/Licencje_017_08_001_0001.djvu

			Powstanie 
i pierwsze 
dziesieć lat 
. 
UMK 
1945 -1956 


Wybór żródeł
		

/Licencje_017_08_003_0001.djvu

			POWSTANIE I PIERWSZE DZIESIĘĆ LAT 
UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA 


1945-1956 


WYBÓR ŹRÓDEŁ
		

/Licencje_017_08_004_0001.djvu

			KOMITET WYDAWNICTW JUBILEUSZOWYCH 
Z OKAZJI 50-LECIA UMK 


Przewodniczący: 
ANDRZEJ TOMCZAK 


Członkowie: 
Stanisław Dembiński, Henryka Duczkowska-Moraczewska (sekretarz), 
Andrzej Jamiołkowski, Sławomir Kalembka 


ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW 
UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA 
W TORUNIU 


Tom I 


.I....
		

/Licencje_017_08_005_0001.djvu

			UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU 
WYDAWNICTWA JUBILEUSZOWE 


POWSTANIE I PIERWSZE DZIESIĘĆ LAT 
UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA 
1945-1956 


WYBÓR ŹRÓDEŁ 


wydała Henryka Duczkowska-Moraczewska 


1945 


1995 


TORUŃ 1995 


L
		

/Licencje_017_08_006_0001.djvu

			Redaktor naukowy tomu 
ANDRZEJ TOMCZAK 


Recenzent 
ZENON HUBERT NOWAK. 


Projekt okładki 
ALICJA MAJEWSKA 


ISBN 83-231-0492-1 


Printcd in Poland 


@ Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 
Toruń 1995 


Redaktor 
Danuta Murawska 


Redaktor techniczny 
Jaroslaw Pieczątkiewicz 


Korektor 
Miroslawa Buczyńska 


UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNrn 
Wydanie I. Nakład 670 egz. Ark. wyd. 26,5 
Druk Zakład Poligraficzno-Wydawniczy POZKAL - Inowrocław
		

/Licencje_017_08_007_0001.djvu

			WSTĘP 


W 1995 r. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu obchodzi 
pięćdziesięciolecie swego powstania. Rocznica ta stała się okazją do przygo- 
towania kilku wydawnictw jubileuszowych, w tym także publikacji źródeł do 
dziejów UMK. Niniejszy tom obejmuje wybór źródeł, głównie typu aktowego, 
do genezy i dziejów Uniwersytetu w pierwszym dziesięcioleciu jego działal- 
ności l. Uzupełnieniem niniejszego będzie tom wspomnień profesorów i wy- 
chowanków toruńskiej Almae Matris oraz tom z biogramami pracowników 
nauki i dydaktyki tego Uniwersytetu z lat 1945-1994. 
Publikacja adresowana jest głównie do badaczy dziejów nauki, oświaty, 
a zwłaszcza szkolnictwa wyższego w okresie bezpośrednio po II wojnie 
światowej. Zawiera ona materiał ilustrujący dzieje toruńskiej Uczelni i epoki, 
kiedy powstawała, kształtowała się i krzepła. Z tych właśnie dążeń wydawcy 
wynika dobór tekstów do publikacji. 
Większość prezentowanych źródeł jest ogłaszana drukiem po raz pier- 
WSzy2, nie licząc tekstów publikowanych w wydawnictwach urzędowych. 
Zakres chronologiczny wydawnictwa obejmuje lata 1945-1955 (ściślej: 
do 5 I 1956). Najstarszym chronologicznie dokumentem jest datowana na 27 
III 1945 r. petycja władz miejskich Torunia w sprawie powołania Uniwer- 
sytetu. Tekst ten, podobnie jak 21 następnych, pochodzi z okresu sprzed 
formalnego powołania Uniwersytetu. Dokumenty te dotyczą starań o jego 
utworzenie, pierwszych prac organizacyjnych, zwłaszcza zaś zabiegów o po- 
zyskanie dla Torunia możliwie najlepszej kadry naukowej. 
Znaczenie pierwszego pięciolecia dla dziejów Uczelni, a także nagro- 
madzenie w tym okresie ważnych zdarzeń związanych z Jej organizowaniem 
i pierwotnym rozwojem, skłoniły do wybrania z tego czasu większej liczby 
dokumentów do publikacji niż z lat następnych - razem 144, przy czym 
niemal połowa pochodzi z roku 1945 - 71. Z roku 1951 pochodzi 
15 dokumentów, z 1952 - 6, z 1953 - 10, z 1954 - 4, z 1955 - 3. 


l . Tego rodzaju źródła do swoich dziejów publikowaly już inne uniwersytety, 
także nowsze, powstałe w XX w., np. UMCS - Powstanie i organizacja Uniwersy- 
tetu Marii Curie-Skłodowskiej w świetle źródeł, materiały wybrał i opracował 
J. Malarczyk, Lublin 1968. 
2 Nieliczne dokumenty dotyczące początków Uniwersytetu opublikowali 
S. Burhardt, J. Mossakowski, Z prehistorii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 
w Toruniu, Toruń 1946.
		

/Licencje_017_08_008_0001.djvu

			VI 


Całość zamyka tekst przemówienia pierwszego Rektora UMK na uroczysto- 
ściach dziesięciolecia Uczelni, w którym Ludwik Kolankowski podsumowuje 
pierwszą dekadę Jej funkcjonowania. 


