. 4 


VII 


Wymiary oprawy*: 335 x 210 x 63 111m 
Rok wykonania: 1554-1562 
Druk**: Brcnz, Johann: Postill. Ausslegung der 
Euangelien , So aujJ die Soncage , vrld fumemsten Feste, 
durcJls gantze Jar gepredigt werden , Zusampt ange- 
herzekter Erkliirung der Histori vom Leiden vii sterben 
IJHsers Herren Jesu Christi... lnhalts der Ausslegung ... 
des... Herm Johann Brentzen. Zu Franckfort 
(a.M.) Bci Christian EgenoltTen, 1554,2° 
Obecnie: ? 
Wcześniej: StUB Konigsberg, sygn. O' 3, 
Fol. 3 


VIII 


Wymiary oprawy: 352 x 215 x 55 nm1 
Rok wykonania: 1554-1562 
Druk: Luther, Martin: Auslegung der Episteln vnd 
Euangelien durehs gantze iar , D. Mar. Luthers. AuJJs 
new corrigiert... Wittemberg. Gedruckt zu Leipzig 
durch NicolaU111 Wolrab, 1554,2° 
Luther, Martin: Kirchen Postilla das ist , Auslegung 
der Euangelien an den furnemesten Festen der Heiligen , 
vom Aduent bis aujJ Ostern. D. Mart. Luth. Wit- 
temberg, Gedruckt durch Hans Krafft, 1553,2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.707-708 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. O' 2, 
Fol. 2 


73
		

/Licencje_021_08_076_0001.djvu

			Tab!. IV /ł. 
Ujęcie ogólne. 
Obie okła- 
dziny z her- 
bami fundato- 
rów Srebrnej 
Biblioteki oraz 
grzbiet 


. e_"-- 
 _ = _
--=-...." 
_-".. --- -- -"
--;
, 'rt 
 I 
. - . "C;;;, 
"--_..,. .' I 
, , . > :":,,,,,',,'" .,' ':\i' 

 t... 1'1 
, _ ....."1 . t " 
 '-

<. ,:'

 

l ,j, '/ 
, 
", ' "\" ,.' I.'
 :', . 
 ., 
" 
' ł -. ),: 
 
 ! '.' ".:,j} " / .., .,
 
 I 
.. . 
'>'; 'Jf.
 ' I
"'}; 
" 

 -<,. ,-o ., (' 
," '!Ii'" 'l f'.; ',. l' 
 . I 
. . ł -. \.
'<. ..:( -Ii: 
.... ,'.
 ". ł
 ..", I 
, ,.ł..
 .. " ." .;. ". .. '. .... fi "
,' 'I 
... _
.:ra; . :..'J " .. J .
',
. I 
l \ 
. ':..
 ' t>lq.,. 
", . 
... '-- 
. \.;. .. .... .,,'.1 $iiJ"'!., ' 

 _ __=-_.
_ _'. _' .
 j" , ,ł 
1. - -/
 .:ftI' d, 


. 31., .
, :', 
", Ś ". <'... " 

 11_ 
". ..J ! ,[
. 1'/' 
.; ł\'
 . 
 . i', . ! )
'_"
 ..1. 
. ''''-;c.... '. -"'iJi,.7,. . 
., --pPl '
 i ; 
'$
.
 , 
 ': ; ( i ;< 
 ;'
: 
 I; 
. I\. ..-
,. 
, 
, I 
r .tt , .: : .. l ltr'.: 
I t' _
' ,,'lo), ;.. ........ł, ; . t 
 .
'''' ,I' I.. 
\ ; (;i.. ..' r " . ' ,.......... ' 
 ' . t . f
'" ;ijj"; f :. 
ł't, .JFr,
"".'" .

',
;wt::'"':' _ _ .',;' ..
/ . \ ,I 
 . _'l!t} .' ,": \ł'j i . 
,', I ".i
."";
 . 'iI' . .'i:.c.
 ....,,-./! J'} 
,,
,' 
..; ł t, "I", ,:l:'ti r '.
':' .. 
.-' '.1', "r,f4.)
 r.) 
!i I J. . 7". fj.,,"'
 ;\, -."1 ;"f''''ii 
." 
""1i '''1".:;.(:'- '.;':' , ,.'. i
 .....1' 
! ',_ ,t'1._:"1 - " "".1 -,
,.t't 
. .
 i",' ,I" 
}Ił.;
i
,;
::;': 
 ' 
- 'r; /, !I' :;; j:tl .'/;::1 '\ 
'J 
. ......, n, 
,;k ! ':-'\. t."" '}' Jt,Ur:

- , 
..:.:} l
_; 
o 
ł"/' 
 , . I 
."'.. j 
" , '-". . , " 4. "m ' 
. . 'J. .\. ,- 0,: 
 . P
. ! ..rtł;: 

y J' ;J., . '! 
 
'..' ' I ' 
! 
',h
,:; ".;;;"" - . ".;',,¥,,
;'; . i : 
li. _ < ",,-- '. -- I 
, , ' .. ' N

 ,.,.r" . 1 - ) 1 I 
!'
\ -",')1 " 1ij 

f"
f' J "'! ":';.'i' I'!
 
fi . 
 ' , 
 ...,;1 . .. I,' , 
I . L , ';" 'JIi" Ą. "' 
J\ -..' .... 
, l. 
 
:

4('(:
,


 Ił.
, 
, i I #:i( !'[ 
. 
 - ,,
' IU'-\' 'l,' 
il l/t 


 

 ...., ..,} .
 

I' 
' I ' !lo I 


::::. 

- (. łl
, 
..
,
\ : ,I. 
'i "'
 a ..vl ł-ł;' ',f
i>
\\ .. ,I 
, i ',':':"';7i
' "" 
 :l' 
 ' }1 
M
 C 
' :,\. 
 .....,.
) l. 
,,' ;:'" :' 

 t,'"]t, :łf::J'*. (. ." '- ...,d
.
.:: , i::; f , 
1.1 "':1r, 100. , .'1f.;.J
 . ;
. 
 
 ,,!J4.'f'.rJ;'
\\ . '-' .. \ " 
 :,.
 I 
,I 
 r- H - r.'.'. "
' .y, .."...:....... '"i..'. '.\1 I 
J' 
 t':"'" - J:; 
 
 ' ' ,.. >.'" 4." . , ,o'" : ' 
J " 7"".....1 '.' '''',' \'.. '::."'\
;. """" 
.. " ' 
/ 1 , ' 1 ' _ ' ," ,


,;..:' '" ;",
:.,":;i;',' ..-;')] l ': 
. ,. I.., I,' ...' "I ""'11.
' _".,1 ) ;"1"_,d. . . ' 

..': '-' . .' , ,'\., -ił'. "" I ' 
". '. " . '

 :. .,..,
 ( 
74 --:;:-
-'; 


,iJl 


 



'; 
';{. 

 
, 
" 


,
 
,'( 


" 


i 
I 
I,! 
'I 



' 


o, 
L 
 
, '. L" i ." < 
, l
 r: .\ 


--

 -.... 


..'! 


i II 


"f '. 


'.......,., ł 


,i 
'j 
. I 

ł 


,
 . 

 



... ;
"
 ! ł- 


'iI' 


! I 
.11: 
II: 
II' 
, 


I: 


i l ' 
I 

 

.. 


4 


t:;: 


P''',,_ 


,J"- ..... 


:w 
 
i
j

 
'. J'1 1 

 ..ł' r . 


" 


.. 



. 
 
..
...
 . 


_.'
 
" 



...ł;, ,,-'. 
"-"'r' .... 


,. 


ł..'" ,': 


:
 



. 
", 


--
 
" . 
-- 

.t 
"".: ': fł:.r
) -=-.. 
. .. '#f' ) .ht' . . 
"' , ' . f ;;, 
 ...r: 
- ...
, 
'ol 't' 
. 1. ,:;- ,.' 
''t' '. "". 
 


" 


. ...;
 


- 


 


JI, 

 
d. 
;'! 
1; 
'
, 


. 
. 
. 


. , .. {.I 
, ....-

:I 


" ., 


"'J.. 
,. 


'\ 


) 


, .. 


I
! 
" 


,j 

--' 


,. 
 
.
 
, 


,.1 


'...........\ J. ł: 

& ł.t 't. 
..... . l', :;
".... , 
] - .,,
!.,' 
. ,... 
 "'.. ,-, ,. 
t' _' -,.,- j 
...
... II 
' :",';' - , 'J; 1''- ł','
,: 
, .11' ';.' .«,... " ' l. 
I 
 .' ,-.... 

 
 '" 
.Jl,!' 
:,:
.' (
", 
\\
. \ ,;
..'! 
, . ';: ;.",'. 

':\
:(::).':
" '$ 
 

. fi' 1= 
\.--:--!.: 
ił: lO ,,"'" I ,,:-:-r:. t ł\' 
:.1"" . 
... r \L""c-,'i", 
,,,- . ': 
J,"
" :..:. 1j
$
. 
, ,,
. II'" t 

 .,,;;
' T' 
:.;:
 
 '
'


:' 
 lJf : ;.-.. 
 

 ' 
. _ .' ł ... '.:1 
 " t: " . 
 - I 
. ' ,. Ol.. ,. .:
.' t, _ .. 
. '. 
c " ,I 
' 
 ' 
 
. i 
 I 
, .' I, 
"'
 
f 


I 
! 


. ' a 
J\
A'" 
'I! ,J
 
!-! \ 
. 
(
;, 
, : l.;;.:." . 
, +
'<,l ' 
, " 
i, 
4'h, . 
I ,' ł.,;'.ł,.}:
1
.' 

 
....ł....) . .'. 
I""" 
; I 
 
ł . 
.: 
 'V "l>! . ',,
 " '
'".. ;.1" 
II' " "
: J 
:,,J ,/, 
h 1';0-;,. ". 'o;jt).
.
 ,;. ,,,,::,.t. 
l, .( 
., ,.:" ';; '4., :. ]g, . 'V
"
. .' . l 
t,: . o ł I . 

... 'rł:,"" . 
 

. J. ...., 
: j '1" I ..: " 
 ł '
' .' I (,. . 
... 
. .(f' 
" 1/,'. ': .":: 't.,. .' , . 
II!I .' '.
 
 I ! - . '. , " ,,,.
' ł', ''; 
, ., ,., - . a 'cr6 
" ,:S' .-(, I "f
-' 
. I,' 
'C. ..
 ", ,.: y '. 
I
 .
'::' . 



 . ,:

('
J, j .'\. 'T' 

 O;
 j' , " 
" ',;' . ,,"'I' "
r ' .. ł'. . '.
 ' 1 
.1. .....r-.. "(. .1. 
 -fi\. . łł .. 1
. I 
;', r;; ( , 
...\,,
 
 4!... ..
 . ! ....
 ..
. to r ' : 
.If ' ,\. ł.," ""'ił"'" ....
... 1 '!fI .".. 
i l! ':)i'-"!!J ..'>.tJ:. I
 .... , '

,'i' .

"H '.'1. . ,\', 
1 t \ <
; 
...;"..", .,..,. ,:
,
.,J. ,,'ł,... , !, 
\ . 't' 
 4J "t
 ;
i' :.

.... ,) 
..'. ., ą.. \../..::t'1::

.t .\ ",' 
: / " .
, '1;;<, 
;,,' 
 ;'> 
;:":
;' ',.:,Ii 
, .'
", 
 
.:"" -, ,(
 .. 
t
'..:, 
 J,
 
'/ I .;\.,....'1 ,,
, ,
..,,
 \... ...f 
. u\= 
,I,' I
"" 'i.łI ,"',. _, 
,-- ., . 
'/
. .0 ._.---_ 
c. 


II 
l' 
o' 
; 


ł
		

/Licencje_021_08_077_0001.djvu

			T abl. IV 12. 
Dolna okła- 
dzina. Meda- 
lion z herbem 
księżnej 
Anny Marii 
z koniem 
Weltow 
w klejnocie 


... 

t . 
 \ 
I':;.' " 
'. 
. ., . 

 
 
, '\ ł , 
ł .ł 
f I 
'

.I d 
'ł :, 
- I .i' .. 
I III 
! 


:
 '.C 


\l 


.' 


.. 
r
 


......:.- .:... 
. 


. ..... 


, -.,,- 


. .
. i 
\, f,,:' 



 .,. \
', . 


I 
,i ł 
.' 
- .t 


".
- -- 


,;
 

... ...

 .:. 
---- . - 


- .."-1 


'. . 


. " 

 ' ' 
,..,-
 1_ 


.' 
.< 


.... -t; 


r :
. 


--..... 


"
		

/Licencje_021_08_078_0001.djvu

			T abl. V/I. 
Ujęcie ogólne. 
Obie okła- 
dziny z perso- 
nifikacjami 
cnót oraz 
grzbiet 


'. ;..".....
. '
' ł '; U




 
-- --- 
... ". r
"" h' u . '


 
" . 
 
-. .:..-=--:
"";"., 
'" , >-
-
---- 
:i.
' ,,: .
\t
łl fi! .''-1 .' I 
: I; I :.. :

.; \
'\
 
.


.

-
...-
 
I .... - t
i.. r . " \. ' \ 1.11 I r . 
,. ,\, łJ 
 " 

ł:J
9
 ' .l >,,
4'" .f; 
'f
 '1.::.. !
 ł ' : ..t

fłl.
 t ..' ;A '4 . 
I b ,: ".tW,'. :. .
{' ,.1h ',. ''''ig ,,:t i,)
' i 
 ,:-


:
..: ""' 
 ';
 . " , 
 . .' 

# . ' ; . . . f . : . 
'

' ,:,. 
Ą
 Q' 
 

ł " ' 
l ': .... {t":' i . . I: 'I 
 .?i!I" ,. ! . ''Ił 
. 
 ."", '!'>::"'''':: '\ 
 


 : ,,/ . 
">, " .{;, 
 ,t. 'jj , : ! f), '
'; .:"

 " ...., 1;." t¥;,.''''ł,';":" X '
___
' (; ! .

 .\ 
;
}'
,,'. 
. '(,.. ". .,. r,,!'
'.': ,"". ",',' 1 :'l'\,.

',i ','1. ;": ,. \.-'. (:
ri I 
I ,,' ,
:


':' f .t , t j ' ......:.;J '" .. '
 .. J . '. I .,' '- f ' ':
 (,.{I,\ fl l 
' i' 
, .;J' '......' ! (\ -: 
 

,-.-:
l. i ''ll''
 i"-_

. ....
\
 .. _ _ .' .. " , ., 
" t.I , .t t , t. , ' . 
 , ,: . """
' t . ' .,.l. .. . J , 
II '" ł . '.' 'I" " ,. " , I
 .' o', i v' .. . I t ,," 
 .,,. I 
.II:I'I}.' l 'Ii,;":; I '., '. 
 I 
 ..1.,. 
\:'T
" : '!,C'
Ę.I.
. p" " ."': . · :'I
' 
 {' 
III' 
,';;;;" ł . J '> ''" '. "::;". 
:.., < in. ')S;
 . 4, . 
f:'\. . ' I !.; ,.lr"<'7i .. ' i J' ':
_ 
 . .;.:-
 : .. 
 "tJ,ł' f ", 
/
'; i 'tł; -ił ,.-
: ;;>'1' ':
. W"" 
;!. 11- r 
'
'tr.;t'" -(' . \'
,.." '1'/' ' j 
l ', ł..::' ". .,
\ j..;; ,.. -:
. ,."-1 
 :').. " I
; " . :,..,
,,
 
 :.:-;. . 
 . ;,. ',: 'i ,dc ł- '\"" 
 ;.. ., '. i " ." 1 :1: \
i';; I 
I '1' ," " .' . 
 ',
 ' 1:, '... .-:-0' -' 
-- \,., ." " ... It J tt 
,; 'i
' 
I " ".j ;\" ", ': 1 . \ '.. :
,,1'1"l:.' ,:, ''''!;'5''ji,.::' · ' ,'\1 ' '. 3 " 
 - 
 'It' ',j. 
 
 
l p' 
'::
t' t ,',;,' l' -. 
 l' ,;';'( , 'i. 1 ;": 
;1 
'
"'-<
:" ] . .k.
-\-... 
.,: "i' \-
" {,., . -;;
. ii i 
,".' y :t n. ".
;
'4'
 .,' 'f. I ,:;,--' I I !;" ,k
 . 
,'

,. I I " ..1
fd'- 
! -<;" , ! (

,; ""', 
 
f ':ł .l t 
-' ' 
ł':'\ 
i . . I ,.
r.: "; '
i '; .
." . J ::.'t
,..:IIa!.tJ..  
i
" 
; .!;J...

,.
-:: 

. - 
 '.:', 

';,;...'I

; . "!"
 1 1 

I: !" " '
 'l' 

-:-:: '-'-=" :l\' ': " II '; . ._
i i :.


. 
f , "

Jl0-. _ 
 ' ''-
ł
\ _.<
 
.",-.,. ';g_, '\ .'r...
.. :.., ._ I 
} I : ':'t"
" / ;:;"I":"'" '
-"'\' r.ti..' .:.,"\\ 
' 'rlo

'
 ,..\:1"....- -,'!"
 \ ,., Ił -...- "'. .II' .: 
 '. 
 . .
..
 ,-.. ,.; rl'J.

t.'-
 .. r 
'I 't: . 
_ 

 


&:

 
 

 
 -
 ' 
::- . 1 
 1 1 . .t
!


:":. j ), ' ;
:; 
J
' :-1 ;
;.
 
 '$jj).1i - {I' \ : 

. , .:,.- 
 
 
 
':.i@!' ':;;J. 
 \. 
 '.
. ,_., ł, 
" "'4 """'!J 
 ' ........., ...:. 1 ' 
..
 'C'" 
 
 -Ł
'" "'
..
 to'. '1i', ,'T,' .". . ;, I i<-. 
 ..ł,.. 
 p-_"n
1 ""&---ł!!:l-" ,,' J \ 
. 
f _ - i 
\
 i. 
-,,-...
 :.- 
. ..-. l i t ....łJ,J. II, - 't 1116 ....

.;t. "1"" 
 
l.!..' ,
"'
.,...
.a--J
" --f?;i';:,
' II ..

.:,
. , 1 :li 
-,-
.,.-
:-_. r.;:
 "'f'ifJ(;.'Yf;., 
o1:.A:, ? (1\ 
- ==-=--
 
 
 ;;.... -.(.-.,. - 
,!. ,.
: _ !,t! 
 
 ...ł;I) i' 
v:.
" 
 - 
 I 
::;: '=--", . " . '.,. " ....... 
 
- 
=--=---_..,_. '. ,.1,," .:..... i,' -' -'
 , - 

 

 "Ę)"'\....ł. I:._!

 ---:-:;;.._
---.=---
 
 

 '
j l i 
 ::: =-- 
 


ł 


.",. 


76 


1
		

/Licencje_021_08_079_0001.djvu

			l 


',
Z 

 "

 '

 . ' " . :

 . 
:t , 
 , -
 , 
 , 
, \ 
'.
",

,: 




 ';r..''', 
 

',
, 
 --
 
 a i) " . '--ł
=--ł j-. - ' 
,": 

 >!b 
. 


, 

 
-'.1< " ;
 / ; 
"- 
 
 V ,r., ./r- ,..' 
 '

-
 
,. . . .. - , ' .... 
 '-' 

 - 
 , -- . 
'. -. -- -:=::. -
- 
_ 
 _ c
.>_ 
.. . -ł " 
'J . -ł 
;# ', '-
:. ..', 
. -- .
-.... 
-"'f..' .:i'-< , =' , ,;':-. ""-

 
 _ 

 ... ' 
. -= '-, .?i:.:;z-- -: J . . 
-:- . ., " . 
 - 

 
,£5f;:

:' 
 E
'?
 ,

 


- 
:-
 - 
 Ą 
 - r 1-: _....._,.
:., 

 

:

-. "" 
 . /
. . -}-.4J.
 I
......, 
. .. .1.' ' 
'j;\:', :1:
...
.
, " ': : "'-':". I '_ , 
 _ ' " , - , 
IIF. I .",.'0. 
<. .
.... ..",. -.- 
 
,;;.,. ' I "-!'i'!:-'" -.f
,!'t4,;j:i!' ., -. . .'
' l' 
.' 
 a i ,
j?\;.!l:"
:
 't,.
: ,\ ' , " - ... - ':. - ; =-' 

, D' 't 
":t"
<.e' ..... " r i 
 .... ' :' '>
. E: . 

.: ,T
 I 'j J
t
 .:.:.;. -L ,q,,) 
)J
 '4 J ,. 
t , :..
;;:
 ' . 
 ' 
 f ''''
' 

 

_'.' 
. ," 
 A l. 
 .. " ",""'!' ;t '-"'t;':, , ." 
'! .
 ->

JJIit,- ł . .
 f1!!.t:£::. 

c

 
 l: ,I 
,:' ,p
;
 > .t '""'_i'. [ <,

 

 '_ 
2;\,,- 
' f : W 
 ..'
 ...,
' '

: ',' . I,. AA

 '. ,
' :;;::-,:;.., 
 
'.---== 7
 /oP .& 
. . . ''$oJ 


., . 6
:;'_, 

. - ", 
y 
" .,,'. ,_ 
 , /"... ';'),,' -;.../<

', . : 
:- 
 =. ---=- 4 
 "ii . 
1 .1' '?j,oi: ,. <.'" ' ' 'I' .,,1'" r J 
" li,! - ..:.-'-, , :: °r.,_ '..' \ , " " { o' 
l'.ii." I l' - "--..-=-"'- 
 
. .. 
ł., ,'" ' ...,", .
, ': d ..f',1 
=-1 ;- 
--...-
, 
;. i 
'"i,.
 "
 . . Ił ,.:' .'. '. '
 ;I 
" 
: . I.?R- , " .:':.
1' )
 J1 '
i. 

 

,' 
 
r;, \. ,,'\ " . " J _ 
-, .,'.... " l!, 
 = ." 
, . .' , ' łJ;." .. , , " ". ...-, .('t' ','" 
 .:. , "' . ,S" . ,
 
 ' l
 t 
 -..,.. ',I 
,./ , 
- - , 
 '
 'i ' : " 
 " ; ';i , ' . · .. :Ii:-. '. 
 .. . '''-;', j'-; $-' 
. \ . . 
 '
 .' '1;' J\'" '! ..' f ' . 
..
f1i'!I!' ). 
 ': 
,.:.,-
;.", , 
" '

 
 "" f&4. ł ':..l!
 t., i
I.

::;',' "' i::
" 
 .. " 
 " .

 l: 'ti;" 
_ . ; . 1: , .' l . ?,; . ' , " " ':' .. . .:',;:' 
 t- :
, ...." !/!'" , .", ,..' . < ....
,:".T " 
,::: i' :-, ;\łi _.:.i' -, "\. 
,.. 
 I' j 
,';,<':

 ' :ł
'''''o'''" :l.-'- , 


 '/\ 
 ; ':. > ,:::t\ f '.;
' ;\,,
 i:>' . ",:, O;"{, 
. 1 
;' 
!-_'2

 I ' 
:
,--:', ..
jJ .:' !<, teł. ;i
, li "',:, '." 
t/. 'j' i i ' I '\
\ . 
 l:,- 
 :?! 
 . ł. 
. .' .;1 . .;' . 
/<ł' :..( r t '
 .. ::A" . I.,',
 ,
 r,' I 
 
'
 
.: ";;'.
\
i 
I" )' ;'." 
i.. !. \' ,.. ,-' 
,h .i 
.. 
:

'
'.
 . 
. 
",;l

)<
;
"
'."!:/

 
,
 

; 

'
 "<:

..:"",,,J.,' '. Jn
ij;1
}.(v;J-!/ J/ ,
 
'" : ;'( ' '-\Je . '. 
 "_, 
"

j/ .))
".,: .,'.. 
(
 :

.. :' h. '.... .
. _..,'
 /
 i. 
'" . 
"--..5' " .:
 .... .... 
 . . ::
 -.r- 
'
 

ifi

t



k
 
"" _- - . -i;! ' ..,... . ,"" -yJ' 
 

 ._, . .' " r 
.. ....;r- 
 
 H #!!= - _ 
 . ",. .
 ... .
. _ I l . 
'.' ., 
,,_, ' 

"... f:...;t 
-7'>

::. ,

' -', . - 
'\: \. '<=-
 
 :.-..... 
. C':Jo . ,J, ' 

 . -- 
. _. 
-- -. .......
 \-:- " 
. JA "'- 
 
 --" ......... . 
.,..... 
!..', 


...3 
1:- 


'=' 


. , 


'F 


== , 




 


c:t:' 


.. 
',I 


-:-
" 


- -'
' .., 
t;;:
- -,,-
 

- - 
=:ft.- 


..: 
(' 



. 


. 

.. :'; 
'" 


- .
- 



 



. 


Tab!. VI2. 
GÓrna okła- 
dzina. Plakit'ra 
z personitlka- 
CJą cnoty 
Cicrpliwości 


, I 


77
		

/Licencje_021_08_080_0001.djvu

			T abl. V /3. 
Dolna okła- 
dzina. Plakieta 
z personifika- 
Cją cnoty 
Męstwa 


7'K 


'.4 
 Jł:.' .... 
"" 

 f....;.;...;;.
 I, ".&-- -, '
J ' 
 
_ I__

 "=:::.. 
'
- _ -;. -\1,.-:. . ł--ry 
 I ' 'l: '--
' 
 - ..' iY 
*
 - 
-- 
 
'--'''':--''
 

:>
-
'
 : :
 '/
'''''' ' ! '-".. 
 ,. 
 
' 


 
 - 1:" . It

 ( ;:- 
. 

I
 

 .: 
 " -
' 
- 1 , 
:-::7-

 -- 
. '
 
 r 
 ł;'" , ,;;"pi;'fC:..
' .,...

 (=

 . ...----,-,:Gr5.>, .....: '.- 
'Ł 
 
 I
';" 
 

 
.k (j:;
- ...
J 
 ,
 
L,
 ę..=::... . .- - ::: " "";
$} .. 
 ". 

--7 : 
 
.'p ił'" ł:= _ 
 1--Z:-.v- 1 'E-2:-' .-y-- 
 
 I - ---:':- ,';-. 
. 
 :... - - ', j
:"l 
.:J=' n '\


 :;- 
.2 e,- 

 <
L .

_
 ..;" 
',--:. _ 
 ->-. 
"- __';,.- >v," 
_....., .'.' 
 -;;;;-,

"" 
i1:2i : 
 

 '- , 
"'--... 
-.\. 
-?.. ' - 
 -- ,',:;;.;.. 
!1- _ _ . --==- , :., 
", ',
, . -'t ',;ł - ł ., 
 . = .. ' , ._= . 
- - 4 -=:%!
 
D _ .. 
 _. $ ' .. 
' ". __ 
 . I,.
 '
' _ .'.. '. -.'. 
 "-" - '''S.-{j 
.. n_ ."'
 
.'" 
, \ - '1,;...:<, 
;'. 
, _ . . L t. f./-'-=
 ::..:=:: _--:i. ",J' " ",' 
'-'.., . ,'" .=- "'" 
. J 't..i:,
. 1f
.;: 1 -tl,;;/ _ 
': 
-;;'
_ ' _?;:
. 
'
 ''''-' .: ' 
.-.. . . :-
,', .......= 
 c;:. \
' 
';:;,... "ii-"'" _-___ -=-== =F"""= .' L

 i.
:<.- . .\ 
 - - 
,....
 "CI' , ) . ,
- -""' ,
_ . . I
 .--:-=,. . .

 J; 
" __, __ . 'ł..i
' 
:- ,. 
. 
"i



.: 
 
 . ),-::-:,:
.'. . 
 ł 
...
 , . j.;
 ' 
. _ 
..J;!;.
,,*,;>!, 1::' \. ' '-
.,:,,::;;;:;.< 
 "",-
. li' -- .
. .--........ . 
r . 

 :€W?:' : ;1, '.'::;:'" . " )" ..
-:-' ,.; , !-- " :""t:-;;""9' . '
. "'.., ..£0 :; -_ '
 . 
...,.
 
J\-;."!.. !f.f"
;:'
\ ''''1'7 
 .. I l .. '.... -.....u!"E'.....
- . 
1...
.... ",=-,., *- 
..
lii
\I,-f)-'-',., ' :', ł 
. '.J 
-;
 ( ,
it
::tJ
;g


,
>:
' J. .1 ',' - 


.. 
 : . 
 ','" . 

 

.,.:::t
"'-'
' . " .ę. ;, ¥ I 
 '. ,)' I
 L..-- , 
c!:...
 : 
;' ,< Jo
 ,."," i" \ ' o' , . -'7' ',f---.J 
-" " \ 
. 
 
 . 
 ' " J ,I 
. '..it.:' 
 .,,\:, .\ '- J ' 1\ ..::.J , "\. \ 
_\
':<. 
 "''''<''''1'''.;1/ f I "'. ( ,\ r ... 
"" .:... _"."-:: _ .:...y 'I-. - 4 r ł".{. . -::'{:. " /;5 .. 
.;
.
. -.
. .1. l' 
.__' . . 
 ?
:l .' '- l 

_ . !t l ' . ,.:$
 . ,
Nt- . }
?f' :

 
 
,
.
 .. fł'! . I
 - -;,.
 . -. , 
' 
 l ! , ( 
, .-, -- ' -- Ir....... 


 ,.
-== I l f, .
;
,'" ',' l. 

#.J ' . -- ., 


 
 ;;;r: ." . \ 
 . 
:';; ; . '- ;-,.I
 
 ..i#'; ,.. \ ,
t
I;.
it,:.: .:
'; " 1
r
 -' '. ,
 
" j


; 
<
,. 
b,,!;#:;:,J,/" ";.
., ,',
; ,
 :' 
_:,:,
' 
'-:'., ,
1 >
=-
- ' -4 £."-' - 
 !.: I:: - 
:--' 

 lfr
 ," .r-:;.;; '. ,.. . -': ..
f" '
..'j '

r ; fi: , 
:
 
'. 
!;
' ; '( .....1 rf
 ;:
 .
, 
'
" . ::.,' 
 
::. 
,
 ;:. j-.!:;i'? .',;.' .:. .,1 \j' (,e,' f" 

 
,... . " .. . .. ... ,' 
 _ --_ _ ; ':t;' " ' 1\' '.' ,',';[ ..
 -- 

.t 
 ' s;:. >.; 'l ' .", ..! .'.;.

" "..' ... 
 
. 
\ ,--, .,- · , 't ft '. . j,
' ;,
',
' .' ,r: "..' '''; Jf!fl' : 
Ą
0'

 :
I
.:f
,

/
' '.;
';;It
 ' V '.
ji:' 
=-
; -

1 

\
',;",:""\
 'Jn.
;' '
;\ t '1' . :; , 
t'. -', ";'
 . : 
:" , .
 . > .:f
, " , : ł-f "" ' 
 ""
 .""= 
 ., 
 , . . - . > " . . , , , :. : 1 


,. . '\ ,.
' . . .. ,',:
 .-.

\ '.:., ,
j
'<
 :
I 
 ,.
;;..
 # .; '.:'
t; .

"!" ,l ";' 
, ..,., _._ 
'" : ;-. 

";;' --
 _.... . '
.:- '-!t.-iid
 ' ....!
 ", ......
. ...,,, ,:......i.. 
 .'. i;
 . . ' I 
," . ',' l..""::.. . " . ,'. " .,' ;. .' - ...'. ,.._ 
. '. .- 
.:
 
 -1 
, 
 ':)
 , . 
 . _ , :
f
 _ ' 
 , ..

 , ';
 _ ;- , 
 _ ;
 , "
 _ /
::'::;,:::s "":.
 :'

:--4._._ 
' "'
 

" ',",
 .,' , 
:t

; U. {i;
;.it...,::}' .::2:;'. , ,
 ,
. .\" d ;f .
-. 't\'.. __., .e-, 
,
 :: . , . :
 , 
. , 
 , _. . , . .. _ --: . '
 . :. ._ . , :
 , 
 . - . 
ł . . . .
 . I
 . .
 , .. , . , 

 ł f .::
 .. 
f _ ;(
 
 :!
:: {
: 
:

;. , . . 

 , ; , " ., 
,)


:

 ,:." 

 
, ' ' ..... ,1J\.' -. ... - ;
' , :s , : ,...-::::,{' 
,
:'ł 
.;;;; . :.J",;';'., __" 
 ,_, ." ';:,'..ł ;-";' .' r.:..
',,:.'\

--:' .::: 
.:- ;.'"L' '"'1'. -- -, =1......=.; "ł- <;1'. - 
_ .. 1-" ł t" ,J
 
, c;':
"',
" . " '-'; ",.--
 


'T 


..! 

-
- 


,. 
tr 


:., ". 


.If'
		

/Licencje_021_08_081_0001.djvu

			" t 
 
- -=----- ,.... 1 
 '-,.;" 
-;=-,
-:=;
 -- - . ."', , " . I ' 't " 

. tir '. "'"'S-:\ 
J ' I I ' I 
. ,ffi, 
. ,I, ' I I. ,...., . ' ',l' 
. . I ł I . .- 
 . 

 :t 
 - - 
"
 li ,; , : J " .t j 
,;-'A. : £, 
/, .. 
j' 
.-
 .J'f
 
-! .." ....,' 
,', 


.;..-:::-- 


'.i 


'. 


. . 
,....} 


. .\. 


\, 


\; . 
.t\. 
... 
.' 11 


., 


j' ( 

 i\ ,: 
,I, 


:,"ł 

'"" . 

