/Pomorze_026_02_001_0001.djvu

			" , 


)/ L; O 


r 
Yl1_Alt
C;Ś 


J
		

/Pomorze_026_02_002_0001.djvu

			)
		

/Pomorze_026_02_003_0001.djvu

			
		

/Pomorze_026_02_004_0001.djvu

			.... 


LfLlFJ 


1f
		

/Pomorze_026_02_005_0001.djvu

			j 
. 
r, 




 

. 


ł, 
,
		

/Pomorze_026_02_006_0001.djvu

			.., 


"J'
 .1......" 'I 

<: /'ł, 
T \.\ 
-"
, 
'_ -t, i 


'*rI-: 
 


-iIi!I!!!!!!' 
..,,
 

,. L,. I 



 


-
, 
- 


, : . 
 



 


'-I ( 
:=' 


::" ł- 


.2 
s:: 
;:I 
I=< r 
o 
E-i 

 
o 
'6l 
.9:! 
..!><: 
N 
"C 
O 
,..., 
O 
O 
"OJ: 
Q) 
s:: 
......, 

 
U 
t';S 
8- 
< 
;:I 
"C 
t1t 
rf:J 
..c: 
U 
c;S 
EJ 
O 


:' I 


- ( 


" 
"_o " I ' 
, " 
...... r: 
__oJ 
.

 


- 


I!!III -I 
 
-
-.I 
_I. 

- 
\ 
-łrl!!!. .. J 
t- 
-J __ ł::= '" I 
I 


.... 


-- - 



 
1'1\. =' . 


- - 


--= ..... 
':":' 
 


. 
. III 
. 'I 
., -......, 
. 
. . 
..... I 
. 
. 
. . 
.... 
..- 
'- - - 
- - 
- .. 
- -
		

/Pomorze_026_02_007_0001.djvu

			
		

/Pomorze_026_02_008_0001.djvu

			bb o JA" MI 


TADEU
Z PIETRYKOWSKl 
"'Jo;J>ZIA S,\J>t' OKRĘGOWEGO W 'I'ORUNIl' 


SĄD APELACYJNY 
w TORUNIU 


1920-1933 


"-.... 


...... 
1 111I j
 n' 1111' 
' 
'\'
\ III:
 Il 
,
"I"
 n 
, j'1'\111111ł1 1 ' 11 " .
, 
 
J - III\\. 
'C 


T o n u Ń 
:'\,\Kł..\JJJm Zł\zł:;SZł:l'(IA SJo;UZIÓW I PROKl:(tATORÓW RZJo:CZYPOSPOLlTEI POLSKn:I 
o)IDZI.\ł. POMORSI\I OHAZ TOWARZYSTWA PRAWNICZEGO W'1'Ollexn- 
ł 934 


o 


t OJ.
		

/Pomorze_026_02_009_0001.djvu

			--.. 


'. 



 I 


.t 


1
O
tj 


r 


t 
ł 


, 


hP.I'KIf.
f PO:\IOIlo.;l'm) nm'KAR!i:1 nOD:iCZH.I s, A, \I" TOnC
m' 


1
		

/Pomorze_026_02_010_0001.djvu

			'. 


( 

 


.t 


Miastu Toruniowi w Jego 700-lecie 
Sędziowie i Prokuratorzy Pomorscy 


r 


ł: 
.. 


, 
1 
I
		

/Pomorze_026_02_011_0001.djvu

			\ 
I 


ł 
. 


t. 


f 


, 



 


t 


I
		

/Pomorze_026_02_012_0001.djvu

			I, 


,. 


I 


"'" 


Przedmowa. 


Rozporzqdzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 27. 10. 193J. 
(Dz. Ust. Rz. P. nr. 85 poz. 634) Sqd Apelacyjny w Toruniu zostal 
zniesiony, a okręg jego wlączony do okręgu Sqdu Apelacyjnego 
w Poznaniu. Wskutek powyższego rozporzqdznia z dniem 1. stycznia 
jgJ4 przestaje istnieć apelacja toruńska jako odrębna jednostka 
administracji sądowej, kt6ra obejmowała obszar dzisiejszego Pomorza. 
Przez 14 lat istniał Sąd Apelacyjny w Toruniu przyczyniajqc 
się przez swą krótkq lecz nie mniej owocnq działalno
ć do coraz 
większego ugruntowania państwowości polskiej na Pomorzu. Zastępy 
młodych prawnik6w pomorskich, kt6rych apelacja toruńska wycbo- 
wała, zajmujq dzi
 stanowiska sędziowskie w sqdach pomorskich 
czuwajqc nad sprawnym wymiarem sprawiedliwości w naszej dziel- 
nicy nadmorskiej 
U kresu jej istnienia godzi się dać choć krótki poglqd na pra- 
cę organizacyjnq, jaka była potrzebna do stworzenia w 1', jg20 od. 
rębnej apelacji pomorskiej, kt6ra na poczqtku swego istnienia nie 
rozporzqdzajqc dostatecznq ;Io
ciq polskich sił sędziowskich i ul'z'ld- 
niczych, pokonać musiała nielada trudno
ci, by osiqgnqć ten poziom, 
na jakim znajduje się w roku 19J3, przy końcu swego istnienia. 
Praca niniejsza ma być niejako upamiętnieniem tw6rczej i mo- 
zolnej pracy 14 lat urzędowania likwidujqcej się obecnie apelacji 
toruńskiej. 
Oddajemy jq do rąk wszvstkicb tycb, kt6rzy bqdt to wycbo- 
wali się w sqdach podleglych Sqdowi Apelacyjnemu w Toruniu, bądź 
też pracq swq .-;ędziowskq przyczynili się do usprawnienia wymioru 
sprawiedliwości na Pomorzu, w ciqgu istnienia apelacji pomorskiej. 
Autor i Wydawcy.
		

/Pomorze_026_02_013_0001.djvu

			\ 


Ił 


. 


A
		

/Pomorze_026_02_014_0001.djvu

			--, 


t 


1. 


()rganizacja toruńskiej apeJaeji sądowej. 


I. 


. 


Organizac;i toruilskiej apelacji 
ądowej nakży si
 osołJlla chlulb- 
na karta w dziejach odrodzon('j Ojczyzny, \V trudnych bowiem wa- 
runkach tworzono połski wymiar sprawiedłiwości na ziemi pmllorski('j, 
która za czasów nicmiecki,ch posiadala stosunkowo dobry aparat s;!do- 
wy) ohsłuIgi1wany przez na'leżycie wyszkolonych s
dzi{m' i !!r.z
dników 

ą.,lowych. Z chwiłą ogłoszenia Tra1lda-tu \VersaJskicgo, .przy znaj:!,cl'go 
Polsce Pomorze, sędziowie i urzędnicy niemieccy nic byli sklonui do 
kontynuowania pracy w sądach dla nO\H'go zwierzchnika pailstwO\H'gO. 
\V szelkie stanowiska w sądach pomorskich trzeba było ohsadzić Pola 
kami, a polslkich sil wykwalifi,kowanych w pracy s
cIO\H'j - poza kilku 
urz
dnikami sądowymi - prawic że nic hyło. Nicmcy Ihowiem za cza- 

ów nasz('j niewoli tylko wyjąfkowo !tlopuszczali Pola:kÓw ,lo stanowisk 

ędziow
kich, a prawic wcale nie 'hyło PołakÓw na sta'nowiskach kie- 
rowniczych w 
ądow
lictwie1). 
Po ustąpieniu sęclziów i tłrLl:dnikÓw nicmieckich tl1zeba było 
w przyspieszonem tempie zwpełnić powstałe Iluki Wf są'dach pomorskidl. 
Stanowisk do obsadzania było więc dużo. 


I) Wyjątkowo znalazl się na stanowisku rf'dcy Sądu Apelacyjncgo (Ober- 
landesgericht) w Kwidzynie Polak, p. JAN ORNA SS. późniejszy wicepre
es Sądu 
Apelacyjnego w Toruniu, który po przejęciu Pomorza przez Polaków nie wahał 
się przejść do służby polskiej. Prezez Ornass, zamianowany polskim sędzią już 
na początku r. 1920 ze wzgIf;1du na odbyć się mający plebiscyt na Walmji prze- 
bywał w Kwidzynie aż do jesieni 1920 r. 
Prezes Jan Ornass urodzi! się 24 stycznia 1859 w Rajkowach powiat tczewski 
Do gimnazjum uczęszczał w Pelplinie i w Chełmnie (1869-1879). Studjowal 
prawo na uniwersytetach we Wrocławiu i Berlinie. Egzamin referendarjuszowski 
zdaj w r. 1883, Aplikował przy sądach we Wąbrzeźnie, Grudziądzu i Kwidzynie. 


7
		

/Pomorze_026_02_015_0001.djvu

			\Vcdług zc::.tawieli nicmiec,kich, \\ L 1')1') ul'z
Jo\\'alo na ,I.!:I. 
siejszC'm terytorjulII Pomorza 3 pH'ze,;':'w Sądów Okn;gowy.ch (Tonu'I, 
Grudziądz) Chojnice)"), 7 dyrektorów, 21) ,;."dzii
w okr
gowych, 7 8 s
- 
dziów powiatowych, 3 mwizorów rachuhy, 155 se1kretarzy sądowych, 60 
asystentÓw, 30 1)()\]\ucn
kÓiw sekrctarzy. -ł() komornil'.:{lw 
ądo\\' ych, 1 i h 
kancelistÓw i 7--1. woźnych. 
Ohsadzcnie powyższych stanowi
k siłami pulskil'1IIi nastr
c/al() 
dnżo tru'clności. Podczas 'kiedy na stanowiska w a..łministra-cji pal'l
t\\'O- 
wej można hylo wyznaczać lUlłzi Iwz specjalneg-o zawoclOiwego przygo- 
towania, to u!"z\:cłu sędziowskiego nic !lIo/.na było powierzać osobom 
!:Jez 'przepisanych studjoów prawniczych złożonych ('gzami.nlm' Sl,'- 
łziow s'kich, 
O tych truclności.lch zwi;!zan) ch z prLej\:cicm wymiaru spra,,:j{'- 
JliwQIŚ'ci na Pomorzu, jak zresztą na ohszarze .całej b. dzielnicy pru
'hicj, 
pomyślano na szcz
ście dość wcześnic. 
Pols'kie ziemie zachodnie, 'pozostającc poj rZ;)lla'llli pru,.,kit:mi, od 

ameg-o początku wojny światowej ż} Iy w nadzi,ei, że zaw.il'ł-lIcha dzil'- 
j.owa przy,niesie w swym wyniku wyzwolcnie Polski, a I. ni;! i nasl.l'j 
'Izidnicy. \V przcwidywaniu na(lcjścia tej chwili rol.poczlJy 
il: prace 
on:;allizacyjne \\' każdej dziedzinie życia, zacz\;to przygotn\\'ywać pł-lY- 


Po zdaniu egzaminu ascsorsklcgo \\' \,. 18 8 9 pracował jako asesor pl/.y sądach 
w Toruniu przez 4 1 /2 roku Dnia 5. 4. 1894 mianowarIO go s«dzią powiatowym 
w Sępolnie. a w r. 1900 sl;dzią ok'l;l!owym w Elblągu. W roku 11)08 uzyskaj 
nominację na sęd/.iego apelacyjnego w Kwidzynie, gdzie otrzymał wkrótce tytuł 
tajnego radcy. 
Był przewodniczącym Komisji plcbiscytowcj na Warmji w r. 1')20. Następ. 
nic przeszedł do służby w połskiem sąJownictwie, na stanowisko prezesa Senatu 
Sądu Apelacyjnego w Toruniu. W r. 11) 2 5 wystąpił ze służby sądowej z powodu 
słabego wzroku. Odznaczony Komandorją Krzyża Polski Odrodzonej. Zmarł 22.go 
mtJrca 11)32 r. w Toruniu. 
Prczes Ornass, który posiadał dlugoletnill praktykI; sądowq. opartq na pra. 
wic obowiązujacem w b. dzielnicy pruskicj, z chwllq spolszczenia sąr:lów pomor, 
skich stał się tcż nauczycielem wszystkich sędziów, naplywających na Pomorze 
z innych dzielnic. Przyczynił się on tcż wielce do ustalenia i ujednostajnienia 
judykatury w toruńskim Sądzic Apelacyjnvm. 



J Za czasów niemieckich w Toruniu Sądu Apelacyjnego nic by/o, ..Ober, 
landesgericht" pomorski znajdował się w Kwidzynie. Ptworzenie Sądu Apelacyj. 
nego w Toruniu jak i Sądu Okręgowego w Starogardzie wzgl. w Gdyni Jcst już 
dziełem polskiem, o czem poniżcj. 


8 


I 


(
		

/Pomorze_026_02_016_0001.djvu

			, 


szłą organizacj
 wladz i urzltdt'm' pobkich, ktÓrcby weszły w mi.ej;,ce 
maj	
			

/Pomorze_026_02_017_0001.djvu

			Kiespclna tydziC'li )10 WYZ('J wspomnianym zjeźjzie, w dniu 27. 
12. 1918 wy'buchlo \V Poznaniu powstanie, i Polacy w krótkim czasie 

tali się panami Poznania i wi
kszt:j ,części I'oznaliskiego. 
l stniejący już od listopada 1918 r. .. \V y(łzial P.ra w.ni'ków" zastą- 
pionym został wówczas przez ,,\Vydział administracyjny i sądownk- 
twa", który stal się cz
śl'ią 
:klad()w;! "Komisariatu przy Na'czehwj 
Radzie Ludow.e i". 


2. 


\V dniu l sierpnia '919 r. urz:pl pierwszego rnini!>tra b. dzielnicy 
pruski'ej objął \Vładysław Scylla, poruczając podsekretarjat stanu w za- 
kresie zarządu w)'miaru sprawiedliw-ości Dr. Zygmuntowi Seydzie) a 
szefostwo departamentu Dr. \VitoI:lowi l'rąd.l)'lbkiemu. 
Fakt zakcia Poznania i części h. (łLielnicy pruski(.'j ,przcz otl.Jzia- 
ły powstańcze nie miał jednak w.il,;"){iszego zn
czcnia dla sądownictwa 
w oIkupowanej cz
ści \Viel'kopołs.ki. 'Vytworzył sil<: nawc,t -ci.elkawy 
stosunek między władzą polską a niemiec.kimi 'urz\:dni.kami wymiaru 
sprawiedliwości. Sądy niemieckie przyznawały l'ola'kom jedynie pTawa 
oku'Pantów, wyni1\ające z a'r:t. .p i --1-3 konwencji haskiej. G(I)' później 
przywrócono kOll1'unikac'ię !kolejową i pocztową z R7..c l SZą Niemicoką, 
s
dziowie niemieccy stali na stanowis'ku, iż dla nich nadał zwierzchni- 
czą i miaro:łajną władzą pozostało ł-.tin. Sprawiedliwości \V Berlinil' 
i zaczęli ignorować władzę polskął). 
Gdy jednak mocarstwa zw)'ci
skie oglosily warunki traktatu po- 
kojowego, niemiecki(. władze sądow.t' w b. dzielnicy pruskiej zmienil
 
swą taktykę i okazały slkłonność do pertraktacy j z wład zami pols-kiemi, 
zgodziły się nawet, by przy sądach nadziemialiskich i sądach ziemiali- 
skich ustanowiono z ramienia władzy p.olski....j (iL
legatów, ktbrzy.by nie- 
jako wykonywali nadzór i zaznajamiali się z a.dministracją sądownictwa. 
Wobec zbliżającego się tenni-nu przejęcia w myśl traktatu po- 
kojowego ziem naszych od N iel1lców, rz:!dy polski i niemiecki, powo- 
dowane życzeniem unikni\:'cia nagłej zmiany w administracji i wymiarze 
sprawiedliwości, wdrożyły odpowiednie pertraktacje. Przyszedł do skut- 
'ku "Polsko-niemiecki ukłarl co do tymczasoweg;o unormowania spraw 
urz'ęJniczych" (z dnia l) listopada 1919), według którego rz,!d niemieclki 
.lobo wiązał się wywrzeć cały nacisk w tym ,kicrun'ku, by urzędnicy nie- 
mi,eccy) którzy hyli na stanowiskach w dniu 15 października 1919 r., 
na ziemiach przyznanych Polsce sprawowali rlałcj swe czynności) spe- 


.) Cfr. "Szkic historyczny" Zajączkow.skiego. 


10
		

/Pomorze_026_02_018_0001.djvu

			, 


cjalnie zaś w dziedzinie wymiaru sprawieJliwości tudzież administracji 
sądowej, jo dnia 3 I marca' 1920 r. 
\V ten sposó'b uzys1kano pewność rzyniósl szereg rozporządzeń datowanych 
w uniu 15. 12. 19., a w szczególności rozporządzcnie nr. 180 o prz-cjś-ciu 
z uniem 1 stycznia 1
20 r. wymiaru sprawiedliwości na obszarze b., 
dzielnicy pruskiej, ohjętym linją demarka.cyjną, na Rzeczpospolitą Pol- 
ską. ()w numer ,:r. U." kładł podwaliny ustroju sądownictwa na zie- 
miach h. dzielni.cy pruskiej, Jał .nam nową organizację sądów, podział 
ich okn:gów) zrównał kwalifika.cje sędziowskie i prokuratorskie na ca- 
łym obszarze Polski, wprOlwa(lził przepisy w przcdmiocie j
zyka urzę- 
dowego, stworzył nowy ustrój sądownictwa 'karnego, dopuszczając do 
wymiaru sprawiedliwości czynnik obywatelski, a wreszcie uregulował 
kwestję dalszego urzl,?dowania dotychczasowych pruskich nota.rju.szów 
i adwokatów. \V tym "Tygodniku" ukazało się też rozporządzcnie 
o utworzeniu SąJu Okręgowego w Starogardzie. 
Na stronie .p I wspomnianego TygoJni'ka Urzędowego {nr. 70) 
znajduje się "wyłkaz sądów", który przewiduje dwa sądy apelacyjne dla 
całego obszaru .b. dzielnicy 
)ruskiej t. j. Sąd Apelacyjny w Poznaniu 
. i Sąd Apelacyjny w Toruniu. Do Sądu Apelacyjnego w Toruniu miały 
należeć sądy okręgowe w Toruniu, Chojnkach, Grudziądzu i Staro- 
gardzie. 
O ile chodzi o obsadę personalną, to w międzyczasie przeprowa- 
dzono konferencje z Ministrem Sprawiedliwoś.ci w Warszawie, z pre- 
zesami Sądów Apelacyjnych w K'1'alkowie i Lwowie i z3Jpewniono są- 
downictwu naszemu przydział na razie szczupłej liczby, bo 80 sędziów 
z Małopolski dla całego obszaru, który na Ipojstawie tra!ktatu pokojo- 
wego miał przypaść Pols'ce t. j. .(Ha Wieł:kopols.ki i Pomorza. 


3. 


. ... 


Nadszedł wreszcie dzień I sty-cznia 1920, 'który w myśl rozpo- 
rzą(lz.-cnia nr. 180 z dnia 15. 12. 1919 miał stanowić dla Poznańskiego 


J I
		

/Pomorze_026_02_019_0001.djvu

			początek sprawowania wymiaru sprawiedliwości w imienin R/.cczypo- 
spolitt'j Pols'kiej. Dla upami
tnLenia tcj ch\\"iłi urz;!dlOnO dnia () stycznia 
19 20 uroczysty obchód połączony ze skladanicl1l prt.ysi.;gi sluż.bowej 
przez s
ll.ziów i nrzędnik{
\\" sądowych " sali tronowl'j Zamku w Po- 
znaniun). 
\V pan' dni potem, t. j. 10. I. I 
20 Traktat \'" er
abki z 28 ,,1. I t)HJ 
zostal ratyfi'kowany. \V ydane w sku.tek tego rozporządz'l'nic z 3 I. r. 
r9 20 
tanowiło) iż ,,'ymiar sprawiedliwości na ohszarze ,b. .Jzielnicy pru 
:;kiej, przyznanym Polsce t'ra'ktatem, a poło.lonym poza linją demarka- 
cyjną (t. j. na Pomorzu) przc:chOlI/.i na H.Zl"czp()
polit;! j'nbką w l1liar<: 
za'imOW	
			

/Pomorze_026_02_020_0001.djvu

			""! 


przyszlej apdacji tonl1'l
kil"j (ltworzyl biuro \\ Toruniu pu)' ulicy Szkul- 
Ilf'j 23. Zast
pcą delegata SzuollJ.1na byl wówcza;;; adwokat l\Iaks)'miljan 
Griining- z Grudziądza; jako r....ferenci dzialali przy polskim delegacic 
BrOliislaw Kl1rz\:tkowski, sekretarz sąrI0\\"y7) dalej Franciszek Paulu!' 
L Elbląga i .\ntoni Sychowslki, ktt"ry choć był jesLcze czynny w sądach 
niemieckich, w czasie \\'olnym ocł służhy pracował \\' hil1rze delegata 
polskiego. 
Departallll'nt Sprawil'rlliwości Min. Ib. dzielnicy prusij,iej w polo- 
wie listoparIa [919 r. zamianował adwokata 1\1. Griininga delegatem 
!Ja okn
g Sądu Zil'lI1ia{lskiego \v Grullziądzu, adwokata Pytlika ze Zlo-1 
t()\\'a delC'gatcm na okr<;>g' Sądu Ziemia{lskicgo w Chojnicach (cz<;>ści 
przypada iącej Pol
cc), a.lwokata Sohieckiego z Kartuz na okrc,'g' S,!du, 
Ziell1ialiskiego w Gda{lskn (cz"ści przypa,laj;!cl"j Polsce) adwokata. 
:-'fiil'lera "/ 1'0LIJa'l1ia na okn,'g- S,plu Zil'lIIia(lskicgo w Toruniu i c z.t;'śc i, 
powiatuw niborsokicgo i dziahlow,;kiego przypadającej PolsceA). 
l stlliej,!ce akta S,!clu 1\pelan jnC'go w Toruniu (.\kta orga- 
nizacji ,.;!dowej, akta przcj{,:cia sąJów, akta Dowó,.1zt\\"a Fron- 
tu Pomorskiego i t. rl.) \\' których znaj(lujemy niejedno pisnw 
jozcze z czasu\\" przed przcj\,ciem Pomorza przez wojska polski(', sta- 
Iłowią cieka \'\ y i lIadcr ważny dokument twórczej pracy organizacy jnei 
prezesa S/.umana i jcgn pomocnikt')\\, w zakresil' .polskiego wymiaru 
sprawiedliwości na Pomorzu. 
Jak już wyj,ej wspo1\lIIi,I1W, pols'kich s<:dziów na Pomorzu prawic 
że nie hylo. Organizatorzy sądoÓw pO!l1ors:kich znaleźli sir: 'więc w kło- 
potliweIII polożeniu. Trzeba wi
c hylo na wią"/y wać 'kontakt z 'nicli.cz- 
'11 ymi na Pomorzu pra wnika lIIi- PulakalII i, kierować do nich zapytania, 
czy nie zechcieliby wstąpić do polskiej sluŻ/hy sąJowej, zwracać się do 
nrz\rłujących jeszcze s<;>dzilJ\\' niemieckich z zapytaniem, czy zamierzają 
przejść do slnżhy polskiej, da1ej trLcba hyło sporząclzać spisy niższych 
nrz
(lnik{,w, t. j.: sekretarzy i kancelistów sądowych, ktÓrzy rozsiani 
po rÓżn) ch sąJach Pomorza, wyrazili chęć pozostania na swych do- 
t,\ rhczasowych stanowiskach. 


4. 


Prezes Szumatl) jak wyka/..u:ią akta, rozpocz.!ł enel
giczną dzia- 
lalność w kierunku spowodowania sędziów i allwoOkatÓw (ta'kże Ni.em- 

,--=- cfr akta Generalja (S:łdownictwo) Sądu Apelacyjnego w Toruniu, 
karta II (konccpt pisma z daty 6 XI. I91Q r.) 
'I - cfr akta Generalja (Sądownictwo) S.' Apel. Toruń karta 33. Pismo 
Dep. Sprawiedliwości MilI. h. dzielńicy pruskiej nr. lIż. 1087 z 14 II 19IQ r. 