Kwerendę dla celów wydawnictwa przeprowadzono w wielu insty- 
tucjach regionalnych i centralnych. Najbogatszym zbiorem źródeł dotyczą- 
cych dziejów toruńskiego Uniwersytetu jest zasób Archiwum UMK. Przecho- 
wywane tam archiwalia są nie tylko wytworem działalności samej Uczelni 
(zwłaszcza Rektoratu i dziekanatów poszczególnych wydziałów), ale także 
różnych instytucji i organizacji blisko z Uczelnią związanych; są tam również 
spuścizny po profesorach. Spośród akt własnych UMK szczególną wartość 
mają serie protokołów posiedzeń Senatu Akademickiego oraz rad wydziałów. 
Dla pierwszego okresu tworzenia Uczelni istotne znaczenie posiada na poły 
prywatna korespondencja Ludwika Kolankowskiego oraz innych osób zaanga- 
żowanych w proces organizowania UMK. Spośród przechowywanych 
w Archiwum archiwaliów warto wymienić m.in. takie zespoły akt, jak 
Zakładowa Organizacja Związkowa ZNP, Delegatura Ministerstwa do spraw 
Młodzieży, Zarząd Ośrodków Akademickich, akta organizacji młodzieżowych 
i politycznych. 
Bardzo cenne dla dziejów toruńskiej Wszechnicy źródła przechowy- 
wane są w Bibliotece Głównej UMK. Na szczególną uwagę zasługuje zasób 
Działu Rękopisów, a zwłaszcza przechowywane tam archiwa osobiste praco- 
wników UMK. 
Źródła dotyczące tak ważnej dla regionu instytucji, jakim jest Uniwer- 
sytet przechowują również archiwa państwowe w Toruniu i Bydgoszczy 
(Toruń w latach 1945-1975 należał do województwa bydgoskiego). Wiele 
istotnych materiałów zawierają przechowywane przez te archiwa zespoły akt 
wytworzone przez organa władz politycznych i administracyjnych regionu _ 
żeby wymienić tu tylko takie zespoły, jak Wojewódzka Rada Narodowa 
w Bydgoszczy, Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Toruniu lub 
Komitet Wojewódzki PZPR w Bydgoszczy. Archiwum bydgoskie przecho- 
wuje także m.in. akta Towarzystwa Przyjaciół UMK w Bydgoszczy. 
Istotne materiały źródłowe znajdujemy również w archiwaliach, które 
powstały w toku działalności centralnych władz państwowych i politycznych, 
a znajdują się w zasobie Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Najważ- 
niejsze zespoły to: Krajowa Rada Narodowa, Prezydium Rady Ministrów, 
Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, Ministerstwo Oświaty (Departament 
Nauki), Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego, wreszcie - od niedawna 
szerzej dostępne - tzw. Archiwum Lewicy Polskiej (dawne Archiwum 
Komitetu Centralnego PZPR, zwłaszcza Wydział Nauki). 
Wyjątkowy charakter mają archiwa osobiste osób (profesorów) związa- 
nych z toruńskim Uniwersytetem. Wspomniano już o tego rodzaju materia- 
łach przechowywanych przez Bibliotekę Uniwersytecką i Archiwum UMK.
		

/Licencje_017_08_009_0001.djvu

			VII 


Ten rodzaj dokumentacji gromadzony jest także w innych instytucjach, 
zwłaszcza w Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, gdzie 
znajdują się papiery osobiste kilkunastu toruńskich profesorów - m.in. 
Ludwika Kolankowskiego, Władysława Dziewulskiego, Bronisława Pawłow- 
skiego, Władysława Namysłowskiego, Bożeny Stelmachowskiej. Ważne są 
również zbiory Towarzystwa Naukowego w Toruniu, w których znajdują się 
m.in. materiały po profesorze Konradzie Górskim. 
Dla poznania struktury organizacyjnej UMK podstawowym typem 
źródeł są wszelkiego rodzaju rozporządzenia i zarządzenia, znajdujące się 
w aktach ministerstw, a także publikowane w oficjalnych wydawnictwach 
urzędowych (Dziennik Ustaw, Monitor Polski lub też resortowe dzienniki 
urzędowe). 
Niebagatelne znaczenie mają także wiadomości i artykuły publikowane 
na łamach prasy, zwłaszcza regionalnej. Niejednokrotnie znajdujemy w niej 
informacje, których próżno szukać gdzie indziej. W niniejszym wydawnictwie 
nie przedrukowywano jednak materiałów prasowych, wykorzystywano je 
tylko do objaśnień umieszczanych w przypisach. 
Na koniec wreszcie trzeba wspomnieć o różnych opracowaniach 
dotyczących dziejów toruńskiej Almae Matris, często przytaczających 
(czasami in extenso) różne źródła. Do takich należy wydane w 1946 r. przez 
Stefana Burhardta i Józefa Mossakowskiego (którzy przy powstaniu koperni- 
kowskiej Uczelni odegrali znaczną rolę) dziełko Z prehistorii Uniwersytetu 
Mikołaja Kopernika 3 . 
Publikowane dokumenty pochodzą ze wszystkich wymienionych wyżej 
zbiorów4. Najwięcej, bo aż 108 (na 183) - z zasobu Archiwum UMK. 
Jak już wspomniano, opublikowane archiwalia to głównie materiały 
samego Uniwersytetu, a przede wszystkim protokoły (lub ich fragmenty) 
posiedzeń Senatu Akademickiego i rad wydziałów, sprawozdania, korespon- 
dencja (także prywatna i na pół prywatna), protokoły posiedzeń komitetów 
partyjnych różnych szczebli i inne. Osobną grupę stanowią akty prawne 
tyczące się toruńskiej Uczelni, bardzo rozproszone w różnych wydawnictwach 
urzędowych. 
Dokonując wyboru źródeł do edycji wydawca dążył do możliwie 
wszechstronnego zilustrowania życia Uniwersytetu i ukazania, choćby tylko 
sygnalizując ich istnienie, różnych struktur uczelnianych w różnych okresach. 
W pełni jest jednak świadom, że cel ten nie do końca udało mu się osiągnąć, 
co jest także następstwem takiego a nie innego stanu źródeł. 