"i' 

:. 
' 


" 



:' 


'. 'I 
':..',
 
 


" 
I 



 
" ...... 
> 


... ':" 


. .. .
, 


.1 
*=-: 


, 


'. l' 


;' .. 


! ,. I" 


! 


-' 


j, I 


=- 


l' 


" 
\" 
\ 
\ 
\ , 
, , 


J) 
, I 


" 


"-:- 'I. 


 ,,'- 


, ' 


<; 


. j' 
 . 


. -' 


,.1'1 
J. 

 
h, 
'1;' 
,I 
I 




 ".; . 



 


'J! 
...
. 


" 
,. 


I -- 
-I 


-
 1 


.. 


" 



 ł .,. 


'. '-:' , 
I. .. ;. 
. 


ł. 


r 


.' 


I 
I 
:.:- 111 
ł ," 


'4 
'. 


1,- 't! 
, I 
li ,:'1 
,\ ::;, 
\ 
1 " 
\ \ ' :
 '. \ 
\ 
 : 
" "',.' J 


I ' 



- - f,: 


\ 
\ 


" 
" , 


..:It . ? łllo
 
"", 
 . 
 
 t 
'--" 
 
 -::

,.
__ ,hi 
-- - 
, 
" =::
 


ł . 


, 
I _;IW 

'v 
L. " 


'i
, I 
,(" \.\ 
.7. 

 A:-'; 
- I \. I 'C.V' ' 
- : 
 
t 

 
"'II..

?l: . 
, ';' \.,t;:;:f., 
n "JiI,-r',-
 
,J ,: '.
 



- 



\ -; 
. ;:: J:,-ł
 
...' rJ <'i't . _i;
 
-
, ':,;) 

, 
{-...
. ' :':-. 

. _<""''I . 
" 


. 


'.:)"- 
 . 

 ' 
-. . 


 
.;;:

. 


ł 
-1ł 



 _ --\---IT 


-. . 
,,1 . 


e:
<:'; 


'I 


;;" 


. 
l..... _\t 


" 


f . 
.. 
, \ 



. 
-, \, 

, -I' 
,_ "''1. 
" ' 


.\" 
\," "'I 


. I 
 J 


.

" r 
:..t'. 


.....--.: 


,ł- 


:,',',,', 


-,'., 


I if.
--__ 
I ", 


j 
.. 


"I ,\I, 
I : " , . 
, " \ 

 ' 
II I 
 
 
I ,. \ 
I ' \ 
I:, - 
 
il,,
, 

} \., 
" 


I ,
l... 
II' !::
 . ' 
"tli I/'
 
1,1 
11'1 ' 
III,' \ 
 ,..,. 
II;'
', . 
Iii, , , 
.' 
 I .J 


_ ł ' 



 ' 
" " . 
" 
, 
Ił/' 
I '. 
 
I 
l ' , 

 ... 


" 
:/ 
i 


::r 


.. 


" 


;..:' 


t:
- 


.. 
-... 


.. 
'1'..; 


. "-:-.' 


" 



-
 



 


I.. 



 
,,
 "\ - 
Po . \\11? ' 

 (JCłQ; 
.. 


'ł- . 


..i 
. . 


,. 


, -.,,-, 
'
;.ł. " 


Tab!. VI/l. 
Ujęcie ogólne 
obu okładzin 
z wIzerun- 
kanu fundato- 
rów Srebrnej 
Biblioteki oraz 
grzbiet 


:- 


t 


--:-.. 



"." 
 


I 
h 


. ;
, 


':\, 
, 
\ 


" 
, I 


. , 


. 'o:::1
 
'o' -\. 
\ 
.
 
" 
'I \ 
..., . 
.., 


,I'.. 



 . .. . -------"'- 
I, _" . u 
__--::.-- -
 
.' \ Ł--':'-::::-- c--- 
L
- ----- 


79
		

/Licencje_021_08_082_0001.djvu

			T abl. VI/2. 
Górna okła- 
dzina. Sceny 
z Nowego 
Testamentu - 
u góry Zwia- 
stowanIa, 
u dołu 
Nawiedzenia 


\ 


80 


--:
 
- 


-, - :-: 
 


---- - 
--w-- 
 ._- 
 


- 
=-- 
 

-- _.-
		

/Licencje_021_08_083_0001.djvu

			T abl. VI/3. 
Dolna okła- 
dzina. Sceny 
z lVowego 
Testamentu - 
u góry Adora- 
cji Pasterzy, 
u dołu 
Obrzezania 
Chrystusa 


81
		

/Licencje_021_08_084_0001.djvu

			Tabl. VII/l. 
Dolna okła- 
dzina (repro- 
dukcja) z 
wizerunkiCl

 
personit
kac
1 
Sprawlt'dh- 
wości oraz 
grzbiet 


82 


.
....

::-
.,..... 


- ::;-;,'............,...... ,',' P' . --;.7j , 
- ........, - ' ,," .,/0 Afi:, 

 , ! ' 
.- -'1...
,.
___ ..... '
"t f:. ;' , 'j, j' \\1" , 
r- - ;- i\ '- 
 - -.--:-- .. 
\:-.
 '. -
 I
\('
.{' I ",tUt 
. ' 
'-',1'\

.;;: I IN:!': U
 h::i . !""Ii , " .i1
f
;3' 
 '
_ 
" '" '.' -' ,.':"" -e."F

,,-'ł'.
::,. --"', -Ą 
:!iOC:.:
.A. ,,' 

 ' , 
 , , 
 , 
 



 
":'-

)
 
 
:

' };l !J"<
fr-;" 
 "
 . ,
 
;,.; 
", ,-.,. -,." - 
'" . 0-'''''' . ',"'iI..... , '\ ,. , 
'II " , ".''<'' '\',. '''-pl'. . ł. "" ... ''''.' C' 
- ! ,. ". , L
,. ".
....... '" k,-" . '" 
" I 'f , ' , ':' " ' 1 ' , '
 , 
.
\':: Jv- .

\{
...<: . 
 , -
:: 'L:::' "' \ -" . -'\."!\': I;:".t
\ .,J 
'. 'r"" '. 1_' ..,,
.,. , . 
.. .." 
 '':I 
I,;" >' \I'


). 
"!": .
't4 II' . ..;
.X I,
 
. :h.. " "":
 , " '- '.' \. -t':
\ "r1:l, V, } \
.. 
"'l ( 
 
'"':(/;J ? ''O 0
 
.,
. " "', :r,,",
,,,
,_,, 
 .. lrl. 1J1I( " 
"'

': . ',;. '"',......" 

 , 
 . "
 7A ) ''', .

 
 

: .. "
..' '., 
""f' .. ",.'j Ą -,.-, ,; J 

 . ł/." , . " 
 " ,- . ...,. 
 . .. 
 ...../ 
'''
 -\l
 ,.,,: I 
:', j> , , . ,J ,.:! -
, -=-':!.... f :

 
· "., 
. ' . 
.' ł ' " ':.., " 
 .. ',t', 'I

\:;r.. \ ' ,', t '= 
I . -.. " '.:, '.... ,
,''\Ą,'' ," ! 
' "t, . , . '\ . . \r. , 
: , ' ,,
: , < ," ,"
o '. .. .. 1 
 . "
7 'I
p:'\} Q/" 
 
: I"
 . ()}
 '. ,i .. .. :\; 
Iii, :/
: 
 
 \
 , '- . _ ':
.... ',. :1 :
.W
 ,'j ! 
; II, II
 ,- 

;;;' :
 ' . ' 'O .\ If 
 ' 
 ' 1 
! li , . -< ,\,. .
....
"1' '
 - - ", t,. t, . 
\ ' '.. ". ,'. f.; '..
. I 
' ...."'. , " .', .:: , .._r= l.. I 
: . '; r ,:tf;:." ,* ", j, 1... . 
: li " 'V . 
 
,-,.J>. ",. 
 (:..,l, :. 
' II' "'., \, " 
 . 
 i.;,; , j 
. 
 .. " 
" ." \ ". -",c;'... "....1;' ' 
"'- .
.,' ..... . . ,., """ ...... i . 
' . 
 . ". . . " -;.... \ " >, ',
, , 
' .'..",... .... 
 ",' .'", , , 

 
 .. ..'c f/"
:tiif.&'; '
':'
 
 - , 
 ;
,' '. f { '
1 i;'1 . 
 '! 
 
J ,' I 
 . ' 
 \ : , ' ,
 ' , _.
 , :, ', 'J
': ",.. '
.-N
 , ':11>-,:-.' .t, ' l;..:.,:,.', 
 
'r 
 "'.' "
 _. ..,
", '. 
"j 
. 

.. . " --: - -.....-.;,- '
 - "t-, ' J -;;"
 ".! ' I ' ,. ; y
 l!,.. . 
 i ; 
" ,. 
 ' ,, - 
 ,t(>-, :/ł',;,' ";'''\'' 
I-¥.. 0>:;.. ' ... <"',. 
"'.... '" .
 ' 1 ' 
'... " WJ 

 ... <' j 
. ., ,. . :'. -.; ,
'<': . ',.;, - .::-....;.", i., ' . '
J. j 
j , ,. ,. h
", "'"', L.'. 
 :.; ,,"..... Ml< ; '.', ., \ " I J 
J, . . "' . '\ ,,,
 ' , '7' ":r' \. 
'.: _"'::
:\'_

't" 



-- 


...:. \1//'>," 
. 1\:.- <: 
,-fi ,\ " 1 
1','''<....

w 
..



. 
-'
 . 
.<_!1 
, ,).... 


" 


/I 


I i
 


\} 
I 
.
 


--! 


.:l:
-;
		

/Licencje_021_08_085_0001.djvu

			- . -- -....-.... . - 


.:.._,-
 


... .. 
 
"'t - ,_:-/", '1" 

.. . I ",\.... 
& r
' 
. 


'.'1 



 , 
. . 
" . 
I i . 
1 h ł 
L. 
, l 



j 


Tab\. VIII/l. 
Górna okła- 
dzina z her- 
bem księcia 
Albrechta, 
sccnauu ze 
Srarego 
(lewa strona) 
i I\:owego 
Testamemu 
(prawa strona) 
oraz wyobra- 
ŻCl11aml sym- 
bolicznymi 


83
		

/Licencje_021_08_086_0001.djvu

			. o!:. 
 
l' _ ' 


Tab!. VIII/2 
Górna okła
 
dzina. plakieta 
z herbem k . 
. Slę- 
Cła Albrechta 
Pośrodku t . 
ar- 
 
czy herbowe' 
orzd H oh J 
en- 
zollernów 
z Zygmun- ,:} 
towskim "S" 


84 


. .'. 


,'
 



 


. " 



.. ' 


',. 


.... r .!' .. . 


_It_-,,- 


). 


,'. 


4 


.! 't 


, I 
. '., 
 


...;. . 


... . 


'Ił "":- 


I ,t 


" 
" 


" 
, 


_1: ..- 


! 
 


:' 


-. . 
__

 
,
 .\ \ ot 
_ .t:
,:
'"'I 




'
': 
't r'1- 


" 

 
; 


I
 .. 
. '. 
 



 
, . ' 
" .' ,," ,.. . 
})' ." -łł: 


,"\ 



.p,1 


' 
-- . 
\ 


., 


I 

 - .
 
F" J: ...... , .- 
-_:

 


......:"" 


t.; 


" .' 


.;.- 



 t,l 
'" J 
r ' 
 r 
! 
i 


.: 
I ,I 
li 1\ 


, 
 


...._ ;...1 


,,',,"'. 
,,"O.
 
. .. .', 


ł 



 

 


I -r
 
..:
 


'. 


t 
, 
! 


,f r 


, .c.
 
"\.i ,,
 
"ę 
""...'" -':. 


I 
f 
',: 

 
'I 


, .. 




 
,.
 


i \ 


Q 


- 
.JI!OII: 
"'I; 


.
 
l' . 


. 'f' 
'

 . r., 
.\, 
 


. \': 


I
		

/Licencje_021_08_087_0001.djvu

			Tab!. VIII/3. 
Górna okła- 
dzina. Sceny 
ze Starego 
i Nowego 
Testamentu 
oraz 
wyobrażenia 
symboliczne 
i inskrypcje 


t 
., 


85
		

/Licencje_021_08_088_0001.djvu

			r- 


Tab!. VIII/4. 
Dolna 
okładzina 
z klamrą. 
Pośrodku 
herb księżnej 
Anny Marii. 
W pozosta- 
łych polach 
sceny ze 
Starego 
Testamentu 


r 


--= -=- 


86 



rt.

- --'- 
1 1 ' 1 " :, , /'( , "
I 
 l l " ) '..
" 1,;/.., 
.' I .:- i'
 ' 
. .. . ,,"i,,:-'
 .. t
H:.. '1/ 
"," " j . ' .... ," ., 
. ' / ,.' "," i' 
. j l '):",. ; \\.. . 
 ' 
 .-b \." . .j' \ 
 
,..
:.:. i,; . 
 
 ' ' '
.'
 ;. :t;
 
',,<.,.",,',, :ł, l- ":',, "t'- 1[:..\' .. >', 'I; 'ł 
fi'r
:
'
!" 
 '\}'; .i:\ ,.;,";:\1) <. 'l:-'
<''' ,,-'- 1/: " / I, 
,,1
iY;
' \ \ \,; · "(;t.f' .,
 '" . >' ił---
;;'" ;
'/
j;!i'! 
I I" 
 :.r. t .' \
 ',...... .,: Ji" " . i:r: . ł. ,tl
 "-..,,,:,i' ,fi . :,f(/:;

 
 ' J "';' ,
':', ., 
1"1 ,
- \ -'-;' . , 
,,' '(1\- - ,', " ."' 
 ," 
,I', '. .. ,. ,; -.r 1,( ....-,. ,:; . ,J;!,_" :,' " 1. :' 
 ' .,' 

 " " l ' '. \,
., l, . ' .','" 'fo. ' 
1'. % . . - . .
.,'

 ł1.'.. 'ii 
. . " . .,' ' .' '.' "" -/ ..' 
 ,:
\' ,-!,.:c/,.
. " .,': \\- '. 
.",' ,.' ",..".--'- .. ,. 
... ' -': 'h .' 
 \\\ 
 " '.
 .... '&. ?ł "" I
. 
' 't
. ,< 
,''r " '. ;
I', 
, : _ ,;,' '!" I ': ., ' '. . ' ... ,? .':' \>', f;' , 
'. II ' ""..'<:));" I . 
 ' ,,' 
,
\..,-"", I ' 
'r. ., \ ,..,j ,k :'-' 'f' > 4' \ <,.."" .z<
 
 
' 
_.
 ,,
, .A.f';, 
;. ,\P' _...... " " ' \s "-' 
 ,........"'_ '" 
 ! " 
£ ., 
,'-' -"' 1 ' I 
,I . 'IJ,;""
"
 ".' ," \ 
 
 _. .' -" / r.' ., 
.i I . " ; 
. ......, , ,';;,L
' '" iS; ". ' ".tIi,,<$.' 
;,' f:'" , r". . -' ". 

 ;"::j!!!f
'
i:r;' '>. ',: ,,_o . 7,'....,:. ';,;A/I c"
 ,:: 
',;: ..i:>« 
"1 1 '11 Je 
 
"'t.';L
 ,", ! / '" '.i' "'
;; 
 ' :'-:;...
 ,"
 -, r,"; _;; . ł , }t\
 . : . 
 , ł. . . :/*,! : 
I ( ) . .1' c:I[

 ,.' " , 
 .
 ' . " ,, ' r , t' l ' . ,-' I ", ".' 
 
'!
 I ' I 
 " 
 . 


:' r 
:: 'i , t" , ł ., Y5' 1
;'jg:_-:; ,', 'J 
,:I
' .. ;;'''1,'' , . ;...

;r:fL.c 
 .;,
"'
;' , , , 
' I" J, j; " ..ł . 
ji'" I '<,I> '("",. 
 ," .i .'-'> 
. .. /> "" ,
" ,.'
 Lf'\..,' "," 
,' 
I ' ' . \. .' n,)6 .. ' 
J' . .
 '; II.
 ;' ';.r.
 
 . 1 ':' ,t',v \.. '" <
 
1,
,f,:'fl.. '.,v , 
, '). ..!'i'
 .:' !!1f
ł', 
l:: . ' J ' 
.' h, ,,"
, '...

 'j );
 
 
 


'\ i '>


;łi
t
\ 
.,1 \' // 
t:. ,.Y j",(" 
 ,, B' ,,

'
\.r 
 
.. ' "WI' 'j" .' U, ,,-!:p
ł
i ,'

 
,J :"' . .. /I ,
,... :" : , :
I , 
 , ' (". .
\, , ł : . " 
 
 .! I ..\;
"l' ',Ą
/,
A";:, ,,,
,
 
 .? 
I 

;.' 
l" h rrr. ' ,I 'I I,' i'!!" 
 J' Ę;.;' ,{'...,..-J ',,, 
VJ. 'Ij 
, i
' . ", ' I. " \'
 ,,'i' .,\ "
-; ::. '1!:!k' 
"", ',/ ': ';:JrP: ,( 1",
 :<;;;:;' " ' CO'; 
 * '%J 
, ł;, ,., ',,;' .' ,,
"
 ,.,. ' 1 / 
:

:. '
} Q ,.( :. .; 
\l' 
.7t"".&>4_' ;tiT' 
-5c ',/ 
I::>
f'" ,c .. 
,
 'fi \;;j'" "1"';' 
i'" ',I', f

"' ' 
. '
;;r }ffl '
 . ' :;
' , _ 
. 
" . .... ,I' 
. l'\:..
, 
.;7 f' , 
'. . 
'
 
 .. - -. . ';:' . 
 " . I-
 , '

 
 . ., ' .. , , ' . ' .' . 
.;"'.:.'" ,", fI 
'Ć 
""
' '5 'f 
',_ II . 
 .. _ ,,< =; 
'_ 
 ' ;-"'- ' '' ' I, 
'- "':" .- , ". ..'- . 
, ." . ., "
I H
j', .. . ' ..ł. 

 ;{.';.J
;'!

 :"'
J..l 
. :.. \ .' ....,..., ...
. 1_ _. \ - \ 
1.(1;...£ ..-;,....... - 
 
"', X 
 , ,'!''' i""" _ ",' I' ,,
;o.'\
 
 -'
' 
, d'. .'. ",., .," " , 
 " . ":,' , .::: r L 
... .;. i " ,
". .. "...' ,"o , . M.' . 
.'...... ! > II ..
/ .:
 M t
' ,'I . ,j, ./.
-,', ," .1 '
f!;
' ,11
":J't.'
J 
'I I-.)
\:'; 
 .,;.!',:-.,' " ;t
1j.
";"f)
].:
'
: 
II ' I ' i " 
 " Hi,'i 
,.,. 
"/,,X,' \' 
 
 ;/i
' . 
1 ' \ ,- I 'r. ' ",: ',', 11 ., . ;;;'
 ,,''', . ..)i'.i.\(', 
., " , .., , .' '. .. .," '". \ ..",',- ' . 
, 
,',. . 

 ;. " " .'" .,;:""..... ' '. , 
: 'J.' :.!i: 
, ' ;"1 , 4,' !\' 
 . )(; \' . \ .,' J ,', A. 
.r' ,

 '\ - ;;

.
., 
I . / p .j, "..,. ",I!!"'" '.' .' 
 <. \\. .' \
';>. " 
!, '. '0" /'1'/1/ ,<
. ? ..:-, \ "..'. .::\ ': ',<'. --. I"':':"- ;'. .
:,ć -- 
 ". :', 
'I ;" ' f ' ,a'.";: :-', ; i,', .. .'h'''' .
.<. '" 
 ',i..- ,. A 
 ,.,;., 
I . ,,'..,. ,. 't." >' - y ....." ,.' ,',' 
 . 
 · ' · ' 
, .: j:- ,":i' ...: ' ..' \'" .,..'," })!: 't;'., ,,' "
-,,, . ,
' " : 
1, '1 ' ;p . ,:' ,:, .} i " '.y :,..' i.."..;,r ' ' !'J. 1I: 
' " ...
 " " 
.,\,>:: 
 .- "';'" .,' .',""'" '...$<"..'..., 
,,:_,' " .".""., . .. . . 
 "-'.,;". >"' ',. ",,,'1, 
 
.. , ". . ,-'i:f'. ", $,'. i;;.'
- 1.; ,..:>-it ; ;.. , ,; · ,'., :-,: l. \ 
,J" ," "", # . '<'
 "'" "f« !C, ' , . .,.' 
;:.. ,I ::,
, ':
, ' . ' ..,. " ._., . 
 , -:- . _ .. . . ' '/ J" p'1!
 . :; ..:i
'
t ' , ".,,' ' ...'. 
., ,'o ,,
 ,.., .

 ..,ć','"-"'" " 
',.1', :.:,:,,:/, ;",,' ",
=
. , ."
,]".,,.\ ,: .1, 
..-_. 
=
-, ;'" - 


ił f 


._.
 ..._""""1" 


\ I 


< 
" 


.\, 


.. ' 


,,

" ,'1 
. . l . . i l 


., 
. . 	
			

/Licencje_021_08_089_0001.djvu

			Hieronim KOsler ? 


IX 


Wymiary oprawy: 308 x 204 x 63 mm 
Rok wykonania: 1556 
Druk**: Huberinus, Caspar: Spiegel der Haust- 
zucht. jhesus Syrach genant} Sambt einer kurtzen 
Ausslegung. Fur die armen Haussviiter , vnd jhr 
gesinde}... Caspar Huberinus}... Gedruckt zu 
Niirnberg, bei Johann Daubmann 1553, 2° 
Obecnie: w Muzeum Warmii i Mazur w 
Olsztynie, sygn. M-904-0MO 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. fS 10 , 
Fol. 10 


x 


Wymiary oprawy: 313 x 207 x 54 mm 
Rok wykonania: 1552-1562 
Druk: Brenz, Johann: Heilsame vnd nUtzliche 
Erklamng des Ehnvirdigen Herren Johannis Brentij} 
vber den Catechismum , ... durch Hartmann Beyer 
... verdeudscht. Francfurt am Mayn, durch Peter 
Brubach, 1552,2° 
Brenz, Johann: Passio Unsers Herren jesu Christi 
leyden vnd sterben. .. in Latein ausgelegt} durch, Herren 
johann Brentzen. jetzund... verdeutscht. Auch gezieret 
mit schonen Figuren vnd Com.:ordantzen. Gedruckt 
zu Niirnberg, durchJohann Daubmann, 1551, 
2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.703-704 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. fS U, 
Fol. 11 


87
		

/Licencje_021_08_090_0001.djvu

			rr 


Tab!. IX/l. 
Dolna okła- 
dzina z her- 
bem księżnej 
Anny Marii 
pokryta orna- 
mentem mau- 
reskowym, 
w narożach 
kwadratowe 
plakietki 


88 


- 
--...."._..-...
 
.'\' -_...., - 


11 
'>1 
I 


, , 
:7:, 



 
-


 /

 


',' 
" 


I :' 
I 


I '\ 



 


i. ': 


d,: 
-I . 
. 


i,ll f') 
: ,t 
- 
 

. r 


.'
, 
,i
 
::
 


; 


, li' \ 
, I 
J ., 
, I' "'- 


, j \ 



 



, 


. i" , 


" ' 


, \ «i 


ł I
 


i 
ł " 


',! ":
 
. 


. -=::;;:::;;;---=----= 


:..... 


-, 


,'- 
T 
>' 
. 


" 


.. 


" 


---.....:-
'
 ........;:- .

 -
- 

-- 
:
.. _
 ...&... . _ 
 '
"_-łJ'''::....,_,.!,,
,.-...- ;;.;:.."':


_.,oM.-. 


a 


, 


<> 


... 



 


, I 



d 


l 



 


r 


t 
l' 


d 



 


'- 
, 


'J
, 
 



 



 


't 




 .. 
1i
 : 


-- :::-: ,- 


--- - . 
- 


...-- ;;- r--

-- ,. - 
 ::- 


, 



 


; 40 
, 
 
"- 
,()
 ..J 
r-- 
,
 

 
/ "- 
L 


r 


,. 


" 
i; ! 
:1 1 
"j: 
i i i' 
: I 
:: r! 
!' I \ 
, 1" 
;: 1,\ 
, 
 III 
. .. 
iiI" 
: ;,'; 


[J 


r:, 



 "' 
 \.'" 
,f" , \ 
"j
," ,
",,: I 



\ 
.. .... . -a
t- 
... 
'" .... 


-. -
,.... 


" l 11 
,.' ,'J 


:i 


I, : " 
f 
t, 
l' 
'I 
I: 
,i 
" 


',
 


ij :, " 


I...; 
," 
I 


"
 
I 
';1 


i, 


" ," 


I 
. (. 



 
,{. 
I 
.
 


, I 


j 
,. 
" 


."';'h. . 


,
 


j 


. 



 
...'
		

/Licencje_021_08_091_0001.djvu

			.. 


-:.:;;. 



 


 


, n 
 ,\, 

 '," '
, ' 
, .. 
 
 
\ ,\ '. : 


" 


....t-. 
'\. . 
.:\ \ 
'.t.. 
:
.. " 


..' 
....
"'t- ." 
, 


/' " 

, . 


r. t! 

',-, 
 


:
,' 
"11 /. 

-'ł ; I. .1" . \ - ....\ 


. '\ -'- 

. '" ," 


I / 


,t> . 
-" .' 
',:; ..... 


..,...., 


A
 


, . 
.-..; .
. ,
,; 


: I 


, , -
-; - '.' 
 


:' . 
 .
.. . 
. . . ...,;.-. ;'. 
. ',.' ,J,\.. (J', .. 'j 
" - /( ':' 'I. ,
. .,. 'r,r/ '. ". 


" 
. ,
....- . 


u ' 9'r-:-,,
. '" h 
' 
 :J; C'
;f., 
 
..


'f,,- '. \ 

 ' ' 
 . - . Ą -
".;j

'"JA:
)t!: 
 .. -..(f \ 
. ' f. , 
i/', . ...2r:::'::";.;:i:l
4;JYl
;"/' 
\ 
 ;-<:łl.$it:.&

 
\,.? lflJq.. 
" 
 , kl
";< ' R 
':''''''''
TJ\''''X. \}.:f,{I.-.. _.-:/, 
.\ ,
)j,'t "417 .. . ._.::'
 
 
:
. '," )!\\.'
,.. [./ ł!'-"r';:'h
') ._ 

. 
)':\;lJi \..'Y
"'
' lff':'
ViU
 
 .- 
" 'I... -. :.. -:.,.łł-i.ł{.! 

", Ć\ 
. \..... -- " ...... -'
 
, .... 
Ot .:. 


\. '. 
\ ,¥. 
'" 
'.. 
,,-. : 
..

 0, .
........_ 
\\ . . 

'-'-
, 
 
... 
\ \ . -"
;O: IIU..
 
\\,. "' 

 
',
, I 
'\ I -, '.
 
. \ . 
...... .......... :4'- 


/' 11 ' 
. I. 
I' . 


J 
./ 


.( 
,....1 


,1" 
I "f:-;' 


, I 



 
-' 


--- 


l J 


t 


.... 


.
 


I, 


'.":-" 
:::-.. 


:,'0," ... 


, '..,: r 
l . 


... 



... I ° 


):
 


:'\.. 


...... 


. j",
.' 
, .:>J,'" ." 


.. 
, ,,'-, 


J 


1..:. 


.. ...... .. ... 
''; . 
..:,'} 
'
 ' 


\:""; 
 
:.«
 
\" .' 
'. :or , 
'. 
 .- r'\ 
. I 
 
. 1-' 


l]" 


" i ,,,f.' 


'\ 


,;;., 


;;? 


)" 


A--:t".k. 



.
 


, 


:: 


. 
. 


'\ 
'. \ 


. . ''\ 
: 
 .1 ,.1>:" \ 
"
 \ 
, "\ \. 
\". -""- 
ił ,'
, \,' \ 

 J' ',. \::} <\ ' . 
'
ł' 'i 6..:\ . \ 
,. 
 \ ł.,.:,!, \ 
f,. .' '\\ . ' ..... ;. . 
.t ..' \, . \'. {;.: . \ 
. , " (:.' .' \ 


-< 


'f: .'; 
 


.- '- .:ł 
 '\ .: -" 

 .' 
 ;' 


J'.. 


. . :i 


'1(" 


J 


\v' 


.f 


" 


.', 
.,,;' " 
l' , , 


r: 


I 


" 
V" 


1. . 


t, 


.:. 


/ 


'I 


., 


//'-' 
-, 

 .-- 



 
) .' 

 

 


'l' 
. 


Tab!. IX/2. 
Dolna okła- 
dzina. Rom- 
boidalna pla- 
kieta z herbem 
księżnej Anny 
Marii oraz 
inskrypcją: 
VON'G. 
G'ANNA' 
MARIA'G'H' 
Z.B V L etc. 
HERTZO- 
GIN IN 
PREUSSEN 


ete. 


89
		

/Licencje_021_08_092_0001.djvu

			T abl. X/1 
Górna okła
 
dzina. Meda- 
lion z wize- 
runkiem 
księcia 
Albrechta na 
tle orn am 
entu 
mauresko- 
wego 


lG 
' 
I . 1; i ,- 
l : I' \ 
\' 
I '1 i 
,j 
l \ 
]i l' 

: II, 


\, 
''''-- 


. jl' 


..... 


I I 
I 
I I 
> 1 
I 


,;,. ł 


I \ 


i c 


.. 


. ) ' 
, , 
--- . 


Ol , 


,,' , 


", 
-=::.r 



'. 


...A 
l 


',i' 


, 'I 
. 


:.
 
;, ' 
ł 
r li II l) 
f " '"i 
I 
 : .;. 
, 

 
, 
I 
90 I " 
, 
.. 


\ 
" ' I ,- 
I 


:) 


" 


, ' 
'.0::. 



 


, ' 


,.' 
1. I l.- 
!
,' , ,.? 
i 
I 
{;i' l } ' 1 :1 \ " 
:-1 '. 
i; I, \ :
 
I . ,,' 
. 
:;. . 



,-- 
-
, 


"" 


" ' 


.., '-, 

 



 


.'l 



 



:.;".' 


J( 


.f- 


i, 
l)
 


__o - ___'o 


G 


lł_ .
, 


f 


" 




-"' j '< 
 - 
'".1 ,;;' , 
'
, ":1 "iJ
'" ,,' 


. 

. 
-- 


., , 


, 

..,---
 


.....
 


f.' -' P . 
, 
 ' 
,.
 
,:<;;:>' ["'" ',,' 

;f' ',/ 

, 


'" 



 
-' 


____o 


,--', ..... 


;.. 


"";i
 


c, . 
 


@, 


J) 


".' 
.
. 


>.,i;"- " 


..; .
;: :. ,'
 


" 


;. 


"<" 
" ,,-', ' 
'\ :- \ 
":\ , \ 

\ " 
." J. 
 
': 
,! 
/ 
,',: t I ' 
J 


/ 


.' 

 



f 


fi' 

 


, 
 



 - 


..---;i:--- .:...... 


" 


- 
 


.- 
:.::JD,' 


-.J 


.." 


..!
 II ...., 


-
 


f
" 


...- 


" 


"'-' 


't,," 



 
 
-
: 


l> 



. ,'" 
ł, 


, " 


"j .., 
'("1,.(.., , \: 
l' ::;\ 


-.---........-. 


-' 


I 
I 


i 


: 


/. 



 


,;- 




t, 


, \ 
'\
		

/Licencje_021_08_093_0001.djvu

			i: 


a. 


I I', !. 
l: - 


_o. r . 


f 


Tab!. XI2. 
Dolna okła- 
dzina. Meda- 
lion z wize- 
runkiem 
księżnej Anny 
Marii na tle 
ornamentu 
mauresko- 
wego 


ąl
		

/Licencje_021_08_094_0001.djvu

			XI 


Wymiary oprawy: 319 x 200 x 65 mm 
Rok wykonania: 1555 
Druk: Luther, Martin: Der Siebed T eil der Bucher 
des Ehrnwirdigen Herrn Doctoris Mart. Lutheri , 
Darinnen begriffen , die Bucher vom ChristIichen stand 
wider den Bapst, vnd die Bischoue, jre Scribenten vnd 
Vorteidinger. Jtem , von der Kirchen vnd den ConciIijs, 
vnd der gIeichen, Welche zu der Kirchen vnd jrer regi- 
rung vnd ordnung gehoren... Wittemberg, Ge- 
druckt durch Hans Luff t, 1554,2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.706 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 13 , 
Fol. 13 \ 


XII 


Wymiary oprawy*: 207 x 143 x 53 nm1 
Rok wykonania: 1556 
Druki**: Kirchenordnung: Wie es mit Christli- 
cher Lere, reichung der Sacrament, Ordination der 
Diener des Euangelij ordentlichen Ceremonien in den 
Kirchen Visitation Consistorio vnd Schulen , lm Hert- 
zogthumb zu MeckeInburg ete. gehalten wird. Wit- 
temberg, Gedruckt durch Hans Luff t, 1554,4° 


Blanckenberg, Albert: Von der Menschwerdung 
Leiden, Sterben vnd Aufferstehung Jesu Christi, 
Auss heyIiger Biblischer Schrifft... zusamen getra gen, 
ete. Warhafftige Zeugnuns... wie es vor dem Jung- 
sten tag sol ergehn , Cestellet durch Albrecht von 
Blanckenburg den Jungern. Gedruckt zu Konigs- 
berg in Preussen, durch Johann Daubmann, 
1554, 4° 
Luther, Martin: Der Prophet Joel durch Doct. 
Mart. L. in Latinischer sprach geIesen vnd ausgeIegt. 
V nd newlich verdeudscht ete. Mit einer Vorrede Herrn 
Nic/as von AmsdorjJ. Jena, Christian Rodinger, 
92 1553, 4° 


Gerard Lentz 


Obecnie: ? 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 2, 
Qu.2 
Brakuje oprawy i jej dokumentacji iko- 
nograficznej. 