13
		

/Pomorze_026_02_021_0001.djvu

			c6w), urzędujących na Pomorzu, do wstąpienia na staie lub choćby 
przejściowo .lo służby polskiej, obi.ecując (Niemcom) różne korzyści, 
opierając się zresztą na rozporządzeniu Ministra b. dzielnicy pruskiej 
(bez daty)'), które gwar.mtowało urzędnikom narodowości niemieckiej 
równe traktowanie z urzędni,kami Polakami pod wzgłędem poborów 
słuŻibowych, zapewniało opiekę n3Jleżytą, oraz możność po ukoń-czeniu 
służby opuszczenia teorytorj'tlm Państwa Połskiego razem z całym 
majątkiem ruchomym. 
W aktach 1 °) znajdujemy spis prawników Niemców, którzy zgo- 
(Iziłi się .pozostać w służlbie ,polskiej, Było ich 26-ciu (przeważnie sę- 
dziowie i asesorowie)U). Z pisma Min. b. dzielnicy pruskiej z 10. 2. 
J919 -r. oraz z odpowiedzi na .to pismo prezesa Szumana z dnia 16. 12. 
19191») dowiadujemy się, że z pomiędzy prawn
ków pomors'kich upa- 
trzono 18 Polaków i 15 Niemców na stanowiska sądow.e w tworzą-cej 
się apelacji toruńskiej. 
Obok tych starali <> sędziów dla sądów pomorskich trzeba było 
także myśłeć o mającym włkrót-ce nastą.pić przejęciu Pomorza, a więc 
14kże o przejęciu poszcz,ególnych sądów 'pomorskich przez Pola,ków. 
Instrukcje w tym przedmiocie zawiera pismo Min. b. dz. pruskiej 
z I. 12. 19 r. IO ) ,które postanawia że Niemcy, opuszczając sądy pomor- 
skie mogą zabrać ze sobą jedynie obrazy i biusty królów i książąt pru- 
:.kich, zaś urządzenie !biurowe, akta rzeczowe i t. d. mają pozostawić na 
miejscu, Dal.ej Departament Sprawiedliwości wezwał delegata Szumana, 
by zechciał wyznaczyć ojpowiednie osobistości w odnośnych miejsco- 
wościach, którclhy przejęcia sądów dokonały .i za władze połskic pod- 
pisaly .protO'kóły tradycyjne. 
Stosując się do powyższego wezwania -delegat Szuman wyzna- 
cLył w poszczegÓlnych miejscowościach, obok 
ckretarzy Pola- 
ków) cz,ęsto nawet obywateli stojących poza sądem, którzy w czasie 
w'kroczenia wojsk polskich mieli przejmować sądy od Niemców. 
Mimo tych przygotowań sprawa przejęcia sądów oraz utrzyma- 
nia porządku w nich, nie przelI stawiała się zbyt łatwo. Sędziowie 
i urzc;'dnicy niemieccy krótko przed wkroczeniem wojsk połskich na 


fi) Odpis tegoż rozpOlz:jJzcnia znajduje się w aktach: (jencrałja K. 71. 
JO) cfr. akta Generalja K. 66. Spis nosi datę 27. II 19. 
11) Z tych 26_ciu nie WSZ\'scy jednak pozostali w Polsce. Jak z późniejszych 
;z.e!itawień wynika, zostalo ich okolo lO_ciu. 
l') cfr Akta Generałja K. 8S i 86. 
18) Nr. pisma 10577/19 karta 88 (Generalja) 


14
		

/Pomorze_026_02_022_0001.djvu

			l J omorze zaczęli na gwałt opuszczać sw,c stanowisIka. udając się do 
Niemie.c, a tu zastt,:pców nic było. Władzc nicmieckie żądaly nawl't 
przcjęcia sądów przed wkroczenicm wojsk połs'kich 1ł ). \V skutek starail 
ze strony polskiej pruski,c l\Iin. Sprawiedliwości telegramem z dnia 
16. L 19201
) pozwoliło swym urz
dnikom, tak,że już przeniesio- 
nym, pozostać w Polsce, o ile zechcą, do kOl1ca mar'ca, pod warunkiellli 
przyznania im odszkodowania ze strony polskiej za podwójne prowa- 
(\Zenie gospojarstwa domowego. 
Nie pomogło ,to jednak Ju'Żo. N. p. niemiecki prezes toruńs'kiego 
Sądu Ziemialiskiego wraz z picrwszym prokuratorem domagali się od 
delegata Szumana 11 ), hy Polacy przcjęli sądy toruńskie już w dniu 
17 stycznia 1920 r, Sprzeciwiono się tcmu ze strony polskiej, opie- 
rają,c się zresztą na wyraźncj instrukcji l\Iill. b. dz. prus'kiej, naka- 
znjącej przejęcie sądów dopiero po wkroczeniu wojsk polslła Prokuratoria przestały pracować. - Proszę 
o dalsze wskazówki. Kiłkakrotnie na grożącą katastrofę zwracałem uwagę". 
Z tego dość OIbszer"nego listu dowiadujemy się :lalej. że z pośród 
sędziów niemieckich: 
..zostalo l.) w Toruniu przy Sądzie Okręgowym 3 asesorów i I sędzia, 
przy Sądzie Powiatowym nikt. 2.) w Chelmźy - nikt, 3.) w Chełmnie - nikt, 
4.) w Golubiu - nikt, S,) w Kowałewie - nikt, () w l)ziałdowie - nikt, 7.) w 
Wąbrzeźnie 2 (tymczasowo z warunkiem pozostawieniu ich na miejscu). 8,) w Lidz- 
barku - nikt, 9) w Lubawie - jeden, niepewny. 10.) w Nowemmieście - nikt. 


Ił) Cfr, odpis telegramu deI. Szumana z 14. I. 20 r. karta II. (Akta prze. 
jęcia sądów!. 
Iii) Cfc, odpis tełe
ramu K. 35. (Aktu przejęcia sądów). 
Id) Cfr, pismo z daty 16. I. 1920 K. 44 (Akta przejęcia sodów}. 
17) Cfr. odpis listu prezesa Szumana do Departamentu Sprawied!.wości II 
23. I. 20. brta 71 (Akta przejęcia sądów). 


I c; 
..,
		

/Pomorze_026_02_023_0001.djvu

			11.) W Grudziądzu - S sędziów przy Sądzie Powiatowym - pozatcm nikt Dalszc 
obwody jeszcze niewiadome Dzisiaj nadeszła wiadomość z Kartuz, że z tamtej- 
szych sędziów nikt nie pozostaje, gdy przvszła z M:nisterstwa wiadomość, że do_ 
datku na prowadzenie dwojakiego gospodarstwa domowego nie otrzymają. 
Prokuratorja cała z chwilą wkroczenia wojsk wychodzi tak. iż z wyjął. 
kiem 2 asesorów w Toruniu - których wymieniłem pod nr. I. - n:c zostaje z 
urzędników prokuratorji nikt. 
\V kasach do tej pory nie pozostawiono żadnej pozostałości. Od której 
ehwili wyplacać urzędnikom? 
Asesorowie pozostający w Turuniu mają do tej pory tylko pensje wy. 
płaconą do 18. b. m., t. j. do dnia zamknięcia kasy sądowej". 
Jak z powyższego pisma prez,esa S.f.tl1l1ana wynikyła nastł.:pująca: 


I 
1 
I 


1(,
		

/Pomorze_026_02_024_0001.djvu

			- 


\ 


- 


ś. p. '-"ladyslaw SZUI11an 
I. Prezes Sądu :\.pelacyi,nego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_025_0001.djvu

			. 


" 


Ś. p. Adam Rusz,czyński 
II. Prezes Sądu Apelacyjln.ego w T()run1Ju. 


-
		

/Pomorze_026_02_026_0001.djvu

			,.. 


" 


.. 


I 


Stanislaw Rubczy1iski 
III. Prezes Sądu Apelacyjnego w Toruniu (1929).
		

/Pomorze_026_02_027_0001.djvu

			.... .111 .' 
. 
I 
r 
.-tf
 
""'.. 


Cezary Szyszko 
Ostatni Prezes Sądu Apelacyjnego w Toruni.u. 


. 


-
		

/Pomorze_026_02_028_0001.djvu

			I. Sąd Tymczasowy w Toruniu: 
Przewodniczący: I) sędzia dr. Drath Zygmunt 
2) sędzia Grządziel Lujwik 
3) sędzia SokuIski Jan 
4) s'ędzia Staszewski Zenon 
Sędziami śledczymi byli: 
w Toruniu: Krynioki Maksymiłjan 
Piskozub Zygmunt 
w Chełmży: Janicki Stanisław 
w Chełmnie: Pawłowski Zygmunt 
w Wąbrzeźnie: dr. Mutz Emil 
w Brodnicy: N. Koczwara 
\V Lidzbarku: Dulęba Stanisław', 
w Lubawie: Kurz,,.tkowski .Adam 
w Nowemmieście: :Michałek Stefan 
\V Działdowie: Nalaz,ek Józef 
II. Sąd Tymczasowy w Grudziądzu: 
Przewocll1iczący: I) dyr. Ży'borski Jac{'k 
2) s
dzia dr. Eichorn FryderyI.. 
3) sędzia dr. Flach Karol 
4) s
dzia Ferenc Ernest 
S ę d z i;1 111 i ś l c d c z)" m i .b y l i: 
w Grudziądzu: Mars
ałek Edmund 
dr. Gregorcz)1k Władysła \\ 
\\ Świeciu: Pruszyński 
w Noweol11: Czyż 1
aksymiljan 
\V Gniewie: PodliseC'ki Karol 


III. Sąd Tymczasowy w Chojnicach: 
Przewodniczący: l) Jyr. Łu'blkowski Władysław 
2) s'ędzia Juński Stanisław 
3) sędzia Staruszkiewicz Włodzimier7 
4) sędzia Stobiecki Romuald 
S ę d z i a m i ś ł e d c z y m i 'b y l i: 
\V Chojnicach: dr. Guttby Stanisław 
w Sępolnie: Bałuk :Mieczysław 
w Tucholi: Jr. Fcliber,baum Adolf 
w Czersk'll: Baranows'ki Rudolf 
w Kościerzynie: Re.iske Paweł 


I- 
I 


",LII' I lA 
, W \IIUł1U t.
 
."łl.....,..."
		

/Pomorze_026_02_029_0001.djvu

			r 


VI. Sąd Tymczasowy w Starogardzie: 
Przewodniczący: I) dyr, Hryniewiccki Jan 
2) sędzia dr. Słotwiński Eugenjusz 
3) sędzia Sobolewski Stanisław 
4) sędzia dr. Meger 
S ę d z i a 111 i ś l e d c z Y 111 i 'b y ł i: 
w Starogardzie: Jacobson 
w T'czewie: Pobłocki Juljan 
w Kartuzach: Szyjkowski \Vładysła\V 
w Skarszewach: Stankiewicz Leon 
w VVejherowie: U nmh Kazimierz 
w Pucku: Dysiewicz Paweł 
Sąjy tymczasowe, które były .ustanowione wyłącznic dla spraw 
karnych, trwały mniej więcej do maja 1920 r. Sprawy cywilne oraz spra- 
wy sądownictwa dobrej wol i spoczywały mniejwięcej do kwietnia 1920 
Podczas, gdy Sądy tymczasowe urzędowały,' strzegąc porządku i ładu 
publicznego na świeżo przez Polaków przej'ętym Pomorzu, sądy zwy- 
kłe, t. j. Sąd Apelacyjny w Toruniu) sądy okręgowe i powiatowe orga- 
nizowały się, choć powołi, starając się przedewszystkiem o siły polskie, 
które miały zastąpić sędziów i urzędników Niemców, ustępujących 
(w myśł uklaju polsk.-ni,em. z 9. II. 1919 r.) ze służby polskiej z dniem 
T. IV. 1920 r, 
Sąd Apelacyjny (Oberlandesgericht) terenu pomorskiego odstą- 
pionego Polsce, znajdował si'ę, jak już wspomniano, w Kwidzynie. 
Okoliczność ta przy organizacji sądów pomorskich nastręczała dużo 
trunności. Do ostatniej chwili łudzono się po stroni,e polskiej, że siedzi- 
hą pomorskiego Sądu Apelacyjnego będzie Gda1'1sk 17 a), później zanim 
jes/.cze przeprowadzono pkhiscyt na \Varmji i Mazurach, KwidzyJi. 
Toruli uważano jeszcze wciąż jako tymczasową siedzibę Sądu Apela- 
cyjnego. 
Dlatego tcż nie starano si'ę wcale o odpowiednie pomieszczenie 
dla Sądu Apelacyjnego, który na początku ulokował się w jednym po- 
koju tOrLlIlskiego Sądu Okn
gowego na II piętrze. Zresztą Sąd Apela- 
cyjny w pierwszych czasach był bez zajęcia. Spraw do .z,ałatwiellia ża(l- 
nych jeszcze nic było. Zawisłe sprawy w Sądz!e Apelacyjnym znajdo- 
wały się przecicż w Kwidzynie. Gdy powoli zaczęłi naplywać s
(lziowie 
apelacyjni, udzielano im 
lIuższych urlopów albo też delegowano ich do 


17 a ) dr pismo Ministerstwa b. dz. pruskiej Ocp. Spraw I. dz. IV. 11106/19 
znajdujące się w aktach personalnych prezesa Szumana, 


Iti 


-
		

/Pomorze_026_02_030_0001.djvu

			sądów niższych 18 ). Stan ten .trwał mniej więcej dwa - trzy miesiące. 
\V międzyczasie też zaczęły wpływać akta apelacyjne odnosząoe się do 
apelacji toruńskiej a przek,azywane ze sądu kwidzyIiskiego. Gdy później 
pra.ca Sądu Apelacyjnego w Toruniu rozpocz'ęła się na dobre, było brak 
pomieszczeń. Zamierzono kupić specjalny 'budynek dla Sądu Apelacyj- 
nego. Upatrzono nawet gmach przy ulicy Szopena 22/24, lecz umowa 
kupna nie doszła do skutku"). 
O iłe chodzi o sądy niższe, to te posiada ły odpowiednie !budynki 
i urządzenia. Brak było tylko odpowiednich sił sędziowskich. Prezes 
Szuman jeszcze po 18 stycznia 1920 robił starania o ściągnięcie na Po- 
morze sędziów Polaków, zwłaszcza takich, którzy znajdowali się na 
obczyźnie \V slużbie niemieckiej. \V aktach 20) znajdujemy wiadomość 
o tel11, ŻC Prezes Szuman ogłosił anons w niemieckiem czasopiśmic 
prawniczcm (Juristische \V ochenschrift) wzywający do zgłaszania się 
na wak,u iące posady w sądownictwie pomors'kiem. Łudził się widocznie 
aadzieją, że w ten sposób ś.ciągnie na Pomorze sęJziów PolalkÓw, choć 
zniemczonych, i zapełni częściowo luki, jakie jeszcze wciąiż istniały 
w naszem sądownictwie. 
Niestety zgłaszali się tylko Niemcy, przeważnie a(łwokaci bez 
praktyki, którzy spodziewając się nadzwyczajnych korzyści, ,chcieli 
przybyć na Pomorze) 'choć ani słowa po polsku nie umieli. Prezes Szu- 
man odpowiaJając zgłaszającym się kandydatom, stawiał za warunek 
nauczenie się języ,ka połskiego w jaknajkrótszym czasie. A'kcja ta jed- 
nak nie orlniosla pożą,(lanego skutku. \Vnet zrqzumia,no, że organizując 
sądownictwo pomorskie, trzeba hędzie się oprzeć na sędziach i urzędni- 
kach naroJowości polskiej, a to tcm więcej, że polskie władze sądowe 
i administracyjne miały dużo kłopotu z s
dziami i urzędnikami narodo. 
wości niemieckiej, którzy w l
lyśl ukłacl'u polslko-niemieckiego z dnia 


IRJ Delegacje do sądów powiatowych olrzymali m i. S. Apel. ł-Ierdegen 
(S. Powiatowy w Swieciu) i S. O. Hugajski (S. Powiatowy w Kościerzynie). Istnieje 
w aktach (organizacja sljdów) karta 228 pismo z daty 23.4. 11)20 r. podpisane przez 
h. sędLiów apelacyjnych, klórzy zwracują się do preze
a Szumana z proś bij. hy 
do sądów powiatowych delegowallo sędziów okręgowych, zaś sQd7iów apelacyjnych 
do sądów okręgowych. 
19) Budynek przy ulicy Szopena 22 miał koszlować 4 miljony mkp. Było 
jednak brak odpowiednich funduszów. Podczas gdy toczyły się pertraktacje w 
Ministerstwie celcm wydohycia odpowie.łnich funduszów, cena kupnu za ów 
budynek wskutek dewaluacji podsko.:zyla na 10 i 14 mil jonów mkp. 
Wobec tego Skarb Państwa odstąpił od zamiaru kupna. 
EO) dr. Akta organizacyjne sąd k. 157 i nast. 


19 


-
		

/Pomorze_026_02_031_0001.djvu

			9. 1 I. 1919 r. pozostali jeszcze na Pomol\Zu. Pozornic zachowywali Się 
oni dość lojalnie wdbec władzy polski.ej. \V rzeczywistości jednak drwi- 
li sobie z sądownictwa polskiego. nic wierząc, ż.e Polacy o wlasnych l si.- 
łach będą mogli utrzymać w ruchu maszynę państwową, a tern mniej 
obsadzić nalcżycie sądy pomorskie. Mimo to tr.zymano ich, gdyż oba- 
wiano si
, że za wczcsne zwolnienie ich zc służby polskiej mogłoby 
uniemożliwić :lalszą pracę w sądownictwie. A gdy nadchodził dzień 
I. IV. 1920, rząd polski poczynił starania, by rząd niemiecki zgodził się 
na dalszy pobyt urzęd.ników Niemców na Pomorzu :.?l). 
Rząd niemiecki jeunak u-ozynił za wisłcm udzielenie urzędnikom 
Niemcom swego zezwolenia na dalsze pełnienie służby (poza 1 kwietnia 
1920) w sądach polskich od dania mu w zamian za to znacznych kon- 
cesyj w sprawie t. zw. korytarza pomorskiego, będąc widoczni.e przeko
 
nany, że Min. b. dzielnicy pruskiej i centralne wła:lze warszawskie 
w obawie, by urzędy w razie ustąpienia urzędników Niemców, z Ibraku 
wykwa.lifikowanych sił polskich nie stanęły, zgodzą się na żądane ustęp- 
stwa natury politycznej. Pozatem rząd niemiecki uważał, że przez ewen- 
tualne wstrzymanie funkcjonowania urzę:lów w naszej dzielnicy zapa- 
nuje anarch ja. Nasze władze polityczne odrzuciły żądania niemieckie) 
wobec czego z dniem I. IV. 1920 wszyscy urzędnicy nicmieccy na wy- 
raźny rozkaz Berlina zaniechali dalszej pracy w naszych sądach 
i u rzędach. 
Nadzieje Berłina, że to zarządzenie wprowadzi chaos na ziemiach 
Ib. zaboru pruskiego) zawiodły w zupelności. SIkutek był wręcoZ przeciw- 
ny. Urzędowanie nigdzie nie ustało. Chociaż w kilku sądach nie !było 
jeszcze sęd,ziów stałych) to jednak wymiar sprawiedliwości nie zostal 
zawieszony. Szczupłe polskile siły sędziowskie drogą wyjazdów pod- 
trzymywały funkcj.e sąJów aż do przybycia na Pomorze większej ilości 
sędziów z Malopolski. 
Jak już wspomniano, także Poznal1s.kie ;korzystało z .pomucy s
- 
dziów z Małopolski, a Min. b. dzielnicy pruskiej nawiązywało 'kontakt 
z prezesami Sądów Apelacyjnych Lwowa i Kr
kowa, celem ściągnięcia 
większej ilości sędziów małopolskich do naszej dzi.c1nicy. Pierwsza par 
t ja sędziów) przybyłych do Poznania jeszcze w październiku i w listo- 
padzie roku 1919 w licz,bie mniejwięcej 80-ciu, 'po przejściu ojpowi
d- 
niego przeszkolenia, została podzielona na Poznańskie i Pomorz.e. Część 
z nich weszła w skład sądów tymczasowych, utworzonych na Pomorzu 
po wkroczeniu wojsk polskich. Druga part ja sędziów z Małopolski przy- 


fI) cfr. "Rys. historyczny" sędziego Sądu Apclacyjnello Zajączkowskiego. 


20
		

/Pomorze_026_02_032_0001.djvu

			była do nas w pierwszych miesiącach roku 1920 zasilając wybitnie ka- 
dry naszego sądownictwa. Ci sędziowie z innej dzielnicy, wyszkoleni na 
prawie austrjackiem, z całą ofiarnością, w pełnej świadomości dobrze 
poj.
tego obowiązku obywatelskiego, stanęli do pracy i pomagali bur'o- 
wać gmach palistwowości polskiej na Pomorzu. 
Stanowisko ich na początku było Jość trudne. Zastali oni w są- 
dach pomorskich stosunki anormalne. Zaległości było Jużo, gdyż ich 
poprzeclnicy, sędziowie niemieccy, wiedząc, że Pomorze zostanie przy. 
dzi.elone Polsce, od kilku miesięcy przed wkroczeniem wojsk polskich 
na Pomorze nic nie robili, dopuszczając przez to do gromadzenia się 
spraw niezalatwionych. Sędziowie z l\Iałopolski mieli wit,'c obO\\iązck 
nictyltko zaznajomić się z ustawodawstwem dbowiązującem, lecz także 
wyrabiać zaległości powstałe z winy sędziów Niemców. Na ich cześć, 
podkreślić należy, że ze swego obowiązku' wywiązałi si
 jaknajłepiej 
i w 'krót1..im cza
ie lłoprowadzili sącly nasze do stanu llormałllego. 


6. 


Mówiąc o sędziach, nie należy też zapomnieć o urz
dnikach sąJo- 
1\') ch, którzy obok sędziów wielce zasłużyli się wobec organizacji pol- 
skiego sąJow.ni.ctwa na Pomorzu. PrzybyłC1 ich kilkudziesit,'ciu z 
[ało- 
polski, \V przeważającej jednak części rekrutowali sit,' oni z Pomorzan, 
którzy albo już za czasów niemieckich pracowali w sąJow-nictwi
 j3ku 
sekrctarze i kanceliści, alho też wstąpili du służby sądowej w czasic
 
gdy urzędnicy niemieccy opuszczali placówki sądowe. 
Tak jak Niemcy nie dopuszczali Polaków Jo st.l1lOwisk s
dziow- 
skich, tak też niech
tnie przyjmowali ich jako sekretarzy i kancelistów, 
sądowych. Jedynie z konieczności dopuszczali Polaków na stanowiska 
sekretarz)" - tłumaczy języka .polskiego. Przy każdym wic;kszym sądzie 
fll'Il l gował przynajmniej jed,en tłumacz Polak. Kancelistów Polakó\\, 
pracowało \V sądach pomorskich około 18-tu. ,\hy tych urzędników 
naroJowości polskiej odciągnąć od służby połskiej i przez to porzyspo- 
rzyć Polakom trudności przy organizacji polskiego wymiaru sprawie- 
tlliwości na Pomorzu, Niemcy opuszczając Pomorze ofi.uowywali im 
stanowiska cłobrze pla.tne w Niemczech i grozili w razie pozostania na 
polskiem Pomorzu utratą nabytych praw lemc-rytalnych. Nasi sekretarze 
i kancc!iści niemal wszyscy, (w liczbie 46 sekmtarzy i 18 kancelistów) 
oparli się pocłszeptom niemieckim, zrezygnowałi z nahytych praw Ol1e- 
rrtalnych w służbie 'Iliemi,eckiej i ofiarowali swe u
ługi ocłrodzonej oj- 
c z.r źn ie. 