3 Zob. przyp. 2. 
4 W czasie, kiedy przeprowadzano kwerendę istniały jeszcze odrębne archiwa 
partyjne KC PZPR w Warszawie oraz KW PZPR w Bydgoszczy, których zasób zos- 
tał później wchłonięty przez odpowiednie archiwa państwowe (AAN w Warszawie 
i AP w Bydgoszczy).
		

/Licencje_017_08_010_0001.djvu

			VIII 


Teksty dotyczą kolejno: zabiegów u władz o wydanie decyzji, starań 
o bazę materialną oraz o pozyskanie możliwie najlepszej kadry. Próbowano 
ukazać poszczególne etapy rozwoju toruńskiej Almae Matris poczynając od 
lat 1945-1949 - okresu budowania Uczelni, kształtowania się jej kadry 
i organizacji. Nie ograniczano się tu wyłącmie do przedstawienia projektów 
urzeczywistnionych, ale dążono do zaprezentowania wizji Uniwersytetu, którą 
chciała zrealizować tworząca się wówczas społeczność akademicka Torunia. 
Drugi okres - mniej pomyślny dla Uniwersytetu - to lata 1950-1955, kiedy 
to jego byt był zagrożony (likwidacja Wydziału Prawa, niepewna sytuacja 
Wydziału Sztuk Pięknych, likwidacja wielu kierunków na Wydziale 
Humanistycznym, odsuwanie wybitnych uczonych od zajęć dydaktycznych, . 
zmiany w strukturze studiów uniwersyteckich), ale również i początki starań 
o odzyskanie utraconego Wydziału Prawa i innych kierunków, które stopnio- 
wo będzie pozyskiwał Uniwersytet już w następnych latach. 
Metoda wydawnicza została oparta na zasadach opracowanych 
w projekcie instrukcji wydawniczej Ireneusza Ihnatowicza s . Drobne odstęp- 
stwa wymuszone zostały przez charakter publikowanych materiałów. 
Zdecydowano, że najwłaściwszym porządkiem publikacji tekstów 
będzie układ chronologiczny. W przypadku, gdy znany jest tylko miesiąc 
wystawienia dokumentu, bez daty dziennej, dokument umieszczano po ostat- 
nim ściśle datowanym tekście z danego miesiąca. 
Każdy z tekstów źródłowych, opatrzony kolejnym numerem, poprze- 
dzony jest nagłówkiem, na który składa się data i miejsce wystawienia 
dokumentu oraz możliwie zwięzły regest. Jeżeli elementy daty bądź miejsce 
wystawienia dokumentu zostały ustalone przez wydawcę, podawano je 
w nawiasach kwadratowych. Sam regest składa się z określenia charakteru 
tekstu (protokół, sprawozdanie itp.) oraz jego treści. Publikując korespon- 
dencję podawano nadawcę i odbiorcę listu bądź pisma (w przypadku 
korespondencji urzędowej wraz z określeniem pełnionych funkcji), po czym 
krótko treść pisma. . 
Teksty publikowanych źródeł starano się oddawać wiernie, moderni- 
zując jednak pisownię i interpunkcję oraz ujednolicając stosowane skróty. Od 
wydawcy pochodzą też pojedyncze wyrazy, ujęte w nawiasy kwadratowe, 
wprowadzone dla właściwego zrozumienia tekstu. Niewielkie usterki języ- 
kowe poprawiano. W niektórych jednak wypadkach trzeba było pozostawić 
nie do końca zrozumiały wyraz bądź zdanie zaznaczając je znakiem [s] lub 
[ss]. W przypadku rażących usterek stylistycznych lub logicznych zwracano 
na nie uwagę (komentowano je) w przypisach tekstowych. 
Z reguły opuszczano wszelkie adnotacje kancelaryjne. Odstępowano 
jednakże od tej zasady, jeśli zawierały one istotne dla badacza informacje. 


s I. Ihnatowicz, Projekt instrukcji wydawniczej dla źródeł historycznych XIX 
i początku XX wieku, Studia Źródłoznawcze 7 (1962), s. 99-124.
		