XIII 


Wymiary oprawy: 208 x 155 x 50 mm 
Rok wykonania: 1562 
Druk: Luther, Martin: AIs newe Testament au./Js 
new zugericht. Doct: Mart: Luth: Witeberg, Ge- 
druckt durch Hans Luff t, 1546,4° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.II.4496 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 T, 
Qu.1 
XIV 


Wymiary oprawy: 208 x 156 x 70 mm 
Rok wykonania: 1557-1560? 
Druk: Rabe, Ludwig: Historien der Heyligen Aus- 
serwolten Cottes Zeugen , Bekennern vnd Martyrern , 
so in Angehender ersten Kirchen , AItes vnd Neuwes 
Testaments".. gewesen seind. Durch Ludouicum 
Rabus... 1-2. Th. Getrlickt zu Strassburg, durch 
Samuel Emmel, 1554,4° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.II.4497 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 3, 
Qu.3 


XV 


Wymiary oprawy: 317 x 200 x 42 mm 
Rok wykonania: po 1550 
Druk: Dietrich, Veit: Kinder Postilla vber die Son- 
tags vnd der furnemesten fest Euangelia, durch das 
gantze Jar. Cestellet durch M. Vitum Dietrich... 
Gedruckt zu Wittemberg, Durch Georgen 
Rhawen Erben, 1550, 2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.705 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 12 , 
Fol. 12 


--
		

/Licencje_021_08_095_0001.djvu

			XVI 


gebessert. Durch Mathiam Ritterum. Anno 
1557, 8° 
Musculus, Andreas: Vom jungsten Tag: Durch D. 
And. Musculum. Frankfurt a.OJoh.Eichorn, 
1577, 8° 
Obecnie: w ? 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 2, 
Oh. 2 
Brakuje oprawy i jej dokumentacji iko- 
nograficznej. 


Wymiary oprawy*: 159 x 94 x 38 mm 
Rok wykonania: do 1557 
Druki**: Melanchthon, Philipp: Vita Lutheri. 
Vonn dem Leben vnd Sterben , des Ehrwirdigen 
herm D. Martini Lutheri trewlich vii warhaffiiglich 
beschriben , durch Philippum Melanchthonem. 
Auss dem Latin ins T eutsch gebracht , 
... vnd jtzt auffs new jleissig vbersehen vnd 


-' 



 ,
, 
,, 
 , "
 . -- 
" n - 
 >',t' . ' ,. 
..:t . " r " ' 
. ..: x "''''''. " 
""';' I'. '
'. ...,
::.
 
 r; " )Jt;::. -;,-;' lii..'
' 
 .:'
.;, ;.
: c'''
 ' 
',. '.' ",;' \ ' , ",).1: ..,: '.i'.. Th-Ą,>- ; I I
.''", '\.. " ..
;. =.'" - ' ,--- ' , - 
':' I.. f:. 
 . 
 'I .. fo t ' 
 ':" ,'; "(.:y..'- ,
o;p' .. '-
 
.' r,;.t'f.....' , . _ -.. -. ; 1 1 >'I , I,.,' , "
 'i:'" 1-' I 

 '" I ' .' . 'I.
" , " .'., " :, '., 
 I 
. " _ 
 y, I
ł - _.. 
 \. .
':':c: ..,"

.

-:...., I,:. ,.'1 i<' 
,. 

.....bo ,n, I,I;-:---

- I e:. J 
 . 
. ',
 ,. , ,)' "/l";"'iIł; ; » ;
, ')'...t 
 i l ':\V' ':;:' "T' 
 
 ,'.. w. -c.f:-
 
 .. . ',;. .4e
. 
,., ,\\ '
(" I j I 
 ...' 1/.' .,1 -, - '1 , 
'.1.'. '1 \ " ,r:.. l vĄ-'> ' ". '8'" ,
".{.r. ' 
'i, ... ' r' 
 J' ,)(/. _

'\'>3 .' ,; I . ,c-' '.. 
 
' '. H,; .. -.. . ':',' ' r ' ,lo. , 
( ':'" .. >-\' I : ' 
,,,., K
'
 "itł. ' R' , 
ł.... .;", i!1 ",
l :'tr:
 ' I 'j
, 7Jl
:t
'...

.)'{

r:" .\.:
i
'\ 

t', 
_ i 
 ". 1 1 .1 
 'j\::,
" '-:",1. 'c' _. $-:._ 
 ". 
 -i-;;.:..'J' 
, '. : ,I' . II I
 _ .
., - -. ---:, ..; , . " 
r. 
, -,..
'" .r 
-- - ! ł I-:
,....
\, 
 \ . 
...- _.,
 -. - . 
,
 '''' -1 .',

 ' I ,', " ".


I.-,..:.l l il ,- .
. ,c'I'itil-.". ,.', 

 
 "" 
:r. -J;;}(, .. - I . 
,. \ '). ..: op 
\ " ,:" , 
.' "
 '
i ,tf&:1'; 
 ,;, 
;J 
)
, \\"., .I' ;;?
r;"
' '" ' : ",-.' " 1 "- . ' 
l." \ ' . " I X/ ł ' , rJ 
\PI'\ .::' I 
 
4 t-
\. I \;- I 
'! ' J .
 " "/
" '; 't l '
 
'" " ';"':" 
 ' 
 .-'
'-'
-' f:' łk.;AV l" , I 
 ' :.'j" 
\ d .
 
 .'! 1 j " .. 
I. , , '1 1 ',/ / '>.. :y 'I . \'. n. \\t.' ,. .ł. .', \ . , \' ," 
I ,\
 f," I t .' , I,. 
., . I . 1"\,-' I. 1 r ,' ,\," I 

,: '
'fP-'1'r
:' :: I " 
 i .:
; \: 'i 1 , K..J\

 
 

;-:' I !
i\
:: 
 '\
 ' f: ,;: '
 , :
 
 l

\
;: -; :', ',!i 

 ' I 
 ..' ' II";Y
 
 ' I 
(""\
\i '.... :' j I' ,
 l:, I -' ' II ' 
'. t 'f L } ' , ,. 
 ..', t '. ",I, \ '; '. \!i'1 l! .... ..', 
II ' : . " ' { -jj /1 , ' ,.:--. --- ____ l " t
.\{
",': t< t 
*'
' '7 
.; . I " 
'I' .'. 
"". 
ą" '., i' 
':' :,
' 
 'I . . ':\
:'" .'. 
 l
.

' _ 
 \:tY.
" I" ' ;1 
I . 
 
I ' '. - I 'V i 
I.i;' !;: ,
j. :x 
 . -
 


 . .., 
 
 ';j,
i ./ 
 .0;- . >ii. , _.. ' l,!', 

 .'.., .' .' "'l!.J\n:>' t-;'o'<"n
7.)\ "
,J
;',, I' . J ,-o 't 
.:
r 
 . ,
 
 tl
ł 
 &




:'

'
[" \ ' 

 ,Jtf
{
:8

'! I \:;
 "

I;'.' 
 :. .. 
 ..;, \: ,- 
,
\ ; I I 
i ,.,
.. 'IJ,,
i 
;,m 
 ':


I

 ,,' ,
'£ "., II;
," ';lt')(
m}


 
 . f ' J, .' .,
 , ' ''/ " t 

\'\Z..I' 
"'v .. .1, ł.."V' ,II I, .1
.. < -. ., l\'ij",. 'r.fft
 >jI' 
 ,) I .If., ,'.' 
,....":'
"\.r
"'..'. .(:
.;k . 1',,' " , " I .h:'ttl \'I.....\I':
 '11,
' "',,;'" I 
'''t... ')0.1 ""

"'
 ,.
.
\,' . ::,.j, I I ." "'" ..... . ! 

",..' . h" .:\ '_' L -" I 

 . ł':.,}
¥'1ł'.

't, ;;"\,1. .. ,. , · - --- I '. " .'\., . -, . 
 - , 

 ;. ,.'1 'oi, ,:i'!!.;.'J."'ł .ł : :. 
 ' ' -... 
/' I, 'I !
 :t\l"' 
 ;"- '-, ., .".. 
 ,
,
 
.. - 
:I 
l r l "
" 
I 
" t : L ,\l-;}
' :-:
:,,; ) 

.. ' 1 ": 1 '(Il' .'» '
 
 \I\ ,,;
 . tJ" I 
' \.. J 
I .
:
; . '
-, '.


 :,:"
:1"
'
 ,

: .", 
 '.'
 ""
' 
 :' t 
""i I. 
 ' ł.,
..," /,:.. L.::.. ..:. -
. '.
 
 U
' - .. - .
.. 
'. ,.. -- 



 . Jd 
I K' 
' I 
 . 1':- :.. 
':0.. ' ,I 
i I). , . 
\.' ,?Ą 
, !' . 
! 
ł ....' . 
I I" 
\ Xt ,

 
.,. '. "".. 
. 't	
			

/Licencje_021_08_096_0001.djvu

			T abl. XI/2. 
Górna okła- 
dzina. Plakieta 
z postacią 
muzy Euterpe 
grającej na 
oboju 




{ -- 
?YZ/f ., ..,.. .
'., ". ,.- 
. , ""J '.... i r - "OB E l 
ti 
 " 


 I ."}. . I t ... . 
 ... 


 .'W 't.
 
 -i. , 
 l -Zl'- ł -ł ';21=-..-.:. ". :' 'J,' " 

'..i.:.
 ł ' - J -1. '\J_ -:- -t, J 
,I...... --<:!J...J;- I, '
.......... 
'1;4
.I. ,
 !. : f\ [ - " F ', 

Yh. l .-.- - 
iZlą,\ '

 [ '- . 
,(.
':;:'łl
 i ,1-1 f... P!"'i 
i ..... 
 \ ' .
-j___ 
 'Ji- 


 . i$Pff 
 


.
.; 't: 
..t- 
.
;i 
:

 .,::
 i; 
ol' 
 
 
 
 . . / " 
.. ....- "ł 
-. .... I 
"!:'
$4 ; 

,... 
 
....
.
),..; 
!" '''':J ". 
- .1: 
iłl . ;. 
;. :ij..' 

$; 'f,' 


94 


I('fj . ,c. ,', 
'I'. ł,.;(
 
la?A 

;.,r "łj .{,. .1 
};r 'l!' 
 

 t-. , - 

 ;'- ....- 

 
. 1\'" '. 
'-!!;;

,.' . 
,
.

 I,. ...,_
-:.,,." 
...... 
'I'. " 



. '-' -. .- I 'i'{l:'t:" I 
. '.. "1".,,-., '" ,. , . ....l)',. 

 . .. .:ł' -' 
 
 .., 1 . !(t

t t. 
. ." II : l '
¥'f. I 
. .,.- .....-.." 
_.- ......1,...... '. ":, ;;-- , . 
 
 f I -: 1:;;:'
Ąj;,r 
'-
J"'
'

-j:' 5j
:;
"
'
. .
 
 i 'J I "" A',
f
 
- ',
:"r:
. '}r j,(, ' f ' .t " - ,i
:;
}' 
 
I.ło ',
ł ł,_. 
 ,'0.. ......... ,..

;,' '{' '';'t:'.
 . 
 
' .' 
\ I ! \. f t .1" 1 ":'- t& ":
'>h 
. V '"" ..J..,..).J J ,'. "i:m 
, ' .J ':lo ,I ,. i\.
 ," 
. '.. I . .' , ) , '.']:.1:. .. 
-J 
' - - ._

 
 .,\ t'I-
 
'
 GI ''' I ; , ';,'j?' \ 
'.: :...... --.... ł -"
 ,. . 
- - . . - -........ 
.-....r J.___...... ł ł 
. - .... ''''' 
 . - .

r.1: . 1 " 
-." ",.,- 'f.i'iitlf'!!
ill:l""t.J', - - -x. 'b 11- I'\..i
 I , 
.."f'" ,." ..---......, ..../,/#'1.. 
 .ł.../J__j._...JI.ł.I' 
I _ -.....

,':',
 - "'
"', . .....
1 I f 
.. 
 ".
-?,,
 "" .., 
 ; 4 ., 
. -
,
 _' ......(,łc..łI.:" :
 .c_ \: -';
 \ .. I, 
- .,.. . ...! o
).," ',"<-.'_ '.r" >'Ii". ,\ '.' 
i. ""'. ;c.. . . ""':::'. \.:.,/ n,.....;....j " 
, .. : .. , " ". 
;',
-- \ \ \ 
 . 
 :: "':..' :. ' j' 
'C ,'., '. '" ,-., . ',I ",. '10..... \. ,. 
, i-o ",,..,.}. . 
 ,.
'.., . .
 -\w "\1 ,'\.. 
-. "-' -:.
 
¥ \ -,,>..'
\
\:
;' '\ 
, 'f,4>/&. ":1
 . 
. .,,,, 1r:\ 
 
. ,4' ,...:." 
,
.ł. .

::
:
"-,

,
':!,

'''..;, "' ł ' 
, 1:_ '":' ..." 
"""""'.';; ...;.' _ . '.i' . 
.-. \ 
,
 ."... '

""","-:-_":-""":"'_.:;'" .:_ j", 11 
 
., ""'
"!:"'_:"'..
 "' , '/- , '-..... "'.",,'.l'f!!J,. -. 
t.. Ił ;-.os",. , 
I, .,._ ., 
 . ..... 
 i" .. '. :'
\,. ;-f:' 

.';':
 --._ - L". : 'I
 
tJt . 
 .,- .:

 
.J., ... i" ..-, 'I 
-.; .
':<..':. 
 ,,'" ,A- .."..' I d'.. '_._.' - 
 
I
r-- 
6

 ' 
'J .' 

, 
. ;'-(

 
;

: 
:j'
/j.. 
l,"',,£, 
. :&:"'i:'. 

.... 
 . 


.
. 


. o' 
. , 


..",/ "'
 


;, 
. ,.,. , 
. , 
I 


: " ol",'; .' ..r.-!l.. 
-;. .. iW.r..: 
:;. }tz;. 
: i1.

i!; 
.,,' 
rif,-y.. 
, ;.
, 
t;ft1. ,:;, 
.1 
 f
" 
'
it:1
o 

, -.. 
., s"
 't 
.
 

p' . 

:,'?: ;J:':
 
, '-
 :
 

i
. 
. . '.1. : 


, 
'1 


i 
., , 


,'.... -,. 
o. ,; 
./ 
.t 
. I 
.1
		

/Licencje_021_08_097_0001.djvu

			'1
 '; . .. '.. ." _OL' __ '10;"\., _ 'l':"t ., 


 
 '" j3
':'
., 

 
' j '
. ( ifJ P! 'J ;-ł D 
L" rv,: {
. : 
,." 
" // ..
 
. '!'!;,?
i 'll t. 1 , . "#" / 
j;,.. ':%.1 . I J ł- -::- r . 
- ,1,"0;'\;::.:': I" '--" -*"" . '. " _ 
r.(
r t. 
...a....;w. .,', . 
 
.. . ! tJ. 
'; U ;
I':7.. ił" 
, 
,
 .: r!, \: ,0 
 '. 
3 

 

», [ 
;., " \ - 
. .,,'" 
i;
 
i 
tf, 
 
::..."
 : 

 
r


: . J 
-I. '
:ł?g' 
!r
 -
.S 
.',,- 

4.
;i, I ' !: 'f' . 
.,..)A;i.. l ,- ":1' II) ! 

J":
. I '
!
_: 
'
J 
\ 
'
'.: J
 i {."- 
.,.1Fr l
:j , 
[/Iil;: 'i' 
 / 
...nt'- ";:-:;;' 
i»
;...t.

 
"Itll J I 
't,. . 
, , 


.',. ( "V:" '. '_
 
, .

; "--;,

 
r _' 1 _ '
1 ' , l
c , 
......... I i 
.: jJ I _ ':-"-;;.- :.. -j.t_ 
._... ....."
. _ ...,...._ 
 
.3;'...... _li 
 


I: 
,
 


-. I " 
. ''-,,' 


r)/ 'I 
:,v-\ 
" : t ' '\ 
,
\ 
:

:) 
' j ' .) '9 
.t '__' 
I '", .,::, 

...
 '1/ 
{ 'I" ,J, 
1 \.., 
:?-(. 
" . ł-_.
 


.{-.! 
. .J:h 

. v ";.
;,!.1 
'l' '
j 


:.' 

';-,
. 

Jj'
..- 

t
/ij :c 
.
:r:.;
 
":
':"'"'=:t', . .\, _-o 
,
(;f!!.,_ J. I. 
'.. _. _ 
>'II . 
..-,..
 '.-:;' - . 
l


 ?if:. 


J, 


>,
.;-' .' 


'\.. 


. " _...:....... '. .
 ',:...:':" /00 ': 'f/ r " 
. . "r".,....,. ....' ,

, 
. , . tol\
' 
." . - " Il{¥. 
; .t.JTo':
 ,. l'! '\;
 
.'.
 '.;" .:'.
 R .. F 
 ;:'r \t ' 
: 
 . L: 
; - '
"l. 
. I J . I...;" l J III .' .,_, 
.. , " . .. I li ',.-' ,... 
..,..; .,;,r 
 i.) " 1 1 1 '1
k 
-"", .). t ....)--ł" 
 l""-"" .: t ' :e - . r I 
'-- " ,. $-.. ....... ą J;;' -.;(.. 
-';,;/'r
 
<, ....,,
 <.t
. /:, " f if '::
;"-':':' 
" '. '
"
 '\ 0'- " '\. . 

 ':1 Hei 
. . - ',. \,'. -" \ " "; j 1 '


 
,:
 \"
 \.::.\,'- ' \ I,I
 ;" 1 1 ;t r 1-:', : 
.'. "':...... 
 1\ · f'łl ::::. 
..7
,'

'>
i '/f/: 
;-, .';- '. ..
O <
. ::.-
:
 4 

. . fI lo 
ł'

 
1.>-- \ ?:l . 
" 
l' l!,.. 
ill 
.1 ( '/ J:t ' I ','.
 
 
 . :
:
: 
/! -I j: '. '
:-;'
\;.' . 
'. I 'i 'r'J 
I f i .,. , , 'II: 
' ( _".' 
0! ,."yi, 
.:6: 1,1' '; ',
' 
. :1) ,I r j . 1'" G ')"'::" 
I . . . 1 łi! ,,; :::
; '. 
}''-f ,: 3:, ;.j' l
;.' .'. 
1( '- \! k:, l. . a:g-
 
: 
I'" i ł 1 '

ł: 

.
; i " , '\j

1 
j'- 
J . ': . 1 . '. '"fi' 
'.1 . 
.,.1. ,'I '.
 -'", . 
.: .'(. _ -;.I.:"!t,_ 


'", . 
'\, ' 


"1 




,\
. ._ .:I:
:;;;;.i ".. ._
:.....:J') 


'1, 


I c 


,-, .\ 


. ;
, , 


: _. :_1 


-"'-
,-.,

 


,.. 
',\1 
. .' \ 
.... '.- 


,'! 
. . .; 
 ' 
. -,""'lllli 

'-
 ,'- 


- \.';
_: -, 


, ::-; '"" :':"- 
'_. - 


"'-
 
.._. 


..:. 


....,...
. 
.;...:... 
" 


, '-'.' " 


ot. ..... ..- 
, ," . .

ł.""" ._" 
-. 
-. 
,.\,
. , c..". __.. _ " 
,.. I!
"-=' '-lł \ " _,_ 
r;, '
,<', iI.; '11.",. ..":
 
h , 

' <....,;-:...:1 , .,.... '- ';',;.,;:-;:--_---.. 
 !. ..-;>.. . 
'.J'-ł' f!f
 t '
' .,._:_hO'-':
J\ 
;' .....:,. 
. '.\... . "',-:J\:., ,'?, '(\.
.
': ";: 
" "4'L.\:'YX"" .(!ifP. "-. ;"\ \ 
-:;
';;' ..?i:'\"-;,.....
 'I f. '.., 
.. '1i!.
 !;..,'". o.j..- . 
 " I;. \ ' \ "'''<:
' . _ . ._. 
,.. . .:;''C-- I 
J 'I ' \ '" .,... I "t 
' ,'... " ......' - "''''" 
. .,. ......
, .'. '-;j,ł - \, 
:\: .' J. " / - f.' . 
li; . ' 
" , f . 
""- 
,.. 
. . 
,
"t'f' 
--d 


 

, '. 
'\

. 


)' 
;.\... . 
r.' 


t ' 


, 
po,; 


" 


, ... 
le 


... 


'/----::;;- 


.... """'t.. ;\1Y' . .....\£:t. /1, . 

"-'_.
-.
4.':),,__,. /../t"'--i.'" -
ol:..JJ .' 
. ' . \II 
'
,.
." '!Y 
 t'" ,,,". >£ 
!V.' ':' 

" . :. ,":;, "':(
 h ".
 
 " 
.. " I,.' 1
1"'" J"l'rrr 't't'., .. ,"
.' M,\ .. 
 
A(
' "..-
>.\' 
", ".,. ".
 "." ....' },\' 4'
\'" .." 
" ....::.....1o;r..Jt;

....., \
iirt\:.
.J .
., \ 1,,0.- . .ł" ..,1 "..
 


, , 


1- . 
',\
 

-- 


""..".-- 
, }.
---- ;
 
1- "

: .- 
; :.
 
tC \ \. i,l. 
\ 
{:(;,: 
-;\..bi 



----..- .-..--- 


,._"1 



--
, -
...:..
... -;....... - " 


- :f-- 


I 
... 


.---:\ 


=::r-...
..
__...'.:i. 


-- 

'. -.
,., - -..- 


.,... -- 


T abl. XI/3. 
Dolna okła- 
dzina. Plakieta 
z postaCIą 
muzy Erato 
grającej na 
gęślach 


95
		

/Licencje_021_08_098_0001.djvu

			;1 


Tabl. XIII/l. 
Uj
cie ogólne. 
Obie 
okładziny 
z medalionami 
oraz grzbiet 


T abl. X III 12. 
Dolna okła- 
dzina 
ozdobiona 
medalionem, 
plakietkam
 
narożnymi 
oraz 
ornamcntem 
maureskowym 


.....--; :',,- . tf:.... .: 
 ;.'. .......t . --.::.:- 
..,.,h''''''''-'' _':""
""' 
 "'Y:" ,-'I,;!;( .;.\!tri
,3n-<:i.,' ' 
 I:'(:
'''''>:
,
;\-, '..'
:. . .- '.;' ,_. ,,'..
 
, ..:" 
;, .'t.> ,,:
,. .... '(. .'\.,
 ..: v'o li' I {/t", '!!J" 
 "'J
" . -.'. ,. ". ", 
ł- _ ( 
 
---o.t- 
-<'o:.;!J "
 
 . . I ., ,,-.


 1\ -
 ,,",!et"'iit. :, 
 :-.;...". . 
 0:, ". ' 
';" 'i' 
 l____';'i. 
 

',>': 'ć:':;::-;;"'}i.' J!c . ;-:..i-:-.')i I. 
 I'
 !I. . 
 .ł'''< .... ,:.I) I , ,:'-

z.:."'--
:.

 . '
';' . t: , . . . i-'-,,- . ,- . ,_ ... .. .. '. ....... < ., 
:.' 
.::..;J'",
 ",:.' ',""'''\ .A;.,I. ,... .
, ł1' " , '- 1 f, .. .::1".\ '. 1 

) 
 " c." 
 , 
i . :;:,. ::....y.oJ ;',.\ . i,
'-'?:

i' ..:"fł iJ. :1..; ',I' .::v(t:; I. : 1
.ł1: .\.(. 
 
.: -,.7 i, :;
 
.d'(,,, 
?\,', 
£..,,
 
 
.: 
'
 ł_
;;;,\" 
f.
!;::-,;,-,
 '

;t.
te'a ..... -
0. 
 +'.. . i/I :'fJ 
 '. ;;:fS- 'f; \;/ 
 . > . 
., : \ ;

 
 \.. A..6
j;;, <

"
 .:;jh f<'.f
';' . 
 ; '''-t'
;'''i . ''' 
 
I ''''f -
 - 
. , ,,.... Oo
:k I v... , " , . , ' "" , : r 
' 

" 

-, .. , '-. 't ....;,1; J" . III! 

 - ;'
:
', __ . /:1';:' t'::5::,,\ 1ilI

;;.
j" .30.
" - .. ! "" - .,;;H;, .- - i ' """i'.
 i\
". ...''' 
 . . '''', 
 .:' lA, 
'..:r 
 I 
'. 
 ..
.
:.,-4'_'''''''''
''!£:E$t'
.J ., 
 ';,
', ',-' 'Q:' f '. ,1,...)- 
 ,c", jJ"tb'/. 'I 
.' 
J!.:ił". 
 '1
".:
t
 rt
 I \

 
'
'

:

-;
:
:R-:-f';; , '-,;. .' <) ,.:=' -. ł 
 ': 
 ."
 
'ł>;" 
 . ' . .;;.
 
';'. -. - 
 l 
, ,_,-"'::;:,-,,.,
Ąf'
1Iy
 :;'p"\C:""
:';''F'::'¥:-.jK>l[:-i.'7;'J 1 \'''I:



?fJJi '. 
 
'
r \ 'I",:,;" I, 
",' :.... "., 
j'\:\Y'tii
:-
 'j
l
'1/ 
 

'-{Iitl:1i\.: ._,' '
p
1

 ".:t"'Oo 
 ł'l,
,.

c..;.' 
 
'f':" i/. 
'i
16#L '

'

=
y;l!2--'S. -

12X::\ 't' 
 , . 
 -:.:...
J4,C)j
; 
 /
.6.'. '. 
 

./,
!,;,;"

:::i 
."V" I 'Ii:?"". . . .. 
 ,," :. ";:,.r';:"
_f." \
:. \;
 I . 
\;-'" £'-J.
1't ,I, \).0-
. :::v ",: ".
, ".,.. ;.... -.. \ł;o..""
' \
'
o . 
,:

,'f." " ,fi".' " . . 'fi," '
'.---a:
).7
...._:t ': J'1'
@ 
 'ti':i t(.! 

,:/., :'
'. .,.. 
 "

i
'I'::'
':.
i 
'
i 

 . -- 
\'1t;.
:f ,: ,
; \

 ;
 

''':
;
 Iit1 ':.' .

 .,

:
,:
 
 ' --]:'{J
:


: 
:, 
 
 ' 
 . 
 .",

 \' ";'. 
 ';b::.'";\(-_ '(/
" , . 1" - (.} '.;'1\, > ': 4'('. 
t. .'q,', ..... :'::.'1::;/::,' 

; ',;.... 
,;;
, ,:
 
 'I lO;- .:!: ,ti;;:.);;-, '
"_ J
 lo ' 
1
 l i
iJ1'1 t. ,,
 . I <,

'
;\ - "\'. -t 'l
';-
' .;' 
, ',;; 
 -.:tL ' ."-j.
'j,rt" \
Jt::a1
 '. I "st::.


:li ". -
 _..
- ',,,- 
 I :
::":\ i
';:"Io- 
 4! 
 Jł.'-: J'\ ' "
.'i=
;.
:: 
 

 
/ . :
 . "
:" ;'i
t I 
 '_.1'



.{

f 'j ;_



 
 =t
i)-\ j 
 :..
" \.
: . ''''> '; '
 ,..


"".
 '. 
.1 r
\ 
; '. >1,; ,I
, ( 
 'T.;,
, .
 
. 
a 11l" . .' 
 ,;.
. q, . 
 '?
"': . : 
,. ',', ,.,
:! ',&
;"",:"';'
 (
 

 i (Vi'
'
 \..':." .", /'1 ;.
'
:
..;,;:
:.;;. ';i%"
' .j1 t) ''';-:;O . :
i
 )): '
 
\... '

', '. 
", ' . '.wt;
,,,,,\,'4 '. 
[ 
 , .
 :
 . .. "
 ," ..'.>

.J. ."\...
, 

;: 
')
::II

1F-
lł >
 " 
$ł'
 ..

.; ,

 _:l !.'\\
:
'


 -

 
 
;

;
/' l 
 I 
. .;

 ,V ":
 -, ." f.....;.... ':'

:'>:-:::::- 
 'Jł': I 
 
 ':'141 ,,{,'.In. i;lt. ;,
.
. r . 
 {
 . 
 I 

r
\
t' 
\".,-
\.
tl:"
'ih-\
;;"' . 
:_-. 

.; 

:'-"I. I "*
:',,, .' ; ';/

'17 '; . :, : '. . . ... . 
. . .,
/ . 
 . ; . .

 _. 1. . 
 .. : , .. . " ., 7_ , ;
 ,, : .,,! : . : _ 
 ... ' . ' . ' I

:-:,
. ;.;} ;",-,
t 
,. :0 
ł.. .<

.j> 
!.!t..
;
. .'

:\i'" ;\:tt'i

'¥J
.t';).' )...h:-;;{f
"".sł:,,,,,,:

. k .:-L
) 
 "
',
"'-"

,..;:"/
_:.! ..:1 
:
:
'i!
\ .
..' .

" . : '., :
;;:y£rfliłr 
 =r' 
 
"
 ł ,':.;'{i:,' "M 
}

:I ..ł
 .'. F 
 ':::
 '. 
 "'. . "'!'"'-":';
;-'P".J:,,'". ; 
;i:':.: 
j. SI :;
 



 
 )

 
 ł:j

;;; I I I 
 ':

'''I''
;' 't I 
 ':;. :'}.
' ,f'f 

. . ""/f' "
'
 1 ;

'
 1 
I
 '... i' .._:::Sf;
:
q_'


:i

fł" 
 K:
.:'1r)r'I-';


111;ił.' 
 "

:';E":.;

 . j,: , ..JI:
 
:!


;
 .
i -

;
* ,..t\ 
 ,,
,'
',
 ; 1 

', ,"'7}''''''' .'o" ,Ą?:
I-- I";ł,.). r. }()J!.I
 .... '.. {ł -"!.:J, 
 
.,.. 
1'1--' , 

 ,.' /,,::;;
X ';"}.i:-

 \

i'ir
 c
 '\, 
 
 
I, k' 
:.

 . '
 . 
\ t :'
.


:': .:
.' .1 

 :. i.:'{
' .?!,i
 .;;
 . ;.
 . 
: . f , " , 
 , 
 . , . ,: . '" .. . , . 
 . ;
 ,, 
 ,, ; . k . ;
 . . . 
 . l:r

 .. :/
:'-;
" " .& fi":'
{ : I 
...: :'" "-:'r
 'Sl
. :; .
c
 
 1'1' ". ' 
 l 
' ':
;;..:;:.k"b.:- .!". 
I . ;'
 "'\ł:.. ł> :
, " ". -ć' 
'
.



-
.
...

 ---
--:....- ..' -9
,.ł 
 ...... I - -i- _ {II'. ., 
 ----- 
'.L 
. . ,::,1;
L." .1 
'


 
; f :; 
"2
 I '1..
. o',.' - '.'_
 . 
 , .i'
 . - - ---- - 


96 


.....
		

/Licencje_021_08_099_0001.djvu

			:

 -:'
 '7 


I. 
't 
l' 
I 


....,111 



 , 
;: 'i" 
l, 
" 

 I L 
I 
I. 
" 
i 
__o 
- 

 - . , 
-:. 
:. 


--.--- - - 
'- 

 I '* 
.... 
.. ", . 
"
X , 
" !" 
't 
 ł'
 
I " 
. 
I 
... . -
 \. 

"?2 ....... 
-r 
-_:_-':'-". ',''f, 
- 


.'" '.. ') 
 . 


. 'o..c:' 


1< 


--". 
......6 
',' ",:::, 


, 

 


\
I 


,
 


<ł 


',I 
, 
" 

!. 


l. . 
I (
 


I: 


'. 


, 
t 


I
 


t' 



 
ł 

 


, L 


-:i" 


" 
" 


. .:\ 

 


:1. 


:t 


L 


t
.. 


...
 


.. o" 
......... 


.'_1: 

 .' 


.'y-----:;'. 


;" 


,J
'\ 
, 


} 
. f Y 
.-' ,( ';, 
, I " 
I '.; I 


j_ u_ ..ł 


..
 , 


-
-.. 
.... _..
. 


_"<:I ..... 
 
"::- ... .::..: :,,;..... = - 


f,: \ ;" 
r,,& 
:,: ,"t
 


1:" 


(
 


";-e 


?, 


';,: r 


( :.: --= - . <
, ::::.- 
:- 
 -::--- -. 
I ::, - - = 
\ - 
 .. --:.- 


.... -... 
'. --.." - -:- 


- -, ) 
\.{ -- =:;....:. -
: I 
..... , 


.i 


-} 
'';' 

 
j: 


".-... 
'T" 


;,. '. ,-
. ..... 


./:';., .J 


- 


J-. ..;.
. 


"-.. : 


c' 


---_.
. ------ 

- . -.. ..- .._-. 


._:::---.;.---:-:::- 
 - 
 "':;"
.:::-_--;.:::;.. 


...............
		