21
		

/Pomorze_026_02_033_0001.djvu

			Urzędnicy ci 'byli wyszkoleni na ustawodawstwie obowiązującem 
na ziemiach b. zaboru pruskiego, lecz nie znali języka polsIkiego do tego 
stopnia) by móc urzędować po polsku. To też protokuły sądowe 
w pierwszych czasach po przejęciu sądownictwa pisano z konieczności 
po niemiecku. Wnet jednak, z pomocą s'ędziów i urzędników sądowych 
z Małopolski) spolszczono protokuły, a .nasi sekretarze sądowi własną 
pracą nad sobą opanowali w krótkim czasie język polski do tego stop- 
nia) że n. p. ,Iziś pracują bez zarzutu 22 ). Naszym sekretarzom sądowym 
pod. wzglęJem patrjotyz:mu, poczucia obowiązku i pilności w służbie 
można wystawić ,świadectwo jaknajlepsze. W czasach przclomowych, 
gdy napływający sędziowie z Małopolski) nie znając jeszcze dostatecznie 
ustaw pruskich) z konieczności załatwiać musieli sprawy bieżące i zale- 
głe, niejeden z tych starych sekretarzy sądowych, który całe swe życie 
spę(lził w sądzie i znał pracę sądową wszechstronnie, służył swem do.: 
świadczcniem sędziemu nowicjuszowi, wprowadzając ,go w nieznane 
mu dotychczas zagadnienia ustawodawstwa pruskiego. 


7. 


Energiczna a przytem umiejętna praca pierwszych organizato- 
rów sądownictwa polskiego na Pomorzu spra.wiła) że mniejwięcej w po- 
łowie kwietnia 1920 sądy nasze miały ja:ko ta'ką obsadę personalną i mo- 
gły rozpocząć pracę normalną. Mimo usiłnych starań o siły sędziowskie, 
sędziów zawodowych nie starczyło na OIbsadzenie wszystkich stanowisk 
w sądach pomorskich. Brakom tym jednak zaradzało rozporząJzenie 
(nr. 186) Min. b. dzielnicy pruskiej z IS. 12. 1919 (Tygodnik Urzędo- 
wy nr. 70 z 24. 12. 1919 r.) dotyczące sądów pokoju w byłej dzielnicy 
pruskiej. 
Rozporzą!łzenie.to dawało Departamentowi Sprawiedliwości Min. 
b. dzielno prusk prawo ustanowienia w razie potrzeby na obwody są- 
(łów powiatowych sądy pokoju w miejsce lu'b obok sądów ławniczych, 
tudzież w miejsce lub obok sędziów powiatowych w zakresie ich orzecz- 
nictwa karn ego (art. I), a później także \V zakresie orzecznictwa cywil- 
22) Dla należytego wymialu sprawiedliwości. a zwłaszcza do wykonania 
orzeczeń sądowych potrzebni są dobrze wyszkołeni komornicy sądowi. Z chwilą 
objęcia Pomorza przez Polaków kumornicy narodowości niemieckiej przewaźnie 
opuścili Pomorze. N. p, w Toruniu z czasów niemieckich pozostał tyłko jeden 
komornik sądowy t. j. p. Janiszewski. Trzeba więc było na gwałt szukać nastcop. 
ców. Przyjmowano wobec tego niemal wszystkich zgłaszających się na te sta. 
nowiska. Po 6 tygodniach wyszkolenia wprowadzano ich w urząd. a ponieważ był 
to materjał często nieodpowiedni, zachodziły różne niewłaściwości, a Skarb Płlń. 
stwa. zobowiązany do odszkodowań, .był narażony na dość wielkie straty. 


22
		

/Pomorze_026_02_034_0001.djvu

			nego. Od sędziego pok
.ru 'nie wymagało się kwalifikacyj na urząd sę- 
dziowski. 
S"dzio\\ ie pokoju wedlc swoich sil przyszli z pomocą sędziom za- 
woclowym, a choć praca ich z natury rzeczy nic mogła się równ>ać pracy 
zawo.lowych prawników, to jednak .w okrcsie największego braku sę- 
dzió\v, choć częściowo zapdnili luki, ja1kic istniały w naszym sądow- 
nictwie. 
Gdy już 
ądy nasze pod względcm personalnym były jako tako 
ohsadzonc, zabrano się do pracy z podziwu godnym zapałem 
W aktach Sądu Apelacyjncgo w Toruniu (akta organ. sądowno K 19 1 ) 
ZIlajduje się 'karta, która mówi nam o calkowitem spolszczeniu sądów' 
na Pomorzu Jej trcść j,cst następująca: 
..Prezes Sądu Okręgowego w Toruniu Antoni Miiller ma zaszczyt J, W. 
Pana Prezesa Sądu Apelacyjncgo z familją zaprosić na pierwsze połskie posiedzenie 
tutcjszej Izby Karnej, mające się odbyć 9. marca 1920 r. o godzinie 9.3 0 przed połu. 
dniem w gmachu Sądu Okrę
owego (sala posiedzeń nr. 40)", 
Karta powyższa jest jakby symbolicznym dowodem spolszczenia 
calego sądo\\ nictwa pomorskiego i świa(lczyć bt:dzie przyszłym pokole- 
niom, że praca naci zorga.nizowaniem i spolszczeniem sądów pomor- 
skich, aczkolwiek truuna i na pierwszy rzut oka prz.echodząca wpros.t 
siły organizatorów, została uwieliczona wspaniałym sukcescm. Dzięki 
ofiarności i patrjotyzmowi garstki pionjerów sądownictwa polskiego ua 
Pomorzu, tak sędziów jak i urzędników sądowych, stworzono pobki 
wymiar sprawic.1liwości w nowokreowanej apelacji torU11skicj. 


8. 


Rządy prezesa \Vładysława Szum
na, świetnego organizatora na- 
Sz.cgo sądownictwa trwały do roku 1925, w którym śmierć nieubłagana 
zabrała go z tego świata. Był on /bardzo lulbianym i ogólnic szanowa- 
nym przełożonym, a ponadto wytrawnym prawnikiem. 
N astl.'pcą jego był prezes Adam RuszczYliski b. adwokat i prczes 
Sądu Okręgowego w Lesznie, który jeszcze przed swem przybyciem na 
Pomorze zasłużył się wielce jako organizator sądownictwa polskiego 
b. dzieln. pruskiej. Brał on żywy udział w posiedzeniach Departamentu 
Sprawiedłiwości w roku 1919 i jest m. in. twórcą projektu ustawy 
() zmianie procedury !karnej, projcktu ustawy o sądach pokoju i i.n- 
nych 26). P rezes Ruszczyński podczas swej 41J2 letniej pracy w charak- 
26) dr. protokół posiedzenia Dep. SprawiCJdliwości oraz delegatów sądowych 
z daty Poznań 7. II. 1919 znajdujący si
 w aktach S. Apel. Toruń Generalja 
(Sądownictwo). 


23
		

/Pomorze_026_02_035_0001.djvu

			terze prezesa apelacji toruńskiej o.kazał w całej pelni swe zdolności or- 
ganizacyjne. Jemu zawdzięczamy dalszy rozwój naszego sąJownictwa, 
uzupelnienie dalszych etatów, wychowanie zastępów młoJych prawni- 
ków i postawienie wymiaru sprawicdliwości na Pomorzu na odpowied- 
nim poziomie'7). Trzecim prezesem apelacji toruńskiej był prezes 
Dr. Stanisław RubczYliski 28 ), który od roku 1920 czynny w sądownic- 


17) Sp. ADAM RUSZCZYNSKI urodził się 19. 12. 1875 r. w tabiszynie w 
pow. szubińskim w ziemi wielkopołskiej, z ojca Józcfa i mutki IIelcny z Grqbcze. 
wskich.Ruszczyńskich. Picrwsze nauki pobierał w domu rodzicielskim. Od kwie. 
toia 188b - do września 1890 uczęszczllł do gimnazjum Maryi Magdałeny w Po. 
znaniu. a wskutck śmicrci ojca od października 18f):) do marca 1895 do gimnazjum 
klasycznego w Bydgoszczy. gdzie tcż zdał maturę. Po studjach prawa na wszech. 
nicach w Berlinie i Wrocławiu, gdzie w łatach 1896/7 był prczcscm Tow. Studcn. 
tów Polaków p. n, ..Concordia", z/ożył w r. 18Q8 egzamin referendarjuszowski. 
Aplikację odbywął na Sląsku, przeważnie przy sqdach wroclawskich. We wrześniu 
IQ 0 3 r. złożył w Berlinie egzamin sędziowski z odznaczeniem, poczcm osiadł jako 
adwokat w Lesznie (Wielkopolska). Tam oddal się placy narodowej i spolecznej, 
należąc do licznych towarzystw. wyglaszajqc odczyty i przemówienia polityczne. 
Szczególnie zajmował się wychowan;em młodzicżv. Przez dlugie lata piastowl1ł 
odpowiedziałny urząd sekretarza Komitetu Wyborc
e
o i hyl dele
.tcm do Centr. 
Komitetu Wyborczego na W. Ks. Poznańskie. Podczas istnienia zalożonej przez 
.I. Kościeiskiego ..Straży", działał jako jej starosta na pow. leszczyński. \V czasie 
wojny światowej, mimo przeszkód ze strony niemieckicj kontynuował swą pracę 
w organizacjach narodowych, a ponadto w charytatywnych. Po zawarciu lIJ. 
.lejmu został prezesem Rady Ludowej na powiat leszczyńsk.i, olaz poslem na 
Sejm dzielnicowy w Poznaniu. Był także członkiem Rady Robotniczo.Żolnrerskiej, 
w której rozwinął żywą działalność na rzecz intere..Ów polskich. Brał też udzial 
w wypadksch grudniowych 1918 w Poznaniu, a po powrocie do Leszna, który 
jeszcze wówczas był niemiecki. został aresztowany i oskarżony o zdradę stanu. 
Przcbywał w więzieniu w Glogowie, oraz w obozach koncentracyjnych w Zgorzel 
licach i Żeganiu od 7.go stycznia 1919 do 5,go sierpnia 1919. Zostl1ł uwołnionv 
wskutek interwencji generala Dupont. Po powrocIe do Leszna jeszcze przez 
2 miesiące znosić musiał ograniczenre wolności osobistej. Dopiero w pl1ździer. 
niku 1919. pozwolono mu na przyjazd do Poznania, gdzie czynny był przy organizalji 
sądownictwa polskiego w Departamencie Sprawiedliwości Ministerstwa b. dzielnicy 
pruskiej. Zamianowany prezesem Sądu Okręgowego w Les7nie. objąl ten urząd 
zaraz po przejęciu Leszna przez wladze połskie; t. j. w styczniu 1920, \V grudniu 
1920 pnwolany został na stanowisko dele!!ata Ministra Sprawiedliwości przy 
Komisarjacie plebiscytowym w Bytomiu, na którem to stanowisku pozostał 11.l 
do ukończenia prac płebiseytowych. \V lipcu 1924 zamianowano go prezesem Sqdu 
Apelacyjnego w Toruniu. Odznaczony w maju 19Z3 Komandorją Orderu 
"Odrodzenia Polski". W marcu 1929 przeniesiony w stan spoczynku, na pod.. 
stawie art. 28 4 prawa o org, sqd. - Umarl w Poznaniu 5. 9. 1930 r, 
2R) Prezes STANIStAW PRA WOZIC RUBCZYNSKI urodził s:ę w r, 1'!67 
w SIaninie. majątku rodzinnym w Małopolsce. Studja uniwcrsyteckie na wydziałe 
prawniczym w Krakowie i Wicdniu ukończył w roku 18qz z dyplomem doklora 


24
		

/Pomorze_026_02_036_0001.djvu

			.- 


twie na Pomorzu, po nominacji swej na prezesa kontynuowal (lziell> 
swych poprzedników przez nicspełna jeden rok. 
Czwartym i ostatnim prezesem apelacji torUliskiej był preze:; 
Cezary Szyszk0 20 ), 'który w czasie swego ttrz<:dowal1ia .łokOliczył dziela 
nrgantzacji 
ą(lownict\Va pomorskiego. Za jego rząflÓw wydajność pra- 
cy w s;!dach osiągn
ła swój najwyższy poziom. Jcmu też przypaJło 
w udziale zlikwidowanie torullskiej apclacji. 
Prezes Szyszko, jako twórca Towarzystwa Prawniczego, obejmu- 
jącego wszystkich prawników i ekonomistó\, pracujących na tercnie 
Pomorza, przyczynił się wybitnie (lo zżycia sit; pomorskiego świata 
prawniczrg-o tak na polu fachowym jak i towarzyskim. 


praw. RUlpocząl slużbę państwowq w Austrji w urzędach skarbowych, \V roku 
189 6 z Prokuratorji Skarbu przeszcdł do sądownictwa. Sprawował urząd sędzicj!o 
\V Monasterzyskach. Kopvczvllcach, Podwołoczyskach. Zborowie i SlryjU. Doslu, 
lv wszy lię stopnia radcy Sądu Krajowego przeszedł w r. 1911 w stan spoczyn;;u 
i otworzył kancelarję adwokacką w Złoczowic. W roku 1911) po powstan:u Polski 
wstąpił ponownie do służby sądowcj i został mianowany sędzią Sądu ApelacVjnego 
w Toruniu. W r. 19Z4 objął stanowisko prezesa Sądu Okręgowego w Toruniu, a 
w roku 19 2 9 mianowono go prezesem Sądu ApałacyjneRo w Toruniu. W tymże 
roku wniósł prośbę o przeniesienic go w stan spoczynku na podstawie wysłużo, 
nych lat i wieku wyżej lat 60. 
2(1) Prczes CEZARY SZYSZKO urodzIł się dnia 13. 10. 1872 \V zicmi cher' 
sońskiej. Rodzina jego pochodzi z ziemi wileńskiej. Studja uniwersyteckie UkOll' 
czyI w Kijowic w r. 1897. Po złożeniu egzaminu sędziowskiego w roku 1899 w 
Sądzie Okręgowym w Kiszynicwie, został mianowany w roku 1901 sę.lzią śledczym 
\V roku 1905 objął stanowisko wiceprokurator.l przy S. O. w Kiszynicwic, zaś w 
roku 11)09 przeszedł do adwokatury. 
W odrodzonej Połsce był radcą prawnym Dyrekcji Lasów Pallstwowych 
w Białowieży do jesieni roku 1926. Następnic przeszcdł do służby w sądownictwie 
i zastal mianowany sędzią grodzkim w Białymstoku. Przejkiowo zajmował stano. 
wiska sędziel!o i wiecprezesa Sądu Okręgowego, wiceprokuratora Sądu ApelacYi" 
ncgo we Wilnic, prczesa Sądu Okręgowego w Białymstoku, Na wiosnę roku 1930 
mianowano go prezesem Sądu Apelacyjnego w forun:u a w kwietniu 1933 preze. 
sem Sądu Apelacyjncgo w Poznaniu pozostawiając mu k:crown:ctwo Sądu Apela.. 
cyjncgo w Toruniu ai. do likwidacji. 


2S
		

/Pomorze_026_02_037_0001.djvu

			II. 


Sąd Apelacyjny 
i Prokuratura Sądu Apelacyjncg'o w l'oruniu. 
I. 


Normalny tok urzc:dowallia Sądu Apelacyjnego w Toruniu rozro- 
czął się dopiero kilka miesic:cy po przejęciu Pomorza przez władze 
polskie - w miarę napływania do Torunia nowomianowanych sędziów 
apelacyjnych jak i też w miarc: przekazywania przez sąd kwidzyński 
akt, odnoszących się do terenów przyznanych Polsce. 
Pierwszy skład Sądu Apelacyjnego w Toruniu, częściowo według 
nominacji z 24. XII. J9J9 r. był następujący: 
prezes: \Vładysław Szuman 
sędziowie: 
Jan Bruski 
Dr. Stanisław 


Ferdynand Herdegen 
l{ubczyński Dr. Jerzy Wiszniewski, 
Następnie przybyli 
sc:dziowie: Stanisław Arkusiewicz 
Antoni Turyczyn 
prezes Senatu: Dr. Agtnor Frendł 'O ) wreszcie 
prezes Senatu: Jan Ornass, 




) DR. AGENOR FRENDL. ur, 30/X.1875 we Lwowie ukończylstudja I!im_ 
nazjalne i uniwersyteckie we Lwowie, gdzie w roku 1897 wstąpił na apłikację sądową. 
Po :elożeniu egzaminu scodziowskiego w roku 1899 i mianowaniu sędzią powiatow}"m 
we Lwowie, przydzielony został w roku 1900 do czynności w sekretarjacie prawni- 
czym Najwyższego Trybunału sądowego i kasacyjnego wc Wiedniu, gdzie pozostał 
do roku 1905. Mianowany w tym roku sekretarzem sądowym a następnie w roku 
1909 sędzią Sqdu Krajowego w Czerniowcach, przebywał przez blIsko 10 lat na 
Bukowinie. (!dzie odegrał wybitną rolę w życiu polonii bukowińskiej, 
biorąc żywy udział w pracach polskich towarzystw i piastując jeden z zastrzdonyeh 
dla polonii mandatów w ezerniowieckiej Radzie Miejskiej. W eza
ie wojny świato_ 
wej, powołany do wojska austrjackiego jako porucznik.audytor, słu
ył w Sądzie 
dywizyjnym w Pilźnie i w Sądzie Najwy
szym Wojskowym we Wiedniu. W roku 


2b
		

/Pomorze_026_02_038_0001.djvu

			- 



 


Pozatem w latach 1920 - 1933 urzędowali jako sędziowie toruń- 
skiego Sądu Apelacyjnego 
Franciszek Kruszelnicki Rajmund Szolc 
Dr. Zygmunt Lewandowski Dr. Tadeusz Stefański 
Dr. Zygmunt Drath Jan Groch 
Piotr Zaczek Władysław Szyjkowski 
Franciszek Neybar Aleksander Staszkiewicz 
Dr. Karol Flach Dr. Eugenjusz Halski 
Teodor Stapf Alfred Sosiliski 
Jan Witecki Eugenjusz Kwiatkowski. 
Ostatni skład Sądu Apelacyjaego w Toruniu w r. 1933 przed- 
stawiał się jak następuje: 
prezes: Cezary Szyszko 
wiceprezesi: Władysław Klank 
Dr. Jerzy Wiszniewski. 


sędziowie: 
Dr. Karol Kruszyński 
Tadeusz Kurkowski 
Rudolf Kolarz 
Teodor Osten-Sacken 
Eugenjusz Dudykiewicz 


Bolesław Mozołowski 
Alojzy Herman 
Brunon Grafka 
Kazimierz DaszYliski. 


11)17 objął stanowisko inspcktora sądowego dla okręgu lwowskiego w Ministerstwie 
Sprawicdliwości. Po przewrocic w listopadzie Iql8 r. powołany został na stanowi. 
sko likwida
ora Sądu Najwyższego i Ministerstwa Sprawicdliwości w Wiedniu i 
pozoslawał na tcm stanowisku przcz rok w charakterze naczelnika 'Wydziału Glów. 
nc
o Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z s'edzibą urz«dową w Wiedniu. 
W listopadzie 1919 mianowany został podprokuratorem Sqdu Najwyższcgo w War. 
szawic, a w lutym 19Z0 prezcsem Scnatu Sądu ApclacYinego w Toruniu, gdzie był 
picrwszym przcwodniczącym tśk Wydzialu Cywllnc(!o jak i Karncgo tcgo noWo. 
kreowanego Sądu Apclacyjllego. W roku 1925 mianowany został wiceprezescm 
Sądu Apełacyjnego w loruniu, a w roku 1929 prczescm Sądu Apelacyjnego w 
Katowicach, na którem to stanowisku dotąd pozostajc. W roku 1927 odznaczony 
zostal Krzyżem Komandorskim orderu "Odrodzcnia Polski". 
Prczes dr. Flendł podczas swego pobytu w Toruniu zasłuiył się wobcc są' 
downictwa pomorskiego jako założyciel i przewodniczący Oddziału Pomorskiego 
Zrzeszcnia Sędziów i Prokuratorów. Był on też założycielem Kasy Zapomogowej i 
i ł:'o
rzcbowej tegoż Zrzeszenia. Brllł tcż czynny udział w życiu społccznem 
towarzyskicm Torunia. Należy do założycicli Pomorskiego Oddziału Ligi Morskiej 
oraz pełnił funkcjc pierwszego prezesa Tow, Miłośników Miasta Torunia. 
Jako prczesowi Scnatu S. A. w Toruniu przypadło mu w udziale w lipcu 
J9Z0 zainaugurowanic pierwszych rozpraw sądowych w nowokreowanym Sądzie 
Apelacyjnym, 


27
		

/Pomorze_026_02_039_0001.djvu

			\V łatach 1920 - 1933 naczelnymi !>ekrctarzami tOfluiskiego Sądu 
.\pclacyjnego byli: 
I. Wr01iski \\ ładysław 
2. Wróblewski Mieczysła,,, 
pozatem według stanu z października 
Są(lu Apełacyjnego: 
10 urzędników etatowych 
5 .. prowizorycznych 
5 " praktykantów III. kat. 
4 woinych 
24 urzędników. 


3. Jackiewicz \Venancjusz 
4. Swołek Ludwik 
1933 pracowało w sekretarjatach 


razem 


o rozmiarach pracy tOfuIJskiego Sądu .-\pclacyjllcgo świadczą 
następujące statystyczne dane: 


Sprawy cywilne 


Sprawy karne 


Rok I 


Odwołan:a 


Zaialenia 


Rok I 
I 
19 20 


Rewizje I 
i odwołania 


Zaiałcnia 


'9 20 


145 


80 


49 


21 


(!) 


19 2 3 93 2 
1926/ 7 28 
-I 
19281 939 
193 0 '----:3 12 
1932 1 II 55 
I 


17 0 


19 2 3 


200 


N 


n6 


3 8 3 


I 1<)26 
t 


20_
 



 


174 


Q) 
... 


. 


5 b2 


H)28 


12.d 


24 2 


755 


1
32 


5 66 ł j 

uo J 
 


27 8 


5 8 5 


1<)3 0 


1 _'" 
.)- 


Przy Sądzic Apelacyjnym w Toruniu istniała od I, 10. 1928 Ko- 
misja Egzaminacyjna dla egzaminów sędziowskich. \V skład Komisji 
wchodziłi ostatnio wszyscy sędziowie Sądu Apelacyjnego oraz Prokurator 
Sądu Apelacyjnego wzgl. wyznaczony przez niego zastępca. 
Od l. 10. 28 do kOIJca listopada 1933 odbyło się razem 5 ó egza, 
minów sędziowskich. 


28
		

/Pomorze_026_02_040_0001.djvu

			- 


00 egzaminu przystąpiło [59 aplikantów 
złożyło egzamin 155 
niezłożyło " 4 
Rozporządzeniem Prezydcuta Rzeczypospolitcj z 27. 10. 1933 r. 
(Dz. Ust. Rz. P. nr. 85 poz. 63...) Sąd Apelacyjny w Toruniu został 
zmeslOny, a okręg jego włączony (lo okręgu Sądu Apelacyjnego w Po- 
znaniu. 


2. 