/Licencje_017_08_011_0001.djvu

			.
 
I 
'" 


IX 


Pochodzące od wydawcy opuszczenia fragmentów tekstów zamaczano 
w dwojaki sposób: w nagłówku przez sformułowanie Z protokołu.. . , 
Ze sprawozdania... itp., oraz w samym tekście dwiema kreskami, podając 
w przypisie tekstowym treść opuszczonego fragmentu. 
Każdy z tekstów zaopatrzono również w legendę informującą o formal- 
nej stronie dokumentu (oryginał, kopia, rękopis itp.) oraz miejscu jego 
przechowywania (np. archiwum, nazwa zespołu, sygnatura). W przypadku 
źródeł drukowanych odsyłano do odpowiedniej publikacji. Dalej następują 
przypisy tekstowe oznaczone małymi literami alfabetu łacińskiego, po nich 
zaś, oznaczone cyframi arabskimi, objaśnienia rzeczowe. W zasadzie w przy- 
pisach nie objaśniano osób. Niezbędne informacje o nich podano w indeksie 
osobowym. Dodano również indeks rzeczowy. 
Tom uzupełnia spis (regesty) opublikowanych dokumentów. 
Wydawca poczuwa się do miłego obowiązku złożenia serdecznych 
podziękowań wszystkim osobom i instytucjom, które życzliwie pomogły 
w przeprowadzeniu kwerendy oraz w przygotowaniu publikacji, a szczególnie 
archiwistom z wymienionych wyżej archiwów. 


Henryka Duczkowska-Moraczewska
		

/Licencje_017_08_013_0001.djvu

			AAN - Archiwum Akt Nowych w Warszawie 
AP -A
m
Pm


 
art. - artysta 
AZMW "Wici" - Akademicki Związek Młodzieży Wiejskiej "Wici" 
AZS - Akademicki Związek Sportowy 
AZWM "Życie"- Akademicki Związek Walki Młodych "Życie" 
bm. - bieżący miesiąc 
br. - bieżący rok 
doc. - docent 
Dz. U. - Dziennik Ustaw 
DZ.urz. Min.SzkoI.Wyż. - Dziennik Urzędowy Mini
er
wa Szkolnictwa 
Wyższego 
-godzina 
- Jego Magnificencja 
- Jaśnie Wielmożny 
- koło 
- Komitet Centralny PZPR 
- Komitet Miejski PZPR 
- kompania 
- Krajowa Rada Narodowa 
- Komitet Uczelniany PZPR 
- Komitet Wojewódzki PZPR 
- między innymi 
- młodszy 
- Monitor Polski 
- Miejska Rada Narodowa 
- Narodowy Bank Polski 
- Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu 
Robotniczego 
- Oddziałowa Organizacja Partyjna 
-pan 
- Podstawowa Organizacja Partyjna 
- porównaj 
- Polska Partia Robotnicza 
- profesor nadzwyczajny 


godz. 
JM 
JW 
k. 
KC PZPR 
KM PZPR 
komp. 
KRN 
KU PZPR 
KW PZPR 


m.m. 
mI. 
MP 
MRN 
NBP 
OMTUR 


OOP 
p. 
POP 


por. 
PPR 
prof. nadzw. 


WYKAZ WAżNIEJSZYCH SKRÓTÓW
		

/Licencje_017_08_014_0001.djvu

			XII 


prof. zw. 
przyp. 
PTH 
PUR 
PZPR 
PZZ 
r. akad. 
SGPiS 
st. 
sygn. 
TNT 
TPPR 
tzw. 
UJ 
UJK 
ul. 
UL 
UMCS 
UP 
USB 
UW 
UWr. 
WKP(b) 
WRN 
WSE 
ZAMP 
ZG 
ZM 
ZMD 
ZMP 
ZNMS 
ZSP 
ZWM 


- profesor zwyczajny 
- przypis 
- Polskie Towarzystwo Historyczne 
- Państwowy Urząd Repatriacyjny 
- Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
- Polski Związek Zachodni 
- rok akademicki 
- Szkoła Główna Planowania i Statystyki 
- starszy 
- sygnatura 
- Towarzystwo Naukowe w Toruniu 
- Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 
- tak zwany 
- Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 
- Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 
- ulica 
- Uniwersytet Lódzki 
- Uniwersytet im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie 
- Uniwersytet Poznański 
- Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie 
- Uniwersytet Warszawski 
- Uniwersytet Wrocławski 
- Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików) 
- Wojewódzka Rada Narodowa 
- Wyższa Szkoła Ekonomiczna 
- Związek Akademickiej Młodzieży Polskiej 
- Zarząd Główny 
- Zarząd Miejski 
- Związek Młodzieży Demokratycznej 
- Związek Młodzieży Polskiej 
- Związek NiezaleŻDej Młodzieży Socjalistycznej 
- Związek Studentów Polskich 
- Związek Walki Młodych
		

/Licencje_017_08_016_0001.djvu

			..- 


Projekt Godła UMK z 1946 r. 
autorstwa Jerzego Hoppena 
(rys. tuszem, kompozycja w kole, sygn. J. H. 
Ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, 
nr inw. G. 30777) 


I 
....
		