/Licencje_021_08_100_0001.djvu

			Tab!. XIII/3. 
Dolna okła- 
dzina. Meda- 
lion wypeł- 
mony 
ornamentem 
maureskowym 


.",,'
' 
,. 
 


' 

 



 ' - . 
"--...::--. - 
-
-::.- 



. .
':, .i 
Mb:.. -.)'5 _
... :", ...

.' , 
:-' 
 ',' I 


:__
 
f -....._..
 
--." ")0: 


...;,
 
-"> "t' ' 


.

 


,.OĘ&Y ,,'" 
- . ---=:::. 

.:' 






'-
.-!\ 


'.... "
. 

:.c. 'fa;... ",. " 



. .... 
--........ 


-p'" 

:. 
-


:':
:
'

._
 '::--:.:
 
-..... .... --- 
.- ;:J '.:-.;:- 
, ',", 
\ 
. \' 


t 


l' 


.
:
:.ot '._ 


.... . 
,
 ',
 'II. 
.;,;. 'X\'ł'. 
,>(/ - 
''[I . 
'".. 


- 
'ę-t 
.;-- 


c 


-_'/", 
,,";I. 


J 


/1,\ 


I:f ' 
'W! 


.. 
".,' 


., ,')',' 
}i. \
 \;" 

Ą' 


.\ 


-' 


._
 



l7 


. \<-ł: J" 


...:.-.. 


..., 


--::---... 
:....,.' 


'
-""''::'
'''
,; .' - ,... 
'" ' ''.: ' .... . . ,. 

 
- 
: . :.... ....
:. ,& 
, ł '\>:-\ 
\ ,." 
\.\ 1
;, 
\ .
. \::' I 
. \ 


.., 


" 
./ 


... .
 


'- 

l'-:: 


., 


," 


". 


o'. 


\', ... 
-'
<1-' 
. ) 


-

 - 
""\ 
'"'- ",,
.Jt' - 
\. -...
 t. ,

:i! 
'" 


"f 


"
1"j""'- 
j
 ;. 

 


:'- \. 

. 

 .... 
. , 


,'" . 


" 
. 


,l,"'" 


'i.. . 


1/ 
{I ,
 
':
ę.
 
1

 :. 


i..' 


I 
J 


.,' ...... 
't. . 


.' . I _
. 


'1 " 
. V 
.t 

 


.. 


. f 


.... 


....,. 


\: ,
:, 
" 
,. 
, ,
 
,. i;; 

 -
t-f 

 ,. !. 

 
',. 
; 


(.)- 


" 
',\,
. 
.,
,.'; 


-.-
,.' ;' 
\ .'. 



 


{I\' -t 
" . . .. 
, , 
. .. 
, 


l,' 


1 ( .. 
:. " 
.' ł. 
, i 
J ! 
. 


, t,j: 
, " 


" . - 


\ 
 " 
. ' 
t . ...;..!
 


. ...\.... 


\ . 
.. 
łt 


t : 
.; 

.
 \ł"
. 



, 
"
 


.

. -, t' 
, . 
. . . ;,:;. 
I :\'" 'I 
.. 
,".: 

.,: 
,.... . J ,'I, "'
 
,.. \g 
 :'., t,' ..
 . ,,, . 
." ;
 ",: . - 
. ( " '>:.. 
..- ;.' 
t:'- . _, .. 

 . r . "lo.. 


r 

 
.... 


" 


.,. 


A 
1 
,\ 
a 
. '. . 
.. . 
a
a' \ ' _.1 
:,:,. 

.. ':. I 
. 1, ,. \: --.' ", ''1::;. 
...::..'.' \}
::'.
- ,.
 ) .r 

>,',' :
,.::,( 

. ' '.. --....... .. 
.
 
t;
\ '.ł".,. , 
" ,'" .:!
..., ...:..' ,,';..
;... 
...... ').., 
 
\. ."....1Jf' , ;.' ,. 

..I#' '
-'t. ' 
'- .:.#0 

 .
.-, 
- " fi" \ , ",,\ 
....""', ' '\"i
, ..;: ih ' ,.-. 
. '
:7,:' ;","k" ).\"
' '..' i"" 
 -\. 
- '.:tli..'- .:.. J '\. .....
 . . t,. 
..-:- "7- ,. T...... 
ł
 

/' l '.' ! ' ":;::" . " 
.
. .,..... 'J" 
, "'''-ł 
 lor _ ':..;,
/ł . ._t - 
,;. :,i' - ;


:;
 . "'
 ,\. 

'i ., 
 .
_. 
'-. '. \,.: ". 


. 


"-'.. 


"-ł., 


)r ,,'.
 
i,ll 
l 
A' : 
 - 
':) ..;
 
s" . 
'" l''''=-''' 
}/
 
 . 

:' . łt:0:
 
j:; " 

,. - ." 


., 
, 


.'
' 


.\ '- 


'\" 
,..' { \., 
" < l, ") 



'''''',t. 
"t...
.' 
f
 



 


.\ 


L.. 
::7 


.:. 


-, 


".
' \ 


» 


\ 


.;
 
..
, - 
,ł
:'"ł'.
\,. '-i,:..... 
.' , 
, 


(:ł 


.io,i 


/' 


, j 
J
 
J 


" ' 


, . 



 ,...c...., 
.(' -,:.,' ft. . 
 
t' Ił. . .:. JIR 
,'.... - -....,.. 
 'J.t' ' '. ' 
-
. 
. ""I..
 ,f 

,.-.ł
'i:('.' ,
,. 1,' " 
',\1 1,,,,.- . ' . J _ , 
'1'" - .-1 
. 4 


';":
' 
 . 
',.' ....."A 


...;" -.............. 


.t. 
,. 
" 


I-ł.." 
it 
f 


".1.,. 


J,i.' 
,'\ł , 



 
'.:'!:... 


. ." .
:i.'i,


".. 

;7;?=i 
;:.f¥,
 
. ł .= ....../. ł.. 
, 
 
'

"_(
: 
'.łi
 
,. .,a
...." 
'" 
,'-..... _ ,(
J 
I ... .:...,...

/ 
\
 ,..
 '-..:.: 
 ' . 
 
. '".o t ::- 

 >< , 
-"".:- ..,.,- , ..... , I 
. , ......... 
 ,
,.
:: ' 
'. '\


t' _
:.>
t?
'
:iJl 

 


'\ 
Ił. 

 


, 
r 


-,"",..:.- 



 t;,. 
". ... 
...
.'* 


"'''' 


>..}I. 


.'" 



..;j;f
,':,jf-.
)Ą> -'
. 


------ 


-.'
' 


, " 
.".-::- 


!""..
. 



) . ---- . 
-'L..' 

 


--
J . 
'o;......

.. 




:
'.'i>', 


,- 
"-..ł""'"t. -... 
.\-.... 
" 


" =. 
,-,- ,-
... 
 


, 
 " "" 


_...
- 
<'.,":}'''';, 



,
-:.;
 . J 

.w
 
.......- 


,"i" 


" 


"',I. - 
.. 


."..£:" ,I 
o _, 
.... 



i
 .'... iii 
- . 
, .. 


e..,' ,Y' ..:.:
: 
J]ij"
1ł; 


\ 
,., ...:""' 


. , 
-. , 



. "'. ' 


''II.
''...<.
 
i
> , 
"_'" 
-;J"..
".. ,.. 
__... ,......... 
,
.-łjl;;. .... ",;, 
:: \.....,.f.; 
;., 

 

 

ł- -"'.: 



. 


"'- 


) . 
..., 


98 


", 
. .\ 
';,
Ji ',. 
- , . . .', I' 



, t 
/i: 
"'3-

 
ł 


.. 
" 


. . 
,,' I;_
' 
 
,'
 .

': 


.
 


L. 
. - -'; ,
 


i-- 



 


'1.. . 
ł 'ł,' 


"'1 
\. 


/IŁ 


, 
,::..
 


'
'
:,j' 



 .,....... 


" 


.V
		

/Licencje_021_08_101_0001.djvu

			T abl. XIV /ł. 
Ujęcie ogólne. 
Obie okła- 
dziny z meda- 
lionami oraz 
grzbiet 



d'
'_: 
\ '.
::
lf ff, "i' 
" 
:i

 < \ !0 

 -
- -- - 
",(f, . .' : 
 ' " ,:..... - .
1 
 .,1
 f
 ':
. - .
,* 
 
-


 
 ;-:.:-
. . 
? '4 _.....: 
t
; w .<
 
;,'":'7.. \"':'
'
 
 "I<' 
 
 --L' 
.. .. . . u . . :I I .I'. --- \.a-. ." 
2
 
"". . I 
,''-\'' rł

 -"""'".. ";\:ot-;
.... ...... t.... Ja , 
ri ' , . 
 
.;. J ...' >:"'.
. I' l:+ . . \ : 'I,;' . < .:sl.
"-,,":'


: O'.... i,'" . 
: \:i l :
:'

f 

 'j
 ;'
;' t ; " 1 . 
I . - '
"'ł i': I" 
 t .... '.. . . .... 1 .'" '" 
ill.

} l. -
--e:(_ u . . . . J:. '" '[
ł-i to \\.-'l 'i
 
 I J. .' "." 
 t .... I 
t n\- 'L.'r... .J ł . ' , . ,\t:' ,." ,4': 
I 

"'

 i'f;..;:t.' -;0-:": ; li '.' .', ,,-, 
>. 'i;.., '-.. 'l" . :

..II-
 .... 
I 
 .' .
.

 ,:'\ 
.; ;t.. 


. .
<. 
1;";;1..,,":.
.:..
-.t-\
!
 .
:..-'." Ii' !K\:
 1.:
 .

.:;.tt ':::);;\




'
\'.I, ' I . 
1 / . , " '''..' I '" 
 .,Jf;"
, b ' -- ' o .. -:\ .,,' - -...., I.ł ,.;Jf$. ' 
 ' ....' "11:', 
. 
. 'łl 
\... I . '. r 
 --- -- 
 
 .. ut ".ł'" . !..:r ." I 
'. '.
 . -. "..... . 'I' .... -. -0\:'.\.' ł:....':ł . 'I 7.<:""" 't\- 
- .::.' .k
 .:..,. . l!.,;'-, $.' . .:b l 
I - . ...-, . ,,.- .... ,:\!.:'",::' o::f:
)" j , -. 
, ,,' I j. 
\\,.\ 
. ,>., "..-'. :s..... < '-"' .:-1' 
, '" 
 _,,
)St<;
1
:.\ , ' ,: t., ' 4 "
 '-' \ / 

 
,f'h\.
J/t
:1 ) :'L
;5ł;
i %1 :
'


/:- I i:


J
,: 
 
 
<:' ;>;:
",. :'J "
 :
: '':'f' 
jh:1 
' 
,,". : I 
., 
11' A " '

..i. i -"."
 >. ą . ;.., . - . ;'

J _ 
 ._ 

\ . 
 . '



 . " . t.}. . ;\\ - ,. .. .,. , J I \ 'g-
'
 '
.,I... '., . . 
.. . .. 
4\ ., 
 
 
,.i r 
. ,4':..: .'," " .
.
 ..

f.\'-',
.L
t,r' .: ,\
<
-

'
1 - _ I . \ ; . . , I \
 ';
 
 -


:f 
 r '
 
 'f 'N( , :"' ", " . ;; . :

 
 .';" . j . :' ,
 ", . :
t : 
 \ ..
f
 , .': " '- '¥ " ": \ " : l 
 -. 
;.. T, / . ", - q'<';":'ir 
':1 
 :i\'
ł:t'$:
.
.;.,
:r. I : ;;.-/f,"
 
M:fffi(ł1\
 ) ": 
 "1

i6. .....1. 
 
:;,
"",,.,.,.

. . . '.. 
l' . 1('1 


 ': ....,. r '., r ,f .
, . :}:: , :1 .. F:; . .\
.,t..{!:. r . _ 

 _ 
 . . _ 
- . _- _ ' J \ ," ,;;';'" '. ,.-J..'\." .' :. : '
. '\ '" -,, 
, 
 o'. ...., :., lI-.'rJ: .".,. I" . ,.....- ł oi" ,l' ". f
'", ..',"

, ","",>: 
I 
.I.
f

./ ':'k
>"

 
 '

:\l&.:.\'. II>:"
 .,
I
.r,
;:,,>::L - '-:,.---t" :
.V\,J 
 

g\;'

 
 < ;ł 
:. ,.\
 
 

\
:
'.\:\
, 
" , .
, ,. ! 
, 'I' ".l:ł\, - r - '\'-.Q)i' ,\ ... .1 
 
" . .', . "( . "I,: ,:, ''':.:''!
': ,. l '. ł : . I I II:
 \ . :,
, . f' 
 ".
" \:....). 'j 
',. .,'.c .? ,f;' ." . 
 · i', ' /:.,' j;*7l'::''': 
 '''
'
&
i
':'
 ':(\


:';: \


 - 
 .!
: . I. . ;,',;" ." ::
.
; 
:....1 \
:..
 ::
 .,.,1, . ,


>,,' f" ; . ,. ) 1.,. .'. ::.} . 
 ":":l 
 
({;
M
" 

(
}-:.- . ] !: '\ 
__.::) ..: ",.
o':' . .' \:", '-, 
,
 . 
. ' '\
 . " 
 . \ ., lo . . .'..

 . ' _ ' . lJ. . it' . ,t.':- . Jfl ' i .. ,tY . 
'I . 
I ! l. ::.' . , j . ',,-'1.t-EJ 
 :
-:\l:'



i «(,w' " - '
. 'i:

.("
'" ,,: 
': <'. \. '..., ID< . , /'.
 :'. 
,". - 
. -..... - k; ,;r.}) " t.% 
v
" 

"y& "j" ,-
,.,
 , 1,'- 
I f <):....::;' . ' 
 - . \.'
' 
¥.I' -;. ':
" 
:. '.\.
\':.£. ... .' ,,_iI: -"'f; ."
 '1-.," I' ",
ł") -'{' 
 ?-;"'jS:"(;:"
I" 1"':
I"'-;1.';\.\ '\
" 
"..' . .,
,'<'_.:, '.'
 
. \ '

'f .\>.\,; 
 
. 
f _.l
\" /'.ł.;.I,,1r " , ;
.
. I... . ....!:.."I:. ._,'; I r ,,1f. 'M
',; 11',. ,C
t
. I 
'f:'" ... .' '.' 
.... ,.$\ '\:'. . l J\ ' ....s l f.,I.,I',' 
ł . ,
,':: $7.- ;'\ 1,:-. , : <
1!."IJ'" : I" 
 
." \0-. . q.
' . r 'r " .... d. 
'fi
:\
 

 /
.'
>
:'" 
 . '" '
;'ł' _'
;. ;.

,:._
':'<
.
e' ..
./;
.,: '
..':" il)

 
 :,
i(.:
:

.;



--
':>:-',.
 \;;:<'..
"
:.'; " I I 
..,' ':-"",. ,.. " " 1ł." , . :. ! ,r.) 1 
 ?
'- ;i.
'. . ,.'
L. J ' , .. ,'iIi , it'll....!< ..<..: . 

 . 
 
.:. .
,. .
. : ,

......
. . .., ",. ',-1> .' .,': ,,' ' j rI....... .. ..... ,

 '1 ..... 
i' '!
. '
,..
.'''I''';.'' ','... : :.

"
_


."".
\

. 


.J.r-..;-' .;
. .,. .t .!_ ... . \I. -. ' 
, - \. "-- \.. \
 '",,-'ti .' '"..' --. 
 ! ::. -. :..,:..1

1'- .
,. --:

dl \ 
 ' -:.l. - - -1"" - .. 
 
,I ';
 
 . 
 tl )l .. ' '
 £f. , . 
 , 
 . .i..J ,. ' \ ,. . ' 
 ""; t :';;: " -" " 
\ ' 
 - 
'" ł}' -"- J " I I. '!f,,--d '"
!-1:'i1\
r''
''' ,;:.:

;>":.....
, .
, 

. i
 I < . . łi- ... . . '. - . 

 ., . 
 ł 1 . ;I.

 
 
 
 ..;c..> . '':':'' " : ' , ;: 1,1 
" ". 




':i.
." !..
. 
-:
'-!'/;:x; 


;:-\':'h.'" 'fIY-' Jor 1\ . 
.r. 
 
,":: '..
i
t;f' ,:'r:1\f"
>:<" 
: :' I .(.. ';l-. '---1,.,' '1 'I 
.. J
 .; 't .;.;. .1 '" ..' J ;,/,' .... ; 
 


.':

y
J

1

: 
 < ' . i I
 
 
 \ 
 _ 
 ;,mi , c , ' ;',.. ;'::. , "" .t . ' , : '-'. \ 

 '. 1 ' , >1 
.: 
 ej. 
 ,,' . .". 
 i'i' -, .
. -. . .' :\
.:.,>:j.-:'..'


0 _i .. '-$ ;q i-: , '--
<'\ 1 "'". ' ",,' 
. I :I _, . ,.,'.' '. ..... 
 : ;!fZ'rb { 

'!... .
.?"I:
-.:

. t '; 
 _ ,I
 :- ,__ \", _
! ! 
'.' I r"2S.E:. h.,!::..,. ,,'
 "'\.d.
 ' !i., '/: . - ..
 , ,\ \ . 
 <: - 
.'-f::
_"":.
.i
""ło .r-:-.,.....,.....; ..:-.-....... 'f' ....'....L,f\" 9'........:=-: - 
l.' ;"';:=-::.;-C, "'
J..
(?.K:' ,.,
') . <_:.' ,......l
'-">. .0..... 8'i" \i' i' 
li . I" 

' :;)' 
,"-' ,::q-&i! (1:. 
/,: 'h.. . 
 "'. 

 . '-. . .' . .-
. -..,- 
.o-. ---ł-
 :..>,':. '
-r.,j
'
;:" :: 
-,>': ''',,, 


--- 


Y9
		

/Licencje_021_08_102_0001.djvu

			Tab!. XIV /2. 
Górna okła- 
dzina. Meda- 
lion z wojow- 
nikiem na 
WSplętynl 
koniu 


100 



 
 
 .,;.
 .......'.
J 
 
. ., 
 
_
 _' _ __

 

>r-- ...::: .... 'F.
 7'-,,_.-_ 
_'_ C _ 

.
:...
,...>I. ," ._- - 
 
 I....' ,- '" '1;- , 
. a " 
 :}" 
 7 

 :

'
:


'

y.
 
 

'4 !< j
 "i'
;

:?
;; 
," 
 ._d .. 
-",:=--., .' " J'F 'T) f
!!:)j'
. 'fA. J
'{" 
 "¥'
 

 

 ., . _
. 
 
= '_ ... - ff'r
:':' .,
_..;.'

-;::J,i" :'ki.;'-;; .
(!
 
 . f:i:
 , 


:.;!'-
' 
..-- ._. .? 
'
. 'L!::.t::..,'))"".
" ''''
'
 " 
. . " :d 
 .:.. ł
\ 
 
 '"'f.=: -."1 =-:.. 
_ \ =- "';
/' _ _ / ;_' 'f.
 :.' ,..r .,\i
, . ,r ::.- 
:jIY.£'" ""y.... 
.,,- , ...
 

. 
, . 
 
_ .. .,' :'. f i
 l;L 
 ..
. "
Jlr 'i:
 i: _.."
 
 ;;., , 
 jf ' :: '

.J;- 



f .; --:-" .
 '" -', 
 "
' F-
-- ..:.;.';,' . ... 6:'
, "'- -..J', 
 
-= ,
,,--:-:_ _ _ "-.-..-';;;;7',"* I .' . ' J!" "- -. ',=, "-. .'- " h: . 
. . ,<,
<,-, .:..- ,--:;0- ifi.if!1T' -
.--o<":
 -...,.!-.. '.''''','',,' --" 

 '
" 
 ' ...,',. 
 . .'
 "


 
'." _.. :. .'. '. , .' -...

, -i.-", .', . '.r:--:" . 

.
 -. . _ ..'
 " 
 
-' , 3CL
 
. , k ,"O -=,'.. -:". .:. ---...

 _' 
' 
.. ," 
. .::.. 
 . . .' '... ' -\.

':=;ł.... < ..;.. -- ". . ," 
',\
J.'':!onfr;,;;:,j.'.:- . /. 
 ./;. \ '.;:1 .,',,-". .' -' 
" .' 
.; ..'--:-
 
 
. . 
 
. '
__ ... .J I "'" . "'\ ,. 11f1' ".\ . I 
 . 
 
 
 
 1..1ł..
_\
łl=-..== "';, . 
 - 

; ,1 . t _ ... r .,,
r,! '" ,.' .
_.. ,'. ,,'';;';
' . .:::.. ' .. "",,

 ',J;'":' " . ", 'łi-:'j,:'>:
 
-:-
..::.../ ..: '. "",,"
' _....;
!. r " -B/! - 
¥" . t',:,_ ,r" ..
 . ,\;<. . ' {(;,;. . 
>--'



,," ;':'Jr_':'  ,- - ""I
'
, ' . . .':.:',
-,f
.;'.:--\;._ " 
. 
 -?- .
: 

...
 

 
c-
"" " I ,'-"
 , ' 

 '" 
_: :-. _
# ,_ - - - 1'-' -:'-, 
 -
: '-'. 
 . ;'i\k

 
,c.\.: .' . ,..I '
 . ... 
 . ',=-
 
: ':l "'
 .,.; /, ..;
7ffi\..:
: ' 
 
' \ '!
:\ 1 
'\ " 
:,;:,..:...:r.\." ":.)0' 't' ( ". .... ,
 " 
\__ . ". __...\:. ... 
 : ..; ... . ..... -ł: ''''- , . " ,;. ' , , ' . " . ' 

;:. .

.

.
 
 
" -."ł' L .::- j. 1 r:. . .... \ ",' .. . I' - ;::-
 , 
 
.... ;:-' _ .'- ,'.:" ł 
'" '- .,;t " .,. .J: -. r..'. 
:: '" '- 
 " ..@ 
,,':; ',! . :.?\;'.;.
 ł:-- 1 .,
 h .
 ? · .: "- 
. lo ;' .*.. ' : d'" ",!!(, ...,:,.
;o: ''', li" 
 . t: 
!lo 
 fl-. ,"l ,.;. 
J .' .. t.. J . - -łr ...... I , .. , ' " 
 

 '. \-.',.

 
 ."" .;,,1/ ..
, 
...'tf::' ; 
. - 
.f,. t -
:t.,. > ,;,
 ,;' 
..., 
? 
.
\
. :{': 
 '" . ,: i . 
'. 
.. ....:_ .
, ',I. r.;') "
i , ':: ,; /
;:. 
. r.' i\ 

 
' ' . ..'. 
(. . ,..j
, ,. I ,.!-' 
I' ,. ł l' 
.; ",' '". ",.-;"..:. ; , .J'
 . !'. 
" .,;.
- -'
 ,- \. ;;:: ';. . j 
, f -.., '-i 
. _;::. 
. .; .:.: 


 .. 
\.
 I i
... ,\. ,. 
,,' 
 <
;'; ',' ;.
. 
... 
, . :, 1" '.
 "ł.. '., .' ..
 
'.- ....
:. \.,' -J
:-:- .,...;'
 .-'- ;-' 
.... . ,'
',lty;
: t. . 'l: ł 
 
 
,':' . .

 "
 ' i'
 "'" '- ! I .:,,-,: (1': " / . .. 
 ". l-' . '
 
. .;_ - \J ',
'" " -, " t W ", #' d ...... . /-
-!"-':". 
',' - '.. '.\.....-Są:.: ._""",- ' . 9 d , 
"-- - "ji..:.
. :-;
"..::-...-" -
. ''-.. ., ," .'\," 
--..... ..
.-..J oj.:;. . .t.'.,;
 ,
...:_ .. 
\.);;.,
- 

 ił -
 -
 r'j...!: ł--,oc 
" . 
}I,

,
:
';;;': :
'< ' r 
' .,, ; I ,. .'.,
.
 :(" ': 
'-' .,." 
 -:tf,-..;=-.,. <:;). .' , " 1';'." ''' . ';'. " 
, - - _
 ....._, I_"
 .ł '
,""'" "::-.,1,' ,-." 
t 
.
. ':t- - .'. .t i. '(" \ -+-'.. 
?" .
 -- -., -'

" ' 
. " ,,
 '''c:' '?v::....:;:i.7.>'
 ..;..--: -'=-' - " 
'-
;r" ,,
 - c
:
-:.t<:t. J:::_:" ; ;£..... 
....' '.
I ,
 . -łff: '),-,
. ---W:' -, 
; A 
--",..\' .j 


, . 


" 
" .', 
\' 

, '. 


, ' 
i' ::: 


"1 


" 


o' 


".;;,: 
5;- 
;;;;'" 
[ 


.
 


.. : './00.. \ ; . 
.,:;,........ 


?' 


',' 
.,. 


' I 
-' , 
- ." .J 


...
' 


..... .; 


5-=. 
 


-. .. 


....- 
,." 


-',"" '-'-.,
., 

. .... . 
 .. 


.. 
,.. 


:-..1. 


....-:- .
 



'. 
 


.' 


ot, '. 
>'. 


7 


;. 
 -.- ."..-- -'o 
......." 
P
'''''.r-,;. -;: 

 
'" 
-, .", " J ' "'"".' 
.
 _ 
;((' , 
C3,'Y . 
--- 


....,'
 
. . 
.".. 


.".
;;.... -.
;. 
.
. .:: . ń 


'. 


'.. 
;i.
. :=:.(.
. : 
" 


; -'7 


,. >Ir 
j! 
t../ 

- 


"'"J.. 



" . 
. . 
 ' 
, - 
 ..' 


..S. 


,1, 
.,='ł!! 
 \ 
"'. - _:

 


,..- 


....
.. 


.--...._-
. 
" 


;';<';',..:B 


, 
 
"" 


111 " 
I 


::'--.......... 


,,::. 



 


-....
		

/Licencje_021_08_103_0001.djvu

			'.'
'" 


- 
..ł!. . 


" ..

.., 



!r.-... ..' 


, 


::- ,.&. "I, ....
: 'W.:- " O., ""J- '.;'" "- '." . 
...-.,_ ;-
 ..;; -, .A
'; l' l 
 '. ..
:. 
"-- }ol;: - ,,,,.c-...;?
 - ),."
,...
 
_£._. 
,,I :i:t'.

 
':;:). .. '=
. 
r 
. 'i;:r :: 
" 

 . 

""" ,,

 c,,
 . 

. ' . 
, ;.7 fJ}- 
 " 
. 

\' ",. (. ?"1b" :r' h- "", 
 Ii ' .. ' , _ _ . 
 " .' -o 
 
-\OC.", A.' ';$ l, - ..
 . =i , " ., =:
 .1 
__..';';;:: . . .....\ r-.' '."" ,- '');' .1
 . -!!... ,:i.;t J, .::;':;
\..:Ifi:'
..; . ;-.. ,=:1\.-'-J.. , 
,K .'- .', '

 -' . 
 =- - /i)..' ? ...J:., ,",. -_' -, ..,. 41" . :;1 .. ..' 
 
- .., 
. , . -, " 1 '- - . ':'
"' , 
 - - , '.:,.,:::--'- . 
'7?7:
:
;,-'" r":
 ..,.,

, ,,-' ,:. . ,- .' <,-' < " 
< 
 --'/ _ -t?;'¥i · ' <:'<"
 
 -".; ".
 '. 
'J::
 .":." .'. '- ., .. .M ,F; irt. :' .,. 
, . - ' " .. ,;

 " 

 ,....." '....
.,.. . '= =--

. 
0\ ,. .. . t' \ ..... " ) . 
 ""..::::.. 
.. ,,'" < c:;;,,', '" 10<' ,
,"
\
 r' 
___:;;, ...... . . ,.....:.. ..
w
-'. . 
{!;; . "' _ " '
 
" "' 
 ' -:;
 
 
'
 : r
 . 
 , -: 
,_ " 
 '
'i.
. """"'1' ""1 . '''." 
. ,...... 
.. <, ..
 ......... '-
 ,... ,-..
 ;.J łt."y:... ... . ..
-.....

 

 '," j,," _." , J l' "/?' . . . " . \: \
 
 . ,J '{ , ' 
.
. 
. 
_ 
 :' ',\:'. _ - 
 i " .
. . . ....D, -. 
.". .,
 s;:
.. - . . - ,.r.J11;
." .. 
';::'._. .' '. . .. . ,.. ""fil .... '.',' , .. '<. 
 ',:---i' 
l, ....... ".' '-4.11' ., 
;,
' . 
1"\ 

 ....
 '- :'.." -I; \ - -. -,;\; . ' 
'
:t
.
,...;. ,
' J;

.: \f

 \ ' :. 
. .... - 
 -:;,
 . .; "(. f \l . 
.
 '( '. ", ',rr ." -. V" ',. "
:(;r O" \, . l\ 
,:' 
 
:a
., 
'
' , ' 1;-. 1- 
 r:: 11. '-' , ' \ " 
"4:
. -- " _ 
 'ł
 
 ,
. .. - 
__.:; , .j -f I - ,
 
: . j' .... '.t'" 
".' ':.:J "'" . '... .... ! .. 
l" \,,; . ::
..... ':' . :,...:.. 
 
I .,., _ 
. . '. . .. ' . ) , J - 
 
 
:::;.. ", 't. - -
. -, 
_',:-- :.;,.-1':' :_,'
.... 
..
. . 
 --- -:--", 


..
-
;. 
'

'. 


...
 i. 


-ł--
,)'''f!:.;, 
.'. .; .' 


c PI:' 
..:.1 


" } 14/[ . ..;; I 
,\,?,
\,-!" 
", . ,,f -' , ::.'l 
"'" - 
.>: ;
 '!.,; . 
. : 'I 
'ii .t 
J t 
=-i \ 
. : .\ 
-..;; 
.... 
'"'Ę;...... 



. 


',,;
..., 

"'J.';.
" lI' 
-ff\
 '.. 
'" ,4-1. 
'J 


'J 


-
 
/ 


';\ 


.'fr... 
( "0( 
-'.1 ..... 
. ....
 


J 
. 


t, -- 
, -.......r
 



. 



:"
.ł.I 


. 
. . 



 



 


, , 


':, 


.....1".:. . .
('

-\ 
5.1: 



. 
t-: 


\ 


.'" __...f
:: :2b '
 
:..J 
. i 
J
 .\ 

 'I ').. '.' 
 ,..... 
_. 
 r. '-.-:iIi'. ż;." \o"
' 
<;: . \..T J" - '\:'
 
.
,
-:..' \ ... .
. .
, 
::''''..ł''''' 
-.-q,
. V" ;,,
 
"iL _ \ \ 
I'/ 
 . ...,- ..... 

...:.......,,
 ......:J 1."'
 '_

f,. -' 
v.
 .... I,j."_ 
, ..;...,
., 
 
 *" 
.. -,. 
-.' 
 
.. .' t'
,'" 'f.,
 
':". 
.. , " 1"oIi,. L\()'" ,', .. 
- - . . ."....::::::::.:: 
- '. '$., .... 
- ---7
 . 



\\ 


.. 

 


o' 


_1

 


.. 



:I 


.
 


. . 


... 



/ 
.
.? 
.L 


.. .. 
'.
 


.. f ,' 
, . 
'.. 


)', 
- "j/
 

 
......;.,. 
j.....-.- .-ł 
'.. /it'ł: :.' .." 
\ 
,..
.,,, 
,,'t (t
;f
'1
"":: 
 ;' '
" '. 
. , 
..
 -'< 

<:,' t\. 
\
 ;- 
 fi( - '-. , ;:: . 
-.'.p
f 
...., i:.- Q/ 
...... ,/ '.." 
 ---.. 




 



 


. ,'$./ 
'4 



 . 


 


" 
j! 


ir- 


'J 


\ 
.'\0'. 



 


,\ ' 


.:::.re: 


.. .. 
'.---,...';";;";" ,- 
--" ."",' ,> 


... 


, 
''Ę . 
\, 
, - 
h}...i 
J.
,:,.. 
-. 


.., 
-'- 


:"".:::- :-- 


r 


.....-:::.;:;:..
, 


_.
"\..- 



..,7.'- 
.!!'--:-. 


. N ...
, '__o 



-::
... 
....;
 
,. 


'.:f:;;-' 



i:," 
",f- 


- '\, ".' 
I'
 . .( .
- 
, .#j\" 
.': i41 


.... 
--!L
 . 


\: _ 
. .

. - e-" 
'
'. 


" 


" 
:'-.;- 
's..... 


,
.... i 


-¥. 


-...;;.,,,. 


" 


.
l,..- 
....
\
 
- -, 


.<.
:'i 



. 


). 


.. . 


-' 


... 


- 


:-:.-
. 


/' 


'
i. .:'.
 


('.. 
.... I 
_..f;' 


----:o- ". 


-=- 


Tab!. XIV /3. 
Dolna okła- 
dzina. Meda- 
lion z ryce- 
rzem (Marek 
Curtius?) na 
koniu skaczą- 
cym w ogień 


L 


101
		

/Licencje_021_08_104_0001.djvu

			T abl. xv /ł. 
Ujęcie ogólne. 
Obie okła- 
dziny z wize- 
runkiem muzy 
oraz personifi- 
kacją jednej 
z cnót kardy- 
nalnych oraz 
grzbiet 


7":':' .
 ' 


....\..,..." '- .
 


... "'. .. 
:.. { "". '. -. . . . 

I . 
':"
¥ '-. ...... - '" '. 
.' '-. - - '", 
' 
 ' :-:-::; 

-:< . ,; _ 1 ' ,
 
. .':", -. 
 -" .! '{','fA' 
,. ' ' "... ., -;"; , 
_ Ą'-' .. -. .' ,rt <.. 
. 