Los Są(lu Apelacyjnego w Toruniu podzieliła także prokuratura 
t('goż sądu, której na tym miejscu należy poświęcić kilka słów. 
Została ona kreowaną w r. 1920 równocześnie z Sądem Apela- 
cyjnym. Jako pierwszego prokuratora apelacyjnego wyznaczono Dr. 
Edmunda Lukanowskiego 31), b. prokuratora Sądu Okn;;gowego w Lodzi, 
który w
pólnie ze swym zastępcą Dr. Zygmuntem LewanJowskim już 
c(ł grudnia 1919 przygotowywał podstawy organizacyjne torUliskiej pro- 
kuratury apelacyjncj. 
Z braku osobnych lokali umieszczono Prokuraturę S. A. począt- 
kowo w gmachu toruńskiego Sądu Okręgowego, gdzie jej przydzielono 
2 pokoje. Później uzyskała Prokuratura S. .\. 4 pokoje na I piętrze 
w gmachu toruńskiego Sądu Grodzkiego. Konieczne urządzenie biuro- 
we wypożyczono początkowo od tonuiskich sądów, a później zakupiono 
meble biurowe z własnych funduszów. 0(1 roku 1929 mieści się Pro- 
kuratura S. A. we własnym nowowybudowanym gmachu, przyległym 
,lo Sądu Grodzkicgo w Toruniu. 
W zakres działania Prokuratury Sądu Apelacyjnego wcho(lził próc/. 
nadzoru służbowego nad wszystkiemi prokuraturami Sądów Okręgowych 
na Pomorzu, także udział jej, w r07prawach rewizyjnych 
ądu Apela- 
cyjnego oraz do niedawna nadzór na,l CJdministracją wszystkich więzicli 
na Pomorzu i nad więzieniami karnemi w Fordonie i Koronowie, 


31) PROKURATOR DR. ŁUKANO\VSKI ur. 29. 10. 1877 w Poznaniu, Mq. 
turę gimnazjałną uzyskał w gimnazjum Marji Magdaleny w P('znaniu, Stuujował 
prawo we Wroclawiu i w Berlinie. Egzamin rcfcrcnda.juszowski zdał wc Wrocła. 
wiu w r. 1903. zaś egzamin sędziowski w Min. Sprawiedl:wości w Berlinie w r 1908. 

ie przyjąwszy stanowiska sędziowskicgo w Plusach, otworzył kanecłarję adwokacką 
w Srodzie (Wlkp.) następnie w Bcrlinie, pÓlniej w Ostrowie \Vlkp. 
Powolany do wojska niemieckiego przez ealy rok 1917 pelnił funkcje sędziel{o 
wojskowego przy Gubel11ialnym Slluzie \Vojskowym w Poznaniu. Dnia 24. I. IQIS 
powolano go do służby w sl\downietwic b Królcstwa Połskicgo Pełnił przez krótki 
czas obowiązki sędziego śledczego w Łodzi. II następnie zostal mhmowany IS. S. 19111 


2<)
		

/Pomorze_026_02_041_0001.djvu

			- 


Prokurator Sądu Apelacyjnego był pozatem władzą mianującą 
urzędników i niższych funkcjonarjuszÓw prokuratorskich i więziennych. 
W pierwszym roku istnienia to rtuiskiej prokuratury apełacyjnej 
jej obsada przedstawiała się jak następuje: 
prokurator S. A.: Dr. Edmund Łukanowski 
zast. prokuratora: Dr. Zygmunt Lewandowski 
podprokurator S. A.: Michał Bulmerincq 
naczełny sekretarz: Franciszek Kurzętkowski 
sekretarz: Jan Hoffmann. 
Pozatem pracowały w prokuraturze 4 kontraktowe siły kancełaryjne. 
Po przejściu w r. 1926 prokuratora S. A. Dr. Lukanowskiego 
w stan spoczynku, mianowano prokuratorem S. A. ówczesnego zastępcę 
prokuratora S. A. Dr. Zygmunta Lewandowskiego 82), który pozostał na 
tymże stanowisku aż do roku 1929, t. j. do czasu przeniesienia go na 
równorzędne stanowisko w Katowicach. 
Jego następcą został b. prokurator S. Okr. w Toruniu, Stanisław 
Janicki, który już po roku urzędowania przeszedł na stanowisko Wice- 
prezesa S. A. we Lwowie a następnie na stanowisko prokuratora Sądu 
Najwyższego w \Varszawie. SS) 


prokuratorem S. Okr. w Lodzi. Dnia 2, .II 1920 przeniesiono go do Torunia na 
stanowisko Prok'Jratora Sądu Apelacyjnego. Tutaj pozostał do 10. 5. 11)26. Na 
własne życzenie przeszedł w stan spoczynku. 
We wrześniu 19 2b otworzył kancelarję adwokacką w Katowicach. Dnia 2. 
12. 1926 mianowano gG notarjuszem. 
n) PROKURATOR DR. ZYGMUNT LEWANDOWSKI urodz:ł się dnia 
26. sierpnia 1 8 7 6 w Bochni (wojew. krakowskie). Ukończył g:mnazium w Bochni 
a uniwelsytet w Krakowie. W kwiętniu 1898 rozpoczął aplikację w sądzie krakow. 
skim. a w pażdzierniku 1900. po złożeniu egzaminu sędziowskiego. został zam:a. 
nowanv sędzią (adjunktcm sądowym) i przydziclony do slużhy w Prokuraturze 
Sądu Okr. w Wadowicach. W roku 1907 zamianowano IW zastępcą prokuratoI8 
okręgowello w Rzeszowie, a następnie w r. 11)09 przeniesiono go w tym samym cha. 
rakter
e służbowym do WadowIc. a w r. 19I2 do Krakowa. W loku 11)15 zami
. 
nowano go prokuratorem ad personam. w roku 11)16 prokuratorem Sądu Okr<;gowe
o 
w Wadowicach. \V październiku 1919 przeniesiono go do b, dzielnicy pruskie;. 
gdzie pracowal do styc.tnia 1920 w Ministerstwie b. dzielnicy pruskiej w Poznaniu. 
W styczniu 1920 objąl stanowisko zast. prokuratora S. A. w Toruniu. W lutym 
19 2 4 zami
nowano go sędzią S. Apel. w 10runiu a 26.6.26 prokuIatorem S. Apel 
w Toruniu. Od kwietnia 1929 zajmuie stanowisko plokuratora Sądu Apelacyjnego 
w Katowicach. 
II) PROKURATOR SfANISLA W JANICKI. ur. się w Nikławicach pow. 
Lwów w r. 1880. Po ukończeniu nauk gimnazjalnych w Przemyślu i Samborze 


3 0
		

/Pomorze_026_02_042_0001.djvu

			Opróżnione po nim stanowisko prokuratora S. A. w Toruniu objął 
dnia 25. 4. 1930 r. Karol Jawornik 84), b. prokurator Sądu Okręgowego 
w Ostrowie \Vlkp., kłóry z powodu łikwidacji apelacji toruÓskiej zamy- 
ka szereg prokuratorów apelacyjnych przy S. A. w Toruniu. 
vViceprokuratorami SąJ'lu Apelacyjnego w Toruniu od r. 19 20 -33 
byli poza M. Bulmerincqiem: Dr. Władysław Burek, późniejszy sędzia 
S. A, w Toruniu, obecnie adwokat, Jan Studnicki, obecny prokurator 
S. Okr. w Toruniu, Dr. Tadeusz Drozdowski, obecny Prezes S. Okr. 
w Chojnicach, Leon Plejewski, obecny prezes S. Okr. w Ostrowie, 
Krzysztof Łada - BieÓkowski, obecnie p. o. prokuratora Sądu Najwyższe- 
go, Mieczysław Sochaczewski, obecny prokurator S. Okr. w Grudziądzu 
i Tadeusz Poled;:i. 
Naczelnym sekretarzem Prokuratury S. A. po Fr. Kurzętkowskim 
był Józef Gajczak a jego następcą Leon Paweł Ossowski. 
O rozmiarach pracy torUliskiej prokuratury apelacyjnej świadczą 
następujące statystyczne dane: 


studjowal na wydziale prawnym Uniwersytetu wiedeńskiego i lwowskiego, Po zda. 
niu egzaminów państwowych wstąpił w roku 190Z do służby sądowcj w b. dzielnicy 
austrjackiej. \V r, 1906 zamianowano go sędzią w Drohohyczu, a następnie sędzią 
w Sniatynic i Zabłotowie. W r. 19U mianowano go zastępcą prokuratora, który 
to urząd sprawował w Stanisławowie, Kołomyi, Złoczowie, Wiedniu i Lwowie. 
W r. 1919 przeniósl się do b. dZIelnicy rruskiej. Po kilkumiesięcznej służbie w armji 
gen, IlalIera objął kierownictwo delełatury prokuratury w Brodnicy. W lipcu 1920 
zamianowano go prokuratorem S, O. w Choinicach, a w r. 1921 prokuratorem S.O. 
w Gnieźnie, \V r. '9Z2 przeniesiono go w tymże charakterze do Torunia. W stvcz. 
niu Iq29 objął stanowisko prokuratora Sądu Apelacyjnego w Toruniu, na którym 
pozostał dokwictnia 1930 Następnie zamianowano go wiceprezesem S. Apelacyjnego 
we Lwowie i przydzielono do Sądu Najwyższego w \Varsz8wie. W kwictniu 193 1 
objął 
tllnowisko prokuratora Sądu Najwyższego, którą to godność piastuje do dnia 
dzisicjszego. 
Sł) KAROL JAWORNIK, Prokurator Sądu Apelacyjnego w Toruniu, ur. 
dnia 2. listcpada 1880 r. w Brzesku, wojew. krakowskie. Ukończył gimnazjum w 
Bochni (woj krakowskie). Uniwersytet w Krakowie Wstąp:ł do służby sędziow. 
skiej w dniu z. sierpnia 1907 r. Zamianowany sędzią w dniu 2. sicrpnia 1910. 
pełnił obowiązki sędz ego w Mielcu i Ropczycach (Małopolska). \V dniu 28, s:erp' 
nia 11)17 r, zamianowany zostllł zastępcą prokuratora w Rzeszowie. 
\V roku 1919 w paźJzierniku przcszedł do slużby sędziowskkj w b. zaborze 
pruskim, gdzie w dniu Z7. grudnia 19'9 r. zamianowany zostoł podprokuratorem 
przy Sądzic Okręgowym w Poznaniu, Dnia 24. września IQ21. objął stanowisko 
prokuratora przy Sądzie Okręgowym w Ostrowie Wkp. - zaś dnia 18. lutego 
193 0 r. zamianowano go prokuratorem Sądu Apelacyjnego w Toruniu. 
Odznaczony "Złotym Krzyżem Zaslugi" za zasługi na polu organizacji i 
adminiskacji sądownictwa. 



I 
,
		

/Pomorze_026_02_043_0001.djvu

			I"" 


\Vplynęło do Prokuratur)" S, A. w Toruniu: 


W r o k u 
19 20 I 19 2 3 I H)2Ó I 19 2 8 I 193 0 I 1 
Spraw rewizyjnych 
wzgl. apelacyjnych II J 200 20 3 124 5 66 
Zażaleniowych . 84 210 637 793 1 61b 
Administracyjnych 7°02 1137 8 ISbb9 12 9 2 3 13 0 5 6 


93 2 


1026 


377 


4Y9° 


3 2
		

/Pomorze_026_02_044_0001.djvu

			- 


.. 


t 


1 1 


.. 


Fcrdynand HcrdCl-!cn 
B. Wiccprezes .Sądu .\pcł.acyjn-ego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_045_0001.djvu

			, 


.ł 


) 


Teodor Stapf 
R. Wiceprczes Sądu .\peI.acy;nego w Toruniu. 


I 
II 
I 
ł
		

/Pomorze_026_02_046_0001.djvu

			" 


I 
II 
I 
I 


Ś. p. Jan Ornass 
B, Wicepl'czc
 Sądu Apelacyjnego w Toruniu. 


f 
I 
I
		

/Pomorze_026_02_047_0001.djvu

			-' 


\ 


'\ 


, , 


Dr. Al!cnor Frcndl 
B. Vv'iccprezes Sądu A'Pelacyinq
o 'w Toruniu. 


. 


--
		

/Pomorze_026_02_048_0001.djvu

			... 


-- 
\ 


'"1 
, 


. 


Dr. Jerzv \\'iszniewski 
Wiceprezes Sądu .\peł.acyjnego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_049_0001.djvu

			, 


.. 


Ś. p. Antoni TuryczYl1 
B. Wicepretes Sądu ApeJ
cyinego w Toruniu. 


- 


-
		

/Pomorze_026_02_050_0001.djvu

			III. 


Sądy Okręgowe i Grodzkie należące do 
Sądu Apelacyjnego w Toruniu. 


Są!1 Apelacyjny w Toruniu, stworzony w r. '920, przejął po Niem- 
cach zasadniczo już gotową sieć podległych Sądów Okręgowych i Grodz- 
kich, nałeżących dawniej częściowo do Sądu Nadziemiańskiego w Kwi- 
dzynie. Do istniejących już Sądów Okręgowych \V Toruniu, Grudzią, 
dzu, Chojnicach doszedł w roku 1920 jako czwarty Sąd Okręgowy 
w Starogardzie, którego istnienie jednak nie hyło długotrwałe. Z chwilą 
gdy Gdynia, główny port Rzeczypospolitej na(ł Bałtykiem, zaczęła siC; 
rozwijać w szyhkim tempie, zdecydowano się ulwor7Yć tutaj, gdzie kon- 
centruje się całe życie gospodarcze i handlowe wybrzeża, sąd wyższegu 
typu, mający przyczynić się do usprawnienia wymiaru sprawietUiwości 
w tym dla Państwa nader ważnym ośro(łku gospotlarcz}'m. 
Dlatego też w r. 1932 zniesiono S;!c1 Okręgowy w Starogardzie 
i utworzono Sąd Okręgowy w Gclyni, zostawiaj;!c w Starogardzie je- 
dynie Wydział Zamiejscowy podległy Są!lowi Okręgowemu w Choj- 
nicach. 
Poniżej dajemy krótkie. zestawienie poszczególnych Sądów Okrę. 
gowych wraz z Sądami Grodzkimi należąc
'lI1i do nich. 


Sąd Apelacyjny w Toruniu. 
r. Sąd Okręgowy w Toruniu 
2. Sąd Okręgowy w Grudziądzu 
3. Sąd Okręgowy w Chojnicach 
4. Sąd Okręgowy w G(lyni. 
1. SĄD OKRĘGOWY W TORUNIU ohejmuje do roku 1933 
Są!ly Gro(łzkie: w Toruniu Chełmnie 
Broclnicy Wąbrzeźnie 
Luhawie Lidzharku 


33
		

/Pomorze_026_02_051_0001.djvu

			Oziałrlowie 
Chełmży 
:N owemmieścic 


Colubiu 
Kowall'wie. 


Etat Sąrlu Okręgowego w Toruniu przewidywał: 
w roku 1920: I prezesa 
3 dyrektorów 
13 sęuziów, 
w roku 1933: l preLcsa 
2 wiceprezesów 
l 3 sędziów. 
Pierwszym prt'z('sem S, O, w 'I'orunill w r. ly20 był pre7es \fiiller 
Antoni. 


Pierwszymi dyrektorami byli: 
dyr. Bolesław Lityński dyr. Teodor Stapf 


PierwsL)'mi sędziami S. O. byli: (stan z kwietnia 19 20 ) 
l, Dr. Zygmunt Drath S. Stefan ;\lichałek 
2. Karol Gerszel 6. Jan Sohulski 
3. Klimontowski 7. asesor Kazimierz Pawłowski 
4. Zenon Staszewski 8. sęuzia śJ. Turyno 
9. sędzia J ózcf N alazek. 


'vV ciągu lat 1920 - 1933 urzędowali w Sądzic Okręgowym 
w Toruniu 


jako 


prczesI: 
4. \Vla,lvsla\V Chodecki 
5. Rudolf Ra[lIowski 


l. .Antoni 
liilJcr 
2. Jan Zakrze\\ shi 
3. Stanisław Rllbcz)'Ilski 
jako 
T. Bllgajshi Stani
ła\\. 
2. Lityński Bolec;law 
3. Stapf l'eorłor 


dyrektorzy: 
...j.. SokuIski Jan 
S. Stasz,e\Vski Zenon 
ri. nL Halpern Leon. 


jako wiceprezesI: 
l. Dr. Kos11lan Stalli..;]aw ...j.. Paszkicwicz Franciszek 
2. Sobole\\ ski S1al1i..;law 5. nr. Pia--('cki \Yłarlysla\\" 
3, Lipiliski \Iikolaj (I. Krupk.l \\'Iodzil11ierz. 
jako sędziowie: 
...j., Nalazek JÓzef 

. Dr. BielicJ,i j(,zl'f 
h. D('
'sing \rtllr 


I. Gerschel Karol 
2. Dr. Drath Z) gllllll1t 
3. Dr. LOllgear Kuno 


3<1
		

/Pomorze_026_02_052_0001.djvu

			Ubecna obsada Sądu Okręgowego w 'I'oruniu: 
prczes: Rudolf Rarlłowski 
wiceprezesi: Stanisław So\Jolcwski, \ \'łodzimierz 
s
dziowie : 
8. 
9. 


7 Dr. BernfelcJ Edmund 
8. :-'lichałek Stefan 
9, Dr. Ską.pski Stanisław 
10. Gcr,;tmall - Szaprowski 
1 T. Ferber Hau) 
] 2. Kulczycki Józef 
13. Szyjko\\"ski Włanysław 
q. Dr. Dziedzic Ignacy 
r 5. Karwowski l\lieczysław 
IG. Szolc RaymolHl 
17. Karnowski Jan 
]8. Dr. Krusz)'1iski Karol 
r 9. Sosil1ski Alfred 
20. \Vaś'kow<;ki '\natol 


I. Jakób Sala 
2. Dr. Henryk Stachowski 
3, Tadeusz Pictry.kowski 
4. Zuzisław Piskorski 
5. Eugenjusz Klodnicki 
G. Józef Nawrocki 
7. Dr. Kazimierz Karakubki 


21. Dr. Łaba \VłacJyslaw 
22. Kurkowski Taueusz 
23. U:"ten-Sackcn Teodor 
24. Stachurski Józef 
25. Buksicki Jan Stefan 
2(>. :-'Iozolowski Boleslaw 
27. Szust Zenon 
28. Zalewski Atanazy 
29. Kulerski Jan 
30. Gizil1ski \VłoJzimierz 
31. Jarz
cki Aleksander 
32. Zych l\Iarjan 
33. Rocławs.ki Franciszek 
3-1-. Kanie\'hki Kazimierz. 


Krupka 


Zygmunt Łubko\\'ski 
Dr. Tadeusz Pizie\\'icz 
Karol Szwarc 
Zygmunt Szaliński 
12. Karol Guttmanll 
JCIZef Chlllurz.r(]
'ki 


lO. 


II. 


13. 


Naczelnymi sekretarzami Sądu Ukn;g. w Toruniu hyli " czasie 
19 20 - 1 933 : 
Franciszek Paulus 


-;"Iieczy,;łav.' Lakser 


\V sckrctarjatach cywilnych karnych S. O. \\' Toruniu praCUje 
urzędników etatowych: 27. 
O rozmiarach pracy tOrlniskicgo Sądu Okręgowego 
wiatlczą na- 
stępujące statystyczne dane: 
\Vpłynęło do Sądu Okręgowego w Toruniu 


W roku 19 22 19 2 3 19 26 19 28 193 0 I 193 2 
Spraw cywilnych 3 210 3 2 95 43 16 499 1 4 800 I 453 0 
Spraw karnych . 24 2 7 375 6 27 82 1995 2535 I 4 2 14 
Administracyjnych 6773 5 181 85 6 5 8161 13.5 8 71 12.749 
35 


j
		

/Pomorze_026_02_053_0001.djvu

			Sądy Qrodzkie (dawniej Powiatowe) należące do Sądu 
Okręgowego w Toruniu. 
a) SĄD GRODZKI W TORUNIU. 


Stan luuności obwodu toruIislkiego Sądu (
rouzkiego wynosiJ 
w r. H)20 około 80.000 dusz. Ohecnie obwód sądu obejmujP 15f) miej- 
scowości i okołn 125.000 dusz. 
\VerIług etatu z r. 1920 obsada sądu torUliskiego hyła następująca: 
I naczelnik, 
9 sęuziów, 
\V ('dług et atu z 1933: 
9 sędziów 
33 urzędników, 
5 komorników, 
5 woźnych. 
Ohsada sąJu w .kwietniu H).lo hyla następująca: 
Naczelnik: Grządziel Jan, 
sęuzia: Deysing, 
s
dzia: Bielic'ki. 
\V ciągu 1920-1933 urzędowali w toruńskim Sądzie Grod7killl 
jako naczelnicy wzglc,:rlnie kierownicy; 
J. Grząuzi,el Jan, 5. .\Iojzy Herman, 
2. Kulczyoki Józef, ('. .\Ie.ksau:ler Jarzęcki 
3. Dr. Łaba \Vładysła\\, 7. Dr. :\łi,eczysław Gumillski 
..J.. Tomaszewski Sylwester, 
Jako sędziowie i a
l'soro\\'ie (1920-1933): 


l. Grz,!tłziel Jan, q. Dr. Onyszkiewic/. Janusz 
2. N alazek J ózeJ, 15. \Vaśikowski Anatol, 
3. Petri Wilhelm, IÓ. Dr. Laba \Vładysław, 
..J.. Dr. Ostrowski Henry.k, 17. Sala Jakób) 
5. Gerstman - Szaprowshi. IK Herma,n Alojzy, 
6. Dr. Belu Jakób, H). Czourows,ld Józef, 
7. \Varua Helmut, 20. l'okorzyIiski Łucjan, 
K Sokuiski Jan, 21. Tomaszewski Sylwester, 
9. Kulczycki Józef, 22. Kulerski Jan, 
10. Dr. ::\1 on n
' '!\1ieczy sła w, 23. Kurowski Edmunu) 
II. Przysiecki Stanisław 2..J.. Dr. Dziuballski Piotr, 
12. Dr. Kruszyliski Karol, 25, Zalewski Atanazy, 
13. Osten-Sack('n Teodor, 25. Pietrykowski Tadeusl, 
3 6
		

/Pomorze_026_02_054_0001.djvu

			27. ,Jarzęcki Aleksander, 
28. Koczwara Michał, 
2lJ. Dr, GumiIiski l\liccZ\'sla\ 
30. BieIiko\\'!':ki KrzYf:ztof. 
31. Piskorski Zdzisła \\', 
:Q. Dr. Pikor Rolcsła w, 
33. Dr. Piziewicz Ta(leu
z, 
34. Dr. Karakllls.ki Kazimier/. 
35. Chwicćko Albin, 
36. Brzuszkiewicz KazilIlicu 
37. Baszkowski Edmund, 
38. I\Iartin Pawel, 
39. Lewandowski Alfons, 
40. Chmurzyt'1ski Józef, 
41. l\Iarski Teodor, 
42. Kurzętkowski Jan, 
43. Popiel Jan, 
44. Graeve \Vła:łyslaw, 
\V r. 192
}, z chwilą utwurzenia S<}dlc Grouz.kiego \V Kowalewil' 
wydzielono z oowodu sąJu tOrLubkieg-o miejscowości należące do po- 
wiatu wą'hrzeskil'g-o i przydzielono je do nowokreowanego sądu kowa- 
lewskiego. 
O rozmiarach pracy tOl'UI-łski0g0 Sądu Grodzkiego świadczą nCl- 
,.t<,:pującc ual1C statystyczne. 
Ilość wpływów spraw cywilnych: 
RO'k 1913 - 11.599 
1920 - 1.84 2 
19 2 3 - 3.4 12 
1925 - 10.302 
19 2 7 - 14.299 
1929 -- 22.13 2 
1931 - 31.13 0 
193 2 - 15.95 6 


45. 
--1- 6 . 
--1-7. 
-J.K 
--I-l). 


Łapkiewicz Jerzy. 
\V y borski Franciszek) 
Dr. Schcuring Witolu, 
\Vroński Aleksan	
			

/Pomorze_026_02_055_0001.djvu

			Obecny etat sił sędziowskich 
3 sęJziów, 


urzc:d.niczych przewiduje: 
5 kancelistów sądowych, 
2 praktykantów, 
r komornika) 
l pro\\'izorycz'I1'l"g-o kOlllornika. 