/Licencje_017_08_018_0001.djvu

			r 


Projekt Godła UMK z 1946 r. 
autorstwa Jerzego Hoppena 
(rys. tuszem, kompozycja w kole, sygn. J. H. 
Ze zbiorów 13iblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, 
nr inw. G. 30777) 


Ali
		

/Licencje_017_08_019_0001.djvu

			ŹRÓDŁA 


27 III 1945 - 5 I 1956 



 
:g 

 
I 

.
		

/Licencje_017_08_021_0001.djvu

			1 


1945, 27 marca, Toruń. - Prezydium MRN i ZM Torunia do Rządu Rzeczy- 
pospolitej o powołanie Uniwersytetu w Toruniu l. 


ZNp2, pZZ3 oraz MRN w Toruniu powzięły w ostatnich czasach rezo- 
lucje, w których zwracają się z apelem do właściwych czynników państwo- 
wych i społecmych, aby dla podtrzymania i wzmożenia życia kulturalnego na 
Pomorzu i w jego stolicy - w Toruniu: 
I - zadecydowały jak naj rychlejsze przeniesienie Państwowego 
Uniwersytetu im. Curie-Skłodowskiej do Torunia względnie utworzenie inne- 
go uniwersytetu w Toruniu; 
II - przeniesienie Instytutu Bałtyckiego z Bydgoszczy do Torunia; 
III - umały wyłącme prawo m. Torunia do utworzenia tu Muzeum 
Ziemi Pomorskiej, na który to cel już wybudowano w Toruniu z funduszów 
ofiarności publicmej odpowiedni gmach; 
IV - utrzymały siedzibę Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego 
w Toruniu. 
Przedkładając te postulaty Rządowi Rzeczypospolitej - Prezydium 
MRN oraz Zarząd Miejski w Toruniu mają zaszczyt naprowadzić a w stresz- 
czeniu te momenty [s], które w obszernych wywodach przy bpodejmowaniu 
powołanych b rezolucji przytaczano: 
[Ad 1.] l. Toruń był, jest i winien pozostać metropolią kulturalno- 
-oświatową całego Pomorza. To nakazuje nie tylko przeszłość, Toruń ma ku 
temu i realne warunki. 
Jeżeli rzucimy wstecz okiem do historii Torunia w czasach porozbio- 
rowych, to przekonamy się, że Toruń był wówczas już faktycmą stolicą 
Pomorza, która kulturalnie i politycmie oddziaływała na całe bez wyjątku 
Pomorze, Warmię i Mazury, podtrzymując wszędzie ducha polskiego. 
W Toruniu odbywały się, począwszy od roku 1867 c , corocme zjazdy 
sejmików gospodarczych. 
W tym samym roku powstał w Toruniu pierwszy dziennik polski na 
Pomorzu - "Gazeta Toruńska". 
Toruń stworzył w roku 1875 swoje Muzeum Polskie i Towarzystwo 
Naukowe, najwyższą instytucję naukową na Pomorzu o wysokim poziomie 
badawczym, równorzędnym innym podobnym instytucjom w środowiskach 
uniwersyteckich. 
Toruń był siedzibą Towarzystwa Pomocy Naukowej, tej najważniejszej 
instytucji, która tu na Pomorzu pomagała tworzyć zastępy inteligencji 
polskiej, zahartowanej w walce z zaborcą.
		

/Licencje_017_08_022_0001.djvu

			4 


Poprzez Toruń szły wszystkie nici wiążące Pomorze z Macierzą. Toruń 
ma tę niepomierną zasługę, że swym wpływem kulturalnym i politycmym 
w głównej mierze przyczynił się do powstrzymania zalewu germanizmu, do 
utrzymania ducha polskiego na Pomorzu, a tym samym do uratowania tej 
ziemi dla Polski. 
I w odrodzonej Polsce wywierał Toruń kulturalnie wpływ nie tylko na 
całe Pomorze, ale na Warmię, Mazury, na Ziemię Kujawską i Dobrzyńską, 
ciążące ddo niego d . Wynika to najlepiej z pracy, którą wykazywał Toruń na 
polu kulturalnym i naukowym jako duchowa stolica Pomorza. 
Nawiązując do swych świetnych tradycji Towarzystwo Naukowe 
w Toruniu wydawało corocmie poważne prace naukowe, dotyczące historii 
i kultury Pomorza. 
Archiwum Miejskie w Toruniu jest jednym z najważniejszych zbiorów 
tego rodzaju w Polsce, posiada bowiem 6564 dokumenty, około 2500 tomów 
ksiąg i fascykułów, 979 map i planów. 
Książnica Miejska im. Kopernika w Toruniu jest największą biblioteką 
naukową publicmą na Pomorzu i posiada 120000 tomów. Zasoby biblio- 
tecme Książnicy posiadają największy na świecie zbiór druków polskich 
wydanych na Pomorzu. 
Warto tu także nadmienić, że przed ostatnią wojną w 
resie dotacji 
na oświatę zajmował Toruń piąte miejsce w Polsce. Pod względem wysokości 
ponoszonych wydatków na cele kultury i sztuki zajmował Toruń trzecie 
miejsce w Polsce, ustępując tylko Warszawie i Krakowowi. 
Chcemy przez przytoczenie powyższych danych podkreślić, że Toruń 
dla licmych rzesz urzędniczych, mieszkających w jego murach, nie jest 
Beocją, lecz że umiał i będzie nadal umiał stworzyć warunki, które dadzą 
możność wykorzystania wielkich skarbów nauki i kultury, ZQajdujących się 
w Toruniu, zwłaszcza w jego Archiwum i Książnicy, dwóch fundamentach, 
na jakich można zacząć budować uniwersytet polski. 
2. Niezmiernie ważnym zagadnieniem jest oczywiście sprawa 
pomieszczenia uniwersytetu, którego Ziemia Pomorska tak usilnie się do- 
maga. Pod tym względem Toruń może zaofiarować warunki, jakich nie 
posiada - możemy to bez przesady powiedzieć - żadne inne miasto 
w Polsce. Wobec faktu, że Urząd Wojewódzki Pomorski przenosi się 
z Torunia do Bydgoszczy, dalej wobec faktu, że Samorząd Wojewódzki ze 
Starostwem Krajowym posiadający gmach w Toruniu już nie powstanie w tej 
formie, w jakiej istniał w 1939 r. - Toruń będzie miał wolne 
machy, które 
na pomieszczenie uniwersytetu naj zupełniej wystarczą. Utworzenie 
uniwersytetu w Toruniu nie. tylko że nie napotka na żadne przeszkody, lecz 
przeciwnie, zapełni lukę powstałą przez przeniesienie Urzędu Wojewódzkiego 
do Bydgoszczy. 
[Ad] II. Uniwersytet w' Toruniu wobec swoistych zagadnień i zadań 
Pomorza miałby zapewne poza normalną działalnością, jaką uniwersytety
		