 Ił, ; . , , .-, 
:I

 '- ,-
' - , .:
:'r 
.tt., > " !. -,', 
 .; i l ' 
 "'..\ 
.
 '
'$- :"o
,:.3

' 

,' ,
' 
, . 
 ,. ..
. 1. 1 . . ',.. ". 
,'\.s ' h&:
 ,,' 
,:I" .. . '. 
 /C. '-\' Jo. ..... 
. _. 'i -
 '_ . 
 ?'f,?f
 ._-
,..,,, . , J'-f&.
, . .' - .....1.." ',,,oc' 
. ,, ( .J 'f'::' ł'
.'k:' "'::;:'
'i,'" 
:' ' '. '.-
"'7''f'i!.i{',
. :L
i,,
,...,.i'.::\ł 
 
.,: 
, """. v " lo' ,_.I._.......'.
. t_ _

-". . ',' . '-,; ':.
' ".
' " ....
 
:.;:.
 '. :....,...,., '....... .r , ' I 'I"......r l, '.' " ..,..- 
 I I ł.. łĄ_ Ą '_ . >Y'''' ,,- 
'-""""" 
_.ł.#' .\ ,.. 
 ., '. 
 'te ,"J "/ " .,.,' "fSO" .ii...." 

Ą 
.' . " t "C: ,)"\ '
 ..
- i.' - {'''< . U
 t,; " ",,: 'ii
 \ f 
....' "
'1
'" .. . "łi:..; ..... """ , 
!', '" .,_:.:.

.,'.': 
..'..."'-..... .f'.' , 

 

ł,. 't ',i",:" . "l .. '",....:,'
.- 
_ -:f' ' 1\.. 
 ,,,.
 ,':. 
)(,../.'-W1 , 
!t l, .tf..' i ..... 
$'} . l' 
.
.; ;4..... 
 J' . 
it.:ł
;' 
, : )
, ..:;/:'v;;'
)}j' ,{le "
e :" ' 
" : ,:, "
 
 
 ; '.;;Jf ',' '1-:': .-' - ':"> -, '. \
;;; 
 
1: '. : '
'
, : 
 f : 


 i , r
,:'i. 

' t:
' .' i ,;:;,' "
. f t ' - .
 ć 
-'
 i "': 
 >:' · 
I ' '- 'I. .' ". 7;
 I ' II ':' f... 
 :t .'! 
(:,\,-,
..;'l ....:. 
 '." I ,n. 
:1': '.' - """i.
 ',:: \.
:"fit
<,1..' J 
 \ ,,: -

l,,:: <
.,J
,( :. "<'"

.
 :. .,'t 
d
. . " }
'Fl \ , ,
.' '.. . 
 (J.'" ' " ." ,, ', , \" ,p.. -I' I "\' h
 ;,' ,......ó,,_..1
 
J., '
' j ' ,', 
I . I' . 'ł - - _a. -;1 . .,' _..,),'. Ił 
 I;' :)" ,.....4;4,1 
 
11 I 
' , ł , ' -::J: 
" t.' } i 

 ,. '''
';:' . . I,!I,. 
 _ \
'I I :;1 '
', l
rr
;': I 
 r 
. i t i \ /, '_i.t: -ł"; 
<: 1-" t r
' /,ol11 <;' 1 " (, 'Ił-" \ 
 I I i.... \ ,t 
.' :, I ' ,'; '; I

 ".,! " 1 :Ąv r { \ II \ I' f " I (1111I,
 
. : -h, r-;&. "1., "' , "



' ''' : "' , . ' . . .." , ..' , . , .. x , . 
",. , '':I 
 '
'' jJ':' , 
ł · .' ł ''.J .' ,. ' k ,&1 I " 
IJtł.. \
, ,': \, 
'I · 'y;,,,- 
" '1' 
\ 1,'f Ą '7,...1 I ' 1. 1 
,':'b 1 Kir ' ,. 
 . '; .,"!'- il
' 
,;: ' I .' . 1 " ' 
 \ ..... ,.,.....:; I' fi .'
, j:-: \ 1 1: 9 I I 'I\ L 
'9 
I'

"" j? 
..:

l' " 


,('i!' '::.

 
 
I'{;i.
iJ;/' 
! ' -łJ
\
 ,\
.." ł, , 1 . l . \
 . 1,j-i
: . , 
'\
\
!),
/
..' 
I : ,
 ,: :, 
...... '.l:l:"i' Li , l! .
" ,I li/'J{
 _ 
,,<: 1. " ..\ ,'o I. t ,!"! ,. 
, I 
," 
', i;.....: '" , .
 ! :..,..J 11.
('''' I', ł 
 ) \... f ,
.., 
I ". " I ". " ,.\11, ,'
 ' 
, ,;
 1\'I.'r.';' j '
" 1''' "', " ot 
{j'(
 ..
,;.., .f
. ł 
''''
' \ 
" 
 '
_ _ 
, . ;"I'
 I "/V:/'

i.
I: ,.t'. '.'; '. '\,'1/. !i\-. ):, ,.,.. ,'; f ,j., 
. . , _ J.: _. , _ . _
_ I I II:! ';;
 
 .. , ł'-::'" -; '...0-: -',' 't ot ' 
, . ' - . '-' "'
'. . -..- ";-\ , . . . - , . 
. , .\ ' \., ,
.-!!. 
;:
r 
 Y ,{,i,'}. ,,,!"';< :c:' f?
' S r, [\ ,j/I'" ' , 
I,!' i.;,," ,(.:", ;'W i(. T 

., -; J 
 :1'" .' '':1 1':
 ."I
' t :<' _
, j \\I.



 ,,; 
 
i 1 -. \ "
/

A 1', ., 
'. ' '..;, r, '. _ . " ..., 
..
.: 1: , i', , . ,'\ 0.3' , ,(, 
 ł- . . "1! . '
 _ ',, : "
 , ' " .; 
 , r , ' . 
 \ ';-; , ł ':ł.. ;:...-.; d;: ł ' I :J!;\
" ' , ' , t " 
1
"':1'J ..... . . ... _' ,.\, f ": u,' . ....f ,I' t 
q." j 
,., 
 .,'" 
 · "\ r 
. .r.,' '.-,; "
.I ;.,.\,\t.:'
", 1','IJ':"Jt -' f .....
..-....
 " 
,_ ,__' ,v _ 
..:r ,,:,,;.,' -:
., ,-,," ... .,', , · :
 '1 
,t):i:;"
"; :...
,,'
, ' 1 .' \ '""i
:: ,'" I


 . ".. ;
.', . '

<
.' .; 

o\-;.. 
VI I , ' . Ą."
'! ,
i: .. 
's: ":'1 - ".II 
 '< >i.-: 
 

,: . i '
 '\\'-,.'>
 . . , .... ¥"¥'; 
".
'. 
 . . .' .tJv.., r-=-: , _ '.I -- ..,' 
 . 0 .'..... 'I, , ' 

 ł- ' · 

 ¥. _ II/' ł-ł_. 
 'ł'r ' '}'" . \ } , 
 'fJ:f'" . I - 
:t 
 "". "' 
.::.t...::...'"" '.'.. 
..:;'> t. "j/!I':':' '
', ;. -': . .'M. , " , '
 '....dil J ;".\ ,;i.
itĘQ>171'1
" : 
 
,. " · . .
. 
. i',J:. 
 . , , 'I ,\ >:.. ,<
) ,..- ł " . -<:..: ..>' ,,_.,.. . 
"1" ."ł"' -J" I 4 ,'r.."\ J ......
.., .. 
;.....", I . 
'-, 
_ ".-.. 

.;
 

;
-rn-.,......-: 
 . ":, 'j.,,:.._ ", '- .\ t : . 
, I ,
- --, ,-;=::. . 
. _... ",,,;f ..:. "1. 
--- 
 


'1
'1 - .
 

. 


. i: " 


\ 


102
		

/Licencje_021_08_105_0001.djvu

			\I 


.".' .-':';.
::-' 
,='_..,:",
l 
...,.-.
,I;..,'
 
, "- "ł. 
 


,,' ' 


rl- 

ir 

jt. 


'. 


..
 


<

- 



- łt' 
.
. 


. .-" 


t.': 


1.1' 


'-j, 
. ł 


.:..
 ., 


I 
, :1 
..
 - ,,- 



' '
 . 
.' ,\ 


" 
, : 


',' 


,\' 


. "I I' 
l. . I 
ił. 


.. 


,"l' 


o;! 


.) ,,- 


ł 
,ł 
:.: l
 '. 
'. f,I 
,1. 



. 


II 
 r ' 
, ,
. - , 
I ". - 
-i.' . 
 
: ,.' ' 


.-, 


: ,;. 


11 '';: 
.: 
" 


! f 
I I 
I 
i 
I 


,j 



 i 
'J-J..t" 


! ! 
, i 
; " 


" , ' J ' ! 
ii,), J 
j ': 
"f 


li 


; I I ; ::
" 
i; ł '
 ;4 
l' ': '.. 
, I 
':i I 
ł . -- 
'" ! II"" 
I; -" 'J 
i'; ;, ' 
, . 1' 1 ' " 

 .....: 
,. "',,, 


.' 


, ' 
;. 
..,. .
_,., "__ł, 


... 
,!'
 '''ii. 


. 'l 0
" 


; l 


1 
I' , 

 :'I
- 


;j 


i ;; 
'J 


I', 


- 1:.- 
. 


- _. - 


I. 


/. ,. '-' : 
 '. 
.....:: :::.,' . :,.;!, _ , ,'. 
 " ...,:., ----. '1 
. 'r.J ;:'
 ,-,.,., 
-:_ 
 f "! ..
(;:, I 
, ł 
 . 
" 
? i l ' i j ,' U ; ! '.. 
..' I i.fi,. h. 
} "
 ") . iI:' 

 I: I ,
.
. 
, '" ; L :.- _\ 
,- l \ c -' 

. I I :<:{,- 
l1i:
' 

 ,', \ 
, ,;'<1 
:.1 

 'o. 'b 
-ł.. .. 



 


" ,,,, _ r---- 4'10 


-ii" 


,
 _. . , -.-,.,. \ "..- .';- 
-,.,:1.ł". ..
;:..I}'J ,,,,' . 
,1' . : ...':< fJ".. 


"- 

 1 
"'1. -:-
.
: 



_ I .' 


).
..y 

. ;-: .,.. '.

:' 
" 


- - if :-:' " 
 




 . 


> ..J-' 
-w..r " 
..ił"" 



- 



, 


-'''''''' 
:.ł '.- 
-J' 


'- 


."'- 


,
' 
...
.. -
, 

 


\ 
,.. 


_; I, 


.' 


t\ 


I....... 


'- " 
",,' '\', 
._
>,
. l ... . 
, " ,;"-" 
.,- 
>--, 
.' ",. ""'.' 


" , 


-'/'" 
 


..', 



1. 


_
C
 011. 



 


. h. 


;
-_. , j-- 
-'- 


. , 


,. I,

:; - 
: ,-"= "-
. 
-
i l <...A { '" , '
-;ry)i".: <' 
'\ , ' . 18 J. · 
, .::eJ", .Ij, , · ( "\ j j 
 
. _ ł 5
 L ' '--"" J / .".'1 
; " -" ' 
 ,,' - 

I- \ \.." 
'-- l, . ,'
 ,IJ. 
 
_1
1_'-'"'' .
 
,: " J I 

". 
 . 

 . ..., ' \.' 
\ ,..:... <> " ,,; :"" - 
.. - - - " , -,,--: ,I' - 
. 
::, t I' ,2 '" ,
':c, - ." .. ' --- 
,.._. ," _ ,";.,' '
hl. \ ::" 
' ,/-, 
.,y
 '. \ ..'
' -.., ;1'" , 
.;I _ ,f, _-
 
) 
 i .
,;, ,d .c'- 
 ł B , 
. , ::.:-<::.>, 
" - ''!, 
... _ " ' ' '1':" " 
.,.. rj .t Ar' 
 .;' ' , " ,t .1. 
\",i,k " '., 
. .,; '.'c' 
 " f 
 'j]::.': -
:- 
::' ".' ? ."" ':i 
j'fj)i."" 
\:'" l, . .QF' UfI" liP /.. 
" " ,":' .1,1:: '.h' 'i .. 
: II. _" .-i V!::"- .,J' f 
,
 - . .' , 
 

-.: .' . . 
. 
 
 \
¥ 
"
--
:

0

 
 '-
 
'2
 
;;;..o-:.-

 
. . _.
.. -0-,' :
 '::' 
-i{£- .--

*::";;- 
. "
 ) . . _;L ". "'-,
'" ' 
" '.' . . . . ,. - " 
"f. ł " , . ..' . ," 
'1 .' --.- 
t 


:I 


--h. 
.1 


.
 - !',f d 


. -- 


- 
, 


h....__ 


/. li' 


f 


'. . 





-

.
 
.... ., 
 ---= ---
: 


...-:..'P:
 
-
 


._- - 
 _:... 


.. - .... 
- ;- ;
 


.

- 
-
_.
-
. 


-_.
 


......._- 
'_:-
"'" .:"... , 
_ :_..--o,'ł.:.... "'&...... 
. .t:,.':".- --- 


. 7 ....1;,- 

 


-' 


t 
 


I, fi 
c.J"'
; 
'l, I' . 


, ' 


Jo 
I;' 
'J 


......r '_ ,.,.-. 


"'j 


, 


; : ! ;
. 
. . 


,
I j 


-., 
:
 
-. 
" 


r' 


l' 
.; 
j, 

. , 


, i 
". ;1 



 


l' 


-
 :, 


'I.' 'I 
J -
 'f: 
'" fi 
."...... 
i li 
-) r 
.1,' ł 
, I 
r 


-' 


..'--_;" ł 


-- .. 
 


"''\.'-:.ł 


'
1 


...... 
{ . ..
.. 



 ' j" 
'. - 
 '. ..., 
o ,..'.' 
'I. ..\ 
;:
 - 
." 


i"O 


(.;..,ł
- 


. :...
. . 


 ' 
 

) 


. 
... 


-., . 


.-':f
 

1 . 


4.;:.1 


/ 


,f'- 


(' 


':) 


,,'t. .\ 


l 1 
I' I 


-MI 


'li 


_. . -- kI_ 


Tab!. XV 12 
Górna okła-' 
dzina Pl ki 
. a eta 
z .wyobraże- 
mem Melpo- 
meny 


-. --. 


103
		

/Licencje_021_08_106_0001.djvu

			l 

 .:'" ł 
""., ł ł ,I f 
 
-. ł. Ił ,
 . 
"." J, 
 ': 
;j .;' 

l,..t 'dF
'&. 
'i 
 "f'
 'li' ;,; " : I f 'f'
''- 

' . : I: .
},., 
\ . 
 ;!' ;:., . 

 
- I 
. " 1 I' # 
, , ' t I) I Jf . )',,: 
.:j
G' ;m 
'>i1 .
 I ,

!rl _ 
 . ',,: 
\ '. "1 
, 
):o,.
' \ ,: "1: I . 
'
 ,'!':J,
' 
I " ; ; ; 
 
_- 
. 
'" 

'
, i\J j ł.. .<,.-- 
" l;,: " 

.!"ł' 
,;,
. )'-.::. 
._
. 
.
.
{
; 

\
_.,d.; > 
'W f 
ł
' :': 
T ,
 t 


T abl. XV /3. 
Dolna okła- 
dzina. plakieta 
z personifikcją 
cnoty Męstwa 


,':/.- 


'. 


\:'.'.1 "o 

;' " !J. 
'
 . 

'>,\;..:; . 
s:'a'.ł. ;-.;.1 . 

r
t .'. I 
,.' " ' 
. ,}.,: 
'. .j 


" 



'::"
;: I : 
..
 _I; 

.:.,;.
: 
" 




 l ' ':J
 , 
 
, 'rl 
, ;
:... . ,
 ł I
 

11; 
"_ po 
I' 


104 


'7i 
'" 
ił' 



ił:'''' . &: ';11. 

.... "." 


, . 
'i
(' 


""
. 


, ,"-. 
... 

J. 


(, 
. ::-- 
I
 
I . 
 



'.v' 


-'

: .. 
.... .. 


-'..., -I. 1'1 
....\ 1 


",
 

: '.' 


."", ,..... 


," 


r.t"'1'" 


.... 
.
, 

- 


-', 


.,.-..-,. 
 .. 


. - ,-,' 
. ,
 
_
, i, 
.
 ( '1,\\. 

 
 -( .., 
.:. :'j 
:' '! 1 / ' \ ,M.:,,,
' ,
;
, 

'.
 {! . 
\
 
 'j : .::\; 
" , .# 

 
 .
. 
:.
.',.'
 
, "" 
 . f l1j't\. ' , 

,>. 
l \\
:' " , 
\t
; J I :? , .':'(
 
 .;" 
:
 . 
 , i' 
 . 
 . Id 
 '
7
 
. , ,.:: 
 " !i..:., .; 
','-:; , ' 
 ; j !'
 .
 
:.:.,; ".I \. 
 
:
:W r. 

'<
 : . i . I ' J.,' 

 " , .' I' 
.... '. , 


f 


... . 
-' , 
.
 



 - 


-- 


"'T-" ': ::--:,. 
 ' . < '
"' 
 
-.....
"... 
....
,... I 
. .oC. 
. .ą 


-
-..;:... 


. 
 . 


;,.,- . 


..... 
 

:.... .,'
 :J 


':ł
:; 
"110 - "łC.w!vI _. 

'. """
'

 
' ..
<> 
> m 
. "\".;, 
 

 
: \

. .
 
.'\ 
_ 

 
:
'L 
. \;
, ,,
 
,'. 
 
..
 


"1b:.
 


.... 


. .' .
'" 


f/O 
'. I 


\
. 


, .,.,; 
. '-....
. , 
- 
 


. -/ 


........ 


" 


. 1 



-
 't- . 
. 
.- 
,

. ....... "
'-/t...1" 
_ .-:' >. . ...."'1 'r 
 y. .- .'. -ł 1 
\
'''' .: 
, v- - lt." 
" \'" 
1.. .' . ',_. ". '. 
 . 1 . " . , . 
 .'" 
" ;;
" ,.g,:!,' :" ,I:. ,


 '., 
 - ::\
\
, '.1 , j .
,,
 ,', ;r,,
 - 
-j .. 1.!I.\,.,... j J......:
\,. ł ' f łl
4.. ,ł."t ' . 1 . . ',_ .,tIi-
.. ' 

':.'-". " \...... 
) . .
. ...J... . . ':.' :;'
"$ . 
 ..,'.., 
.
; '. ...:: ',' :' 
 tf 
/-' 
 
. ' "', '; 
. ' , . 
: , 
' (, . J. ł..,
';;:j:1 ; 'J', K ,.J
, .
 . .: ., J.. 1
,+1 ,4: I
 

 :I"'
 'f - \; 
 t J 
 JJ" .,.'
." 

 .. '. . ' L" .. ,) . 
 .;: "I . ,::; , .. 
' '.' . '., 
 l' ::-.:-",,:,
; 
 lłI ' " . 
'. """", " . 'jj , 'i.
' \.-
 .AJ 
"'- ' ,ł t, :.,; ..... .\ '.' . -11 
}'
:-:>::..'1''''''';;' 'ło, ,,).\. . ".!.:
 , 

'1.J ,

...,;-- 
;1.. 
:':-

' 'I "J\r . ., .....:;. 
" . 


l, 
I II. 
1 .', -"... 
. ,> . t '\ 
, ," .....' . \ 
JI' ...;:...... , - 
. I
""'\ 
I
.

.'(><. 


.J 


.. 


':'i I', 
';ii i 
; I 
II 
< 
t 
 
.'i 
:1 
l 

 ;,1 
)}. 1,1 
. I 
l. 
J:'.! 
; f 
. " t 


; 

\ 
\L 

:

' 
. ," Jo - 
ł: ; 


t - 



 


,,
 


.. ," 


O,. 


,i/:\,,'. 

 


1- :
;y
 
 
8:.' "1 

r 



, (,". 
. f..ł J) r.r.
:;
'! 


l:" 
 


..
 , 


,.:,...-- 


',.... 


. I 
..
 ' I 
:. - '. 
 
, -.. ; 
. " 


t' 


\' . 


, ,.'..
,; 
oC . 
 
,-... 
. ,-
< i, :
, 
:.." .". -f 
, . 


.., 


Al 


.. 
.?5 


., J 
, 
:' .
 


.. łr..(:Y
 I '0 . 


",., 



 _"": 
1 .'-t. 
1. ,: t. 
! ;. : 
I '. .. . 
I - 


- 
\ ': };;dJ.
;;; ",: :,. 
.

:'. ,
' , ;;f
-' . ,-
. ' 
'
 
,,; --
...... "",
 ""-". - 
 '.' 
''l:, 
. I' !
 , .. -f':'" _4'...., -"",," ... ..: . :
:':'»'
"'..' :
 ' 
..; '.
 
.I,t' 


, . 
.... 


;;. '\.' 
\. 
.
 
I 
. ;?'":.' 


" 
't 


..,
. I i 
., 1. !-. 
 -\ '1'\ 
 
l, :'j" &1 
I" ';t'ł\ 
..
 


f:",:, .' 
, 


" 
.....: '*'t< 


.
 



 
,\ "', 
J ''I;, 
" !t' 
. 
\ 


.'. 


,\ ',. 


.\ 
. ,\ I 
f '.' . ".'- 
. \. , -Ii 
.. 


..... 


'. \
 
. \'1'. 
.... o./. "
'łJ. ". ' . 


; '. ',c.:, ,::,'J
t :,\ 


-.. 



-::;..":_
-. '. 
. - 
 .,-
-. 


:....

 


......J... 


'
;,. 


':..:_"- 
 


.,", . 


o, _ .......,.,
 .r:;,.:........ 
;, A._ 


. 
.- .-:..
: "
 
.....,..... --.. 


- 
.,
, ". 


..
..

,::-......- . 


;:: W .'''.
 
 


O,,;"'r- 


,.-...... 



, .,' or,,;,:;,,!!,? 


-"lo.- ,,'
 
 ':.''t,. 
.....
,,"'i , 


.' ,- .
ti.ł ' 
,,{ , l', "\ii;.j 
"
'" 
 


:.' ,:;, 
 


,_}
:{*/:.....k= .;

..
 


,
.. ,+ 



 'T ."!'. 
. . 


- .
.! 
.... 


'lo., . 
 
.
		

/Licencje_021_08_107_0001.djvu

			ł--- 


",1" 


ł 


:.. 


ł j
. 
\ 


I ,. 


j 
i.' " 


r 


Krzysztof Ritter Starszy 


XVII 


\Y/ymiary oprawy: 187 x 122 x 29 mm 
Rok wykonania: po 1547 
Druk: Osiander, Andreas: Die ganrze Euangeli- 
sche Histori. Das ist: Das Heilig Euangelion /lach 
dem inhalt der vier Euagelisten, in sein natUrliehe ord- 
mmg , der zeit vnnd geschicht nach hm eynen lauteren 
lext artlich zUsarnen gestirnpt vnd in vier Biicher 
gcbracht. Durch Andrem'l Osiandern. Frankfurt a. 
M., Cyriacus Jacobi, 1541,8° 
Obecnie: w Państwowych Zbiorach Sztuki na 
VJawelu - nr inw. 6986 (górna okładzina) 
""V'cześniej: w StUB Konigsberg, sygn. S? 1, 
Okt. 1 BUT, sygn. Ob.6.II.4495 


'\. 


.... 


...... 


, 


t -., . 


J 



 


. 


. 


. .'"
 \ ' . 
"' 
 

 .'. ;.' 
 '. 
't " 


"t 


'\ 


, 



' 
\:. 


- 
..,. 


- 
- 


- 
......-...- 
--.---.. 
..-....... .ł.-.. 


105 


- 


.....,.-
		

/Licencje_021_08_108_0001.djvu

			T abl. X VII/t. 
Dolna okła- 
Jzina z grzbie- 
tem (repro- 
Jukcja). 
PośroJku 
scen.! - 
Chrystus 
w Ogrodzie 
Oliwnym. 
Reszta 
powierzchni 
pokryta orna- 
mentem mau- 
reskowym 
i arabesko- 
wym (węgiel- 
IlIce 
w narożach) 


106 


'- 
I '. 
 
{
--.&.. 
 " - 
, 


,(
'\ - - 1 
I '",'. 1 \
 v:":
 'I!.
.'
 
\łI.. : , ' 
". f ---- 


1'. 
-,.".
.. 
J< ',W 
'I,' \i: I 

 .
_ 
 .I 
 łt 

. 


1K 
 I !':: 
I l .r.,t
 . 
-ą- 
,
o",.: 
 ..,..:-r;Tlt.... J -)s' l. 
,r, ,
...-
.
"':, --
. -
 
 

.(. :tf
 @ :\..\-l't t 
 {..,
 1 'j


1, ' ii 
I ,t 'i . 
.-(:
 \' ,

" .'
' "....;:JJ t ""::;"
 ;.
ti.! 
 .: 
r. ,I 
- J 
 ._41 
 
 1 ....
 - .:)'-ł" 
';"":7_1 " - 
 IIJ 
, ''::-.3 ...
 

.,;
(. 

.I.: ''/ ," (, ...:r=--. 
: 
....... '. ) .... , IAr ; .f). '-, ; :!.':'- 
 '" '/.. "" , 
--, ...." 
I 
. . '..... ; ,
\
 l...:. 
 "'\... - ,- .' "'1 . 
, - ......,-:.......
....,....
.." ,. .,... ;":--
""',:-
"" '-d\ I !, 
I )O... .... - ......::. : ..",..... '!f....C).
:.'QV;. ...-f<:V (.


?5'::--1
) 
s,=-
:-- ,

 
I ,.'"*
. 
c;....'ł-' 
 .,.... .....\. \......(". /'..
..
::;:;,_0IJt: .......;--.. .. .-:- -.,,:,--..:..,.\",,),
;-.... 
. ...ł;Ą.,,' _=- ., . 1 ........
. 

'.._:"\.."""-- 
 .
": -i
 .:N
"...-.... __'-

 ...,,
, I. 

 "-'
..,,.. w ':1--:,. -t "V,'1-:!..--,. '"'7...,.. :)......:... 
-':-..... " 

..;--'I 
 '
.. 
I . , . 
 g . .
jl """1'> . Yf';-
-''''''''' 

 -..". ,.I...... _ 
 0-' ..$
,,\ j \ ',:,
J, 
,7 f:j
rnr
 
 "'11". lO; 

 ........ -
".:: i' =. .:'-.' :ł ;;:'.C)..; i."'I.... y.: i, 
: .,t....rJ
 . £'
. Iii 
;;": ..
';'.. ...........";: 
 
\. -<;J... 
...:-, ..l 
 
 
 
:
cł 

 
...""':' ).
:"1 - -. '. -- -:; ....
_....'I....
I. l.....,:ł, 


.. ,...........'''.:,.....';...I'.}!'..ł-- ..
 
 . "'I'" . __ -_. "
-'" .

'\t7

'
:;}

.
 
d C- ) wrł?.:I'---->- ,_ 
.:;;.- '
\ ,. ._J".... ..-,,"'-.'::;'')\:I.:;::::''{. 
'ł-.. ... ' 
 - - 
 . . - -..... \ ' ......
') .\",., .(-«iti 
t' 
 
 '.'-:. " ...., "".
- -;
 .
.". 
 '- ,. -' ......
r."-Ł 


';;'''''t,
 

'I.!),,,."".' .. £:' --
 '---.> -...'..' 
,
 I 
ł n:,?( 
-i!', ,,' .,' 
 
'" ; ; ;'dl 'a
 r.-:'
--J 1!.1I!!J 

;rłt
 

. . . . 
_ w'
: -. 7f'
;ł
Jj 

. R.

 

 
 
 J -:",
,,'
f t '
 g '



" 

 
 .j. 
" \ł 
\r/'?J 

 -.
. ;'ił-"'. 
1 i .' " t!i: '" r.i= r. ".' "I, H.
'" 
. ..- 
 I{" ' ;)1 P"'tt
..J'" \ .'
 
l, .. 
 ':'f ' :..' r..'
; : '
.... 
 .,'. 
,<-'
 "'(
 ». -::;.,:1 .....
. ......-=: 
>Wf" -ł I oP 
,-,')
. ' ,
.. ..'. 'I\.
' ;--,"'X; ''f'
'(' 
 '' , j 
. 

 

 I 1
"J.
 ::; 
 ",. .
. \ \ -. ." 
,....".;;,
.,' r
,...."\ . '
 
 --.....'\
,.
- .
/. ". ,,,-:) 
.; 
J' '"... . . 
.
. .' f
 - .'- I ,'
" '.p<:łL';

" I fi 

\2.? 
 '" 
f . ....-, 
:J . 
'ł 
_. "'. ,,)... ':-
:l.ą,. 
 .., 

../ '''
:::}.ł 
1 . 
,

!, . " .... 
,
t 1:,:i:

':I! K
 1'\ 

.k -jA :,.. V(;"L. L.
: l \' 
l" ...... ...,/ ."f 
.."., 
::-I ......... ';.... _, !:'.,j';' , -. I...' 
 
'. , ' '...
 \ 
' : 
 :(I1!ł.t.-:.1 'f0.;'

: '..., .'- "'[:

;'-:-:i {, .I:::r'
 
, ,..../ 
"łt ''''
.1:'--' ł .." t.
 .


<
.; :. "1 :::-n
 
;)

'"
'lt-lt'_:r.P'
 ." '.' \;.'!?t.. f t',"? ,.!":,,,\-,- 
 .' 
-::.: 
', --ł";.;" 
 
ł 1 .' '.' I '("
 .
:. 
j':
':"..-
 :ii "
 a 
' 
II 

- 
. 
ł' . ,.,

 \7 ,.........-
.J ,-:;". 
 

p:::;:ą>; oJł-=-11 .
h"
 . .':':: ;,.ł.- .... :J '
 ' .,.;.
t--;: . -; ':h-':

 f':\ 
Ij.
'''ł' v,;y,.
 ,.::., - _i., --.... ..
 .
. ; ri ł :;,{,.. ",...ł ;' ...
( .,-:-; .:.. 
.

. 
:.J 

 1 .. - ..... . ; . .': 1...:;', ł:).'.",

;
.Ą-I 
t

 I 


-
-=
 
. 
. 
,"'- . 

;:
:% 

:....l\-E
': ;-:
 <-t.. 1 
'P
oJ' /
 \ ....... '. . \ --. -, '/ ......,....... - ( . "I: ,. . 
'c ,fi" ('. - 

.
1.'t' ,,';::-'lr-

:" ,. _ _,'- 
... :
'"
 --;- - .. .:J
.... 
-:.-;.. 

;. 
 "..:J 
 .' 
,.,.. 
 
 
... r: ." '.... . ...;,
, --. .11 6 J... -ł" ........ o' ,.. . - -." 
ł ...
... 
 n" -'f 
-

 """ ".,' ł- i' Y C"\ ,ł,"':".-:- r- ..=..J f ..... "I - l.... . -. 
_' \;
' 
 ..
 
 " 
 .
 .fI,

 X--' :"',' .' "r y /' r .:.';
:(----:..::--::: 
,t7J'), '.
/.:.., -. 
'1o 
 :"-ł '"'.;...-....:;;", '-. "/ ł ' I" ".'\. ą. "";:...' .. 
 'j.f(;;' V '" .... \... ' /..: . 
" ...
 ""_ ,. _......
 -" . -ł ........ ...... .... ., " r-...; .. , ..,
_. - .,.. 

 I' F--";' \':---:' w.'( <'" 
-
"'- ":'" . . "''', 'i-;-4 ,....
 -
 
l, ", .
.-
.'
i:,\ 

,;'/ ;-.")'
::.,.-
./'>;FH...:

i.
:
,\
 ł 
. "'
'I..' I
'\J ( .. - t;. ,
 
 I
" ...' . , 
.., 
- -=--;:;1":;\ 

 - 1\ 
. 
>iJ 

 - 
",,, -. :-='"",
rł ""t,,;,. .:'-;
'
 
"tl1': . "f, 
.
 
lt 
 
 . 9ł:r;
 
.\f
\
_


 
 


. I '. 
 ' 
':"
,..x
'i;.
 
 .. 
""' 
 ' \Y
 
 :=
::.c;



 l-4ł. ) 
 

4 '


 l 7
1 ;t
',. .....:-t\.,; 
.ę...
 -, 
-
.. 
-' '4 \,; 
r . 
...' 
 
x ,,
 .J 
--\ 

\ 

\
, 'r/
' --'-__d. 
"i \
'-
J' . 



 


- --'-- 


." ,.,r. 


vJ' 
:. 
}.. ...;

,.':" 
"
Il- 

J:.. C" 
....
t,' 
-;"':-'\ 
" f ,.I..'r..}
. 
}"..5:.'
..-. 

').;';:; 
_ --....,1:.......'1 
...,;,., . 

ł;.. ' 
.. .'f"" 
'
 ...-"'; 
" "" -..; -- 
..., ..t 
...
: 


-- 


, 
ł 


-=",. 

\#I,.....
... 

 
..,:
; 

..

;.,, 
 

ł'....,r 
, '. 

ii,
, . 
L . 
'\.:t..'. 
'_A'''''ł.' 


'fc
'
 


VJ 
!:I.i 

..,. .>).' 
< a",..'''VJ r 
,


 . J

 

 -t"
 
.;:'\. ':"- 


I 

!