1 asesora) 
4 sekretarzy, 
4 adjunktów kancelaryjnych, 
1 rejestratora sądowego) 
\V czasie od 1920-1933 urzędowali przy sądzi,e hrounickim na- 

tępl1jący sędziowie: 
I. Guttma.nn Karol, II. Speichcrt \Viesław, 
2. Dr. Piaseclki Władysław, 1 2. f
azarewicz Zygmunt) 
3. Sala Jakób, 13. l'rzy.oyszewski Stanisław, 
4. Posteł Stanislaw, q. Lewandowski Alfons, 
5. Marczak Jan, 15. Wojciechowski Kazimierz 
6. Matuszewski Czeslaw, lÓ. Lab(:cki Stanisław, 
7. Reiter Józef, 17. Omass Jan, 
8. Woj:lylło Adam, 18. Góźdź Stanisław, 
9. Firyn Bolesław, 19, Krakows.ki Franciszek, 
10. RocJaws-ki Franciszek, 20. Majewski \Vitul(J. 
Obecny skład sądu .brodni.ckiego jest nast<':IJujący: 
sędzia sprawujący kiero\Vl11ctwo: Krakowski Franciszek, 
sęJzia grodzki: lióź(lź Stanislaw; 
sędzia grodzki: 1Iajewski Witold; 
asesor sądowy: Zrodowski 'l'eo(lor. 
O rozmiarach pracy sąuu bro.Jnickiego świadczą następujące 


dane: 
Wpłynęło spraw: 

}Ch Cywilnych 
19 1 9 1. 22 7 7 28 
19 20 795 4 8 4 
19 22 839 5 1 5 
19 2 4 1.55 6 7 2 9 
19 26 1.212 2.001 
19 28 1.293 1.775 
193 0 1. 62 5 2.25 1 
'93 1 I. 27 3 2.677 
193 2 2.226 1.939 
3 8 


-
		

/Pomorze_026_02_056_0001.djvu

			c) SĄD GRODZKI W LUBAWIE, 


Do Oo.WO(It\ sąuu luhawskiego należą: 84 lIIiej,,;cowości, Ogółem 
32.27\ cłu sz. 
Przejt,:cic s"du przez wladze pols.kie nastąpiło ,,,. styczniu 1920. 
I'ier\\",,;zym pohkilll s
dzią i nacz.elni,kiel11 sądu 'hył Brulion Sulue, 
Dla sądu luha\\"skiego s., pl7ewidziane obecnie: 
2 s
c1zio\Yie. 2 praktykanci, 
2 sekretarze, 1 komornik sąuo\\"y, 
l a[ljunkt kancelaryjny, 2 woźni, 
3 kanceliści. J strażnik więzi,e1Jn
. 
\V latach 1920-1 S>33 urzędowali przy sądzie luhawskim jako 
llaczcInic
. \\" zgI. sę,dzio\\" ie !- pra \\'ujący kiern\\"nict \\"0: 
r. Suhre Brunon, 3. Riernacki Alfred. 
2. Rosit'1ski Jf>7ef. 
jako 
"dziowie: 
I, RozwadO\v,;\...i \Vła.ly:-;ław, 
2. \\' ojciechow ski Kcłzimierz, 
3. Szwedo\Vski Zygmunt, 


_I. \\'a
7kowski Juljan, 
:). N itlka Broni
ła w, 


jako a
e
orowie: 
J. Zal,ewski 1\tanazy, 
2. Oleksyn Andrzej, 
3. Kubi	
			

/Pomorze_026_02_057_0001.djvu

			d) SĄD GRODZKI W CHEŁMNIE. 


Do obwodu sądu chelmii1Skiego należy 126 miejscowości z 52.298 
mi,('szkańcami. 
Obecny etat s
dziów i urzędni'ków przewidu je: 
3 sęJziów, 
1 1 urzędników, 
2 komorników, 
2 niższych funkcjonarjuszów, 
podczas gdy za czasów niemiec'kich etat przewidywał: 
5 sędziów, 6 s.ekretarzy 
1 asesora, 3 asystentów, 
2 aplikantów, 1 djetarjusza, 
7 kaincelistów. 
\"'1 latach 1920--1933 urzędowali w sądzie chełmińskim nastę- 
pujący sędziowie: 
l. StarscheJeJ Gusta,w, 
2. Pawłowski Kazimierz, 
3. Radłowski Rudolf, 
4. Kostka Stanisław, 
5. Dr. \Vyszkowski Władyslaw, 
6. Dr. Kosman Stanisław, 
7. Połtowicz Franciszek 
8. Zawodny Marjan, 
Obecny skład sądu chełmiliskiego jest następujący: 
sędzia sprawujący kierownictwo: Kubiak Kazimierz, 
sęozia: Madejskj Jan, 
sędzia: Gustowski Jan. 


I 
I 


.
 
, 


y. 
10. 


Kurowski Witold, 
Śliwa Edward, 
Firyn Bolesław, 
KrupsIki Marjan, 
Kubiak Kazimierz, 
Madejski Jan, 
Gusto\Vski Jan. 


II. 


12. 


13. 
q. 
15. 


Wpływy: 


Rok Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
19 1 3 5 62 5 15 8 9 
1920 939 85 0 
19 22 12.p 9 1 5 
19 2 5 4539 199 8 
19 2 7 45 6 4 15 1 9 
19 2 9 618 4 15°1 
IY3 1 y l 54 2128 
193 2 7 16 3 3 1 4 1 


4°
		

/Pomorze_026_02_058_0001.djvu

			c) SĄD GRODZKI W W ĄBRZEŻNIE. 
Do obwodu sąju wą!brzeskiego należą: 53 miejscowoś'ci i 29. 621 


dusz. 


Przejęcie sądu przez władze polskie nastąpiło 20. I. 19 20 . 
\V pierwszych lat.ach po objęciu sądu przez władze polskie urz
' 
dowali przy sądzie wą!hrzt:skim: 
I sędzia za,wodowy, 
3 sędziów pokoju. 


.) 


Obecna obsada I>ądu: 


3 s.ędziowic za wodowi. 
I apli/kant, 
\} urzędnikó,\ sądowych 


\V latach 1920-1933 urz,:uowali w sądzie wąbrzeskim: 


sęjzia Klimonto\\'ski. 
" Klug-ier Alfred, 
" Radłowski Rudolf, 
Dr. Jędrkiewicz Emanuel, 
Balcerski Kazimierz, 
Zalewski Atanazy, 
Paszkiewi	
			

/Pomorze_026_02_059_0001.djvu

			\\T pływy: 
Rok Sprawy Spra wy 
karne cywilne 
19 1 3 45° 4S R 9 
19 20 947 ,GR 
19 22 294 Ó21 
19 2 5 537 3 u S' 
19 2 7 5 26 -1°33 
19 2 9 7 1 9 5 0 93 
193 1 134 6 54 22 
J93 2 1..J. 2 7 4°9 0 
f) SĄD GRODZKI W LIDZBARKU. 


Do ohwodu sąclu licJz
)arskiego należą: 1 g"lIIina miejska) 23 gminy 
wiejskie, 7 obszarów dworskich. Ogółem: q.9S2 dusz. 
Etat sił s
uziowskich i urzętll!l,iczych przewiduje: 


2 ,;ędziÓw, 
2 stkretarzy, 
I adjunkta kancelaryj1liCgo, 
I woźnego, 


1 rejestratora) 
2 kancelistów, 
, komornika. 


Przejęcie sąuu lidz'barskiego przez \\'ładze pobkic .nastąpiło \\' Juiu 
17. I. 1920. 
I'ierwszym s
d.f.i;! pols.killl był: Jan LiiJlsdorf. 
\Vlatach J 920-1933 lIrzl,:uowali pr/.y sądzie lidzharskim 11.lst
- 
puj	
			

/Pomorze_026_02_060_0001.djvu

			-, 


WVływy: 


Rok Sprawy Spraw)' 
cywilne karne 
19 1 3 1773 3 16 
19 2 4 861 3 2 3 
11)26 3 2 45 686 
19 28 49 2 -1- 533 
]93 0 10 93 8 897 
193 1 10 5 88 89 0 
]
32 69 22 12 49 
g. SĄD GRODZKI W DZIALDOWIE, 
Do obwodu sądu dziahlo\\'skiego należy: 60 miejscowości, 
Ogółem 26375 dusz. 


Ubsarua sądu była 


nast\pująca: 
\V roku 1<)32: 
2 st.:tlziowie 
8 urzędni,kÓw 
1 woźny 
Ikomorni)" sąuowy 
1 [Iozorca więzienia, 


\\ roku ]<)13: 
3 sęrlziowie 
1 asesor 
10 urz'ę Jników 
J woźny 
[ .komornik sc!uowy 
1 dozorca więzienny 
l'r/.ejt.:-cic sądu przez władze polskil' nastąviło na początku roku 
1920. Normalny try-h urzę[lowamia rozpoczął się dopiero w marcu 1920. 


Aż rio roku 1925 przy "ądzic c\ziaUowskim był czynny: 
l sędzia zawodowy 3 sęuziów pokoju 


W latach 1920-1933 
stępu j	
			

/Pomorze_026_02_061_0001.djvu

			Edmu1nrl Masiak 


I 


Antoni Guzowski 
\Iojzy Glemma 


Obecna obsada sądu:: : 
sędzia sprawujący kierownictwo:: 
sędzia: r.1l'l11ma Alojzy 


Wpływy: 


Masiak EdmunJ. 
asesor: Guzowski Antoni. 


Rok Sprawy Sprawy 
karne cywilne 
19 1 3 13 00 3 8 53 
19 20 9 18 166 3 
19 22 117 2 3775 
19 2 5 80 9 3 0 75 
19 2 7 85 6 3 61 7 
19 2 9 1173 4 2 97 
193 1 1186 62 3 6 
193 2 1I93 393 2 


h. SĄD GRODZKI W CHELM:2;Y. 


Do obwodu sądu chełmżYliskiego należą: l miasto) 22 gmin wiej- 
skich, 33 obszarów :Iworskich i 22 jednostek przynałC'Żnych, Ogółem 
około 27.000 dusL. 


Obsada sądu 
w r. Il)q: 2 s,	
			

/Pomorze_026_02_062_0001.djvu

			Ohe.cna ohsada s
du je!'t nast\,pująca: 

c.:dzia sprawuiący kierownictwo: Balewski Tadeusz. 
sęodzia: Szudzili,ki Ludwik. 


Wpływy: 


- 
Sprawy cywiłne Sprawy 
Rok (egzekucyjne karne 
w nawiasach) 
19 1 3 218 4 (29 6 ) ó68 
19 20 5 8 5 (4 0 ) [9 8 
[9 22 705 (-) 5 26 
19 2 5 20 44 ([ 27) 4Y4 
[9 2 7 15 6 5 (201) 43 2 
192
 2433 (280) 81() 
193 1 5[02 (74 1 ) I 10[7 
Iq3 2 2X73 (6 75) LPI 


i. SĄD GRODZKI W NOWEMMIESCIE. 


Do ohwoJu !'ądu nowomiejskiego należą: 94 miejscowości o łącz- 
IW] ilości 27500 .Iusz. 
Etat sil sędziowskich 


2 s'ędzió\V 
2 sekretarzy 
I komornika 
2 adjunktl"" kancelaryjnych 


lJ.rz
dnicz)'ch przcwiduje: 
[ rejestratora 
4 kancdistll,," 
2 woźnych 


\V łatach J 920-1933 urzędowali prz.,' sąrlzie nowomiejsn:im 
lIa
I'tPujący s\,dziowie i asesorowi,e: 
I asesor Stefan Michale.\.;: 
2. sędzia Ludwik Rogacki 
3. s\,:Jzia Jan Ołeksy 
'. sędzia Kazimie.rz Pawłowski 
5. asesor Adam \Vroniccki 
6. aseSOr dr. Jan Szymalis'ki 
7. asesor s'ewayn Kal.ll1Jajski 
8. sędzia Eugeniusz Leni" 
1). sędzia Lud wik Domagała 


45
		

/Pomorze_026_02_063_0001.djvu

			10. 
l [ 
12. 
J .). 


s
dzia Karol Guttlllann 
" Dr. Stanisław Strzyżowski 
.\ntoni Paulus 
Zygmunt Lazare\\'icz, 


" 


Ohecny_ skład sądu 1I0wollliejs.kiego jest następujący: 
I. sędzia sprawują,cy kierO\\"Ilictwo: Zy.gmunt Lazarewicz) 
2. sędzia: Antoni Paułus. 



 Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
19 1 3 , 237 8 10 94 
19 20 26 5 223 
19 22 1026 661 
19 2 5 25 01 81 3 
19 2 7 243 1 ó85 
19 2 9 3 6 7 6 9 12 
193 1 71 60 16 9 1 
193 2 39 6 9 200 3 


J. SĄD GRODZKI W GOLUBIU. 


Do ohwolłu sądu goluhskiego należą 44- miejscowości. Ogół,cm 
ca 11.538 dusz. 
Przejt: cic sądu przez władze polskie nastąpiło w styczniu 1920 r. 
Przy sądzie goluhskim urz'ędują: 
1 sędzia 2 kancelistów 
sekretarz w oin y 
l rcjestrator I komornik. 


\V czasi,e od 1920- J 933 urz
dowali przy są.Jzie golu hskil11 na- 
stępu iący sędziowie: 


[. ,dr. \Vładysła.w W yszkowski 
2. dr. Andrzej Głogoc7c\\"ski 
3. :\Iieczysław Karwowski 
4-. :\1arjan Zych 
5. Józef Reiter 
6. Józef C7.0drow ski 


19 20 - 22 
19 22 - 2 4- 
19 2 4- 
19 2 4- 2 5 
19 2 5 
19 26 


4 6
		

/Pomorze_026_02_064_0001.djvu

			7, Michał Śmiegielski 
8. Stanisław Janicki 
l}. :\[arccli Wierzbiński 
] 0, dr. Józef Zdano\\'icz 
II. '\[aksrllliljan Kantecki 


19 26 
19 26 
19 2 7- 28 
19 2 9--33 
1933. 


Ohccna obsada 
ądll: 
asesor sądowy: 
[aksYll1ilja'll Kanterl,i. 


Ilość wpływów: 


Rok Spra wy Sprawy 
cywiłne karne 
19 1 3 162 5 4 06 
19 20 3 1I [15 
19 22 2 1 3 197 
19 2 5 1°9(1 3 8 9 
19 2 7 11I4 3 2 7 
19 2 9 1433 4 1 9 
193 1 1595 (,R 1 
193 2 WSI 744 


k, SĄD GRODZKI W KOWALEWIE. 


Został utworzony w r. 1929. Do obwoju sądu nalcży 37 miejsco- 
wości. Ogółem L.p8(J du;;z. 


Etat sądu przewiduje: 


I s
(lziego 
l 
e'kretarza 
l reje
tratora 
2 I,ancclistó\\' 
I komorni.ka 
1 woźncgo. 


\\' sądzie 'kO\yakwskim w latach 1929-1933 lIrz
dowali: 


sc.:dzia: Aliam \Vladyslaw Lewicki 
as'esor: Jan r
ustowski (prztjściowo) 

,<,lzia: Stanisla\\' Chmielewski 


1,,2<)-193 2 


193 2 - 1 933 


47 


......
		

/Pomorze_026_02_065_0001.djvu

			- 


Wpływ)' : 
-::-r Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
19 2 9 547 225 
193 0 1345 55 8 
193 t 20 74 68 4 
193 2 ? 81 3 


2. SĄD OKRĘGOWY W GRUDZIĄDZU. 
Do Sądu Okręgowego \\' Grudzią::lzu należą cztery Sądy 
Crodzkie, mia,nowicie: 


\\" Grudziądzu, 
\\' Swieciu, 
\\' Gniewie, 
w Nowem. 


Etat sił sędziowsIkich i urzędniczych Sądu 
Izi;ldzu przewiJywał: 
a) \\' roku 1914: 


Okręgowego w Gru- 


1 prezesa 
I dyrektora 
10 sędziów 
17 urzędników. 


b) w roku 1933: 


I prezesa 
I wiceprezes 
R sędziów 
1 s'ędziego śledczego 
21 urzędników. 
\V latach 1920-1933 urz'ędowałi prz
' Sącłzi.e Okręgowym 
\\' Grudziądzu następujący sędziowie: 
a) preze
i: 
I. Maksymiljan Cri.ining, 3. !vIieczysław Łachecki, 
2. :\Iarjan Ostrowski, -I. Dr. Kazimierz Jarecki. 
h) dyrektOluy: 
.1. Dr. E.Jmund Bernecki. 


I. Jacek Żyborski, 
2, Kazimierz Sękowski, 


c) wiceprezesi: 
I. Dr. Fryderyk Eichorn, 3. Dr. Eugenjllsz Halski. 
2. Marjan K ol'nic ki , 


4
 


-. 


I 


1
		

/Pomorze_026_02_066_0001.djvu

			,j 


.., 


p 
1 
1 


, 


.. 


ł 


\Vładyslaw J-.:.]ank 
WiC:1:prezc.s .sądu A'I2c1acyjnego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_067_0001.djvu

			, 


" 


Stanislaw Arkusiewic-z 
Sędzi. a Sądu Apelacyjnego, b. zas
użony szef pers-onaln'Y S. A. 1920--1931.
		

/Pomorze_026_02_068_0001.djvu

			. 


Rudolf Kadłowski 
,p'rezcs Sądu Okręg. w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_069_0001.djvu

			, 


, 


,"'an Ił, 
t \ 


Kazimierz Jarecki 
Prezes Sądu Okręg. w Grudz.:ądzu. 


} 


JÓzef J!!nacv Parczcwski 
Prezes S
ldu Okręg, w <";dyni,
		

/Pomorze_026_02_070_0001.djvu

			d) sędziowie: 


I. Ernest Fen'ns, q. Franciszek Roszak, 
2. Karol Flach, 15. Jan Kulerski, 
3. .\dolf GitzCII, 16. Bogdan Stasil'ls.ki, 
4. Edmund l\1arsza-le'k, 18. Paweł Żelazny, 
S. Kazimierz ChmielewsIki, 17. Edmund Zro<1owski, 
G. Antoni Przestaszewski, 19. Edmund Kaszewski, 
7. Karol \V oźniak, 20. Józef Piłat, 
8. Jan Witecki, 21. Dr. Eljasz Kiczun, 
9. Dr. Józef Stein, 22. \Vłodzimierz Tarczyi1skl, 
10. Ru.dolf Kolarz, 23. Leon Raszeja, 
II. Alfons Gracz) 2-J.. \Vaclaw Winnicki, 
12. Dr. Jan Jurkiewic7, 25. Dr, Józef Zrlano,,'icz. 
13. Wincenty lAcki, 


Józef Sławek, 
2. Witold Budzyilski, 
3. \Vitołd Kurowski, 


e) s'tcłziowie śledczy: 
-1-. \Vłodzimierz Tarczyński, 
5. S,tefan Cisło, 
6. Józef Rzędowski, 


Obecna obsada Sądu Okręgowleg-o w Gl'udziądzu jest nastę- 
pu jąca: 


prezes: dr. Kazimierz J a-recki, 
wiceprezes: dr. Eugelljusz Halski, 


sędziowie okręgowi: dr. Jan J ul'kiewicz, 
Edmund Kaszewski, 
Józef Piłat, 
dr. Eljasz Kiczun, 
Leon Raszeja, 
Waclaw Winnkki, 
dr. Józef ZJanowiez. 
Józ.cf Rz"dowsiki, 
oraz: 16 urz'ędników sądowych, 
-J. woźnych. 
O rozmiarach pracy Sądu OkręgO\\'ego w Grudziądzu świadczą 
nast'tPujące startystyczne dane: 


49
		

/Pomorze_026_02_071_0001.djvu

			limit' wplywów : 
Rok Sprawy Sprawy 
karne cywilne 
19 1 3 21 5 2 
19 20 121 5 10 7 2 
19 22 17 1 4 1804 
19 2 4 257 6 1776 
19 2 7 266 7 273 2 
19 2 9 23 6 5 3 121 
193 1 268 5 3997 
193 2 3 2 93 3433 


Sądy Grodzkie (dawniej Powiatowe) należące do 
obwodu Sądu Okręgowego w Grudziądzu. 
a) SĄD GRODZKI W GRUDZIĄDZU. 


Do obwodu sądu grodzkiego w Gl'udziądzu nal!eży 197 miej- 
scowości. Ogółem około 125793 dusz, 
Etat sił sędziowskich i urz
dniczych przewidywał: 
a) w roku 1914: 9 sędziów 
14 sekretarzy 
4 asystentów 
5 komorników 
20 kancelistów 
6 pomocniczych sił kancelary jnych 
4 woźnych. 
b) w roku 1933: 7 sędziów 
8 sekretarzy 
6 adjunktów 
5 tkomorników 
II kancelistów 
3 woźny,ch. 


} 
I 


\V latach 192(}--1933 w sądzie grudziądzikim (grodzkim) l\]"Zt;- 
dowali nast	
			

/Pomorze_026_02_072_0001.djvu

			} 


3. Chmielewski KazimierL 
4. Glogcr BCilJon 
5. Shecker Ryszard (Komis.) 
(J. \Vysocki Kazimierz (Komis.) 
7. PartikC>l Fił-i,tz (Komis.) 
8. Pantcn Alfrcd (Komis.) 
9. Szychowski Juljan (Komis.) 
w. dr. Spitzc-r Juljusz (Komis.) 
I I. Filipowski Stanisław 
12. dr. Heisler (Komis.) 
13. dr. Skiciński Lconard 
14. Grudziilski Ignacy (Komis.) 
15. WoźniaJk Karol 
16. Lącki \Vinccnty 
17. Gracz Alfons 
18. Żelazny Paweł 
19. dr. Borth Władyslaw 
20. Witccki Jan 
21. Budzy1islki Witold 
22. Kornicki 1Iarjan 
23. Jurkiewicz Jan 
24. Roszak Franciszck 
25. Rozwadowski Kazimier7 
26. Póltowicz Franciszck 
27. dr. Manissaly Edwar,] 
28. Liczncrski Józd 
29. Mordawski Alojzy 
30. Kopka A'IJ.toni 
3 I. dr. Kiczun Eljasz' 
32. Rogoziilski Władysław 
33. Zrodowski Edmund 
34. Andrzcjcwski Wacław 
35. Matukicwicz Witold 
3(J. dr. Jakuhicz1ka Edmul1-(l 
37. dr. Kisielewski Tadeusz 
38. KUro\\"ski WitolJ 
39. Rylski Jerzy 
40. lIonorski Leon 
41. Salicki Ludwik 
42. Czarno\Yski.Rommel Antoni 


1920 
19 20 
19 20 
19 20 
[9 20 
19 20 
19 20 
19 20 
19 20 
19 20 
19 22 
19 2 3 
19 2 3 
19 2 5 
19 2 5 
19 26 
19 26 
19 26 
19 26 
19 26 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 2 7 
19 28 
19 28 
19 28 
19 28 
19 28 


19 28 
od 1930 
od 1930 
od 1931 
od 1931 


51
		

/Pomorze_026_02_073_0001.djvu

			43. l'alIasch Eryk 
44. dr. Kaczmar-czyk \Vłodzimierz 
45. OICII< Andrzej 
4<>. Ornass Jan 
47, Ossowslki Jan 


od 193
 
od 1931 
od 1932 
od 1933 
od 1933 


Obecna obsada sądu. 


1. 

rlzia spr,lwujący kiermnlictwo: Jerzy Rylski, 
2. sędzim, ie gro(lzcy: Leon Honorski, 
Ludwik Salicki, 
A,n10ni R011lme I-Cza mo\\'!;k i) 
Eryk Pallasch, 
Jan Ornass, 
Jan Ossowski, 
asesor: Karol Ankiewicz, 
oraz: 2 egzam. aplikanci, 
4 aplikanc
, 
7 sekretarzy, 
l podsekretarz, 
S adjunktÓw, 
4 komornicy, 
3 rejestratorzy, 
12 kancelistÓw, 
3 woźni, 


Wpływy: 
Rok Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
1914 10680 15 68 
19 20 19 18 477 
19 22 39 6 5 1754 
19 2 4 574 8 3 01 9 
19 2 7 13 208 37 6 (J 
19 2 9 22754 29 01 
193 1 27 1 93 340
 
193 2 18 5 10 8261 
S2
		

/Pomorze_026_02_074_0001.djvu

			b. SĄD GRODZKI W SWIECIU. 


Do obwodu sądu świl'ckicgo lldlcży 173 micjscO\\'ości: Ogókm 
66. 58() dusz. 


Etat sil sędziowskich i urzędniczych 'Przcwidywal: 
a) w roku I
)q: 


b) w roku 1
33: 


7 
ędziów , 
17 lIrzędników sądowych, 
3 woźnych) 
4 sędziów, 
IÓ urzędników sądowych, 
2 woźcki Andrz{'j, 
q. Winl1icki \Varla,,', 
IS. Prclilbki 'l',co(!or. 
I (I. Guzik Szymon, 
17. \Vaszkowslki Julja n , 
18. Wiśniewski Ja- n . 