/Licencje_017_08_023_0001.djvu

			5 


spełniają, jeszcze i specyficzne zadania. Już na dawno przed ostatnią wojną 
utworzony został Instytut Bałtycki, który obecnie umieścił się tymczasowo 
w Bydgoszczy. Jesteśmy zdania, że działalność tego Instytutu, o którego 
potrzebie istnienia i doniosłości nie potrzebujemy się rozwodzić, musi być 
oparta w dużej mierze o uniwersytet. Innymi słowy, Instytut Bałtycki musi 
być przybudówką uniwersytetu w Toruniu. Jeżeli działalność Instytutu 
Bałtyckiego ma być istotnie twórczą, to poziom jego musi być tego rodzaju, 
że z wynikami prac jego emusi się liczyć e cała Europa. A tak wysoki poziom 
zapewnią w pierwszym rzędzie profesorowie uniwersytetu, którzy z Instytu- 
tem Bałtyckim nie tylko będą pozostawać w luźnym kontakcie na drodze 
pisemnej, lecz będą lokalnie tak zbliżeni, że. praca w murach uczelni 
uniwersyteckiej da się łatwo połączyć z pracą w Instytucie Bałtyckim. 
Przeniesienie Instytutu Bałtyckiego do Torunia byłoby więc logicznie tylko 
dalszym etapem rozwoju uniwersytetu w Toruniu. 
[Ad] III. Wobec niezaprzeczonego przodowania Torunia w dziedzinie 
kulturalno-oświatowej na Pomorzu, już na długi czas przed wybuchem 
ostatniej wojny postanowiono wybudować w Toruniu gmach Muzeum Ziemi 
Pomorskiej. Postanowienie to przybrało realne kształty, gdyż przed wojną 
wybudowano na cele pomieszczenia tegoż Muzeqm okazały gmach z fundu- 
szów ofiarności publicznej złożonych przez całe Pomorze. Chociaż wojna 
przeszkodziła w kompletnym wykończeniu wewnętrznym tego gmachu, to 
konieczne jeszcze inwestycje nie są tak wielkie, by miano myśl utworzenia 
Muzeum w Toruniu zarzuCić, zwłaszcza że gmach ten fwobec jegof przezna- 
czenia jest swoiście zaprojektowany i budowany. 
I tu znowu trzeba powiedzieć, co wyżej wspomniano o Instytucie 
Bałtyckim, że Muzeum Ziemi Pomorskiej musi być ściśle związane z uniwer- 
sytetem, musi stanowić wprost ekspozyturę uniwersytetu, a także Instytutu 
Bałtyckiego. gJeżeli zaś Muzeum Ziemi Pomorskiej stanowić ma powyższa 
placówka promieniująca na całe Pomorze, to trzeba mu zapewnić h p rawa 
wyłączności h na Pomorzu (na całym Pomorzu, a nie tylko w jego granicach 
obecnego województwa pomorskiego), by nie rozdrabniać wysiłków w tej 
dziedzinie, a przeciwnie - stworzyć potężną instytucję centralną, gdyż tylko 
potężna instytucja odegrać może właściwą rolę dla całego Pomorza, a tym 
samym i dla całej Polski.g . . 
[Ad] IV. Urząd Wojewódzki Pomorski, który od 1920 r. miał swą 
siedzibę w Toruniu, przenosi się do Bydgoszczy. Przy tej sposobności pod- 
kreśla się w prasie pomorskiej i na licznych zebraniach, że Toruń ma 
pozostać ośrodkiem kulturalno-oświatowym dla całego Pomorza. Stąd też 
rezolucje i uchwały o utworzenie w Toruniu uniwersytetu, o przeniesienie do. 
Torunia Instytutu Bałtyckiego, o wyłącznym prawie Torunia do utworzenia 
Muzeum Ziemi Pomorskiej oraz wreszcie o utrzymanie siedziby Kuratorium 
Okręgu Szkolnego Pomorskiego w Toruniu. Jakkolwiek nie jest nam wiado- 
me, by władze centralne zamierzały przenieść siedzibę Kuratorium do
		