:.
 

.
 
-...",...".... 


I 
r 
! 
I - 
 
I 
 
:-
_ 
I r-': y
 .-, 
. \!l ;,:1t.. , 
! I 't--:,
r
 " 
: c:?
 '..' -. 
/
____1'.'\.#0 

'.
 '':'
'''::1('''' 

j..."qi 
, ....1 ,",' lUf 
.. ..:.. 
 ' ;-'\
rt 
f ,' '
J 
I ' f\ 
! -;/


, :; J 

 
 s V' ;"'.' 
"-' 
" r: ' . J ' 
., .., \0..4 
I -;""( l' , ',o ..
 
. "
':: i::' 
. " 
{ " ."":i{ł 
. ł--

<
 
,ł!: 
. 


 
,J, - .
.-...- 



 


ł, 


- ,.--;---
, 
. . 
\,.'--' ,;.\.
.. 
'
".\t. ',
 
- '
';(.' J 

 . I' 'I
 
t
"'f \\' ..:J1 
. .':d'-
 
 
 . 
t I' ,;


 t' 
,
 
., , J!!'!..,.'1' \'. .\ ' 
...... f) "ll1ii 
I!-if''-'= '1 
\r
 
 \


r:ł 
 1 
',\:'.: ....hl:...: J ;; 
'\.
-2l;:
;
- , 
A
'.
,:E 
\... :t#.,\"I.\.. 
::Ł{t
 .:J
 


---
		

/Licencje_021_08_109_0001.djvu

			, . 
'. ...,..
 ,.. 
 " ;. ,.

 

;

 "\ 
, ..... ': ,p' "\, .' 
. 
 ' 
 :. , ", 
 'I ,.' . :
 . . 
 " 
, ".
 .,."'" 

,t'il'l" .'
'"'..--.'11''''' 
II:
 ł 1,'_., . . _
. i
' .

 
'& ";"
.' 
'
' .
. 
I I \; 
 
 
,,\.,r. '\,J.... 
l
;¥

l 
 1 
iJ\ł*. > '"'< : . 4- 
f.1 
;, ;y.' :śr 
 
.: . \I a. 
 ' ,,""A
 _o"
 A[jJJ
 - 'f;) I 
l " \. ' . 
-
 .. . -( . 
1.c
:>- I
 -eS-::/. " 
11\ ?i



 !

 ',
" 
£
T;


',
d 3f ;
] /1 
'ł I'
c'

"; :
.I/o

,
':.. 
 i" 
 - i()o1
 ",'

 
,Jl:'1;
 \-'Ff.j . "-, 
. I '1......
 I .. ,":iot;;" .1/;' "". . 
 . ----
 .... JJ"" .i' . 
.; 
,;
...'" ,
.....ry. ....- 
" ' . .'\., . ('C
L 
..........,.<'"7.::11.:--.
,"'
,-= . "', 
l" . 
 ,j:.::. i . .(. 
,ł\ . " . - '-;::;:;'
 
 -i1 r--'
 
 '7' 
', - -1:t .
..:q;':jIi
'""'; I-Af' 
 
'''2!. 
'",c. 
)?

:,,
t..oIIkU i-...., ,," 
 ,',,' 
 
., 
,,
 "'"M.i?Jh 

 
 " 
 
 :.) , 
....S\___ ,
r ,;';\;..
,. t.?'
 ,,'.'J:L..'" ' - 
 .. 
-I.
.
')-';;'-r1...
" 
 ;f( f g *" \:..
- \ 



...., ,..ot ': '"'-
" '.' ,,\.: \r-..' .. -7 
, 
.


, 'r:.
\\.c 


\
 
 
-)<. .i;'.":
,.- .'
..L.'ffj.', .ł.
 ':..":04. '/fii'rl
'
'
"" 
ł
 ifł -.:])
- 

1
l}. "",. 

. "';':;;,!> " , .,' .", '-"
 
 _""'
 
 '

')
 .l? 
J
I 
">W'
 
 -' jl.'1,'
' I . .. "'
-:) 
,'-! "jli...\l . "'
"4 
':)-;;ł-r' ' 
 "
 I
 .' . .... 1\, 
".;" . :. ;t! ::::'\>\Ą .-.z 
 "8.', 

 
).. "" ........., I 
 
. ":-o. r '1.:'O.J 
 ':ff ",1
' ,.' '
' .. .. ...........
 ""
.I "",
.!.I 
 
X 
 . .....;
 r-.......-I'
I; c...
, /'\M!


'łI' 'ł
,,
jr",':' . .',.. ":\"'
\
"''-:J_'''! 
 .;.J.... 
 
A< 
...-.. .,:
.Ą-... 
 ..
 
-ł
 " 1 " ....."1 '.

" I\\
. .",' ) " "-'" 

; 
=.1 I '

r. j 
., ,I
r. ">1. w ',1,," .,., ," "i,
' "". '\ Il 
 ,
\ 
.' .b
 1.""I.
 
'
,Ą

 l ",' ,..,.\ f"- ,....N:a 
\\ 
'
 . ' .J 
 
:,=:,,
''-0>;;,
f !
. 
:'t" o'. .;{ 

"Trf'I I 'f-90
i
 
 1
 

.: . \oW 
 . 
 --r \. ", i' ",." '. . ' I.. i h 
 
 .... 
y,. ,
'"' -',V 
..,""I....""""'
J? , -' .: .....'l
 J ''''% 'ł ,O' 
 
. I.
. _\ 'U 

C:J
"1i . 
"\\"" \ .. .) r .....
 ' ..'':'j i;i!\ .
 ,..:. ;
'" .
'" 't: ,..;!I.' . c-. "t 
 I ":' 

 :

I

 
 :S
: '
r ;:-..... . ...:':\.'

":'" "

 . j '." , 'i "

ł 
. 
 
 ' 
\ 
 
\.. i, , . 
 .,'; ',' .' . < nor,' "r' 
. , 

- r,. 
 ., .
 , " ...... ;" '\1' '
 .. ' \ 
 .*" ' 
t.
 .
;-

" 
 ,.;
:, j' . ," . '.
. .':- ,,
.,.. .
, 
 ". 

 ' 
 :,.':",;;, 
.' \
..:J[V
 
ę\..l. \
. --, JJ' ł 

. .,,

, ,!. :.' 
r ,. 
'" 
___,.-
 / I...;;M' l' 
... 
\..
.. 

rl '1 \; 
 I'I.!/. {f":I"
 ':
iT ,. .. .,' 
 f.,jjp,.I 
..., . 
,. 
 

;.:


 ' ,,: 'i ' "

'-1 
.;;r '-4 
.. 
 ''\ 1
 ..
 ; -.:i:!!f..? 
l r ".i " 
 . J .." 
 ' . -:"'

 . 
r --'I'L
 ,.' 

 ' 'f;r),
 ...--.zr;, "'! . ...! '.' ,.' ,', ': ..... 

 I¥
:
 I 
"'1yl... .1: ''J4\:. :
. ,
" I .': . 
 ": . .'. n' t, 
"'
 LŁ 
::'ł C:-
ł:..1' ' .,.
 ;
" 
; , ,..
; '. 'ł . · \,"" ,I 
L
 ,:;;..'
 
 
 I. .' '!'. '" 
I 
 "./ . , "".N;i>jO'
' ( . 
"... ..' 
 l' ;..... . 
'.ł 
 
 '''

 '
''''\.
.' 
 ., 
1 ....
 


; . 
, .-'-# "n,,,, 1...-.....'" f" 
n'
 :.../ 
, "':
 e
J
r 
; '.0 1.J*::"
 ,I 
. ", 
-I
\
'
- 

 
. 
r
 
 1 ::.:
1ł3\ · ;.; 
I \ ' o '.. " I : .t: .... ,./1-;- 
 . '. 'h.., . l 
:1 
. II: "


\.1 
 
Ifr:., J ! <;

 .

;;

 
/,: 
'I . ' ', 1 ':' 

 
/::' V 
li ", 

'.
." 
 
_ ;:0(. ': .'.,; ,. 
,I 


", 


'. 
" 


'\ 


. 
 
r 
I 


',
 .\ 
.....( . 


, ',.'. 


, . 
.t 


'11\ 
;f' 
,t 
J 



. 


.
 
.') 


" i. 
, '\J
 
t
"

:. 
- ..;,.
.. 

 .:!
"' " 
,ł.,' . .,

 .(. ,

.. !=-1. 1 
'. ' I 
. .., 'Ą"" -', .{I. 
... -
 oJ*" . , I '...: 'I. 
.. !Ulj . .1'1,. 
',' , .. .JI\: ł ,', 
. . '?,l;. 
i
1!
,
' 1 _ ':' 1 
.. ..1 -.... 

 ',' '\-. .


' 
" 

..

.:. _
.":_.
.._<. f. r. -. 


'I 
. . 


-." 


", 


'\ 
\ 






 


,l 
 
. 
 
ł \'.' l 


. . 


-..- 


. , \ 


I: 



: 
'Ii" 


'. 


',I 


i.\ 
.... 


p- 


" 
" 


.
--- 


Tab!. XVII/2. 
Górna okła- 
dzina. Po- 
środku scena 
Ukrzyżowa- 
nia. Pozostała 
płaszczyzna 
pokryta orna- 
mentem mau- 
reskowym 
oraz arabe- 
skowym 
( węgielnice 
w narożach) 


107
		

/Licencje_021_08_110_0001.djvu

			Korneliusz Vorwend 


XVIII 


Wymiary oprawy*: 343 x 220 x 88 mm 
Rok wykonania: 1555 
Druk**: Biblia: Das ist: Die gantze Heilige SChrift, 
Deudsch , AujJs new zugericht D. Mart. Luth. Ged- 
ruch zu Wittemberg, Durch Hans Luff t, 1 
1546, 2° 
Obecnie: ? 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. (; I, 
Fol. 1 


\
		

/Licencje_021_08_111_0001.djvu

			\ 
. 


,-,
.
ł.
''\-. 
.'
"-' . 


r 


.- - 

:'. \
-=-:

'; .?--
: 


- 
.... '-..... r-' 
\ . \,)
 c (\ . 
r: 


"', .
 


 ,,
 




 
t A' 


.4- 
<ł
"
 _ "'?!"
""....,...oJ 
. -, 


" 
, 


. t.)' 
. 
J 


',:) 
! 




,!.._' 


. 4.-......: - .', "t_ ".... '..." 
, ';'...tJ l',_ 


"" . . 
I ." . 


... 



. 


'.' " 
\...... 



l 


.. 


4. j 
_'. ..') r 
,( . 
r _-",." 


",,\-'1" 


.....".""...\ "-
. 
. , 



=, . 


)
' 



, 


<' 



 0-., .... 
.,
: 


.. 



 


'. 
tf. "' 
;w 


-'..'\ 


j"" 


. 


"f, 'J, . 


I. 


i .'- 


'- 


'j
 


..... 



i)l p 


- 
.... 


....... 


T abl. X VIII/l. 
Górna okła- 
dzina z grzbie- 
tem (repro- 
dukcja). 
Pośrodku herb 
ksi
cia 
Albrechta, w 
narożach jego 
wizerunek 
oraz księżnej 
Anny Marii. 
Pozostałe 
sceny z PiS/1'la 
Świętego. 
Grzbiet 
z główkami 
aniołków 


109
		

/Licencje_021_08_112_0001.djvu

			Tab!. XVIII/2. 
Dolna okła- 
dzina (repro- 
dukcja). Po- 
środku herb 
księżnej Anny 
Marii, w na- 
rożach jej 
wizerunek 
oraz księcia 
Albrechta. 
W środko- 
wym prosto- 
kącie scena z 
Geniuszem, u 
góry i u dołu 
zaś 
personifikacje 
dwóch cnót 
kardynalnych. 
W bocznych 
bordiurach 
sceny 
z Nowego 
Tesralllencu 


110 


f," , ..... , 



: 


-,-' . 


.
:::"
II"
 "łi
":,J' ,. 


:ł 


1 1
" 
. .. '.-) r -: 
'1 1 - 
i: 


'A · 
,.1:' .. 
" '':!'"-- _...
 ..r: _ ". 
:: l - '
, ',: ;).';/i'" 


:;' t ' 
\ , 
, '"0 


;-.
 
p..... 


, 
if". 


l 


, , .... 
.:, .-..:.... ,,: 


\ 
. 
 
\ 
 
' A). 
'"" " .;'.... 
 c= 
, ", 


, ': 
 
,\ .

.", 


'" 


_"
o 


'I 


" . 
ot() I J I 'p. l' . J 
7-- ł! i" ,. , i.,':, ',I' " 
I.r:. ..4 l' 't ,');
;' iti .i. ',.;,,,,,. ..' , 
ł-. 
 o-ł'l,' .. . .. 
"I t I,
;'j)', 1'- r,. Ł'... " 
I' _.....
 


", .,,- 


:1. 


. 
 'l': 


i ' 


-
		

/Licencje_021_08_113_0001.djvu

			Złotnik z Miinden 


XIX 


Wymiary oprawy*: 220 x 159 x 28 mm 
Rok wykonania: 1545 
Rękopis**: Elisabeth von Braunschweig-Luneburg: 
[Jnterrichtutzg vnd ordnung, vnser VOtl gots gnaden , 
Elisabeth, geborne Marggrefjln , zu Brandenburg etc. 
Hertzogin zu Braunschweick , vtld Lutleburck etc. , 
witwe, 50 wir aus gatltz mutterlicher wolmeim:ig... dem 
Hochgebomenen Fursten, Hern Erich, Hertzogen zu 
Braunschweick vnd Lutleburg, vnserm freutltlichen, 
hertzlieben SOtl , zu kunfjtiger vtzd atlgehender regi- 
fllt/R... gestalt , haben. Anno 1545,4° 
Obecnie: ? 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 
 4, 
Qu.4 


-l ; l\
J \
PR \

I-I z'v I 
:Y\1\r\ I\}-J/\./
 \ \[.JtJ 

 
 \\T
 \-
 i 

i. .C; 1\.£\ \ D { p\ gŁ,-
 
lrrI,- r '\
 . 
LI r) [:
 /' \ V _() L( [f H.J Li'ł t-'0 :
 tł 



--- 


111 
",.;
		

/Licencje_021_08_114_0001.djvu

			Tabl. XIX/l. 
Górna okła- 
dzina (repro- 
dukcja). Po- 
środku herb 
margrabiego 
Joachima 
Brandenbur- 
skiego, poniżej 
jego tytula- 
tura. W bor- 
diurach 
"idealne 
głowy" męskie 
i żetlskie 


112 


-.-. 
I 
 . 
 
 '
 : ,r:? 
"'
 f!I;"
"" 
 j.
 - 
,
, 

.... J. . h.;J:\ 
 '

1
'J X- 
I ' I 't r".
..,; (,'f" 

)(, J . ' ( J,.


.'
 \, 

: "o/1"'

r.u. 
t
"łSlp:.,." 
 
:J:j;.___ '. 



ci:
-ti':"
: .... \.'i 'L,

;J0 r
'

1 tJ

_Nf'T\'";---:) , 
 
, « ;". \.
 (j ':/; 
 '-.r-. " (
 
 .r ...' ) .1, 
.:V'f r ""';, 

 t ¥",' ' ..... eo.
' 
 ), , .... . 
. Ir. .,) . 
'
ł: 
;'II'" -y, . .... 
,{. ,
., ;... "" '--
'-, t:: : -1 tf
 t -(o. , 
: / !!
',.:_ 
'I
n..\ł
'!.1r .
': .,':
,\ '
}. 
-",;'I:. ,'''/

;-';k''.(-€'
1(- ;::'''-.- ,,
; I 
, '......ł.. ,". ';...,.11') 'f.' ,,". ,'.' ...,,' "1,\ "'-";. , -, 
 .. .J """ 't'-.J :f.l 
} 

.... ę;/SJJ
'('1 ' \:
 ¥\.;t)):'
a
 J 
 {'.
0 
 ' 7""' =
1 .Jqf<;:
 
..!:<;- 
 I J5'

': 
I ( XY'
.1[ 
 ( - ".,', ł "'-"" t 
" :.1;"" J r -1-- . 
 :;;łj.... I y.:; . # 'I (\ -" 

 _r -.,
 
t 



.' 
j't 
 '-: ,)\.
. " Jl 
 -
 
;
 .' . ,:;' 
 :," ' :;, J)' -::-. .,,' I -
; ,- y l. I ?>j,;: 
 
,?,
 
 ,-,,
 
! '.
3
 ,,\
I
f_
' 'F. C ' 7.z.:. 
 .(- 
 r.:....,.t.:-,.. ..\...' '. 
 >1, / '-f-',.- . ,-
 ę . I I 
 (
\ d
 
. .J 
i,):J!#'tf
 ""J I":.....i' "4. . (.-. 
"'- ..... X,- I . -hJ "".... 
.. , 
. :;:JI J. 
' W

) 7 \ ' \
 ":.:.:-:".

:'. 
 
I 
 ' 
,"''''-'
.J, I I.;. "
"""I '
.:'C..., .... - 
.' Ił I '
cĄ'.

....." 
I '. /1:' ,-"" ""1" ' .' '., ..1' -<'ol' . '""").... .f, I r l ,'" . r "I 1["'''''''' 
. ! -'t 'J" ol 'f/\)',:. 
,,' {
.... :,.h I' "t. ' -:,' , 
..- ."- (f .t ':. -:'1, 
.I' 
,'i:>,1.!"," 
I 
'\J'/ 
 "Gl'
" - . .. 
--- . ,';-'" i",. I. ',,"'1'''!:';', 
". . 
;

 ) Zr


" . .
-:
 

. -. 
 II":! l. .
, ,'

 
fl ', 'c ).fj
\!!1

: 1
2;G""

ćWlT':((j \i"i 
 {I



 
" Jl;;\

!; !.
;;{t

'
ll
i.f ł 7
?:$
 )
 r ' t'
"

J(
r 
 


}f- 
t 
 
))"'1f<'

'
 '::)\\

, ?1k-- J 1 .,. ... 
 . ' {«t)Jr ;J 
;ł.. C::,:_,,".: t'
:. 1-: \
 


':;, 
V... 

11'j
 I 
1'\
 
 t? ri\
 I 
 
-.:v.\.:' "- 1 1";'Y-

I' 

.o ' , . ':'{}\'v -
'f
,;: 
 

. '. \.
-.1 )} J 


:-. .,', «

I&--"- . 1 ) ..-.,{. \ '1/ ,..'....5::::.. .
. 
! i
"<
4'..,/ (';','
r
 .',
,".

';'"ł
":" ''rI-' 
,l; '\':-\ 
':::.
I 
l i ).,
.,'" '
'ÓJ). :
\
' 
 .
I
,:&>
 . 
 . (,!f\j
l:".\i
': ,
, I , l{)Cnil'\\/(;;'\,J i 
 (1..f'q1")\:1 1 r0-'-- . . 
. '.' "';':;
 ,! .
 
.-\\ " (. j i o ' r ' T J:' . ') " -, ] 
 
 ......\ S'i

":" ! 
,I '", , ."/'.'!'t,.." 
'.' ,,"'
; ".., , 
. (r 
 . .,-.... ....j ....., . 
 
\' /-
ę)/ "\ I ,{.;
; 
.:' ';:! .

' 
 N . DEr ' '\ l: <,::)1-..;1.\\ II ' - ."'" , !; 
LJ."t\.
'
:,:: j 

/ I. -..:"': -'"-I; :"'j -' 1 I

 
.t \." .
ł \..... I 
...:-. :,.,;:
 . ',: I L :'\
. .': £.1:\. ....l"\.1\:Ł 
 " ,....,
. 
 ' \'. "\ '. I 
': ({¥..

 j l 
... '.,\,--' ,'\ \"
.?o
\'::.8'.. -3. ,O
-'
;£
\1Q-ł F h
 \
 'I\.
'i'}. .." 1':.
(C:':1':
'" .'
I 
,it. ::.


 J.t
I.._ 

-r'-..{'\!.
'i"h .... 
I _""
_.IIl"".' =-.._
:
.ł,. L 
 '. I.. .

tf 
 ...........' ff !l.i'. --.
 . 
., \ 1 '-ł', ,(,' ,. " , " 1 .
 '...r;.';:: ." l ., , ,,";" . '- .,.. . . . T1 r- . n T"< . " " . " . U '. : . " :-., 
' \ :. ..\ . ' '"; . 

Ii> :3.. -'. 
"_ \ \ ł )
 ....'Ii\
 '" 
 _, ,j 't. 

__ -,,- , ___ ,.. ..;-.. 
 .JI
\..\ 
 ,.., - '
",," 
ii f;::':rff:
 i" - C\:y,- - 
 fT
 Z- -';iT":':: \/ I \ ';;:', ", 
I !(f


\
\,rl\ni\ 1\1-1 '\t'\ '«.Jt
I"f 
 ;.\8;'" 
:' jl 
. . : . I I
 ' ". J>'''II
 .')j'}"'/\ r . ) . [
'- g
{"' . j}tI . . 
 .. I . ... . ri\' . .-JI
\
..- ;"1 ,

, 
,:, '!' ). 
 ł ) LJ { ,_ \l_
 L( ł. f 

.j i.i\Jl ;
 ? _.
 o
_n,.; - ( . 
I' : : Ił j. 

...: 
j , .1 .ł. , "\\ ll' \"f') ,
. .c:1.,
..,! <' r" , ' . ' . 
'; , .. , /, /" Aj) ' 
 'ł..".l" ......J"

 ' r 
 ,:" ,,'>: '. J' " 
 
." i . I,,ł,; 
 8., ej , .,."fI;; I 
''»
Ir'' , t: 
\. ". , .-" 
.. ... ,'. "-? ' ' "','.-.f.... \.
} \
r'",,\' } 1 y '\.. ,

,!, ' . '. 
, " -\ t' \' I 
 
!H Jt ,
'VJI 
 . . J ".,..
 
'f"'
"'" l 
 
I '. ) ( t '
. ;." 1 
' . " j \;; ;;
-t.. '" ,'t,., ( 
II,"J .. \»
 ':S,ł.r . .: ) 
-' , ; 
 ','lo "'
, "'1 
 ,'."/i '" ,,"'... .,; f'
" ';\
 ' 
. ł--., >..,

'-- 
: I,. ""',
. .
 /. ..I("
'
 ,\
.'I\ 1J.''''
''i.
1c "''\. ,.:
:. , 
 &,,(;-:,,, r L.....l'.!.

.\ł,..


 ł ,
y 
. 
I 
 . "\
...., 'd 
1 -. 

.
.>' .", 
 \"ł:! f" .' .. .... "'-'1: l , . oi J""") '- ",' 

. ,
.:."] @)'_ '-J..:;:, .'';'7. fł: 

. '.,
..
, ......:'. . "I 
" .\t"...--\., '. i.

 _
 \) \

1 j 
.' 
;." '" _' 

:.... \ ,'(;: - _< ,_-:.. .'
::" .-:-:: l', -;',
 -:--:- 
_ . n1lioł:'
 . 
 '} - .,
 ._ ':..: I 
. . .

. ' >:
		

/Licencje_021_08_115_0001.djvu

			Złotnik nieznany 


xx 


Wymiary oprawy: 327 x 210 x 51 mm 
Rok wykonania: 1554 
Druki: Luther, Martin: Auslegung der Episteln 
vnd Euangelien, von Ostem bis auJJ das Aduent. D. 
Mar. Lut. AujJs net/) zugericht... Gedruckt zu 
Leipzig, durch Nicolaum W ol rab , 1544, 2° 
Luther, Martin: Kirchen Postilla das ist, Auslegung 
der Euangelien an den fumemesten Festen der Heiligen, 
von Ostem bis aujJs Aduent. D. Mart. Luth. Wit- 
temberg, Gedruckt durch Hans Krafft, 1553,2° 
Obecnie: w zbiorach BUT, Ob.6.III.709-71O 
Wcześniej: w StUB Konigsberg, sygn. 68, 
Fol. 8 


.. 
- 
.
 


".. '} 


:i 
''''; J -,
; . 


. 1\. 
..,
.. I. 
_' 
;, :.....
 ,:.. '....:-. 
'" ' I ; ,,
i\
 


"j 
\'. .

'" 
'1 

 . 
 . 
- .. 
 
" . 
-ł-. 


, k, 
I . ,:,.
' 
(- I '..:

." ,- 
.........."'t;' 
., , . '".,'!, '!:., 
I 
.. " ./. 
'" " 
'1.( , 


-- 


113
		

/Licencje_021_08_116_0001.djvu

			., .-:,
 
-. _
:.,,..
;r".'. '\ii\.
'
"\11Ir-H' 
-.,.;- ."" '\" .'v 
 !I1:' 
, ',iI' - .'. '-, 
.
 ';' ' .; , , '" 
 : 
-" ' J '.' 
"'. '. 'I.c'. ,I... I 
. - ,- "1'},
.
 N ' " 
. . . .ł ..1 ! '1 
. :;.;;."._.;; - i', ,,'., i/.'; , 
'.,n,'. .; ';" 
 
 . "'
"" 
'I,_._
 :,_ "_, 
)
 . -A\' :, 
I . J1 ł 
"f. '-'\i.'
' n. - -.r' J .J.. 
"'- . .,:
(::
i' . 
;
i
 . 
::,> , ;

 
: i

.
' 
t' . ':;! 

 
. --1 1 '-' .1.,J"J{/ , . 8",;'.,. ".
..'. 
-'{li.,.. 

.V ..".... ":",j"" ." .rltW l' 
"'\ -" . '.-' . ",{ . --- ,
;:. j.: \
 
:,,"':

;
'
!"



 .,
 C)" 
, ';-
 
/'" ,
'\:: . 
-<,. . 1" {:-\, .:, 
>\c"..;

.)
........:_.\:c,. -!'. 
<;':'''-'..dl:..:. l'
' \
l'.

 c .'
. 
.
 
 
- _: ", 
 
. ., 
., 
., . 

,
!" ,,:'., \
- 
' , ,: . '-
(i 
 ;ł
:; ,t
 
 )';:' I
 :!f/ fi jl ' )

. 'j' \
 
 . 
. ",,,,,,, -', . \! . - ./1" 
,' . ,! ,"'iL , '; 
 
ł
;. ., ' 
 I, '
 . I . : , it- . -: _ ' 
 ' " '" . . . . 
., . ,
...,: .:.
' # 
 .";, ./,,\, , , ,:, "I:'. I':, . :!:.
 .". . '.\ li. ''I:
 . 

 "'.
""+,. ", 1,1.,," '.1 . 11.,'" ";j'" ..;, 
 ".,: ,.,., It 
'(.... ' ,,'¥.-"
 

( .
, .(Ii . :' JtfUl'itl'\l,

':' ':L , . I; .'t{;!!i/ł.\l\l . 
. !..I' "" .
 1ft:: ',,-+ < I' ." ""'("'
 
", . ' ,." .. ",' ,.......- . {fG' , _ ->I- 
 , .' 
, - . -.;0 . '.... ,! 
-<.'
,i . _ 
,. '... ' -' ł- 1' , I - 
f ! ...... . .:... .i- :.
 " ' ) -,,' 
 __ ... _ . 
 
-_I - _\::...... 
- '- _ 
_ 
r.1 I I I .;'
!"(
"'. .,. 
- !- /. ," -;-i ,.- - - '_ " ,:.\ '., ' 
 - '_ 
. 
 I - I 
 __ ' .-.-ł

 t> . 

 ..
I
 
...."..... ; -
- _ u :. _ :

jl.,

 
 .. \ -;! : 
\ 1 '\' 
. ..\
 - 
_... .." .
.
., r


t,'
-

?,
: 

_' t i
T
:
. 
, - :.-,. !.',.,:' II -J , .' .. 
.' ...' ":L-
,, '.' I ;ifi'. 
. \ .:\ ". I
_
f: 
[.i) '4 I .. ; ", ' _ \ .
,
. t. .' . . 
, . '" -, 't' , .., I 
 ).f
' 
. . ."( 
I, t 
"";" i; 
,\',
. .

 ''';'.<:-}' . 
.."I . . -. ",. , .:;, , 'f' 

d .
ti."' .1 ; ł 
f 
. .. , .. .",_C - -"'\'i 

. " . - r-" . .łI'
 i'.
, .... , ./-.,. \n . 1, . . .\" 
 "'
' 
. .- \i _
I . r .- '" "
' '\'..' . ..'. . . ' c " ",
 rV ""; . ' . : . 
' " A-., ''' ' t.
..,. i . ,'; 'f
 , r,...,. ......
r
 ", ._"t 
"( . ..
...: ".' .. . -.1 ł- . " . " 
 j,a:1 
'
 Ki' " (/'.
i
,-'i . :
 ' ,..'. .: 'Q 
 'ł'I' " 'f\' Y j: " _ I ':"f':
 
 ,,' I 
:"
.,;.k :,",::" , ,. ,,
. 
l i 'f. ".1 '" ,'I ¥ ':;"-1 ' . 
 . '; , "-' '- f:J ,h . . !'t.
.. ... "1 r.,' '!i ;:) /, .'1 ' . " .. . , ' 
,".,i.;. .
 t
. ;

:ł. ,'=


:F

'l);'.U 1Jr1
 "}\':.'j 
 ł "';
 \'. 
ji
""
 ': I ','o ,,/ .

'::1!>(' ",).1 ,.
" 
.
:

 :-.t,"...-, 
, - . _...
.... r 'I' ... . 
 _ (
 "il
 ._ "'i1: \ f'. I" '
r
 .
 . 
 ." 
 t. _ "ł
+r_. .__ _.._ __- 
---.._' "_ -', ; ... _
_ _ .' '_1 '
!IJ-.:i' .t' .:.''''.''' ___ 
J '. ,- 


Tab!. XX/l. 
Ujęcie ogólne. 
Obie okła- 
dziny z her- 
bami fundato-. 
rów Srebrnej 
Biblioteki i 
sylwetkami 
apostołów 
i ewangeli- 
stów oraz 
grzbietem 


'. 
: 
" 
I{ 
\\ -I 
1\. 
, 
.
 '. 

r l 
,I 
" 
, 
1-' 

 
I 


'I 


f 
li! 


- . 


i." 


..' 


-, 


114 


" 
, 


l- 

 'h..
 

\ł 
 ,,',.; 
,llIt' Yi : 
\. . 


"-.- 


. 
',1-7 


o; 
. 


d' 


, ;, 
\.I.A . 


,
 1" 
 
'J 
, --'
;' 


., 
,. 


j '. 


. t 
_.
( 


t.
;:oi-u 


::- 


;. , 


p 


i'.....- . 


"1..... 



.,,>.-. 
 
... .....\ '--- 
.- 
. .,' '. .,:
. . 
. , ' , 
, ,. \ 
., ....' 
. 't. 


':;
 


'
;";
" .... '; .ł'.' 
. Ji'. .... -.. \" .. ' 

 t
 
;t
1i" 
:., .f:
 
:,,
:'r :: 
. \' tIf.(\. ..... .,c, 
'. '

{;
'
'. 
'

1.

.:ł- 
\. ....- 


, ł 
, . 


-": .....-" 


1'- . 
.f, 
, 
 


:i:',,;," 


.. 
;,;' 


1, 
'. 


"
;"ł;
 
'
 . 
:

:t fil: .' 
'"'
 'I'..,
 {
 
-.._' ,J 
.
. \."'
. .. 
ł.' 


, 

I 


'
.' 


. .. 


.'. 


. t,
' 


....-,- 


II 
, 


-.... 


-t 


:" 1 . 
.
 .
		

/Licencje_021_08_117_0001.djvu

			';., ,. 'T 
'
ł " ., .' 
" .. 
.. . .. 
fi ',. j,-.... 
 
J", 
"., .ł I "!-; I 

;ł...1. 
 f 
t i 
." r'.lł .' 
. '1 



 
I' 


:;: }:,;.
 


". 


.., '. i 

I 
';"1 'lit 


ł 
J' 


ł ; I .. 
.i' 
.. f l' ..... 
, . '
H "i\
' '., 
., , 1 "f" 
';r'" "11 1,1 t ( 

 \ 
Jł
i.!: ,.ii 
 
; .' 
. "'1,
 ,itJ !.' ł 
- 'i_ 
;\::'l :' ',I: 


, &'" 
,'ł ...iN 
.,' "", 
':
. . ł i, 
"( i ef 
:1 1 " 
.:. :\1";:1' 
ł", 

," 
,;/,tr 



.: 


',j
:L, .. " 
 .,r' 
/ ;
, .;; t 


, f" 
";.;- 



. 


."'!' 


", ----r-r. 


:
.. '\... 
'. ., 


\' j'
 a I. 


" 
" 
L..; 


" ,. . 


, "t\ ,;''': 
\.: ł .
'-'\. " 
;>f!'.... 
, 


,,.; , 


. ." 


:'r..'
';Wło.:' 


,,'i 
( 



 t"\łi
:O '9 

 
.:>:
;::';" . 


-"J: 


f, ,/ 


. t :
:
 
!(:'
 
 .
,;
. 
1"'1 '." " 
\, \' 
..:...t 
 '!t-" \ \ 
'.

, . 
\... - r....... 
'j Jł" 


,.. 
_1. 


\,- 


" 
t..- 


" """J!: .t , ' 
;i 
 -'
 it.:f 
.. J.. ' 
;,;
 
I J." 
" 


,I.:. '. 

" 
-.' ..... 
; _:
."...: '1:?- -;
' 
" . " . K 
'" -1':
' 


-:::. " 


, "" 
.. . 