Obecna obsada sądu jest następująca: 
Sędzia sprawujący, kierownictwo: Guzilk Szymon, 
s-ęJzia grodzki: Waszkowski Juljan, 
" " \Viśniewski Jan, 
asesor sądowy: Hillar Henryk, 
aplikant sądowy: Murawski, 


oraz: 


3 sekr,etarze sądowi, 
2 adju11'kci kancelaryjni, 
2 rejestratorzy, 
6 ka-ucelistów, 
2 komornicy są(lowi) 
2 woźni sądowi. 


53
		

/Pomorze_026_02_075_0001.djvu

			Ilość wpływów: 
Rok Sprawy Sprawy 
cywilnc karne 
19 1 3 7 6 43 211 5 
1914 6812 19 łO 
19 20 1100 1414 
19 22 1475 2000 
19 2 4 20 38 2206 
19 2 7 4 86 9 3 00 9 
19 2 9 74°5 3 0 59 
193 1 10 I 98 37 1 5 
193 2 6620 3 88 7 
c. SĄD GRODZKI W GNIEWIE. 


Do ubwoJu sądu gniewskiego należą 4n miejscowości Og('lkm 
18.749 dusz. 
Etat sił sędziowskich i urzędniczych przewidywał: 
a) w roku 1914: 2 sęJziów, 


I ascsora, 
3 aplikantów, 
I starszcgo sekretarza, 
2 sekretarzy, 
1 podsekretarza, 
1 komornika, 
1 rejcstratora) 
4 kancelistów, 
2 woźny,ch. 
b) w roku 1933: 2 sędziów, 
1 starszego sekretarza, 
I sekretarza, 
1 komornika, 
1 adjunkta, 
3 kancelistów) 
1 woźnego. 
W latach Ig2D--1C)33 przy sądzie gniewskim urz
clu" ali nastę- 
pujący sędziowic: 


54
		

/Pomorze_026_02_076_0001.djvu

			l. Laudon Rudolf, 
2. dr. Berbacki, 
3. Pawłowski Kazimier!., 
4. Łepki TeoJor, 
5. Woźniak Wincenty, 
('. SzJ	
			

/Pomorze_026_02_077_0001.djvu

			Etat sił sędziowskich i urzędniczych przewidywał: 
a) w roku 191..\.: 3 sędziów, 
5 selkretarz y, 
1 asystenta, 
5 kancelistów, 
1 'komornika sądowego, 
b) w roku H)33: 2 sędziów, 
2 scikretarzy, 
2 adjunk1Ów kancelaryjnych, 
1 rejestratora, 
3 kancelistów) 
1 komornika. 


W latach 1920-1933 przy sądzie nowskim unędowali nastę_ 
pujący sędziowie: 


1. dr. Serwin Zygmunt, 
2. dr. Terner Karol, 
3. Zych Marjan, 
4. Buczkowski Czesław, 
5. Piłat Józef, 
6. Masi.ak Edmund, 
7. Balewski Tadeusz, 
8. Ja1błon1ka Władysław, 
9. Koenner EJward, 
10. Czerski Józef. 


ł 


Obec.na obsada sądu jest nastęlJująca: 


sędzia sprawujący 
k
erownictwo sądu: 
sędzia grodzki: 
egzam. aplika,nt: 


Koenner Ed wa,rd, 
Czerslki Józef, 
Samulczy.k Józef, 


oraz: 


I sekretarz, 
2 adjunkci kancelaryjni, 
1 kancełista, 
3 pra'ktykanci, 
I komornik sądowy. 


:.f.
		

/Pomorze_026_02_078_0001.djvu

			Ilość wpływów: 
Rok !l praw y Sprawy 
karne cywilne 
19 1 3 7 2 9 28 75 
19I4 7 0 7 26 37 
19 20 224 477 
19 22 4°5 379 
19 2 4 9 21 7 21 
19 2 7 75 0 17 1 3 
19 2 9 844 274() 
[93 1 23 IJ 4 086 
[9 22 2428 26 9 2 
3. SĄD OKRĘGOWY W CHOJNICACH. 


Przejęcie Sądu Okręgowego \V Chojnicach przez wladze polskie 
nast:lpiło w dniu 30. L 1920. Pcłnomocniki(>lll do objl,'cia był nowomia- 
nowany .prezes S. O. Leon Py1tlik. 
Do okręgu Sądu Okręgowego w C'hojnica'ch nalcży ohecnic 871 
1Jli
jscowości. Ogółem 337.249 dusz. 
Etat sił sędzio\\'s.kich i urzl,'dniczych prz('wi(l
 wal: 
a) w roku 1914: 1 prezesa) 
2 dyrektoró\\, 
7 sędziów, 
8 sił sekretarskich) 
4 kancelistów. 
3 woźnyc1I. 
h) w roku 1933: l preze
a) 
I wiceprezesa, 
4 s.ędziów, 
I sędziego ślcJcZiego, 
4 siły sekretarskie, 
9 sił ka'ncclaryjnych, 
3 woźnych. 
\Y łatach 1920-1933 w chojon-i-Cikim S'ldzie Okn:gowY1l1 l1ł-1ę- 
dowali następujący: 


1;7 
.1
		

/Pomorze_026_02_079_0001.djvu

			a) prezesi: 


I. Leon Pyt1lik 
2. Karol Granowski 
3. dr. Karol 'rem,er 
4. dr. Tadeusz DrozdowsJ...i 


11)20-11)22 
19 22 - 1 9 2 5 
19 L 5- 1 93 0 
oJ 1930 


b) s
dzj.owic: 
l. dr. Leon Halpern, 
2. I{ oml1ald Stoibie{;lki, 
3. dr. Ferdynand Grz
ski) 
4. Jan Sicrke, 
5. rlr. Władysław Luhko\Vski, 
(I. J ózc£ BuraczYI"iski, 
7. Zygmunt B uclll' lt, 
K Brunon Grafka, 
1). dr. Eugenjusz Hal sJ... i) 
JO. /\nt.oni Karczewski, 
1 r. dr. Tadeusz Pizicwicz, 
12. Kazimierz RozwadowsJki, 
13. Le-on Raszeja, 
14. ./\(101£ Płocieni,lk. 


Uhecna ob
i1da cIlOj';licJ...iego Sądu Okn;gQwcgo jest następująca: 


prczes S. O.: 
wiceprezes S. O.: 
sl;:dzia S. O.: 


s
dzia ślerlczy: 
asesor są.Jow y: 


oraz: 


dr. Tadeusz TJrozdowski, 
Stanisław JUliski, 
Jan Karnowski) 
Rud-olf &krodzki) 
Józef Chmielewski, 
Stefan Janowsk\ 
Franciszek Gay:.la, 
Alfred Schiissel, 
Witold Gollnilk, 
Łucjan Pa]
d
ki, 
4 sC1kretarze, 
3 adjunkci ,kancelaryjni, 
3 rejestratorzy sądowi, 
2 kanceliści, 
l praiktykant, 
3 woźni. 


SB
		

/Pomorze_026_02_080_0001.djvu

			Wpływy: 


Sprawy Sprawy cywilne 
Rok karne I b) odwoław. 
II) zwykle i zażalenia 
1914 53 6 86 9 
'9 20 679 61 3 17 8 
19 22 654 119 8 21 9 
19 2 4 693 7 0 9 34 2 
[9 2 7 121 7 12 7 2 88
 
19 2 9 1499 875 81(1 
[93 1 147 8 12 1 7 1166 
[93 2 1597 II 14 8S3 


Zamiejscowy Wydział chojnickiego Sądu Okręgowego w Starogard,zie. 
\V latach [920-1932 istniał w Starogardzie samo(lzielny Sąd 
Ok rc,:go wy , 'który z dniem 30 września 1932 zostal l}rzcllicsiony do 
Gdyni. 
Dllia I. 10. 1932 utworzollo w Staroganlzic "Zamiejscowy \V y- 
dzial Sądu Okręgowego Chojnice \V StarogarJzie", (lo 'któr,ego przy- 
(!zielono Sądy Grodzkie w Starogardzie, Tczl'wic i Skarszewach. 
Pie,rwszym prczesem S. O. w Starogardzie był: śp. S.obiecki 
Emil, b. adwokat z Kartuz. Jego nast
pcą byl: Edward Jackowski, 
przeni,esiony z dniem I. 10. 1932 do Gdyni wraz z Sądem Okręgowym. 
\V starogardzkim SąJzic Okręgowym urzędowali w latach 
1920-1932 m. i. następuj;!cy sędziowie okręgowi: 
I. dyrektor: dr. Jan Hrynicwie.clki, 
2. d-r. Terner Karol, 11. \V	
			

/Pomorze_026_02_081_0001.djvu

			Etat Zami,ejscowegu \Vydz, S. O. c-hojnice w Staroganlzic 
(rok 1933) przewitlujl': 


I wiceprez.esa, 
3 sędziów, 
3 sekretarz)", 
1 adjunkta. 


I rejestratora, 
2 kancełistów, 
2 woźnych. 


()h
ada \V ydzialll 
tarog'arJz1	
			

/Pomorze_026_02_082_0001.djvu

			w 'rucholi, 
" Kościerzyni.c, 
" Sępolnie, 
" \Vi
cbork'll, 
., Starogardzie, 
" Tczewie, 
" Skarszewach. 


a. SĄD GRODZKI W CHOJNICACH. 


Do obwoju Sądu Grodzkil'g-o w Chojnicach naleL
' 201 miej- 
scowości. Ogól,em 71.886 dusz. 
Etat sił sędziowskich i llł-zc:dniczych prz,ewi:ływał: 


a) w roku 1914: .j. sędziów, 
22 urzę(]nikl,w. 
h) w roku 1933: .j. sc:dziów. 
20 urzędni,k(lw, 


\V latach 1920-1933 w chojnickim Sądzie Grodzkim urzędo- 
wali nastę'pując)' sędziowie: 


l. Brazewicz \Vlodzimil'rz, 
2. Oogs Karol, 
3. clr. Drwię'ga 1lichal) 
.j.. dr. Fc1berbaull1 Adolf. 
5. Gayda Francislek, 
G. Guzik Szymon, 
7. HaLpern Marian, 
K J an ic:k i Stanisław, 
9. J miski Stanisław, 
10. Kopka Antoni, 
1 I. Kubiszta!! AJam, 


12. Karczews.ki Antoni, 
13. Kużaj Jan) 
I.j.. Konitzer Pa \Vel, 
15. KlonowS'ki Francisze.k, 
IG. Lan,gows'ki Stefan) 
17. Lyszkowski Stanisław, 
18. Rietzkow Herman, 
19. Rozwadowski Kazimierz, 
20. Roszczynialsiki JÓzef) 
21. Skrodzki Rudolf, 
22. Wojtyna Jan) 


Ohecna obsada chojnic1kiego Sądu 
sędzia sprawujący 
kierownictwo sądu: 
s'ędzia: 


apli'kant: 


(
rodzkiego jest na st«,,\1 HI j;!ca : 


Roszczynials:ki Józef, 
Konitzer Pawcl, 
Halpern Marjall, 
Klonowski Franciszek, 
Kopa Kazimierz, 


Gl
		

/Pomorze_026_02_083_0001.djvu

			oraz: 4 se'kretarzc) 
.j. adjunkci, 
7 kancelistów, 
1 praktykant, 
3 komornicy, 
2 woźni. 


Ilość wpływów: 
Rok f-S;;;; I Sprawy 
I karne cywilne 
19 1 3 82 9 534 1 
1914 61 3 5 22 9 
19 2O £09 8 82 7 
19 22 2254 12 3 0 
19 2 4 23 6 5 2061 
19 2 7 2017 5 0 70 
19 2 9 2143 7 6 4 8 
193 1 244 6 128 7 0 
193 2 2599 8620 


ł 
) 
ł 


b. SĄD GRODZKI W CZERSKU. 


Do obwodu sąrlu czerskiego należy 70 miejscowości. 
27.393 dusz. 


OgÓłem 


Etat sil s
dziowskich i !1rz
dniczych przlcwi,lywal: 
a) w roku I<)I.j.: 3 s-ę-dziów, 
13 urzęclniikÓw. 
b) w roku 1933: 3 sędziów, 
12 urzędników, 


ł 


W latach I1)20-H)33 
jący ,;ędziowie: 
r. dr. Gustaw Grafe, 
2. Rudolf RuJka, 
3. Stefan f
angowski. 
.j.. Jan Karnowski, 
5. Stanislaw Kostika, 
(I. Tomasz HempowicL, 


\Y s;,dzic czerskim urz\"dowali nastc;pu- 


7. Stanislaw 
Iajclll'rkiewicz, 
K Pawel Żelazny, 
	
			

/Pomorze_026_02_084_0001.djvu

			Obecna ohsada sąrlu czerskiego jest nast
pująca: 
sędzia sprawujący 
kie[ownict wo sądu: 
st,:dzia: 


" 


Stanisław Uajcherkiewicz. 
'l'acleusz \V ol s'k i , 
Leon Gayda) 
3 sekretarze) 
l adiunkt kanoelaryjny, 
1 komorn
k, 
5 kancelistów, 
2 woźni, 


oraz: 


Ilość wpływów: 


Rok Sprawy Sprawy 
karne cywilne 
19 1 3 10 99 353 2 
19I4 885 29 8 4 
19 20 Iq5 62 4 
19 22 1282 10 14 
19 2 4 177 2 13.J.5 
19 2 7 1126 29 0 5 
19 2 9 1618 43 18 
193 1 197 8 64 1 3 
193 2 18 9 2 45 2 4 


c. SĄD GRODZKI W TUCHOLI. 


Do óh",odu sądu tucholskiego należy 73 mLejscowości. Ogółem 
27.080 dusz. 
Etat sił sędziowskich i urz'ędlliczych prz
widywał: 
a) w roku 1914: 3 sędziów, 
13 urzędników. 
3 
ędziów, 
1 3 urz
rllliików. 
urzędowali w sądzie tucholskim nast
I)l\- 


h) w roku 1933: 


\\" latach 1920-I1)33 
j.!cy sl,'dziowie: 
I. Kulczyilski (?), 
2. Schiitt (Schiitz?) Wilhelm, 
.). Lal1gowski Stefan, 


4. lIr. Crafe Gustaw, 
5. dr. \Y eselik Franciszek, 
h. dr. T'otoniec \Vłarlysław, 


63
		

/Pomorze_026_02_085_0001.djvu

			. 


r 


7. Chmielcws'ki Józef, 
8. Raszeja Leon, 
y. \Vegner Francisze'k, 
IO. Knapik I\farjan) 


II. Czajkowski Wacław, 
[2. Śmigielski Władyslaw, 
13. Hoppe Stanisław. 


Obecna obsada sądu tucholskicgo jest następująca: 


sędzia spra "'LI jący 
kierownictwo są-rlu: 
sędzia: 
asesor sądowy: 


()ra z : 


Knapik l\Iarjan, 
Hoppe Stallislaw, 
Śmigiclski \Vładysla w) 
2 
e1udarze, 
2 adjullkci kaolloccJary jni, 
1 rejest'rator) 
4 kanceliści, 
1 !komorni'k, 
2 woźni. 


Ilość wpływów: 


Rok Spra wy Sprawy 
cywilne karne 
19 1 3 4 0 3 6 79 0 
19l.ł 3957 68 7 
19:1 0 83 1 43 0 
19 22 43 8 494 
19 2 4 13 0 3 115 2 
19 2 7 229 6 7 6 3 
19 2 9 35 1 4 IO{17 
193 1 6606 17 01 
193 2 3 R 53 182 9 


d. SĄD GRODZKI W KOSCIERZYNIE. 


Do obwoju sądu kościers.kiCigo należy 176 miejscowości) 
()g{,lelll 42.375 ,Iusz. 
I
tat sił sędziowskich i urzędniczych przewidywał: 
a) w roku 1914: 4 sędziów, 
I asesora, 
13 urzędni'k()\\'. 


tq
		

/Pomorze_026_02_086_0001.djvu

			W" 


. 


Dr. Edward Lukanowski 
I. Prokurator S.ąd.u \'Pclacyinego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_087_0001.djvu

			lA 


.... 


\o. 


'. 


Dr. Zygmunt Lewandowski 
II. Prokura tor Sądu Apel.acyjnego w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_088_0001.djvu

			- 


.... 


Stanislaw Janicki 
III. Prokur.ator Sądu Apelacyjnego \\' Toruniu. 


---
		

/Pomorze_026_02_089_0001.djvu

			\- 


") 
/ 


. 


,:,
 
r'IY 

 

 II) 


Karol Jawornik 
IV. Prokurator Sądu .\pe]a'cyjne,
o w Toruniu. 


...........-
		

/Pomorze_026_02_090_0001.djvu

			L) w roku 1933: 


\V latach 1920-1933 w 
puj,!cy sędziowi,e: 
I. Rajski (Reisk.e?) Pawel, 
2. LiilsJorf Jan, 
3. BugajsIki Stanisław) 
4. Moczy-tlłowski \Vłarlysław, 
S. Kostka Władysław. 
Ó. Rozwadowski Kazimierz, 
7. dr. Szydłowski Piotr) 
8. Kotceki Kazimierz, 
y. SzwedowsIki Zygmunt, 


2 sędziów, 
I asesora, 
10 urzędników. 
sądzie kościerskim 


u'rzędowali nastę- 


10. 
II. 
12. 


J\Ianikowski Jan, 
Michnik Stefan, 
GronicC'ki Roman) 
dr. Kaczmarczyk \Vłodzim., 
Sz'czukowski Stefan, 
MorkowSiki Feliks) 
Górny Alfons, 
Mazurkiewicz Wincenty. 


13. 
14. 
I S. 
16. 
] 7. 


Ohecna olhsada sądu kościerskiego 
sędzia sprawujący 
kierownictwo sądu: 
sędzia: 
asesor: 


oraz: 


jest następująca: 


MOl'kowski FeIi1ks) 
Górny Alfons, 
Mazurkiewicz \Vincenty, 
3 sekretarze, 
2 adju11'kci kancelaryjni, 
I rejestrator, 
I Ikanceli sta, 
4- praktykanci, 
2 komornicy) 
2 woźni. 



Wy Sprawy 
o cywilne karne 
19 1 3 1151 12 1 7 
19 1 4 133 2 1177 
19 20 65 1 893 
19 22 7 22 12 99 
19 2 4 9 2 3 18 35 
19 2 7 2354 12 Ó -J. 
19 2 9 3 8 4 0 IlJ73 
193 1 S18! 3349 
193 2 35 02 35 02 
bS 


-
		

/Pomorze_026_02_091_0001.djvu

			e. 


SĄD GRODZKI W SĘPOLNI:g. 
Do obwodu sądu sępoleńskiego należy 70 miejscowości. Ogtl- 
19.246 dusz. 
Etat sił sędziowskich i urz'ędniczych prZ4ewidywał: 
a) w roku 1914: 2 sędziów, 
1 1 lurzędn
ków. 
ob) w roku 1933: 2 soędzibw, 
8 u'rzędników. 
w sątlzie sępolcilskim urzędowali nastę- 


Icm 


W latach 1920-1933 
puijący sędziowie: 
l. Wilhelm Lundblad, 
2. Franciszek Paszkiewicz, 
3. Kazimierz Langer, 
4. Michał Dereziński) 
5. Marjan Szczepańs.ki, 
6. Jan Kurz-ęt1kowski, 


7. Władysław Nieć, 
8. Stanisław Łabędz,ki, 
9. \V'łaclyslaw Kost'ka, 
10. Witol	
			

/Pomorze_026_02_092_0001.djvu

			t SĄD GRODZKI W WIĘC BORKU. 


Do obwodu sąclu więo'borskiego 'l1'ależy 27 miejscowości. Ogółem 
10.036 Jusz. 
Etat sił sędziowskich i 
a) w roku 19LJ.: 


b) w roku 1933: 


urz'ędniczych prz:ewiclywał: 
l sędziego, 
7 urzędni,ków. 
l sędz
ego, 
6 urzęd,ników. 


\TV latach 1920-1933 w sądzie więcborskim urzędowali nas tę- 
pują,cy sędziowie: 
l. sędzia komisaryczny: 
2. sędzia .gronzki: 


3. 
4. 


" 


AnS/pach) 
\;Vłoclzimierz Artymowski, 
Antoni Kaczkowski, 
Leon Naft)'ńsiki. 


Obecna obsada Sądu Grodzkiego w \;Vi'ęchor.ku jest następująca: 
sędzia sprawujący 
kierownictwo sądu: 
oraz: 


Leon NaftYl1ski, 
J sekretarz) 
l rejestrator, 
2 kanceliści, 
l komornik, 


l woźny. 


Ilość wpływów: 

Wy Sprawy 
Rok ,cywilne karne 
19 1 3 3375 237 
19 1 4 264 2 235 
19 20 1228 3 1 7 
[9 22 1543 272 
[9 2 4 18 73 21 9 
19 2 7 21 5 0 3 88 
19 2 9 37 66 24 1 
193 1 7 086 27 6 
193 2 5 061 355 
67 


-
		

/Pomorze_026_02_093_0001.djvu

			g. SĄD GRODZKI W STAROGARDZIE. 
Du obwodu Sądu Grodzkiego \Y Starog-anlzie naloży q.8 mll'J- 
scowości. Ogółem 77.758 dusz. 


urz'ędniczych przlcwidywał: 
7 sędziów, 
27 urzędnioków, 
S sędzi.ów, 
26 urzęlników. 
\V latach 1920-1933 urzc:dowali w starogarJz,kim Sądzie GroclL- 
kim nast.ę/pują.cy sędziowi,e: 
I. Zaczek Piotr, 
2. Miiller Jan, 
3. Kolarz Rudolf, 
4. dr. Stein Józef, 
S. Witec'ki Jan, 
6. dr. I-lalski Eugenjusz, 
7. Majcherkiewicz Stanisła,,', 
8. I-lempowicz Tomasz, 
9. TOl11czyk Józef, 
10. Buczkowsiki Czesław, 
I I. Koczwara Leonord Renaty, 
12. Karasiewicz Józef, 
13. Małysa Stanisław, 
14. Sta.rk Jan, 
15. Piskorski Zdzisław) 
16. \Vąsowski \Vacław, 
17. Lewicki Adam \i\Tładysław, 


Etat sił sęllziowskich i 
a) w roku 1914: 


h) w rokn 1933: 


lR. dr. Gawlik Jan) 
19. Derezil1ski Michał, 
20. lIr. Jodłows>ki \Vincenty) 
21. Odyniec Eugenjusz) 
22. Okksyn Andrzej, 
23. KilHlIarski Wi'J.;:tor, 
24, Dłęoki Doleslaw, 
25. 
więcicki lJubomlr, 
26. \V rotiski Alc.ksancler, 
27. Wierz,hicki Kazimierz, 
28. \\' y IJorski Franciszek, 
29. \Vangler Bemar l, 
30. \V yg.oc'ki Józef, 
31. Bą,kowski Jerzy, 
32. SoJ...ulski Władysław, 
33. Kłoclnic1\:i Henryl.;:, 


Obecna obsada sądu starogardzkiego jest następująca: 
sędzia sprawujący 
kierownictwo sądu: 


sędzia: 


asesor: 


" 


" 


oraz: 


\V)"bors'ki Franciszek, 
Wy,goCild Józef, 
Bąkowski Jerzy) 
Solwls,ki W'ładysła \\", 
Kłodnicki Henry"', 
1 aplikant, 
5 sekretarzy) 
l rejestrator, 


(}R
		

/Pomorze_026_02_094_0001.djvu

			Ilość wpływów: 


4 adjunkci kancdaryjni, 
7 .kancelistów, 
2 prakty'kanci. 
3 komornic
, 
3 woźni. 


Rok 


Sprawy 
cywilne 


Spra wy 
karne 


19 1 3 
1914 
11)20 
'9 22 
19 2 4 
19 2 7 
lY 2 9 
193 1 
JY3 2 


h. SĄD GRODZKI W TCZEWIE. 