/Licencje_017_08_024_0001.djvu

			6 


Bydgoszczy, to niemniej jednak pragniemy i ten temat tu poruszyć .i w tym 
względzie naprowadzamy: 
a. Kuratorium Okręgu Szkolnego istniało w Toruniu już od chwili 
oswobodzenia Pomorza w roku 1920. Z przyczyn jakoby oszczędnościowych 
Kuratorium Pomorskie zostało w r. 1932 zlikwidowane i włączone do Okręgu 
Poznańskiego. Pociągnięcie to okazało się jednakże wysoce szkodliwe i już 
w r. 1937 Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego zostało ponownie 
reaktywowane mowuż z siedzibą w Toruniu. Dziś posiada Kuratorium 
w Toruniu własnyi okazały gmach, który wprawdzie w obecn
j chwili zajęty 
jest przez władze sowieckie na szpital wojskowy, jednakże powrót 
Kuratorium do własnego gmachu jest tylko kwestią czasu. 
Urzędnicy Kuratorium umieszczeni są w Toruniu wygodnie. Inne sąsie- 
dnie miasta - szczególnie Bydgoszcz - nie 'posiadają ani odpowiedniego 
gmachu na pomieszczenie Kuratorium, ani też nie byłoby łatwą rzeczą 
malezienie pomieszkańi dla urzędników, których liczba jest dość pokaźna. 
b. Działalność Kuratorium nie jest związana z działalnością władz 
administracji ogólnej - przynajmniej nie do tego stopnia, by siedziba Kura- 
torium musiała majdować się w siedzibie Urzędu Wojewódzkiego. 
c. Jakkolwiek Kuratorium Okręgu Szkolnego nie jest instytucją 
naukową w ścisłym tego słowa maczeniu, to niemniej jednakże posiada 
w zespole swych pracowników poważnych naukowców, którzy nie tylko 
mogliby - co najmniej w początkowej fazie - uzupełniać liczbę wykła- 
dowców w uniwersytecie, ale byliby na pewno też cennymi współ- 
pracownikami w Instytucie Bałtyckim i w Muzeum. Stąd też pozostawienie 
siedziby Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego w Toruniu byłoby ze 
wszech miar pożądane. 
Przedstawiając powyższe postulaty społeczeństwa pomorskiego Rządo- 
wi Rzeczypospolitej ufamy, że poddane będą one życzliwej rozwadze, 
a realizacja ich świadczyć będzie o tym, że Ziemia Pomorska więcej niż 
kiedykolwiek jest osią zainteresowań całej Polski i że rany zadawant' tej 
Ziemi w kilkusetnejk wałce z niemczymą ostatecmie się zabliźnią. 
Zarząd Miejski Prezydium MRN 
(-) W. Dobrowolski (-) Z. Chojnicki 
Prezydent Miasta Przewodniczący 


Kopia, maszynopis. 
AP Toruń, MRN i ZM w Toruniu, sygn. 56, k. 1-5. 
Druk. 
S. Burhardt, J. Mossakowski, Z prehistorii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, 
Toruń 1946, s. 33-36. 
a W tekście drukowanym: wysunąć 
b-b W tekście drukowanym: uchwalaniu wyżej wspomnianych
		

/Licencje_017_08_025_0001.djvu

			7 


c W tekście kopii tu i w następnym zdaniu: 1876; błąd poprawiono już w tekście 
drukowanym. 
d-d W tekście drukowanym: ku niemu 
e-e W tekście drukowanym: liczyć się będzie 
f-f W tekście drukowanym: stosownie do swego 
g-g Brak w tekście drukowanym. 
h-h Na kopii podkreślone. 
i Brak w tekście drukowanym. 
j W tekście drukowanym: mieszkań 
k W tekście drukowanym: kilIrusetletniej 
l Znacznie wcześniej. bo już 12 II 1945 r. w lokalnej prasie ukazała się notatka pod 
znamiennym tytułem Toruń musi mieć uniwersytet ("Słowo Pomorskie" nr 5, 12 II 1945) 
- autorem jej był delegat rządu na województwo pomorskie dr Henryk ŚWiątkowski, który 
w dniu poprzednim zwołał konferencję prasową w tej sprawie w Urzędzie Wojewódzkim 
w Toruniu i przekazał redaktorowi B. Kamińskiemu wspomnianą notatkę - A. Felski, 
Uniwersytet toruński dziełem demokratycmej Polski, [w:] Jednodniówka UMK z 5 stycmia 
1946, "Bratnia Pomoc" Studentów UMK, s. 5. 
2 Niezależnie od poparcia publikowanego tu memoriału w ZNP na konferencji 18 III 
1945 r. uchwalono zwrócić się bezpośrednio do Ministerstwa, co uczyniono telegramem 
z 23 III -MN, Ministers";o Oświaty, sygn. 3032, s. 112. 
3 Uchwałę dotyczącą powołania Uniwersytetu w Toruniu podjęło zebranie PZZ 14 III 
1945 r. - "Słowo Pomorskie", nr 34,20 III 1945. 