,-J', 
/I 


, .\; ,,: 
" .;, 
'
 ' . 
,I : 

 :. . 
j: ..,', - 
-ł 
 
..
. --.. ,. 


. tr ,'o 
:r: '. 

'! I
Y 
.i....ą:. 

.rl i.: 1.' 
r""r ,i' 
t-t , 
.... ło Mi:\,;..ł'\i',',t. I 


, " 
U 


.: " , " 
.; 
 ;!; 
" 
'./1 
 
:
;,,'" . 


, q;1 



., 


'i 



, 


-'I,' 


.1 
,
;L 
h;' 
.J.!- 
'J 


'j' 


" 
I 


. 'T,' 


. 
"t. 


,s::
, 


. ( 


-.--.... 


li'- " 


':' . 


:J" 



....' 


-
q]\f\ 


\. \ . ,: I ' " 
. " . 


-
....\ - 


. -
"
 
.r.\(i\
'
/.", ' 
I '\,..., ..1.."'. 
'.
 
I \ ,,' . '. 
,\"\' ...\.-i. 
 


" 


','" 


.1/. 


. .t
 


) .\ 


'" 


\ 
-d 



 " 

." 
::, :
"" .... . , 
'. '
I'I,:- \ -. 
". i'
\' ','. 
+
\f.
 
!. 


i,.... 


-:\' 


t- .".\ .-, 
II:;, 
< 


J,
' 
\': : 
\ 
, ',l 
I 
'1- . 
".

 
I. .1 .. 
ł . 



. 


\' . 
!:',
 ,
1 
, 

:
\ :
;r-\ 
 
,

 \ :

 ..\
.i 
 A-
 
'
.\h\)' 
....:.,.;__ 
'\'" I i$ 

 ':" . . , '., / 
 < 
y .Y 
,. . 



 


... 
i;L 


Q- 


h....t\.. h 


$ , 


.,''\' 
£
 . 


l' 


,
 
.- 


\. 
,
 ł...
. 


"
'c 


" 


..... 


..... 


:" 


... 
, " 


t , 


. ',
 
..,., 
, 
-_
 I "
ł.
 .': 
,. 'ł'i . 


11" 


--y;; .
; ,:
-
 .; - . 


: -: 


\ . 



 



 


, 


\, 



, 

} ,:' 
 


,-<. 
." 


. '
.
 ""'i' 
'- , :

 . -'-, 
. ;... 


\,' 


,

 




4'",;
" :
 


,;I'
 
;, 
'l "'Ii:... 
.... ,... 


----- 
- 
 


{ ".".., 
...... 



"'! . 
'. , 
 
 

' 
..... 


,< 
....i'
... 


\ .\ 


/ 


'. 


:
'
:. 


.' 


I,
 


.
 I 
 ł , 
"\: , 
"
. ' l 
.1;', 
. '. " 
4,"" . 
..t. 


'. 
" 
'I 
.,-< 
ł' '. 'l'. n. . J 
"I.' ,
.
. 
, 
d' \\ 
,..;.}. 



 


.t 


..., 


" 


, \....,;.ł, ł:'" 



 ." 
. ł " 
. I 


;
 


."t:.: 
--..-.... 


. 'Ił. 
I', 


.' 't' 


rL


.\
 


;:-
 


:: 


). 


....!... 


': ' ł 
ł-"'j- 
. 
'., ł 


l' 
'-
""4 -:r\",,"...i :'. I, 
, CI 
j 


c 



 
2=: t.' 


- -\ 


.. 
\
 .:' 


, . 


.: 
; 



 


" 


\ 
I 


l 


)..1, 


\\},r :' 
,;", t. 


\' 


-\ ; j 


.c 
',,'
:,\ i' 
. 
 ". 


..: :

.-' ".,

..:::
.-..:, 
_,.v-..... ..- 


..,;.; 


I: 
I 


. . :
 


. 
-'ił. 


\ . 
l 


\ 


\ 


)o
 


i
 


, 
\, '.!'. 


\ 

 . 


. . 
, " 


: 
 
i,: . 


.,ł 


. , 


'ł 


, 


T abl. XXI2. 
Górna okła- 
dzina. Wize- 
runek św. 
Mateusza 
Ewangelisty 
z aniołem 


4 
1 


" 
:
 


1 . 


''1 


, to?' 


115
		

/Licencje_021_08_118_0001.djvu

			Tab!. XX/3. 
Górna okła- 
dzina. Wize- 
runek św. 
Marka Ewan- 
gelisty z lwem 


116 


" 


o.
 ! ./ .... 
--:.. ',.1'" 
0:.,-' ", 
, --' . . 


,t 
-. 
r!': 


r' ( 


'."',;',
 


\ ,..\1 
'
\ ,;; ,\1, 
.,

 

'),' 


, . 
" , 
r . ;r 
:, J " 
'i, 


@.: 
r ." 
.
 
_
 _ "
;t' 


,.,c.., 


" 
.
 


+
J 


, " . 
,
; r '

 1 '
 
. 
 ,,'
' ,- 
 


. .1 


\ "/, , 
;."' .\,0: 
 . l' 
I . '.,. 


III 
;\
! 


p, 


rl 


'''.
 : 


". 


" 


.......-. 


J ;'7' 


=-<.' 
 


.' 


'c 
ł.,; 
 \".: 


ł . 


""''10 ;o, 
I..... ';". 


j .".' 


" 


.
 
",. 


V: 
'f"' 
 \ :/' 
... .. 
 
. '. ..." 
i. 
-i . 


J 


f.\:! 



', 

. -j, 
":,:, {\.:." 


'I: 1'ji
! 


, 
.Ił 
.. 


..,. 


.. 
,- .
 


..:
\ -. 


J. 


." 


.': v ..'
 


! . 



.' Jr .'! '. 
l \ (I//.( 
t " 
. 1-,"" 
\\ 


'. 
ł/ 
-,ł I 

 


al l . .. 

:;p\,
 '"" 


411 


; .,.
;.:.,., \ , I';\.. . \
 . ' . ';" \ " . /J '( 0.' c., ':"i'i:
\1 
:"'-'1 1 _ - .ł,łł..'f- 
- '!:'< . ł 
 ....J t 




,
't, 


. "L 


i 
' 


"I 


'. 


..\...,. 


ł ' 
'
.
.r 


" ; 


t, 
I 


"tE ", 


\..
 


'. 


'1'0 
." 
- --=--- .j? 
. -::::,..... 
t'""'" '-. '" 
" 
..I 
'-,r.- .... .. 
t, 
1- , 
. 
r 
'fr,!, 


! 
\." 
. .) - 

 ; 
.... .." 
\;, '.'. ...
.
\ 
. 
, ( \ 



.
t:,



 .
.. 
. . 


,. 
. f/- 


't 
,.,t.. 
.
 
. . 


... 


'J 


i. 




 


'-, 


., 


t' 
J 


. ; 
l. 
1' I 
.oj 'I , 
-;.,1 


,/ 


. 
,orf 


" 


- 
"&
 
.,.- --
'
';.).
., 
::-;:7' 


;,\ 
'n:- 
.... ":"1',.' 
'"'. . 
.,'. . 


, 
". 'IV", 
\" t 


" 


-'.-<' ", 


, ...' 
f" " ł "f 7'" ,,, 

 ",A... 


.. 


\

'1" '
.
 \ .: 
l:U1"; 
r ?t;, 
 
'.:
 'IAtl.' .,. 
.,'" l' " I 


. ',h 
-": ,
 
. r :., 
. . 


. 
.. '. 


.::... 


.'"\ 


'" 


r ł: 
.' , ::. 
 
.. 
 'I r . : I 
, ' "Ii 
 
l.:.!.... '. 
....1'" ...:, 
 


ł 


;. 


:... ':'''' ,,' 
::...". .. 
...:,:-- 


t", 
, 


:11 1 
'\ 


"- 

.
 
,

\
 
'. '\;" "" 
,.
' 


, . 


'-..- 
 


,--'-1, 


1\ 


..' , 
I" '. 
: 


'. . 


'.'" " 

 


\ , 


f, 
" i I . 
." .': I '. 
ł 'I' 
,I 


, 
, 
I 
/.. 
Ii\.: 


i 


. 
.1 



 


, . 
;.,
".,
,,
 i 
,., ';"" ."... t, ': '. 
.Ja: 
",,)\
; .} 
ł" 
'" 
fł' f 
. . " 
,.."".'ft !lir' 
t. .. " 
. l ';;t 
_ 
 ......... t- 
...t.

 '"-. 
 
'" ". . ...... 


" 


I, 


,:,'-' t 


11 


'!, , 



t 
j;. 


.
 



'. . 


.. , 
" 
,1; 



 



.. 
i: 


.
. 


'. 
-:; r i ;.

. -
 
. 'k "':
:+ "T C' 
F' . - - ';, .'. ..r 


-j], 


" 


.\ '., 
\ 



 

 
.,. 


" 


i-' 


-" - 

-r:,', I' 
- 
-:; 
..... 


.-'..... 


.'(ł :. 


'. '-"',.';:: ;}f 


· l"!';'

" 
.,\. .;" 
;,( . 


.
 "'.' 


::-.
,-- ;

b , '
 , " '
' . '
:1: / i:. . ,. .
 I 
 
'; 
}'\,..


' . ' . :-
 . ': , ' .1 1 : , "111 II ';,'J 
"V" 1'_ . _. .f 'r<\, 
... .. 
 -: ,-',:'( 
.... .... I 1. ł 
....... .,. 
...... , 

, l 
. ,. 


.;?/I /// 


... 


1,'1 
 
.Ł ' :
. , 
__o ,--"'''''''' 
_... '"'".. 
,:.l
 

. ..", 

.
"
I.' 
," -. I 


l 1 , 
IT: 
t-i \. 
.\ 


41' ',» 
...'
"
 ..... 
.. .... 
 


,1 , . 
" -oo;,
.." 


- ...!
 


i,i , " 
.,,1, 


ł 


, \ .', 
" j 
. - 
r .
		

/Licencje_021_08_119_0001.djvu

			,', 
.. 
1'1 



. 


" 


'1 


,ł t J' 


" -
 
I 
łl. 
 'ł 
. d-", 

 " 
r. "'. 


'\. . 
':fI' 


_, I 
 


...;:, 
-I'r 


.. .
' 


. ,
 .. 
'1 '. 
, 


":" ',1 -ł . 
. ;,.. "'-1" -1 
-. - .. ...

 1 
- :1'..1 ,.. 
-:',,1'.1' . 
r." \ l 
:'. I( 1 '1 
1"1 . 
'. . 

,t:{ 
I' ,\ 
'r ,.. 
. , 


" ł
.\ .. f
 

"I 
,\.. , 
l! l,. 


J . 


...' 
"""..\ 


.t 
I 


, -', ł. J 
. \ '-., " o 
'. .-.'.. "0 I 
- _\:.
.", , '-'lI
. .. 
.' ,1, ...,
. - . 
\.. ,,: r, 
;-,' t- 
I 


t 
''-.: 
I '--.. ' 
; ';, 
 " 
:1 j. . 
i i i li I!;ł I 
J' I I I ' : 'I 
i .IJ 
. 1.:11 
.\!t. 
. 'ł 
.. 
\
" ,.j,. 
.......,.. ... 


.:.?:....... 


- . 
 I 
 
, 
. 

.:. 



:.. 


.t. 


.. 


\ 


ć .'
 


l' ,wO?1 ! 

 
 


" 

. ..: -'",:: 


-.-- '-I'" 
" \
: /r 
'\ ':'\ 


I:' ....... 
...._
 

:
 ) 
; :-.1 
.,' 
: \\ 

 ,/. . \ 

... ,.....\." 0_. \ \ 

 ",' ....,. \ 1// 1 . " 

I' II / 'f o' e 
?[7.'/ \' , *)' j- '''1 "_ . 
\ ,'.,. ,- .\ 
-" 
- \ II . . .-:
 \ ..-;, " 
- '" -. A : ..
. ... 


I 
 '., 


, 
, - 


.. 


.',.... 


" 


, I 


... - ,-.. .- 


_?:-: -
-':
 , ,
 
=-". .;t 
I I I".
 'I. 
 -, 
 
, 
' M I It 'l*' f ' - .. 
- 
" .' I ;J I ,) I: . . f , ' 
o I I I , . i_O ... 
. , 
i 
,
 
) 1 \ 'I / 'i \ .fI,.J... 1 

 " 
. 
j I r I l'I/'>
'_-
'--' 
.. 
 t 
 
. .'
J!:'. (
 
Ij 
" 
,11
, I 
 7' ., 
.,. 
 


./ 
. /.d' 



v 


- . '" - 
 
, ; :1." 


f. 
i. 



 - 
\,.. 

 


i: I 
o ' 


,
'" 
.'".' 


'\... 


'. 


.J 


lłl ' 
IIi. 
tt 


E S-? 'o. 
4-:- _:.L
_ _ _, 


-4t., . 
. !
 


-'- 
'.' ,.. 


I :ł-"- '
Ą) ,I.: .,,,
.

..... I 
"'..'\."J . .. > .............,....,,1 
.. .... .--. 


.
 . -:, ,J:'''' . ;
'iI. i r.,. .....J
,. 1 ,
,
. 
- .,

 : 
 c::,..t :;::.., ,(
-




';...
 
: '.
 . :
 

 
t
.. 



.. f.,;; 


..','. ".-r. 


H,"'" 


" o!. 
I 
, ...... . 


.. ' j 'lo'
 " 
\ . '. ;-'- .
 
. ... .>
 ' 


....11 -
-. 

" 



 
I 


. . 
., .:.. 
,- t,;' . 
 


, " 


---łtI" ,,.' I I " 
, . '" 
" 


/ 
.-; 



 


JIIr... -' I-'! 
"I ,". 


. .
 


, .. 


.. \ 


.
 
I :c 


-- .'. 
łł .

 " 
. .
-ł" ;.;:,,:'
:
-:...;. ,"'':

.>-' 
.
ł. "'ł:.-..'
 .""f.." 


. '.. ''';1'= 
. 
 


......,. 


I'. 


.,. 


r 


, 
1., . 
.... ',.. 


l. 
.' 

 


" .... 


....: 


. . 
; 

. ,,": < ,,[ 
,I. _ . _ .

 '. 


.' . 


I" 


I 
lo. -t. 
.. " 
,..11 


,. I 


1: 
J .... 
.c 
-' 


.: 


" 


"J"! 


. j 


.';
 : 


. .\
 c 


,
 r 
. 


( I 


" ::= 


'\ 


" 
i- \ 
, ' 


l! 


...-. . 


. -r - 


, " 



. '- 
I .i 


! -; 



 


.t/, 


.--.. : 
. -- -.,...... 


Tab!. XX/4. 
Górna okła- 
dzina. W ize- 
runek św. 
Łukasza 
Ewangelisty 
z bykiem 


1-:: 


l' 


. . 


..- 
". 


117
		

/Licencje_021_08_120_0001.djvu

			T abl. XX/S. 
Górna okła- 
dzina. Wize- 
runek św. jana 
Ewangelisty 
z orłem 


.
.
 
1:...: 


.' 
 ,' 


.:.. 1:\;...) 


., , 
".' =_, 
.. ',u 


- 
... 



. l {"
O 


... 
. 



 




 -' 


. 
-
. 
 I 


.
 


'
 


, 


.... 
'- -..!
. 
\' ' l' 1;
!! '

.:, 
li 
r 
 
\ t 

, 
i' 


.' 
-' .. 
" 


"J' l. . 
....'j" 

 ,i'Yi,*', 
.... t:.. 


-Ot . 


rr 
. 


,\ 


" 1 " 
. 'f . '... : 
,' 
,,' 
...' 
 
I", : 
:
 j , , " 
" I 
 I :', :"1 

..., :j' ". 

.-i 
f' .:: 
) l: 
'.' : J, ł::... 
'ii ' :Ii :j. '.. ""C 


, ,; 
t 1. 


''-: 


, 
.. , 


-,-- 


. .
t'\t..!'IJ,. , 
"'1" ;
 


- 


.. 


. -. 


'1' ,_ 

= :\ 

 \ :-., 
..
 
Ź \ 
r -ęr 
 / ' ,,\;. 
. , , ,,'"'\\ 
(, '. 


/ 


. 



 - 
'
 

 "
 


.. .....-'" - ...., . 
'I . 
 - '
,
L . :':, 
AUi
' '!.r' "":" "i. I "J" 
, . , ' /,' ""- 1 " - '-
 , . .... . " . , ' 
:':
 "",, ':ł' .t. r 


"..' W' 
"\;"'1 { 
.1,;, 



' 



(
 > 


\ 
\ 


-:/ 


,
 


i , 
1 . , 
. t '" f1', :' .." 
.. . .' "'1'., ,
. '- I . 
. ł ? 
. 

; '. 1\ . ."\ 
. )I ił: -..'t ,. ;', "\ 
. '. . 1. 
..:r- \ 
, ,:

 · >,,
 . . t - 
....... 
.::s :l
 " .; .. 
.
 ,
:. .'-
 '1 I. 
l..'.. t- 
,':' ':'1
;.>! ",','.. ' . .. i l 
;j,.. 4

: N :
';.:; 
 \..: 
...'
- ';f
 '
r; 
. J


 \\-. 
'. \ 1,1\' , ./ :\ \ 
 'ł>- 
I': : . ,),{..' .....1 
: ' :1.. t ."... '.
:. 
.
t: ". 
- 

"
-ł[':1 



 


-r:- _.." 


:
 


.:....:::.... 


".., 


( " \ 
ł 

 
.L:.. 
/ , 
:.. "// ,[ 
.. 
II 
. . . 
....... 


" 


-. 
, 
/ 


" 


. :l' 


, 
I I 


.. 


I · ..

 
'\ .

. 
 ., . 
, ..., .. 
" 
 
. 
. 
:
r .:,_.-.,4P. 

.." 



 


.,.- 


..... 


..;.."'" 


l. 



 


.",;- \:'.,: 


.1. =' .."",,_,,_ 
. 
--
 ...::i. 


,
 


..7-,:0 


.' 



JI 
V
' 


\ 


"- 
'- 
"" . ..' ;1 
i 
 l ; 
, 
, 
'-.. 
.
 
. '-.:- 


.J 


/' 



, 

. 

 

 


'\, '. 


=--==- 


/- 


,..; II,; 


1- 


'; lt.,< .'. 
>. 
' , ::. \- - , 
?.. 
t" .;lł! 
-,.- , ; 
.a
 r 
'- ,'J 
'1.li" . 
 
I 


; ,. 
'} " 
:.! ',1 
I ;'l.' 
}. :' ' 


, 
T', 
I. 


j
 

,
. :1 

11
" " 
;, 
 q 
 
 
.
! ,,

 fi'.., 


I
 




' . 
. j ..,';: . : 

 " 1 
f, . 
_
,._ 
I ". I 
, r- I ,. 
.,1 . l . 


. J., 


'. 


'" i, 
. II '1\ 
, : 't'

 
 
'\-'< .'\ ) °i: i.' .
 
1 ,. ;.),'" '#. /. ,
, 
 ,1 
'

;-i'I\\
 'I " "1; L,' 
\..', :.:,..' t ł 
I . . -'.1-;: J.:'Ji i 
.,; : ... 
'. , 
Ą" ;'1 '," 
,- ".r l ., l . 
'
,,
'I.t:..;.I"t 
 
. .j'I\' 
" 


", 


'. 


'... 
\. \ 
:',. \ 


I .,._... 


ł :': j'; 
r",,;,,_.! 
< .
"'1 
ł "4/0", 

 

 

i '; 


,
 


-

" ;
: t . 
" J 


.
. 
..
;.--:; " . 
- 
 $-::..: J j 


. - .
: 
'.",. 


" 


.' j:J

 

; :;;:. j,. 
<"

 :J'.,'." .:' .
 ,.: . 
if,,
. '.: 
 . 


....i 


., 

 


'"'-. "'....0:1. . 


"
? 



 i-' . 
 


- .'" / I 
", /. 


-' ;., 


'. ." , , :'1 
. -.. .
.. ł. 
), 
. .: 
': : 
 '1ł;.L 
. ',' ,
'i
l 
;:.> l' . 
- ".; 
l: 


Jt I 


. I 
t "; 
"I( " 


\ . 


I 
I 


p.. 


i 
\ : 


f 
1 


'\'r '! 
:i J ':' -:;) 

 . ,; 
,I,' 1 ' . 
11.: 
. .I::i 


l " 
. 
 
. :1. 


( 
'1.'" 
't; .j 
,:;' 1\ 
t. 
h' . 
: 'r, 
". 


-J. 
..; 
',' 
.Iii. :', 
"; '! t 


" , 
.; .. 
!i ' 


.. 
, 


,/
		

/Licencje_021_08_121_0001.djvu

			-= 

',. . r' 

 -." 
! ; 
'. 
t, 
. , 


. 
 


....
 
-...
 


....
 .' 
-.-.- ;,.,
 ... -11::". 'I{. '"__
. Lr :.. 
........-. 'f.. '. . J, 
i
 
:0
 

:;; ';';i.:-:
! '

- .
 


',ł.. : 
.' 
 I ; 
ł ,r . , . .ł. 
ii""; 
.t ." -: 

 
I . 

: ... 

,' <:\,' f 
. I :. , K:>
 -1- = :
 '
 , ' 
 
l: i1'" ';" ł 
. 'łi "',j. > tłt
 
".'
 '
. 
 
':r' 'd_[ ,I<, 
· ..J '.(f, .".... ';!J'I'I, : (,f 
. ' :'lit ,I,. ,.p' " 
'i :r" j,,!i
 f 

 " ,.
 
fi Ił.. '1
\; . 
.- I' --lo 
; {
'1
 I ::'i . ł :,\ 
,Jt
.i' 
 , j 
I>'; jfkl" ;. 
, :' '1' "';"''-\,' 1 '... 
, ( . 1 f!
 ' :,. 
; l '. 
. '
:'.... · I . t:=-:- 
II.' ...... ,! ..
? ::
 _ I 
1 
 ',r .1' 'f I ;:1

 
""I 
 '
H
'},::
' .. ,:,,;, 'I,. 
'" 
 .1;'I\I:'
. I.,''' , .
.". _. 
-
 . ....
::i"..." 
;,"::.1 I.a.,
' "-"4ó"
 -.M.......: 
;
t.ł · I , ...
 . ;' ł
 .;.*-11*" 
:
"";,..:
 ...... . .ą:!'I.. - 'ą... 
 --"k 
, "', 
 . 

. 
. I, co'. -. 
 . . fa: 
łJ ł-, '....... ,".,:. .l-- -h'. 1 .-; 
'.
 'Ot l i:. ': . C" :....,1' - . r
 _ . ... J>..... 
- ': 
 
I . t\. t' ." . :!' I 1i't _. .,... ',_ 
,,., '

;;';{.' !'
 ;-.
 
-_. .
 ... , '::- , ;""
' fl\2" 
 . " . .
 . 0 ' .! 
."..' ". (11; .. ..
""..ł
w,....
 ' 
 . \'T 
.l '-. ..w_ - ;,( 
 

... '. ,.... 

 ..... t
":
t 


, 
-1-. 



 . ... 


>\.:'. \ 


j

,,
 
'i.1';
' 
, !
'l
. 
't I,r 'i -1- 


\o J.. 
., ./ 


..i: 


_L -' 
, 
 


'h 
I ';tj, , ", 
r Ił" "o 

 . '!

rj) 
Ill.-ł

: 
. :'I{;
 
. '
If
' 

 , 
i,' . '}
' , 
'-i 


I I 
" 
l , f. 
I. 


. \ ',' 
,
 


....,...., 


4 ". 


" 


'\ 



 . Y,. 
... - ..' .
' 
,L' 
r ' 
:;. 


, 


l'" 
..
, 
\\'.
 

, 
l" 
1\1, 
, '111''- 
i ilj 
( '1'1 (1/1// 
I '
 'Im#: 
,", !1\!1 

 ,. 
;t 


.... 



""Ił,.., _ I..., 
j, , 
 

.. j:,. .. 
"> 



 ł 
 
?i', 


. 


..

 
.. .'. "" 
....... . 
, . , 


'x 


r 

 
- \ ,\11 '\ ...

 
, I I . ,\\ ,: '. .......:., 
\ ',,
ł-. 
I. 
 _


 
'- ;' \ ' \
,.;" 1
: 

i \
 
t! _: 

 'I, :. ;, 

 
, 1\\ 
 
 .' 
_;,' / ,; 
i 


,'oe:. 
" 


" . 


'/ /' 


;. 


""\;.: 


/ . 


Ci 


\ 


t '. 
..,. 
:':, '
. \\ '" 
.. :.' 


'I. 
\ " : 
\. 
, I' 


,,
 
(
:: 
':;.
:: 
,"'\.......
 
..'....._- --.: 
., 
 .. 
- .
--=- 


.' , 


\ '.-...... 
, \-: 


... 


..; 


./ r 


" 


'_I
 
ł
,/ 
" . 

'," 

 
t... _ 
 . '- " J,
 , I
" . 
'.;" t- ," 
,,
-
 . "'.!:::T_ 
. 
ą
' .;_. ; ", '. ':',::-: I ' 

_. - . 
 

...-- 
. -";171' ,J. [... 
j , 
" ""1!: ' 'iI.I" , ' \ tl 
 ' '. , 
--ł :.:..t-
'T' 'f, l 
.
.:.. .... 
:. ....
-.. 
 
\., --'
 .. +-\.. 
- .-
 -?":t- :.- 
:.: -. - .- - r- 


"" 


-, - 
, \'t 
..-, 


_ ..;:...-:.: ,ł 
+ i 


; II ' 
k,' 
. 


-:;i:
: \ .;' 
. 


-', fi 


, .1"'. 
. ",. . 
.
.' 


':1' 

.:.. i
'" 
,. 


',. '::
3i' 
-II., ...,tr' , 


'c o 
-, 


"I .' 


.4 Mł.. I :. I

: I 


---.--.- 
.
. 

. 


,.Ą 


'- 


...-. 


" 


"

.... 


t',..,/' 
. . 


...'1" 


-
_.!' .. 


7-::":7- 
!' , 


. 
 


.-..-- 



 


,\. 
\ 


') 


..-&. 


'0-';"'" 




.;'" 


. 
....i 



...-"
 



: ... 
" 


., - 


....,. 


. 


f 


I I 


..... 


.... :- 


.-.... 


r... 


Tab!. XX/6. 
Dolna okła- 
dzina. Wize- 
runek apostoła 
św.]akuba 
Młodszego 


.\. 


'i 


" 


119
		

/Licencje_021_08_122_0001.djvu

			Tab!. XX/7. 
Dolna okła- 
dzina. Wize- 
runek apostoła 
św. Andrzeja 
z krzyżem 
Andrzeja 


120 


..... 


._

 ' 
-j. -- l 
... -'-; 
 
.. .. ., ... 
. 
 
_ ".;rd" 
. . -I J.
'
. ,I"i.. I 
_
l.., 


\ .- 
,
 
'
.
 


, ' $;;
 > ' LT
 ' 
'

 . 'ł. . 


"..'\ 


-!.\ - 
ł 
I '. '" ( 
t.! '. 
 
 
 ." " ' " 
. .:' . fiJ . 
 :t.. '. . , 
-
 .
 . .
 . .,,
 -
 , .. j' 

 
..\1 . ".' ", .
 
, ..,., ;-... ,-ł.. 
\ 'l'I'it,' " '''- 
'-, ,..>' , !i. I, .
;" 'J ")
 :'
 
- ....., : -. 
; ,

\
 \
 
. 

 I
 . ..,: _ :' 
.-, ; . 
 / . . ,'t; ,. ';. 


\ \ 
 . '.1-' 
. " ' ) 
 . P1 : 
 ": ' : II. ':
: ł " " 
 -' ; ',:'1 \,,
. r f-:' .
: 
. 
 ....
 "\
\.I',I ,1\'- '. 
-., 'x' , 
J ...' ... 
 t. ". J 
. ... , ' .
 , _"-O;; '. . i 
,. .,
. . . 'ł'. 'i:" . ł:I


 I ;:-f
r; łt

 f " - i.: 
 . \\\,\.
\. 

I: I t..' .; ': ,.v, ""'" t , , h' 
1.(. . :' , ' ., . , Pf
tl' , I 
-ł ., .--. f ....
 '+.i.-:__.
.,'" ., I 
I 1 'J
' -' // , 

 ' 
':'_ ,.... '. 'l,.... /. 
1f', 
 ,t 
.. \
' . . ; 
: 'ł
'f t
. - fI .i 
 .
 J " 11 . ' ,, /fA , /I / ' 
. :' "(I 
f ' {
i,: / ,j \ 7: 
'> '\: .. '; 
., '/ ,j-, " .',:,., , 

',;L , J> / } ';: Ił:!,,\; 
 ,:;
;:,;
 :
,. I> 

, r! ,.., :,' "j' .:" i l! i '" \ \';";
 " ,"'0 . 
" .c. 1 ,; '<.:, 
. . ': ' , ". r' .1 \ "', : c 
l' 
""I >-. 
1<:: l : 
,"':.,,< V ' 1 
 ' . . . " ' . t, 1,1 1 ..-'o- ';. " 
 . \ i', 
:J.l J ,. . , 
.'; ': f;; 

 " . ','i"-' :.:" '

- 
r.", L . Ot:<-
_"""" I r
 .... 
j:.. j ,;
- 
. . - 'C"h ,,-- ;., \ 

J ".' 
 '
 
r "
\. ,,
,,'
"-: .
1f :\ " .th'
 \:..
 . I, 
_ <, I \, .,' "
. ; 
 


 :; 1"; , l, . g 
 
 \ 
:
 
. ", . . 1 
 "..' .. -. -' "I 
. ' ",' ',-. 
 " "', "". /. 
" ,'1 ..

.. , . {' - --""" ' _
. 
.. . . .. II
" 
., ,I r 

 _. :..:- 
 
. - 
 ... 
. >
 ;";'1: . .... /1t.". 
 - -- 
 
1 : 1 (' '/lI.ł' I "'" "'
-'fJ'{ ,'!/

 
.
 
:
 ;... 
 I t < 
'lo '''1, -, ','li,' ''>,' {.r:
.:..\;: .. /> 
!. ' :f;f.:t. :J' '
,'" /1. -":.-. ..,
;! 
. ,J. , d
h 
 '. ' '. :: '. "'t --- 
l;r ::-
"' iF;"" .\.' N '
 Dr',C 
'. ' 
,;
' . '3.. .L.A' 
to. J. C:-_,. ..._ _ .......-i:. . 


, 
'- 


, 

I 


.., 


. 
'. 
," 


tt 
 '" 
- J' . }' 
,( " . t 
. .: ','!/:::i" t. \ 

. 
. 
 .. ;:.
 
'. . 'Y:..:
'. 
I . .', 
I I "

 
ł
 

. 
..j,... .-:-. 
,I, 

. 
',\ 


,/-j/ . 
l" . 
,4:' 
...., 



:
 t 
' . 
" 
I." 
I.. I
 
 ł 
. \I ',' 


. 
,
 I 

 


, )o 
'. 
\. 


. J
i 


h 
, 


, 


.
,. 
 ..?;J
' J; , '.
 i' 
I r ,.,'"
.1 ' 
"\ 
 .':. .' -: :... 


-ę 


,.. ...,. .,
 f..-;
;
,- 


1't . 


ł 
 


.." -
 -. . \ 
: 


r.'-lI .:: ". I 
." ", ",,"1: 


I . 
" j'" 


, . 
h 


,j' :
: ...1 
1"1;'" ' 
;tJA- " 

 -"""'- 
I,. I 1\ 
}! .'. ;,1' 
" '! ., 
11'....' 


r t .! 
. f 
.' 
'i
 . 
t .I
ł.k 
 
ł
i., ", !ł'V:. fi. 
..: .I 
',1 ':dr q: 
.' . IIf./\, 
': 1 1 j l ;t ; 
,I. "" 1 
 
"(I ; 


J / l t ': 
'i
 .. . 
i" 'r,- l:' 
, : "I 
, , 


' 1 "' 'j" 
I' 
, 
i ., ,: 
i 41;
 :; ł 
. "ł f' . 
I .. '. 
!' ł:. 
 


.-li:' .. 
., ';'. '" 
'
 '" / 


, : 


j' 


- 
..n',.' ,;1 


..iii-- - I ...-;z. 
'
": _ 
 ' : ' _'_" " _ , ' ;; . . . .
i . 

 . 
 . . . ' ;
'
 'r. " 
-'- .' . --- 


,j.;
 . 


..
-- 
:';;,;:
h; 


. " 


. .
 . 


t
i .,
.; 
 
' 

I
'"'I.,;. - 
{t J ' I 

 " '1'- 
:'1, 


" 
0, 


i
t 


t. 


, . 


iii 
: j 


\ 


. 
/, 


, 1)lt 
,! ;
i . 
,I I;':.' 
1- "d l ; : 
'l . ,l't.:\
J.'" 
/, o'. i1(J 
 , 
-' I.. 
 ! __, 
,.,,,, .d; 
'J 
 ( 
I[ 
P. .1 
",1' 
I ,
']4. 
f ,
.; .. 


. " if 
, :' 
 


f 


l 


4fll 


'ł'. 
 

' . 


:t, I 
: 
i.\. 


-I, 
" .f-- 


, 
-,I, , 
- . I 
_'-ł- 
'_, ł-" 
. ,. I{,
 
"',I :}J
l 


! , 



 ,.
-łłJ }. 