1064 J 141 
14 1 9 1680 
3 16 4 20 74 
214 8 684 8 
2680 83 2 6 
3 1 3 6 13.01- 1 7 
3333 893 0 


Do obwodu są(lu tczewskiego .nalcży S9 miejscowości. Ogółem 
44.475 dusz. 
Etat sił sędziowskich i url;o
dniczych prz,ewidywał: 
a) w roku J9l..J.: 5 sr,;dziów, 
I4 urzęjników. 
h) w roku 1933: .3 sędziów) 
1 asesora, 
14 urz'ędnikÓw, 
s,!dzie tTzlewskim Ilrzę(lowali nast
.pu- 


\\7 latach It)20-1CJ33 \\ 
cy sędziowie: 
l. Haehne Eugcnjusz, 
2. H opcas Leon, 
3. Kolarz Rudolf, 
4. Marszałelk Edmund, 
S. ChurlziIis'ki Henry I.;:, 
6. Rosza'k Franciszek, 
7. Znaniec.ki Edward. 


S. Sobociliski Stanisław, 
1). 'I'omasz,ewski Kazimierz, 
10. Ja,galS'ki Ja'kÓb, 
l l. Kie(howski \Vładysła\\, 
12. Kola si l'tsk i Alfons) 
13. Koil-czal Czeslaw, 
J 4. Gr)"nil1g \Viktor, 


69
		

/Pomorze_026_02_095_0001.djvu

			15. Biliński Stanisław, 
16. Kostka Władysław, 


17. dr. Buga)'ski Tadeusz. 


Obecna obsada sądu tczewskiego jest następująca: 
sędzia sprawujący 
Ikierownictwo sądu: 
sędzia: 


aSltsor sąd.: 
.oraz: 


Kolasiński Alfons, 
Kostka WłaJysław, 
Bilińsiki Stanisław, 
dr. Bugayski Tadeusz, 
5 sekretarzy, 
I adjunrkt 'kancelaryjny, 
2 rejestratorzy, 
3 !kanceliści, 
I praktykant, 
2 komornicy) 
2 woźni. 


Ilość wpływów: 

awy 
Rok I c);wilne 


Sprawy 
karne 


19 1 3 
19 20 
'9 22 
19 2 4 
'9 2 7 
19 2 9 
193 1 
193 2 


3733 
35 81 
3 66 5 
4 0 33 
4 2 7 0 
79 8 9 
10861 
6995 


13[7 
2249 
25 61 
247 1 
3 8 59 
23 21 
24 60 
3 22 3 


i. SĄD GRODZKI W SKARSZEWACH. 


Do obwoju sądu skarszews'ki,ego należy GG miejscowości i osad. 
Og(',km 17000 dusz. 
Etat sił sędziowskich i urzędniczych prz,cwidywał: 
a) \V 'roku 1914: 2 sędziów, 
7 urzędników, 
h) \'Ii roku 1933: I sędziego, 
7 ur 'c;:dnik6w. 


70 


I 
j 


--
		

/Pomorze_026_02_096_0001.djvu

			W latach 1920-1933 
pujący sędziowie: 
I. JUliski Stanislaw, 
2. dr. Popiel Franciszek, 
3. Burdec'ki Tadeusz, 
4. Langner Kazim ier /., 


urzęd'owali w sądzie skarszewskim nast
- 


5. Tomaszewski Kazimierz, 
G. LeS'ki Kazimierz) 
7. Kopeć Kazimierz, 
8. Wierzbicki Kazimierz. 


Ohecna ohsada sąrlu skarszcws'kiego jest nash:{mjąca: 
sędzia grodzki: Wierzhicki Kazimierz, 
oraz I selkretarz, 
2 a-dj'lll1kci kancelaryjni) 
2 
anceliści, 
] tkomornik, 
I woźny. 


Ilość wpływów: 


Hok Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
19 1 3 137 2 4 12 
1914 16 4 8 379 
19:1 0 137 1 4 2 7 
19 22 2..J.6 375 
19 2 4 443 6I1 
1627 1444 294 
19 2 9 15 0 7 3 2 7 
193 1 25 6 3 793 
193 2 17 2 7 93 0 


4. SĄD OKRĘGOWY W GDYNI. 
Sąd Okręgowy w Gdyni został utworzony Roz'Porządzeniem 
Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 maja 1932 (Dz. U. R. P. nr. 47. 
poz. ..J...J.S) i obejmuie S;
dy Grodz.kie w Gdyni, Kartuzach, Puc.ku i Wej- 
herowie. Przejął on agendy po zlikwirlowanym Sądzie Okręgowym 
w Starogardzie. 
Jeszcze przed utworzcniem SąJu Okręgow,ego w Gd) ni dla 
ukręgów wyżej wspomniwnych SąJów Grodzki,ch istniały \Vyclziały 
Zami,ejscowe Sądu Okręgowego w StarogarJzie) a mianowicie: 


7 1
		

/Pomorze_026_02_097_0001.djvu

			a) w \Vejherowie: \Vydział Zamiejscowy z właściwością r£eczo- 
wą obejmującą sprawy ;karne) do 'których rozpoznawania po- 
wołane są Sądy Okręgowe (WydziaIł zos,tał utworzony na po(l- 
stawie rozporządzenia Ministra S'Prawie
"iwości z 2..\- gr.udnia 
19 28 Dz, U. R. P. nr. lO..\- poz. 948), 
b) w Gdyni: \Vydział Zamiejscowy z właś.ciwoś,cią rzeczową, 
obejmującą sprawy cywilne, do których rozrpoznawania po- 
wołane są Sądy Okręgowe. \Vylclział tenlt\tworzony zostal Wy- 
porządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 listopada 
19 2 9 (Dz. U. R. P. nr. 76 'POZ. 573) i rozpoczął swe urz
do- 
wanie I. 12. 29. 
Zami,ejscowy \Vydział Karny mieścił się w gmachu Sądu Grodz- 
kiego w \Vejherowic) zaś Zamiejscowy \Vydział Cywilny w dOllIu p. 
Sohmidta w Gdyni) przy ul. Starowiejskiej. 
\V dniu I. 12. 3 I. Wydział Karny z \V cjherowa został przenie- 
siony do Gdyni i oba wydziały (karny i cywilny) złączono w jedcn 
Wydział Zamiejscowy. 
Sąd Okręgowy w Gdyni rozpoczął swe u-rzędowani,c dnia 
l października 1932, przejmując agenjy wyżej wspomnianego \Vydziału 
Zamiejscowego. 
Jego etat z r. 1933 przewiduje: 


1 prezesa, 
1 wiceprezesa, 
5 sędziów, 


2 sędziów 
kręg. śledczych, 
14 urzędników) 
3 woźnych. 


Pierwszym prezcsem Są(lu Okn:g. w Gdyni był: Edward Jac- 
Ko'Ws.ki, były prezes zwiniętego Sądu Okn
gowego w Starogardzie. 
Obecnie prezcsem Sądu Okr
gowego w Gdyni jest: Józef I.gnacy 
Parczewski. 
W Sądzie Okręgolwym w Gdyni wzgl. w wydziałach zamiejsco- 
wych urzędowali jo r. 1933 następujący sędziowie: 
a) w Zamiejscowym Wydziale Karnym Starogardzkiego S;plu 
Okręgowego w Wejherowie od I. I. 1929: 
l. dr. Juljusz Pobłocki) 3. Edward Pra>l>ucki. 
2. Zygmunt Jesionowski, 
h) w Zamiejscowym Wydziale Cywilnym Staroga.nlz'kiego Sądu 
Okręg. w Gdyni od I. 12. 1929: 
wiceprezes: Edward Heidrich, 


7:2
		

/Pomorze_026_02_098_0001.djvu

			sędzio,," ie: 


asesor: 


asesor: 


c) w S
 łzie Okrc;:g-owYIII 


prezes: 
prezes: 
wIceprezes: 
s<:dziow ie: 


asesor: 


Brunon Grafka, 
Antoni Karczewski) 
\V'łau)'slaw Kienrowski, 
Józd Karasie,dcz) 
:;kąpski Bolesław, 
I'alędz'ki Bohnan. 


w Gdyni od I. 10, 1932. 
Ed,,'aru Jackowski, 
Józef Ignacy ParczewSiki) 
Euward Heidrich. 
Antoni Karczewski, 
,Lr. Juljusz Pobłoc'ki, 
EJwanl Prahucki, 
\Vładysław Kiedrowski, 
Józef Karasiewicz) 
dr. Bolesla \V Pi,kor, 
Józef S zylllai'1s.k i, 
Marjan Stan'kiewicz. 


OlJecna ohsada Sądu Okręg. w GJyni jest następująca: 


prezes: 
wiceprezes: 
sędziowie S. Okr.: 


sędziowie okr. śledczy: 


asesor sądowy: 
oraz: 


Józef Ignacy l'arczewski, 
Edward Heidrich. 
Antoni Karczewski) 
Ur. Juljusz l'obłocłki, 
\i\TIa(lysław Kiedrowski, 
Dr. Bolesław Pikor. 
Józef Karasiewicz, 
Józ.ef Szymański. 
Marjan Stankiewicz, 
5 a'plikantów, 
1 naczelny sekretarz, 
I ,księ-gowy) 
3 sekretarze, 
3 adjunkci 'kancelaryjni, 
1 rejestrator, 
5 kancelistów, 
3 woźni. 


73
		

/Pomorze_026_02_099_0001.djvu

			Ilość wpływów spraw karnych: 
a) w Zamiej
c. \\'ydziale Kam)'m 
w roku 1929: - J 110 
W rolnI 1931: - 2035 
,h) w Sądzie Okręgowym w Gdyni 
łącznie z Zam. \V yuziałem 


\\' roku 1932: - .20iS 


Ilość wpływów spraw cywilny.ch: 
a) \V Zallliejsc. \Vydziale Cywilnym 
od I. 12. - 31. 12. 1929: 
w r. 1931 
111) w S.tclLie Okr<,:g. w Gdyni łącznie 
z ZaltliejsiC: \Vydziałem: 


I..J.3 
24 6 5 


rok 1932: - 2194 


Do obwodu Sądu Okręgowego w Gdyni narleżą sądy groJz1ki,e 
w Gdyni, 
w \Vej,herowie) 
w Kartuzach, 
w Pucku. 


a. SĄD GRODZKI W GDYNI. 
Istnieje od 1 stycznia 1929. 
Do obwodu Sądu Grodz'kiego w Gdyni należą 33 miejscowości, 
Ogółem 47380 mieszkaIiców. 
Etat sądu w r. 1933 przewidywał: 
8 sędziów, 3 rejestratorÓw, 
I naczlelnego sekretarza, J 3 kancelistów) 
6 s,etkretarzy, 4 komorników) 
6 a1junktów kancclary.inych. ..J. woźnych. 
Od roku J9'2Y--1933 w Sąd£ie GroJz,kim w Gdyni urzędowali 
następujący s-ędLiowie: 
I. Pował.owski Zygfryd) 
2. Redaw Henrylk, 
3. Prabucki Edward, 
4. Wasilk'Ows-ki Czesław) 
S. ChmurzYliski Józef, 
ó. Nikodcmski Nikodem, 
7. dr. Pikor Bolesław, 
8. dr. Potoniec Władysław) 


9. Speichert Wiesław, 
lO. dr. T/ułeoki Tadeusz, 
I J. KonwiIiski Jan, 
12. Michnik Stefan) 
13. Patędzki Bohdan, 
q. Df:ugOliski Aleksy, 
15. Ochocki Ta
leusz, 
16. Wiszniewski Zbigniew. 


74
		

/Pomorze_026_02_100_0001.djvu

			Ohecna o'bsaua sądu jest na
tępująca: 
sędzia sprawujący 
kierownictwo: 
sędziowie: 


asesor: 
asesor: 
oraz: 


Ilość wpływów: 


dr. Potoniec \Vładysław. 
Speichert Wiesław, 
dr. TułeC'ki Tadeusz, 
Konwitiski Jan, 
Michnik Stefan, 
Długotiski Aleksy, 
Palędzki Bohdan, 
Ochooki Tad,eusz, 
Cierszewski Roman) 
5 sekretarzy, 
4 a,djunkci ikancelary jni) 
1 'rejestrator, 
18 kancelistów, 
4 komornicy, 
-ł- woźni. 


Rok 


Sprawy 
karne 


Sprawy 
cywilne 


19 28 
19 2 9 
193 0 
193 1 
193 2 


10 9 8 
1802 
69 6 4 
7973 
93 2 7 


45 6 3 
80 5 6 
854 2 


(2112 


97 8 9 


b. SĄD GRODZKI W WEJHEROWIE. 


Do obwodu sądu wejherows1dego należy 78 miejscowości. 
Etat sił sędziowskich i urz-ędniczych prz,ewidywał: 
a) w roku 1914: 4 sędziów, 
2 apli,kantów, 
26 urzędników. 
.b) w roku 1933: 3 sędziów, 
12 urzędników. 
\V latach 1920-1933 urzędowali w sądzi,e wejherowsokim nastc;- 
}>ujący sędziowie: 


75
		

/Pomorze_026_02_101_0001.djvu

			1. U,lJtruh Kazimierz, 
2. Korolenko Piotr, 
3. Mozolows.ki Boleslaw, 
4. Bililiski Karol) 
5. Szole Rajmund, 
6. dr. Pobłocki Julj'llsz. 
7. Roszczyniałski JÓzef, 
8. I'owałowsli Zygfryd, 
SI. ZroJowski Edmund, 


10. Prabuc-ki Edward) 
II, Szczepaliski Marjan, 
J 2. Wegner Franciszek, 
J 3. Guzy Zygmunt, 
'-+. 'rarczyliski \Vlodzimierz, 
15. Szczukowski Stefan, 
'ó. Knapik Edward) 
17. Stapf Jan. 


Obecna ()Ibsada sądu wejherowskiego jest następują'ca: 
sł:dzia spra wu j;!c)' 
kierow.n,ictwo sądu: 
sędzia grodzki: 


Kn	
			

/Pomorze_026_02_102_0001.djvu

			c. SĄD GRODZKI W KARTUZACH, 


Do obwodu sądu kartuskiego należą: q9 miejscowości. Ogółem 
7°000 dusz. 


\V latach 1920--1933 przy sądzil' kartusIkim urz
dowali nastę- 
pujący s.
dziowie: 
l. Jancke Paweł, 
2. Clogcr Benon, 
3. Dyrcz \Vincenty, 
4. Ostrowski Ignacy, 
5. tir. Bicz Emil, 
ó. Kopka Antoni, 
7. dr. Prze woski Stefan, 
8. Bochna'k Zdzisła w, 
SI. Jan'kowski Stefan, 
10. dr. Potoniec \Vładysła w, 
II. Crafe Gustaw, 
12. WygoC'ki Józef, 
(.
. Bigajczy.k Stanisław, 


Etat sił sędziowskich i 
a) w r. 19q: 


b) w r. 1933: 


urz-ędniczych prz,ewirlywał: 
7 s
jziów, 
2S urzędników) 
3 komorni,ków sądowych, 
5 niższych funkcjonarjuszó", 
razem ze strażą więzienną. 
4 sędziów, 
21 urz
r\ników) 
3 komornikó\\', 
-+ niższych funkcjonarjuszów 
razem z strażą \\'i
zienną. 


q. Barallski Pawel, 
15. dr. Tułecki Ta:leusz, 


(ó. Kostka Stanisław, 
Znaniecki Edward, 
Karcz,ewski Antoni, 
dr. Mosiewicz l\fieczysła \\', 
Piłat Józef, 
Kantzke) 
Masłowski, 
vVislocki Czesław) 
Gryning Wiktor, 
Bieliński Józef, 
Markowski Leon, 


17. 
18. 


lY. 
20. 


21. 


22. 


23. 
24. 
25. 
26. 


OheClla ohsada sądu kartu skicgo jest nast<."pująca: 


sf,'dzia sprawujący 
kierownictwo sądu: 
st:rlzia grodzki: 


" 


oraz: 


Wisłocki Czesla\\', 
Cryning Wiktor. 
Bie-liliski JÓzef, 
l\IarkO\ys,ki Leon. 
I aplikant, 
6 sekretarzy, 


77
		

/Pomorze_026_02_103_0001.djvu

			1 skarbnik, 
2 rejestratorzy, 
6 -kancelistów, 
3 komornicy, 
3 woźni, 
1 strażnik W'i'
zienny. 


Ilość wpływów: 

Wy Sprawy 
Rok cywilne karne 
19 1 3 13 8 5 19 8 5 
19'4 112 3 [7 6 7 
19 20 978 1249 
19 22 10 75 29 2 9 
19 2 4 1794 27 1 7 
19 2 7 3 08 5 24 18 
19 2 9 4 6 6 6 275 2 
193 1 59 6 3 3 2 73 
193 2 575 8 64 0 9 
d, SĄD GRODZKI W PUCKU. 


Do O'bwoJ'u sądu puckiego należy 69 miejscowości. Ogółem 
26238 dusz. 
Etat sił sędziowskich i urz-ędniczych prz,ewidywał: 
a) w Toku 1914: 3 sędziów, 
13 urz-ędników, 
b) w roku 1933: 1 sędziego, 
1 asesora sądowego, 
8 urzędni,ków. 


\V latach 1920-1933 przy sądzie puckim urzędowali następujący 
sędziowie i asesorowie: 
I. Neytbar Franciszek, 
2. Mozolowski Boleslaw, 
3. Piet-rykowski Tadeusz, 
4. Andrzejewski \Vadaw, 
5. P,łócienia,k Adolf) 


ó. Szwedowski Zy,gmunt, 
7. Szymaliski Teofil, 
8. Knapik Edward, 
y. Gordon Józef. 


78
		

/Pomorze_026_02_104_0001.djvu

			O\)('cna ob
ada sądu puckie,go jest następu iąca: 


sędzia sprawujący 
,kierownictwo sądu: 
asesor sądowy: 
oraz: 


Szymaris1ki Teofil, 
Gordon Józef, 
:2 sekretarze sądowi, 
r a:łjun'kt kancelaryjny, 
1 rejestrator sądowy, 
2 praiktykal1ci sądowi, 
2 kanceliści sądowi, 
l komornik sąrlowy, 
r woźny, 
I strażnik wi
"ienn". 


Ilość wpływów: 


Rok Sprawy Sprawy 
cywilne karne 
19 1 3 20 75 4 0 3 
19 20 w18 9 28 
19 22 10 9 8 1126 
19 2 4 17 61 13 1 9 
19 2 7 43 1 9 16 47 
19 2 9 39 1 7 16 59 
193 1 5 61 3 14 66 
193 2 4774 166ó 


= 


79 


-
		

/Pomorze_026_02_105_0001.djvu

			[v. 


Prokuratury Okręgowe 
naJeżące do Pl'okul'atul'Y S<.ldu Apelacyjnego 
w 'rornlliu. 


Do Prokuratury Sądu Apelacyjnego w Toruniu należaly ,Jo r. 
J 933 nastt;pujące Prok1uratury Okręgowe: 
I. Prokur.ttura Sądu Okręgowego w Toruniu, 
2. Prokuratura Są.du Okręg:owego w Grudziądzu, 
3. Prokuratura SącJu Okr
gowego w Chojnicach, 
4. Prokuratura Sądu Okręgowego w GJYlli. 


I. PROKURATURA SĄDU OKRĘGOWEGO W TORUNIU. 


oraz jej Oddział Zamiejscowy w Brodnicy zostaly przejęte przez 
wladze polskie od wladz niemieckich w dniu IK [, 1920. 
Do okręgu prokuratury należą powiaty polityczne: 
TorUli.-Miasto) 
Toruń-wieś) 
chelmillski, 
w:!Jbrzeski, 
hroclnicki) 
lubawski, 
rlzialdowshi 


\V chwili objęcia Prokuratury SO. w Toruniu pr7ez władLe 
polskie obwód jej był mniejszy o powiat dzialdowski, ,który to powiat 
przyłączono do prokuratury tOrlniskiej dopiero po plebiscycie na Ma- 
zurach. 


80
		

/Pomorze_026_02_106_0001.djvu

			. 
" 


}. " 
.t 


Jan Studnicki 
Prokurator Sądu Okręg. w Toruniu.
		

/Pomorze_026_02_107_0001.djvu

			. 


), 


M,ieczysław Sochaczewski 
Prokur.ator Sądu Okręg. w Grudziądzu.
		

/Pomorze_026_02_108_0001.djvu

			ł --. 


, 


Hen:ryk TourncIIc 
Prokum.tor Sądu Okręg. \V Gdyni.
		

/Pomorze_026_02_109_0001.djvu

			( 


Mikoła j Stefanicki 
'Prokurator Sądu Okręg. w Chojllieae,h. 


--
		

/Pomorze_026_02_110_0001.djvu

			\V roku 1920 zostala utworzona Po/lpro-kuratura przy Sądzie 
Powiatowym w Toruniu) która zalatwiala sprawy o wykroczenia i wy- 
5tępki należące 1I'O wl.aściwo.ści Sądów Powiatowych. 
Uhwód jzialal-nlOści Podprok'llratury pokrywal się z okr
giem 
Prokuratury S. O, Urzędnicy PocJprokuratury przy Sądach Powiato- 
wych podlegali prokuratorowi Sądu Okręgowego. 
\V r. 1920 i 1921 czynny byl Urząd Wal'ki z Lichwą i Spekulacją 
z siedzibą w Toruniu, do 'którego wlaściwości należaly sprawy o lichwę, 
przemyt i nicłeg
.1ny handel środkami pierwszej potrzehy. Urząd ten 
został zlikwidowany dnia 2. I. 1922 r. 
Oddz.ial Z...miejscowy w Brodnicy zniesiono dnia I stycznia 1932 
i utwor70no w miejsce jego R,ejon V Zamiejscowy z obsadą I wice- 
prokuratora wzgI. podprokuratora i 2 urz
dników. 
vV chwil: prz,ejmowania urzędowania przez władze polskie oIh- 
sacła toruliskiej prokuratury okręgowej byla następująca: 
1 pierwszy prokurator S. O., 2 asystentów, 
4 prokuratorów S. O., 3 sily kancelaryjne, 
3 asesorów, 2 woźnycl1. 
6 sekretarzy, 
Pierwsza obsada polska toruńskiej Prok,uratury Okręgowej byla 
uastl;:pu jąca: 
prokurator S. Olu.: \Valery Sobiec'ki, 
pod'Prdkur.ltor S. O. przy 
Oddziale Zamiejscowym \V 
Broctnicy: 
3 podprokuratorowie S. O. pcl- 
niący funkcie sęJziów 
śledczych przy "Sądach 
Tymczasowych" : 


Stanislaw Janicki, 


oraz: 


Krynicki Maksymiljan) 
Piskozub Zygmunt, 
dr. Kacz)'11ski Stanisla w. 
I uaczcł.ny sekretarz, 
2 sekretarze) 
4 rejestratcn'J\v, 
5 kancelis1ek, 


2 woźni. 


\V latach 1920-1933 ur/.'\(Io\\'ali w tonl11s'kiej Prokura1urzl' 
Okn:gowej: 


6 


XI
		

/Pomorze_026_02_111_0001.djvu

			a) jako prokuratorzy S. O.: 


l. Walery Sobiecki, 
2. Stanislaw JaniC'ki, 
3. \Vładysław l'hodec'ki, 


4. dr. Tadeusz Drozdowski, 
5. .lali Stu"nicki, 


b) jakc podprokuratorzy wzgI. wiceprokuratorzy: 


I. Stanislaw Ja.nicki, 
2. Zygmunt Piskozuh, 
3. Jan Marczak, 
-ł. \Vladyslaw Szyjkowski. 

. Jan Studnicki) 
(J. dr. Stanislaw KaczYlisIki. 
7. dr. \Vlaclyslaw PotonicC'. 
K Stanislaw Postel, 
9. Fcrdynand Grzywacz. 
10. Edward Heidrich, 
11. )'-1ikolaj Lipiliski, 
12. dr. Konrad KróJ,.owski, 
13. Zygmunt Syski, 
14-, dr. Fry,dcryk Framharh, 
J 5. Marjan Zaleski, 


16. Teodor Fry:lrychowicz, 
17. Nikodem Nikodemski, 
J 8. \Vitold Staśkicwicz, 
19. 
[arjall Szczepaliski) 
20. Franciszek Schulz) 
21. 
Iarjan Nitklewski, 
22, Krzysztof Lada-Bieńkowski, 
23, Stanisław Chmielewski, 
2-ł. Włodzimierz Giziliski, 
25. Z ygl1lunt W iśniew s-ki, 
26. Alfred Sosiliski, 
27. dr. \Valerjan Rei%, 
28. _\Ifrerl Szulc, 
2<). Stefan Janowski. 