'ł: 


,i 
ł 


,.
		

/Licencje_021_08_123_0001.djvu

			Objałnienia 
do tablic 


Paweł Hoffmann 
Tabl. 1/1. Górna okładzina. Pośrodku pla- 
kieta z herbami fundatorów Srebrnej Biblio- 
teki. Pozostałą powierzchnię okładziny po- 
krywa scena Rozesłania apostołów z położonym 
nad rzeką miastem w tle oraz pejzażem gór- 
skim. W górn}'ln lewym rogu promieniste 
słońce z ludzką twarzą. Po lewej stronie okła- 
dziny wypukłości osłaniąjące 6 zwięzów. Na- 
sada zapinki w fonnie satyra z podniesionymi 
rękami. 
Tabl. 1/2. Górna okładzina. Romboidalna 
plakieta z wpisaną w nią kolistą tarczą z relie- 
fowymi herbami księcia Albrechta oraz księż- 
nej Anny Marii, częściowo złoconymi, częś- 
ciowo zdobionymi emalią z zastosowaniem 
techniki niello. 
Tabl. 1/3. Dolna okładzina. Pośrodku relie- 
fowe wyobrażenie Chrystusa Zmartwychwsta- 
łego oraz grawerowane sylwetki apostołów z 
atrybutami. U góry: św. Jan z orłem i św. 
Łukasz z wołem, u dołu: św. Marek z lwem 
oraz św. Mateusz z aniołem. Pokazani są w 
pozycji sicdzącej z książkami w rękach na tle 
architektury renesansowej. Dodatkowym ele- 
mentem dekoracyjnym są trzy grawerowane 
uskrzydlone główki aniołków. Nasady zapinek 
identyczne jak na górnej okładzinie. 
Tabl. 1/4. Dolna okładzina. Romboidalna 
plakieta z Chrystusem Zmartwychwstałym sto- 
jącym na smoku. W prawym ręku trz}'lna 
chorągiewkę wielkanocną, lewą zaś ma pod- 
niesioną w geście błogosławieństwa. Za nim 
otwarty grób z aniołem w środku. Widoczne 
są trzy Marie, trzej śpiący strażnicy oraz 
wschodzące słońce. 
Tabl. 1111. Górna okładzina z grzbietem. 
Pośrodku plakieta z personifikacją Sprawiedli- 
wości. Nad plakietą scena z Mojżeszem dzięku- 
jącym Jahwe za szczęśliwe przejście Morza 
Czerwonego. Poniżej plakiety scena Wywyż- 


szenia Węża Miedzianego. W narożach okrą- 
głe plakietki na kwadratowych kartuszach z 
personifikacjami cnót: Wiary, Cierpliwości, 
Umiarkowania i Nadziei. Bordiura ozdobiona 
ornamentem maureskowym, podobnie jak pięć 
pól grzbietu, wytyczonych przez 6 zwięzów 
pokrytych ornamentem arabeskow}'ln. Nasada 
zapinki w formie satyra z podniesionymi 
rękami. 
Tabl. 11/2. Dolna okładzina. Pośrodku 
medalion ze śpiącym amorem opartym o słup, 
na którym zawieszony jest kołczan ze strza- 
łami. Nad plakietą Sen Jakuba, poniżej plakiety 
Ofiarowanie Izaaka. W narożach plakietki z 
personifikacjami: Nadziei, Męstwa, Miłości i 
Sprawiedliwości. Płaszczyznę między plakie- 
tami zdobi grawerowany omamcnt maure- 
skowy. Nasada uchwytu klamry w formie 
satyra z podniesionymi rękami. 
Tabl. 11111. Górna okładzina. Pośrodku 
okrągła plakieta ze sceną Grzechu Pierworod- 
nego. Nad plakietą Adam i Ewa po Wygnaniu 
z Raju, poniżej Zbrodnia Kaina. W narożach 
plakietki z personifikacjami czterech cnót. 
Bordiury ozdobione omamentem mauresko- 
W}'lll oraz czterema wygrawerowanymI po- 
piersiami: Chrystusa (u góry) i prawdopodob- 
nie księcia Albrechta oraz księżnej Anny 
Marii. Z lewej strony okładziny sześć wy- 
pukłości kryjących zwięzy. Nasada zapinki 
w formie satyra z podniesionymi rękami. 
Tabl. 111/2. Górna okładzina. Medalion z 
przedstawieniem Grzechu Pierworodnego na 
pierwszym planie oraz scenami: Stworzenie 
Ewy i Wygnanie z Raju w tle. Na obrzeżu 
medalionu napis: ET. SICUT' IN . ADAM' 
OM/nes mori/VNTUR . IT A . ET . IN . 
CHRISTUM . OMNES . VIVIFICABVN- 
TUR . VNVSQVISQVE . IN . ORDINE . 
SVO. U dołu, pod przedstawieniem, na wąskiej 
wstążce ledwo czytelny tekst: IOANNS . (!) 
FRIDERICVS ELECTOR . DUX . SAXO- 
NIE' FIERI . FECIT. 
Tabl. 111/3. Górna okładzina. Narożne pla- 
kietki z personifikacjami cnót - Męstwa (For- 
titudo) z dwoma częściami złamanej kolumny, 
Cierpliwości (Patientia) wskazującej prawą ręką 
na owcę, lewą zaś na niebo, Nadziei (Spes) 121
		

/Licencje_021_08_124_0001.djvu

			modlącej się, ze stojącym przed nią dzbanem, 
Sprawiedliwości (lustitia) z podniesionym mie- 
czem w prawej ręce i wagą w lewej. 
Tabl. 111/4. Dolna okładzina. Pośrodku 
plakieta ze sceną Ukrzyżowania. Nad nią wy- 
grawerowane Ofiarowanie Izaaka, - poniżej 
zaś Sen Jakuba. Plakiety narożne z personifi- 
kacjami cnót. U góry: Wiary (Fides), u dołu 
Umiarkowania (Temperantia) i Męstwa (Forti- 
tudo ). Bordiury wypełnione ornamentem ma- 
ureskowym oraz medalionami z wizerun- 
kami: Lutra (u góry) oraz księcia Albrechta 
(?) i księżnej Anny Marii (?). Nasada uch- 
wytu klamry w formie satyra z podniesio- 
nymi rękami. 
Tabl. III/S. Dolna okładzina. Medalion ze 
sceną Ukrzyżowania. Po lewej stronie sylweta 
kościoła, poniżej niego galopujący jeździec. 
Wokół plakiety napis: VT . MOSES . ERE- 
XIT . SERPENTE . IT A CHR S . IN . 
CRVCE . EXALTATVS . ET RESVSCI- 
T A TVS . CAPVT . SERPETIS . COTRIVIT . 
VT. SALVARET' CREDETES. 


Hieronim Kosler 
Tabl. IV /t. Ujęcie ogólne obu okładzin i 
grzbietu. Na górnej okładzinie (z prawej 
strony) medalion z herbem księcia Albrechta, 
na dolnej zaś medalion z herbem księżnej Anny 
Marii. Pozostała powierzchnia łącznie z grzbie- 
tem pokryta ornamentem maureskowym. Nasa- 
da uchwytu klamry i zapinek ozdobiona 
maskami faunów. 
Tabl. IV /2. Dolna okładzina. Medalion z 
herbem księżnej Anny Marii z koniem Wel- 
fów w klejnocie. 
Tab!. V /t. Ujęcie ogólne obu pięciopolo- 
wych okładzin oraz grzbietu. Listwy ozdo- 
bione rozetkami z liści akantu dzielą oprawę 
na pięć pól. W środkowym polu obu okładzin 
widnieją plakiety z alegoriami dwóch cnót. 
Pozostałe pola pokrywa ornament mauresko- 
wy, także grzbiet z 6 gładkimi zwięzami. W 
narożach romboidalne plakietki z maskami 
lwich głów. Maski faunów na nasadach u- 
chwytu klamry i zapinek. Na dolnej okładzinie 
122 zachowany uchwyt klamry. 


Tabl. V /2 Górna okładzina. Kolista plakieta 
otoczona wieńcem ze stylizowanych liści waw- 
rzynu. W jej środku personifikacja cnoty 
Cierpliwości. Z jednej jej strony ścięty pięń 
drzewa, z drugiej owieczka, w tle płonące 
domy. 
Tabl. V /3. Dolna ókładzina. Kolista pla- 
kieta otoczona wieńcem ze stylizowanych liści 
wawrzynu. W jej środku personifikacja cnoty 
Męstwa opierającej się prawą ręką o złamaną 
kolumnę. U jej stóp fragment kolumny i skóra 
niedźwiedzia. Z tyłu o kolumnę oparta maczu- 
ga. W tle z prawej strony zamek. 
Tabl. VI/t. Ujęcie ogólne obu okładzin i 
grzbietu. Na górnej okładzinie (prawa strona) 
sylwetka księcia Albrechta w zbroi, z uniesio- 
nym mieczem w prawicy, na dolnej zaś wize- 
runek księżnej Anny Marii w futrzanym okry- 
ciu, z łańcuchem na szyi i płaskiej czapce na 
głowie. Listwy ozdobione rozetkami z kwia- 
tów akantu dzielą okładziny na pięć pól. 
Boczne pola oprócz ornamentu maureskowego 
ozdobione są pojedynczymi głowami, górne i 
dolne pola wypełniają grawerowane sceny z 
Pisma Świętego. Grzbiet z 6 gładkimi zwięzami 
pokryty ornamentem maureskowym. Nasady 
uchwytu klamry i zapinek w formie masek 
lwich głów. 
Tabl. VI/2. Górna okładzina. Sceny z No- 
wego Testamentu. U góry Zwiastowanie, u dołu 
Nawiedzenie. 
Tabl. VI/3. Dolna okładzina. Sceny z No- 
wego Testamentu. U góry Adoracja Pasterzy, u 
dołu Obrzezanie Chrystusa. 
Tabl. VII/t. Dolna okładzina z grzbietem. 
(Reprod. z: Al. Rohde, U. St6ver, Coldschmie- 
dekunst in Konigsberg, Stuttgart 1959, zdj. 18). 
Pośrodku plakieta z personifikacją Sprawiedli- 
wości trzymającą w prawej ręce podniesiony 
miecz, zaś w lewej wagę. W narożach meda- 
liony z siedzącymi sylwetkami ewangelistów. 
Pozostałą powierzchnię łącznie z grzbietem z 
6 gładkimi zwięzami pokrywa ornament mau- 
reskowy. N asady zapinek z reliefem masek 
lwich głów. 
Tabl. VIII/t. Górna pięciopolowa okła- 
dzina. Pośrodku herb księcia Albrechta. Reszta 
powierzchni pokryta grawerowanymi scenami
		

/Licencje_021_08_125_0001.djvu

			z Pisma Świętego, z lewej strony Starego Testa- 
mentu, z prawej natomiast z Nowego Testamentu 
oraz przedstawieniami symbolicznymi. W na- 
rożach medale z profilem księcia Albrechta z 
napisem: ALBER . D . G . MAR . BRAN . 
DVX . PRVSSIAE, brakuje jednego. Z lewej 
strony okładziny niewielkie wypukłości 6 zwię- 
zów. Nasady zapinek z maskami faunów. 
Widoczny uchwyt górnej klamry. 
Tab!. VIII/2. Górna okładzina. Plakieta z 
9-polowym herbem księcia Albrechta. środ- 
kowe pole z herbem Hohenzollernów z Zyg- 
lnuntowsklln "S". 
Tab!. VIII/3. Górna okładzina. Sceny z 
Pisma ,-
więtego. U dołu Przekazanie Tablic 
Dziesięciorga Przykazań oraz Dzieciątko Jezus 
z krzyżem. U góry prorok oraz Jan Chrzciciel 
pokazujący nagiemu, starotestamentowemu 
człowiekowi siedzącemu pod drzewem Zmar- 
twychwstałego Chrystusa. Z lewej strony 
szkielet jako symbol śmierci, w tle Wywyż- 
szenie Węża Miedzianego. Obie sceny z górnej 
i dolnej części okładziny opatrzone są kilkoma 
krótkimi inskrypcjami. 
Tab!. VIII/4. Dolna pięciopolowa okła- 
dzina z zachowaną klamrą. Pośrodku herb 
księżnej Anny Marii. W pozostałych czterech 
polach wygrawerowane przedstawienia zaczer- 
pnięte ze Starego Testamentu. U góry scena 
Stworzenia Ewy ze zwierzętami oraz słońcem 
i księżycem o ludzkich twarzach. Pośrodku, z 
lewej strony, Napomnienie Adama i Ewy 
przez Boga, z prawej Wygnanie z Raju. U 
dołu Adam i Ewa po Opuszczeniu Ogrodu 
Eden. Trójkątne pola wyodrębnione z bocz- 
nych trapezów wypełnione wyobrażeniami 
różnych zwierząt z Raju. W narożach medal z 
profilem księcia Albrechta. 


Hieronim KasJer? 
Tab!. IX/t. Dolna okładzina. Pośrodku 
plakieta z herbem księżnej Anny Marii. W 
narożach - z lewej strony - plakietki z 
popiersiem kobiety, z prawej zaś - wizerun- 
kiem brodatego mężczyzny (w czasie zabie- 
gów konserwatorskich popełniono błąd przy 
montażu narożnych plakietek, zamieniając je 


miejscami, z lewej strony okładziny powinny 
być umieszczone plakietki z popiersiem broda- 
tego mężczyzny, a z prawej z wizerunkiem 
kobiety). Pozostała powierzchnia pokryta or- 
namentem maureskowym. Z prawej strony 
okładziny wypukłości czterech zwięzów z gra- 
werowanym ornamentem roślinnym i dwóch 
pozłacanych kapitałek. 
Tab!. IX/2. Dolna okładzina. Romboidalna 
plakieta. W środku herb księżnej Anny Marii 
ujęty w koło z inskrypcją w otoku: VON. G . 
G.ANNA.MAR
.G.H.Z.B.V.L. 
ETC. HERTZOGIN .IN. PREVSSEN ETC. 
Powyżej herbu trzech satyrów podtrzymuje 
kartusz z maską. W dolnej partii plakiety 
oprócz ornamentu roślinnego motyw hermy 
i dwie postaci groteskowe. 
Tab!. X/t. Górna okładzina. Pośrodku 
medalion z wizerunkiem księcia Albrechta 
otoczony wieńcem ze stylizowanych liści waw- 
rzynu. W narożach okrągłe plakietki, dwie z 
główką putta i dwie z popiersiem uskrzydlo- 
nego aniołka. Pozostałą powierzchnię okła- 
dziny wypełnia ornament maureskowy. Z le- 
wej strony okładziny nieznaczne wypukłości 
czterech zwięzów i dwóch kapitałek. Nasady 
zapinek z wyobrażeniem popiersia kobiety 
ze skrzyżowanymi rękoma na piersiach. 
Tab!. X/2. Dolna okładzina. Pośrodku 
medalion z wizerunkiem księżnej Anny Marii 
otoczony wieńcem ze stylizowanych listków 
wawrzynu. W narożach dwie plakietki z 
główką putta i dwie plakietki z uskrzydlonym 
aniołkiem. Reszta płaszczyzny pokryta orna- 
mentem maureskowym, odmiennym niż na 
górnej okładzinie. Nasada uchwytów klamry z 
wyobrażeniem popiersia kobiety ze skrzyżo- 
wanymi rękoma na piersiach. 


Gerard Lentz 


Tab!. XI/t. Ujęcie ogólne obu okładzin i 
grzbietu. Pośrodku obu okładzin prostokąt- 
ne plakiety w obramieniu architektonicznym 
z alegoriami dwóch muz. W narożach plakiety 
z maskami lwich głów. Tuż przy nich na 
listwie uskrzydlone główki aniołków. Pozostałe 
powierzchnie lustra obu okładzin wypełnia 123
		

/Licencje_021_08_126_0001.djvu

			grawerowany ornament maureskowy, a także 
6 prostokątnych pól grzbietu wyznaczonych 
przez 5 pozłacanych zwięzów i dwie kapitałki. 
Nasady uchwytu klamry i zapinki w formie 
maski fauna. 
Tab!. XII2. Górna okładzina. Plakieta z 
postacią muzy Euterpe grąjącej na oboju. Za 
nią szeroka brama i dwa biforyjne okna, u jej 
stóp zaś ręczne organy. Nad tympanonem 
wspartym na dwóch pilastrach inskrypcja: 
LOBET GOT I MIT PSALM I HERFEN I 
VND ALLER I LEIG I SEIG I DEN I SPIŁ. 
Tab!. XI/3. Dolna okładzina. Plakieta z 
postacią muzy-Erato grającej na gęślach na tle 
szerokiej bramy z dwoma biforyjnymi oknami 
po bokach. W "perspektywie" pejzaż z archi- 
tekturą. U góry nad łukiem inskrypcja: LO- 
BET I GOT MIT I PSALM I HERFEN I VND 
ALER I LEG I SEG I DEN I SPIŁ. 
Tab!. XIII/t. Ujęcie ogólne obu okładzin i 
grzbietu. Pośrodku obu okładzin identyczny 
medalion. W narożach kwadratowe plakiety z 
głową lwa na kartuszu. Pozostałą powierz- 
chnię oprawy razem z grzbietem z trzema 
gładkimi zwięzami zdobi ornament maure- 
skowy. Nasada zapinki z wyobrażeniem po- 
piersia kobiety ze skrzyżowanymi rękoma 
na piersiach. 
Tab!. XIIII2. Dolna okładzina ozdobiona 
medalionem pośrodku oraz narożnymi plakiet- 
kami przedstawiąjącymi w wysokim reliefie 
lwie głowy na rolwerkowym kartuszu. Resztę 
powierzchni pokrywa symetrycznie ułożony 
ornament maureskowy na tle częściowo punk- 
towanym, częściowo szrafowanym i częściowo 
gładkim. 
Tab!. XIII/3. Dolna okładzina. Medalion 
ujęty w plastyczne trybowane obramienie z 
głowami lwów, maskami, owocami oraz styli- 
zowanymi liśćmi. Jego środek ozdobiony orna- 
mentem maureskowym wykonanym w technice 
niello z zastosowaniem emalii czarnej i zielonej. 
Tab!. XIV/t. Ujęcie ogólne obu okładzin i 
grzbietu. Pośrodku okładzin medalion, w naro- 
żach zaś kwadratowe plakietki z lwimi łbami 
na kartuszach. Pozostała płaszczyzna oprawy 
razem z grzbietem z trzema zwięzami i dwo- 
124 ma kapitałkami pokryta ornamentem maures- 


kowym. Nasady uchwytu klamry oraz zapinki 
z wyobrażeniem popiersia kobiety ze skrzyżo- 
wanymi rękoma na piersiach. 
Tab!. XIV 12. Górna okładzina. Medalion 
ujęty w wieniec z liści laurowych, otoczony 
wypukłym trybowanym obramieniem z gło- 
wami lwów, maskami, owocami i stylizowa- 
nymi liśćmi. W środku uzbrojony brodaty 
jeździec na wspiętym koniu, ścinający pień 
drzewa. 
Tab!. XIV /3. Dolna okładzina. Medalion 
ujęty w wieniec i obramienie jak na górnej 
okładzinie. Wewnątrz jeździec (M. Curtius?) 
w zbroi z uniesioną ręką z mieczem na koniu 
skaczącym w przepaść z wydobywąjącymi się 
z niej obłokami dymu. 
Tab!. XV /t. Ujęcie ogólne obu okładzin 
oraz grzbietu. Pośrodku okładzin prostokątne 
plakiety z architektonicznym obramieniem. 
W narożach kwadratowe plakiety Uednej 
brak) z lwimi maskami na kartuszach. Reszta 
powierzchni okładzin, a także grzbietu z pię- 
cioma gładkimi zwięzami i dwoma kapitał- 
kami pokryta ornamentem maureskowym. Na- 
sady uchwytów klamer i zapinek z reliefami 
masek faunów. 
Tab!. XV 12. Górna okładzina. Plakieta z 
wyobrażeniem Melpomeny trzymąjącej w rę- 
kach otwartą książkę. Tło wypełnia ornament 
maureskowy. 
Tab!. XV /3. Dolna okładzina. plakieta z 
personifikacją cnoty Męstwa, opartej o zła- 
maną kolumnę, w tle ornament maureskowy. 


f 


Krzysztof Ritter Starszy 
Tab!. XVII/t. Dolna okładzina z grzbie- 
tem. (Reprod. z: A. Rohde, Die Silberbibliothek 
des Herzog Albrecht in Ki5nigsberg , Konigsberg Pr. 
1929). Pośrod
u plakieta przedstawiąjąca Chry- 
stusa w Ogroćl.zie Oliwnym. W narożach wę- 
gielnice z identycznym ornamentem jak na 
górnej okładzinie. Dekorację okładziny uzu- 
pełnia ornament maureskowy. 
Tab!. XVIII2. Górna okładzina. Pośrodku 
plakieta przedstawiąjąca Ukrzyżowanie. W na- 
rożach węgielnice z ornamentem w formie 
wici roślinnej z wystąjącymi z niej głowami
		

/Licencje_021_08_127_0001.djvu

			smoka oraz delfina. Zwierciadło okładziny 
oprócz reliefowych odlewów zdobione wyko- 
nanym w technice trawienia ornamentem 
maureskowym. Maureski upiększają również 
grzbiet podzielony pięcioma pozłacanym zwię- 
zami na cztery pola. 


Korneliusz V orwend 


Tab!. XVIII/t. Górna okładzina z grzbie- 
tem. (Reprod. z: A. Rohde, U. Stover, Gold- 
schmiedekunst in Konigsberg , Stuttgart 1959, zdj. 
15). Pośrodku medalion z herbem księcia 
Albrechta. Na	
			

/Licencje_021_08_128_0001.djvu

			Tab!. XX/5. Górna okładzina. Wizerunek 
św. Jana Ewangelisty trzymającego w jednym 
ręku pióro, a w drugim książkę. Obok jego 
atrybut: orzeł. 
Tab!. XX/6. Dolna okładzina. Wizerunek 
apostoła św. Jakuba (Młodszego) z jego atrybu- 
tem, studiującego książkę. 
Tab!. XXI7. Dolna okładzina. Wi
erunek 
apostoła św. Andrzeja z krzyżem Andrzeja: 


Zaginione oprawy 


J 


VII 
XII 
XVI 
XVII 


Hieronim KosIer, ok. 1555 
Gerard Lentz, 1556 
Gerard Lentz, 1557 
Krzysztof Ritter Starszy (brak tylnej okładziny z 
grzbietem) 
Korneliusz Vorwend, 1555 
złotnik nieznany, 1545 


XVIII 
XIX 


Pisma zawarte 
w Srebrnej Bibliotece 


126 


Biblia 
Ais newe Testament auffs new zugericht. Doct:Mart:Luth:, Wit- 
tenberg 1546 
** Biblia. Das ist:Die gantze Heilige Schrift, Deutsch, Auffs 
new zugericht D.Mart. Luth., Wittenberg, 1546. 
Blanckenberg, Albert 
** Von der Menschwerdung Leiden, Sterben vnd Aufferstehung Jesu 
Christi..., Konigsberg 1544. 
Brenz, johann 
**Acta Apostolorum... Niirnberg, 1551. 
Heilsame vnd nutzliche Erkliirung ... vber den Catechismus... , 
Frankfurt a.M. 1552. 
Passio Vnsers Herren Jesu Christi leyden vnd Sterben... , Niirnbcrg, 
1551. 
** Postill. Auslegung der Euangelien, So auff die Sontage, vnd fiime- 
mesten Feste, durchs gantze Jar gepredigt werden, Frankfurt a.M. 
1554. 
**Vol'! der herrlichen Aufferstehung vnd Himelfahrt vnsers Jhesu 
Christi..., Konigsbcrg, 1554. 
Dietrich, Veit 
Kinder Postilla vber die Sontags vnd der fumemesten jest Euangelia, 
durch das gantze Jar, Wittenberg 1550. 


Dietrich, Veit, Melanchthon, Philipp 
**Summaria vber di gantze Bibel, das Alte vI'! Newe Testament ... 
Durch Vitum Dietrich. Item Unterschid des alten vI'! newen Testa- 
ments Furnerne vnterschid zwischen reiner Christlicher lehre des 
Euangelij, vnd der Abgotischen Papisten lehre. Christlicher vI'! kurtzer 
vnterricht, von vergebung der sund e vnd seligkeyt, Durch Philip 
Melanch., Niirnberg 1546. 
Huberinus, Caspar 
** Spiegel der Haustzucht. Jhesus Syrach genant, Sambt einer kurtzen 
Ausslegung, Niirnberg, 1553. 
Kirchenordnung 
** Kirchenordnung: Wie es mit Christlicher Lere, reichung der Sacra- 
ment, Ordination der Diener des Euangelij ordentlichen Ceremonien in 
den Kirchen Visitation Consistorio vnd Schulen, Im Hertzogthumb 
zu Meckelnburg etc. gehalten winI, Wittenberg 1554._ 
Luther, Martin 
Auslegung der Episteln und Euangelien durchs gantze jar., Leipzig, 
1543. 
Auslegung der Episteln vnd Euangelien, von Ostem bis auff das 
Aduent., Leipzig 1544. 
Hauspostill vber die Sonrags vnd der furnernesten Feste Euangelien, 
Durch das gantze jar, Wittenberg 1553. 
Kirchen-Postilla das ist, Auslegung der Euangelien an den furnernesten 
Feste der Heiligen, vom Aduent bis auff Ostem, Wittenberg 1553 
Kirchen-Postilla. das ist, Auslegung der Euangelien an den fumeme- 
sten Fesren der Heiligen, von OstroI bis auffs Aduent, Wittenberg 
1553. 
**Der Prophet Joel ... Mit einer Vorrede Herrn Niclas von 
Amsdorff, jena, 1553. 
Der Siebed Teil der bucher des ... Mart. Lutheri, Darinnen begriffen, 
die Biicher vom Christlichen stand, wider den Bapst, vnd die Bischoue 
... Item, von der Kirchen vnd den Concilijs... Wittenberg, 1554. 
Melanchthon, Philipp 
** Vita Lutheri. Vonn dem Leben und Sterben, des Ehrwirdigen herrn 
D. Martini Lutheri treU/lich vI'! warhafftiglich beschrieben ... Auss 
dem Latin ins T eutsch gebracht, ,.. vnd jtzt auffs new jleissig vberse- 
hen vnd gebessert. Durch Mathiam' Ritterum, Anno 1557. 
Musculus, Andreas 
**VonjUngsten Tag..., Frankfurt a.O., 1557. 
Osiander, Andreas 
Die gantze Euangelische Histori. Das ist: Das Heilig Euangelion 
nach dem inhalt der vier Euagelisten, in sein natiirliche ordnung, der 
Zeit vnnd geschicht ..., Frankfurt a.M. 1541. 
Rabe, Ludwig 
Historien der Heyligen Ausserwolten Gottes Zeugen, Bekennem vnd 
Martyrem, so in Angehender ersten Kirchen, Altes vnd Neuwes 
Testaments, ... gewesen seind, Strassburg 1554. 


Sarcerius, Erasmus 
Ein Buch vom heiligen Ehestande vnd von Ehesachen... darinnen zu 
gleich naturlich, Gotrlich, Keiserlich, vnd Bepstlich Recht angezogen 
wird... Leipzig 1553. 
Hausbuch fiir die Einfeltigen Haus veter, von den vomemesten Artic- 
keln der Christlichen Religion, darinnen der Euangelischen Chrisren, 
vnd der Gottlosen Papisten leren, gegen einander gehalten werden ..., 
Leipzig 1553.
		

/Licencje_021_08_129_0001.djvu

			, 


Von Einer Disciplino Dadurch zucht, tugend vnd Erbarkeit mugen 
gepjlantzet vnd erhalten werden O" Item was hierbey die Weltliche 
Obrigkeit, Kirchendiener, vnd Unterthanen zu thuen schuldig vnd 
pjlichtig sein 0,0 Eisleben, 15550 
Von mittein vnd wegen, die rechte vnd Religion ..o zu befarden vnd 
zu erhalten ..o Eisleben 1554. 
Elisabeth von Braunschweig-Liineburg 
**(Rękopis)o Unterrichtung vnd ordnung Elisabeth, ... Hertzogin zu 
Branschweick, vnd Luneburck ..o Jem Hochgebomenen Fursten, Hem 
Erich, Hertzogen zu Braunschweick vnd Luneburg, vnserem Jreuntli- 
chen, hertzlieben son, zu kunfftiger vnd angehender regirung 000 gestalt, 
habeno Anno 15450 


J1tbór publikacji 
poświęconych 
Srebrnej Bibliotece 


F. Gause: Die Geschichte der Stadt Konigsberg in Preussen. Bd. 1. 
KoIn. Graz 1965 (Ostmittcleuropa in Vergangenheit und Gegen- 
want. Hrsg. vom johann Gottfried Herder - Forschungsrat. 
Schriftleitung: E. Birke, 10/5). 
I. Gundennann: Das Feuerzeug Christlicher Andacht, eine Gebet- 
sammlung Herzog Albrechts von Preussen, "Zeitschrift fur Kir- 
chengeschichte" 15n7, 1956, s. 97-104. 
I. Gundennalm: Unrersuchungen zum Gebetbuchlein der Herzogin 
Dorothea von Preussen, Koln n. Opladen 19660 
W. Hubatsch: Albrecht von Brandenburg-AtlSbach. Deutschordens- 
-Hochmeister und Herzog in Preussen 1490-1568, Heidelberg, 
19600 
M. Komorowski: Das Schicksal der Staats-und Universitiitsbiblio- 
thek Ki5nigsberg, "Bibliothek. Forschung und Praxis", 1980, nr 
4 So 139-154. 
Konigsberger Beitriige. Festgabe zur Vierhundertjiihrigen JubeIJeier der 
Staats-und Unit>ersitiitsbibliothek zu Konigsbergo Hrsg. von C. 
Diesch, Konigsberg 19290 
E. Kuhnert: Geschichte der Staats-und Universitiitsbibliothek zu 
Konigsberg, Leipzig 1926. 
J. Małłek: Dwie części Pruso Studia z dziejów Prus Ksiqżęcych 
i Prus Króleulskich w XVI i XVII wieku, Olsztyn 19870 
j. Małłek: Preussen und Polen. Politik, Stiinde, Kirche und Kultur 
vom 160 bis zum 18 Jahrhundert, Stuttgart 1992. (Schriften der 
Mainzer Philosophischen Fakultiitsgesellschaft Nr 12)0 
A. Rohde: Die Silberbibliothek des Herzogs Albrecht in Konigsberg, 
Konigsberg (PL) 1928. (Bildhelfte des deutschen Ostens, Hrsg. v. 
H. WoltY, H. 4)0 
A. Rohdc, U. Stover: Goldschmiedekunst in Konigsberg, Stutt- 
gart 1959. 


W. Scheffler, Goldschmiede Ostpreussenso Daten. Werkeo Zei- 
chen, Berlin 1983. 
P. Schwenke, K. Lange: Die Silberbibliothek Herzog L'Hbrechts 
von Preussen und seiner Gernahlin Anna Maria, Leipzig 18940 
PoG. Thielen: Die Kultur am Hofe Herzog Albrechts von Preussen 
(1525-1568), Gottingen 1953. 
J. T ondel: Ein Beutelbuch aus Jem altpreussischen Ki5nigsberg, 
"Gutenberg-jahł-buch", 1987, s. 313-316. 
J. Tondel: Biblioteka z
mkowa (1529-1568) księcia Albrechta Pru- 
skiego w Królewcu, T oroń 1992. 
J. Tondel: Ein Dedikationsexemplar der Katherina Lutherin fur die 
Herzogin Dorothea von Preussen, "Archiv fur Refornlationsge- 
schichte" 1987, s. 387-403. 
J. T ondel: Das Schicksal der Konigsberger' Schlossbibliothek, 
"Preussenland" 25, 1987, So 39-48 


Placówki 
przechowujqce oprawy 
Srebrnej Biblioteki 


Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu 
I, III, IV, V, VI, VIII, X, XI, XIII, XIV, XV, XX. 
Biblioteka Narodowa w Warszawie. Oddział Zbiorów 
Specjalnych 
II. 


Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie 
IX. 


Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu w Krakowie 
XVII (bez górnej okładziny i grzbietu).
		

/Licencje_021_08_130_0001.djvu

			Spis treści 


Prusy Książęce i polityka kulturalna księcia Albrechta 5 
Księgozbiory księcia Albrechta 8 
CYmelia ze zbiorów księżnej Doroty 15 
Księżna Anna Maria i jej książki 16 
Początki Srebrnej Biblioteki i rola pary książęcej - Albrechta 
i Anny Marii - w jej powstaniu 19 
Dzieła Srebrnej Biblioteki 22 
Drukarze dzieł ze Srebrnej Biblioteki 29 
Twórcy srebrnych opraw .30 
Srebrne oprawy. Chronologia. Dekoracja 32 
Dzieje Srebrnej Biblioteki 44 
Źródła obiektów znajdujących się na zdjęciach 58 
Srebrne oprawy 60 
Objaśnienia do tablic 121 
Zaginione oprawy 126 
Pisma zawarte w Srebrnej Bibliotece 126 
Wybór publikacji poświęconych Srebrnej Bibliotece 127 
Placówki przechowujące oprawy Srebrnej Biblioteki 127 



 


Biblioteką Główna UMK 


\11111111111111 
300001679764 


j
		

/Licencje_021_08_131_0001.djvu

			w, QO{)t/ 


"