( 
, 


Ohecna obsada Prokuratury S. O. \V Toruniu 
Il\ jrjscowego w Brorlnicy jest następująca: 


Jan Studnicki, 
Bohdan Zem brzuski, 
Wincenty Janowicz) 
Teodor Marski, 
Zygmunt \Valec'ki, 
Bolesła \V Bł
cki, 
\Vitolcl Staśkiewi.rz, 
ora/.: :\ sekret.1rz,l', 
3 acljnnkci kancC'laryjni, 
2 rejestratorzy, 
3 kanceliści, 


prokurator S. O.: 
wiceprokurator S. O.: 
podprokuratorowie: 


l{ej"lI-tI Y Za- 


\ 
I 


} 


2 woźni. 


\\' r. 11)20, w dniu )Jrzq
Cla Prokuratun- hdu raleglych spraw: 
2780 (z lat 1915-1919). 



2
		

/Pomorze_026_02_112_0001.djvu

			Ilość wpływów z lat 1920-1932 jest następująca: 
Rok I IIOŚĆ spraw I Obsada 
19 20 10 7 1 5 l prok. 5 podpr. 2 sekr. J3 urzędn. 2 woźnych 
19 21 1 1343 1 5 2 13 " 2 
19 22 II 162 1 " 5 .J. 12 2 " 
(9 2 3 I1677 5 " 4 (2 " 2 " 
19 2 4 1041( ,. 5 4 " ( l 2 " 
19 2 5 9 8 74 )' 5 4 12 " 2 " 
19 20 9943 4 2 JO 2 " 
J9 2 7 J045 8 -J. 2 10 2 " 
J9 28 11573 4 2 10 2 " 
J9 2 9 9 28 5 " .J. " 3 9 2 " 
193 0 102 57 I " 4 " 3 " 10 " 2 " 
193 1 1' 6 48 " 4 " 3 " 7 " 2 ,. 
193 2 862 9 " 4 " 3 " Ó " 2 " 


2. PROKURATURA 'SĄDU OKRĘGOWEGO IW.GRUDZIĄDZU. 


Przejęcie Prokuratury g-rudzi.!dzkiej przez wladze polskie nastą- 
pilo w dniu 22 stycznia 1920. 
Do okręgu Proku,ratury należą powiaty: 
Grudziądz miasto) 
Grudziądz powiat, 
Świecie, 
Nowe, i obwÓd Sądu Gr-odzkiego w Gniewie, 
razcm 298 m1eJ
cowości. OgÓłem 208.705 dusz. 


Etat Prokuratury grudziądzkiej przewid}wa: 
a) w roku 1	
			

/Pomorze_026_02_113_0001.djvu

			b) w roku 1933: I prokuratora, 
3 wiceprokuratorÓw, 
1 podprokuratora, 
2 sekretarzy, 
4 sily kancelaryjne, 
I woźnego. 


Picrwszym polskim prokuratorem grudziądzkim byl Lud \\'ik 
\Vir
ki) 


Jego następcami hyli: Walery l\Iarszalik, 
Alojzy Herman, 
Zygmu1lt Kalap
ki. 
\V czasie 1920-1933 urzc;;dowali jako podkrokuratorzy: 


I. dr. \VlacJp;jaw Crzl"gorczyk, II. l1enryk 1 kwilIski) 
2. !\faksymiljan Czyż, 12. Taclcusz Poleski) 
3. Wlodzimierz Siatecki, 13. Roman Kamil'lski, 
4. Tadeusz łJutkiewicz, 14. \Vincenty Trzciliski, 
5. dr. Otton Pehr, 15. Edmund Baszkowski) 
6. Antoni PrzesztosLewsoki) 16. Tvlarjan Zaleski, 
7. dr. Kazimierz l\Iayzel, 17. Stanislaw Kuligowski, 
8. Stefan Olsze\\'Ski, 18. Anatol Łepki) 
9. dr. Otton Koppel) 19. Boleslaw Skąpski. 
JO. Jan Zam hrzyc'ki, 


UI)Ccny sklad prokuratury grudziądzkiej jest następują'cy: 


I. prokurator S. 
2. wiceprokurator 
3. podprokurator 
4. pocIprokurator 


Okr.: 
S. O.: 
S. O.: 
S. n.: 


Mi.eczyslaw Sochaczew ski, 
Roman Groniecki, 
Czeslaw Szpą:lrowski) 
]\Iichal C'hudzillski) 


5, ase
or: Alojzy Kaczanow
ki. 
oraz: 2 sokretarze, 
I acJjunkt, 
l rejestrator, 
2 kanceliści. 


84
		

/Pomorze_026_02_114_0001.djvu

			Ilość wpływów: 
Rok Wplywy 
[
[3 45
7 
19 20 3 60G 
[9 21 5 18 2 
19 22 55 8 9 
19 2 3 ul91 
19 2 4 4[00 
[9 2 5 393 0 
[9 2U 414 2 
19 2 7 4 8 75 
1
28 453 1 
1
29 4 82 9 
193 0 3739 
193' 3 2 9 6 
193 2 377 0 


3. PROKURATURA SĄDU OK
ĘGOWEGO W CHOjNICACH, 


Do obwodu l'rokurdtury chujnickiej na1l-.ż:!: 


powiat 


)) 


chojnicki, 
kościerski, 
s\,polclIski, 
tucholski, 
200928 dusz), 


(okolo 


prócz tego należy do prokuratury chojnickil'j ohwÓd Oddzialu Zamiej 
scowq
o Prokuratu.ry \V Starogardzie. 


Etat sil prok'uratorskich i urzędniczych przewidywal: 
a) w roku 19q: 3 prokuratorÓw, 


I asesora, 
4 sekretarzy, 



5 


--
		

/Pomorze_026_02_115_0001.djvu

			3 kancelistów, 
l woźnego. 
o) w roku 1033: 1 prokuratora) 
1 wiceprokuratora, 
I podprokuratora, 
3 urzędników, 
l ka.n.celistę, 
1 woźnego. 


W latach 1920--1933 urz
dowali w Prokuraturze choinickiej 
następujący prokuratorzy: 


a) prokuratorzy: 


J. dr. Zbigniew Gmurowski, 
2. Stanislaw J aniC'ki, 
3. Marjan PocIwiński, 
4. dr. \VlacIyslaw Burek, 


5. Zygmunt Piskozuh, 
Ci. dr. Tadeusz Drozdowski, 
7. Mikolaj St.cfanicki. 


b) pod proku ra torzy : 


I. jan Sier.ke, 
2. dr. Gutthey, 
3. Zygmunt Pawlowski, 
4. Ed",ad Heidrich, 
5. dr. \VlaJyslaw Potoniec, 
Ci. Teodor Frydrychowicz) 
7. Mieczyslaw Radwalis,ki) 
8. dr. Edward Suchecki, 
9. Karol Janusz) 
10. Mikolaj Lipiti.ski, 
1 I. Bronisław Czernic, 


12. Tadeu
z Uutkiewicz) 
13. Stauisla w Żelazny, 
q. cIr. Kazimierz Meyzel, 
15. Szulc Alfred, 
l Ci. dr. Otton Koppel, 
17. Stdan Janowski, 
18. Ed\\'ard Mantel, 
19. dr. Łucjusz Klich, 
20. Roman Groniec'ki, 
21. Alfons vVandt,ke. 


Obecna oosaJa Prokuratury chojnickiej jest następująca: 


prokurator: 
pod pro'k u'ra tor: 
asesor: 


oraz: 


Mikołai Stcfanicki, 
Alfuns \Vandtke, 
Hugo ZawodzilIski. 
2 sekretarze, 
l adjunkt, 
1 kancelista, 
I woźny. 


86
		

/Pomorze_026_02_116_0001.djvu

			Ilość wpływów: 


Rok I 
19 1 4 
19 20 
19 22 
19 2 4 
19 26 
1<)28 
193 0 
J93 2 


\V pływy 


4000 
5 226 
SIl r 
397 8 
,P9 h 
3 88 / 
25/ 6 
253 6 


Oddział Zamiejscowy Prokuratury S. O. w Starogardzie. 
\V Staroganlz.ic istniała oj S. 2. H)20-30.9.1932 r. samoistna 
l'rokUlatura Okr<.:gowa. Po przl'nil':--icniu Sąuu OJu<,:gowcgu ze Staro- 
gardu .lo Gdyni utworzono \\' Staro.gardzie Oudział Zamiejscowy Pro- 
kuratury Sądu Okr<.:-go\\'ego w Chojnicach z siedzib;, w Starogardzie. 
Do obworlu starog".1nJzkie'g"o OIJdzia.lu Zallliejsc(
\\'('g-o Prokura- 
tury należą: 


powiat starogardzki) 
Tczcw i cz<.:ść powiatu kościerskiego. 
Etat sił prokuratorskich i urLędniczych oddzialu w r. 1933 
I}rzm\'idywal: 


1 wiceprokuratora) 
1 str. sekretarza) 
r rejestratora, 
l k.1I1celistę. 


VV latach 1920-J933 urz
(lowali \V Prokuraturze S. O, wzgl. 
\\' Oddziale Zamiejscowym \\' Starogard7ic następujący prokuratorzy: 
prokurator S. U.: \Valery :MarszaW" 
podprokurator S. O.: dr. vVladyslaw Burel" 
S. O.: Leon Stankiewicz, 

. O.: dr. Edward Suchecki, 

. O.: dr. Tadeusz Drozdowsoki, 
S. O.: E.lwanl :\Iantcł, 
f;. O.: Karol Janusz, 


" 



7
		

/Pomorze_026_02_117_0001.djvu

			wiceprokurator S. O.: 
pod prokurator S. O.: 
wiceprokurator S. O.: 


S.O.: 


" S. O.: 
prokurator S. O.: 
wiceprokurator S. O.: 


Anatol Łepki, 
dr. Franciszek Konieczny, 
Wawrzyniec Smól ski (kicrownik 
Gddz. Zam. w vV.ejherowie) 
Franciszck Szulz (późniejszy kie- 
mwnik Oddz. Zam. w \Vejhero- 
wie i Gdyni) 
'Ir. Walerjan Reiss. 
Jan Marczak) 
dr. Józef Sdbkowicz (,kierownik 
Ocldz. Zam. Prok. w Starogar- 
IIzie). 


Ohecna ohsada Oddzialu Zamiejscowego I'wkuratury S. Okr. 
\\' StarogarcIzie jest nast
pu jąca: 


I. Dr. Józef Sobkowicz) wiceprok. S. O. kierownik, 
2. EJmund Manikowski. asesor. 
oraz: l aplikant) 
[ adjunkt kancelaryjny, 
I r-cjestrator, 
I kancelista. 


Wpływ spraw: 


w r. 


1929 wynosił 
193 0 " 
193 1 " 
193 2 


2849 spraw 
174 0 
19 26 
20°9 


" 


" 


4. PROKURATURA SĄDU OKRĘGOWEGO ,w GDYNI. 


Zostala utworzona w dniu I. 10. 11)33) równoczcś'nie z S;/rlem 
()kr<,:gowym \\. Gdyni. 
Przejc;la ona agendy Oddzialu Zamiejscowego Starogadzkiej 
Prokuratury, który to oddzial pierwotnie mial swą siedzibę w \7V,ejhe- 
rowie, a następnie od I. 12. 31 w Gdyni. 
Kierownikiem OJdział:..i Zamiejscowego Prokuratury Staroganlz- 
kiej był \\ iceprokurator S. O. \Vawrzyniec Smólski, a następnie aż do 
likwidacji wicepwkurator S. O. Franciszek Schul
 


RR
		

/Pomorze_026_02_118_0001.djvu

			Obsada CJdJzi.alu Zamiejscowego Starogardz-ki,ej Prok'uratury w 


Gdy-;]i przedstawiala 
ic: jak następuje: 
J wiceprokurator) 
2 pod proku ra toró w, 
Etat Prokura.tu,ry S. u. w 
J prokuratora S. O., 
2 wiceprokuratorów, 
I podprokuratora, 
2 sekretarzy, 


5 urzędników, 


I woźny. 
Gdyni z r. J933 przewiduje: 
] arljmJ'kta kancela.ryjnego, 
I r;ejestratora) 
2 kancelistów 


I woźnego. 


Do obwodu 'Pwkuratury g'llYlIskiej naIŁ'żc!: -ł gnIlny miejskie 
(Gdynia, \Vejherowo, Kartuzy, Puck), 220 gmin wiejskich <]I ohsza- 
rów dworskich. Ogółem 191)649 dusz. 
Kierowni.ctwo u'iworzonej w październiku lY32 Prokuratury S. O. 
w Gdyni 'objął w zastę-pstwie prokuratora S. O. wiceprokurator S. O. 
Franciszek Schulz. Dnia 30. J. 33 objął urz'l,'do\\ anie pwkurator S. U. 
Henrvk TournelJe. 


Obecna obsada jest następująca: 
I .prokurator S. U. Henryk Tournelk, 
2 wiceprokurator S. O. Franciszek Schulz, 
3 wiceprokurator S. O. Jerzy l\1arja Sobole\\
ki, 
4 podprokurator S. O. Wedegis Witold) 
oraz: J str. sekretarz, 
2 rejestratorzy, 
2 kanceliści, 
1 woźny. 


Wpływy: 
w roku 1932: 
3 I8i duchodzet't kamych, 
J036 wyroków do wykon.ania. 


w roku 1933 (od l-W): 
25 2 3 dochodze6 karnych, 
i 6 S wy.roków do wykonania. 


8
		

/Pomorze_026_02_119_0001.djvu

			\T. 


Pożegnanie z Toruniem. 


Stara.niem likwiJującego 
ic.: Oddzialu Pomorskiego Zrzeszenia 
S(
dziów i Prokuratorów Rzplt. Polskiej odbył sit,: elnia I I grudnia 
t
33 w "Dworze Artusa" w '1'oruniu ,,\Vieczór pożegnalny" ella sę- 
dziów i prokuratorów opuszczających Torul1 wskutek zniesicnia Sądu 
:\ pelacy jnego w Toruniu. 
Podczas wieczerzy pożegnalncj tak ze 
trony H
dziów pozosta- 
jących w Toruniu jak i ze strony s'ędziów opuszczających 'ronili wy- 
J;łoszono kilka toastów i prz.emówieil, które -byly nacechowane wieJ.ką 

erd('cznością i przyjaźni;!, a z których pHebijał żal, że po tylu latach 
wspólnej pracy w Toruniu trzeba si
 że.gnać i rozlączać. 
T'oniżej przytaczamy przelllówien:,e p. wiceprezesa S. A. ur. Jerze- 
go \Viszniewskiego, 'które może najlepiej odtwarza nam nastrój, jaki 
panował pouczas uczty poż,egnalncj, 
Pan w;prczes \Viszniews'ki puwiedzial co następuje: 


f;ZANOWNl l'ANU\\'!E! 


Gdy.bym Jzi
iaj, na tem ostatniem zcbraniu sądownictwa po- 
morskiego nie przemawial, uważał,bym to za grzech względem Pomo- 
rza i naszl'j toruńskiej apelacji. 
Bylem jednym z trzech pierwszych s
dziÓw apelacyjnych w '1'0- 
l"uniu i pozostałem z (lawnych kolegów sam jeden) - ostatni. \V na- 
szym Sądzie Apelacyjnym pracowalcm oel samego początku, Dei jego 
tworzenia się, aż do jego koJica i znam całą historję naszej apelacji i w 
nicj bralem udział. 
Szanowni Panowie! Każdy człowiek w glęhi duszy, taili na 
;lnie swej duszy bez dn.l) chuwa skrzętnie swÓj 'pamiętnik, swą księgę 
;i;ycia. Nikt mu tej 'ksi-;:gi llil' zabierze, nitkt z niej czytać nie umie, ty.l- 



tO
		

/Pomorze_026_02_120_0001.djvu

			"o sam autor) który maczając plOro w swojej pamięci opisuje s\\'e 
przeżycia) zdarzenia, uczucia i wrażenia. A gdy kiedyś sięgnie po tę 
księgę i czyta, wtedy mówimy - to są wspomnienia, I te wspom- 
nienia są tem trwalsze, im glębiej autor zamacza pióro w swojej pa- 
mięci. 


Każdy z lias sc.;dziÓw apelacyjnych ma \V swej ksi
dze jeden 
rozdzial, zatytulowany: ,,'ronIl1 - Sąd Apelacyjny", A że ja w tym 
sądzie bylem najcllużej, wit,:c i ten rozdzial 'ht,:dzie 'li mnie obszerniejszy. 
Kiedyś po kilku, czy kilkunastu latach, gJzieś w przyszlości, 
każdy z lias ten właśnie rozdzial z bi-ęgi życia swego odczyta. A jak 
si
 to u mnie przedstawiać będzie - posluchajcie. Pozwólcie Panowie, 
że vVas powiodę w świaf wyobraźni. 
Stoję 'l1:a .,Bazarowej Kępie" i patrzę Toruniowi wprost w oczy. 
PrzecIemną wstęga szeroka vVisły, za nią czerwone mury, podwójna 
w
cża Kościola św. Jakóba, zameczek krzyżacki, pot-.żny :blok KOścio- 
la św. Jana, a w glębi przepiękny ratusz i Kościól Marjacki, a tam da- 
lej - ten czerwony budynek, w .którym spędziJi.śmy cz-ęść życia na- 
szego... Sąd Apelacyjny. 
Stąpam powoli", górę po tych .kamiennych, ciężkich schodach, 
tam na II piętro i otwil'ł-am gabinet prezesa S:-plu Apelacyjnego. 
l czt.ery portrety do mnie przemówily. Ten pierwszy - \Vla- 
dyslaw Szumail. Haclość życia. Pierwszy orlganizator są:lownictwa na 
Pomorzu, pelen energji, który nie znal pł1zeciwności, a -każdemu mi.wi! 
prawd
 prosto w oczy i 'Illigdy si<: nie zagiął. 
A ten drugi, już tej radości życia nie mial. To Adam RuszczYlI- 
ski. vVidzę smutek na twarzy tego myśliciela, .prawnika, wielki,ego 
patrjoty o niezlomnym charakterze. Ja'k dziś widzę w oczach jego 
lzy goryczy przy jego pożegnan;u. 
I trzeci portret: Stanisla \V RUlbczYllski) pelen dobroci i lagod- 
ności, ktÓry nie umial urazy do ni,"ogo chować i potrafiI nawet do 
swego wroga rt,:k
 pierwszy wycią'gnąć. 
I portret czwarty - ostatniego prezesa apelacji na l)omorzu... 
Cezary Szyszko. Postać pdna .Iystynkcji. - Twarz tlyplomaty. A pod 
t;! maską dyplomaty 'kryje się ddbre scrce, które -bije dla każdego w po- 
trzcohie, Sierce przyjaciela młodzieży. KtÓż z nas .nie zaznał jego życzli- 
wości? . 
Opuszczam tell gabinet, który w sobie zamyka hi
torj-. w
zyst- 
.kicII praesów pomOł-s'kicj apelacji i podążam na drugi koniec 1.0- 
ryt;lr:1a. 



J 


-
		

/Pomorze_026_02_121_0001.djvu

			Sala ro.zpraw karnych. Tam ou'bywały si
 posiedzenia Towarzy- 
stwa Prawniczego, ,ktilre stworzyl Cezary Szysz,ko. 
Tam na tej karn,ej sali odczuwa si\, Izy i wyrzuty "umienia oskar- 
żouycl1. Ile na tej sali zluLyli pracy koledzy karnicy pod woclzą \Ylce- 
prezesa \Yladyslawa Klanka! 
\Vitam senlecznic ich wszystkich. 
;\ potem obchoJz\, pojedyilcze gabinet) koleg()w z \Vyuziału l'y- 
willll:go. Każc1.emu mam coś do powiedzenia, to przecież wszyscy moi 
przyjaciele. 
[ \\'chodz,: Ju mcgo gabinetu. 'Viele tu tradycji, wiele pamiątek. 
Te:l) st:,! ,,;e1ony, przy którym urzę(lowal prezes Ruszczył-łski, a potem 
wiceprezesi, przy 'U(Jrym odbywaly si\, pien\'Sle egzaminy s
dziow- 

kie. - A ta 'kanapa, jedyny IIJebel reprezentacyjllY pierwszych dwóch 
prezesÓw, tai, clmga dla mnie, ho od stąpi I mi ją 11rezes HuhczYliski 
slowy: ,,\Veź ją Jcrzusiu, ni.ech ta kanapa b
(lzie .1owodem mojej 
prz y jaź n i". 
I znowu cztery portrety. To wic,cprezesi Sądu Apelacyjnego. 
Jan Ornass, mój mistr.l. i nauczyciel, pierwszy pra'....nik na Po- 
morzu. Czlowiek o krysztalowym cham.kterze, kt	
			

/Pomorze_026_02_122_0001.djvu

			..,. 



 



 
ł 


.t 


uhikacje Prokuratury Apelacyjnej. Tu urz'
dO\Yał pierwszy z prokura- 
t.orów pełen energji Edmund Łukanowski, a po nim .kochany Zygmunt 
Lewallllowski, pr/.ez wszystki.ch milowany. 
Tam na prawej stronic korytarza) w przybudówQe, reprezenta- 
cyjne gahine,ty pÓŹniejszej Prokuratury ApJCiacyjnej z czasÓw Stani- 
slawa Janickiego. T tam też wstępuję, Iby na pożegnanie uściskać dlOli 
ostatniego z prokuratoriI\\' apelacyjnych na Pomorzu, Karola Ja- 
wornika. 
Powoli schodL
 po ci
żkich 'kamiK'nnych schonach i żelazna hra- 
ma zamyka si
 za mną. 
Jeszcze jedno spojrzenie rzucam 'na \Vislę, czuję pomorski wiatr, 
gdzieś od morza i slyszę pólnocną muzykę Griega. 
Pocią-g już stoi. Jedziemy do Poznauia. 
Le roi est mort, "i,'e le roi! 
Zniknąl Są I Apc1acyjn
- w Toruniu, niech żyje Sąd Apclacyj- 
ny w Poznaniu! 
Żegnaj Pomorze, w którem częsc zycia sp
dziliśmy! 
Ale czas już zamknąć Ksi
g\: Życia i /.e świata wyobra/.ni zeJść 
(lo rzeczywistości, do dnia llzisiejszego. 
Żegnamy mlodszych ,kolegów i tych wszystkich, których tu po- 
zostawiamy. Życząc im wszystkic-go, co tylko najlepsze, prosimy o za- 
chowa,nie nas w milej pamięci. 
W zn.oszę toast na pomyślność są(lownictwa polskiego na Pomo- 
rzu, w ręce Pana prezesa Radlo\\'skie.go nasz"ch starych, wiernych 
druhów w ręce 'kolc'gi Arkusiewicza. 


Dr. Wiszniewski. 


'I'orllli, (Inia l T .grullni.1 1933. 


,,\
 
, ,,,.. 
, ł'
/Ib. 



3 


W.9Ą1{i'-J
		

/Pomorze_026_02_123_0001.djvu

			I 
l 
, 


I
		

/Pomorze_026_02_124_0001.djvu

			I 
J 
, 


Spis rzeczy. 


I 
ł 
! 


1. Przcdmo1;\'n 


Htł'. 5 
s t.... 7 
Toruniu I,t ,', :!łi 


o) Organizacja tomńskil'j ap,'lacji s
(lowlJ.i 
3. 
,!,ł Apdacrjny i Prokuratura 
ądu .\pelacyju,ogu w 


ł. 
Qdr Okl'l;gowr 
Toruniu 


Grotl"kip należą,cp do RQilu Alwlacyjneg-o \\' 


str. :1:1 


:I. Prokumtury Okręgo,,"I' nalt.ż,!cC' <1.. Prokuratury 
,!,lu .\pl'I:wyjlll" 
go \\ Toruniu 



tl". 8IJ 


li. Poż<'gnallie z 'l'ol'uuit'1II 



t)'. 91) 


= 


Biblioteka Główna UMK 
111111111111111111111111111111111111I111111111111111111 
300041427482