2 


1945, 4 kwietnia, Łódź. - Profesorowie USB w Wilnie przebywający 
w Łodzi do Ministerstwa Oświaty. Prośba o wykorzystanie całego grona 
nauczającego USB, według stanu na l IX 1939 r., przy tworzeniu 
Uniwersytetu na Pomorzu. 


Niżej podp
sani profesorowie USB w Wilnie, przebywający obecnie 
w Lodzi, mają zaszczyt zwrócić się z prośbą, aby grono nauczające USB, 
w składzie, w jakim się majdowało w dniu l IX 1939 r., zostało w całości 
użyte do utworzenia Uniwersytetu na Pomorzu. 
a l. Prof. dr Stanisław Zajączkowski, prorektor USB, profesor historii 
średniowiecmej i nauk pomocniczych. 
2. Prof. dr Jan Oko, dziekan Wydziału Humanistycmego, profesor filo- 
logii klasycmej. 
3. Prof. dr Iwo Jaworski, dziekan Wydziału Prawa i. Nauk Społecz- 
nych, profesor historii prawa na zachodzie Europy. 
4. Prof. dr Bolesław Wilanowski, prodziekan Wydziału Prawa i Nauk 

połecmych, profesor zw. prawa małżeńskiego i kościelnego. 
5. Prof. dr Kornel Moszyński, profesor zw. chirurgii, dyrektor Kliniki 
Chirurgicmej USB.
		

/Licencje_017_08_026_0001.djvu

			8 


6. Prof. dr Henryk Niewodniczański, profesor fizyki doświadczalnej 
USB. 
7. Prof. dr Henryk Lowmiański, profesor historii Europy Wschodniej. 
8. Dr med. Stefan Bagiński, docent histologii USB. 
9. Doc. dr inż. E. Michalski, docent chemii nieorganicmej . ab 


Oryginał, maszynopis i rękopis. 
MN, Ministerstwo Oświaty, sygn. 3048, k. 3-4. 
a-a Własnoręczne podpisy. 
b W lewym górnym rogu adnotacje: Do ob. Bieńkowskiego, 10 IV 45; Bez odpowiedzi 
Wł. Bieńkowski. 


3 


1945, 9 kwietnia, Toruń. - Emil Ogłoza, prezes PZZ, do Henryka 
Świątkowskiego, wojewody pomorskiego. Informuje o przybyciu przedstawi- 
cieli USB w Wilnie do Torunia i propozycji utworzenia Komisji Organiza- 
cyjnej Uniwersytetu w Toruniu. 


Do PUR Oddziału Toruńskiego, którego kierownikiem jest prezes 
Oddziału Toruńskiego Pll, zgłosiła się grupka dawnych profesorów względ- 
nie asystentów USB w Wilnie. 
le względu na specjalną wartość społecmo-kulturalną tych osób PUR 
wydał im zapomogi doraźne po 1000 zł, zatrudnił ich natychmiast na ich 
prośbę w charakterze pracowników państwowych, delegował specjalnego 
urzędnika, który zajmuje się wyszukaniem mieszkań dla nich i zwrócił się do 
Okręgowego Likwidatora Skarbowego z prośbą o zabezpieczenie pewnej 
ilości mebli dla ich mieszkań. 
Obecnie nasuwa się kwestia, jak z największym pożytkiem wykorzystać 
obecność tych sił na Pomorzu. 
Pll, który ma zamiar przeprowadzić akcję społecmą w kierunku 
utworzenia w Toruniu uniwersytetu - mając osobiste zainteresowanie 
Ob. Wojewody tą sprawą - zwraca się z uprzejmą prośbą o poinformowa- 
nie, czy Ob. Wojewoda skłonny by był zaaprobować następujące postawienie 
kwestii: 
Pll utworzy z dawnych sił Uniwersytetu Wileńskiego swego rodzaju 
społecmą komisję organizacyjną uniwersytetu w Toruniu, która zajęłaby się 
zbadaniem możliwości technicmych na miejscu, przedstawiła je czynnikom 
miarodajnym, skupiłaby wokół siebie innych profesorów Uniwersytetu Wileń- 
skiego, ponieważ według posiadanych przez nas danych w Wilnie istnieje 
tendencja repatriowania wszystkich sił profesorskich do Torunia.
		

/Licencje_017_08_027_0001.djvu

			9 


Zadaniem tej komisji byłoby także w oparciu o PZZ nadanie całej akcji 
szerszego charakteru spolecznego, porozumienia się z innymi organizacjami 
i przedstawienie konkretnego gotowego materiału władzom centralnym. 
Niezależnie od powyższego PZZ zwraca się jednocześnie do ob. Prezy- 
denta m. Torunia o zaaprowidowanie w wyjątkowy sposób odnośnych osób. 
Dodatni w całej sprawie jest także fakt, że o ile nam wiadomo KW PPR 
uznaje także w całej pełni konieczność utworzenia Uniwersytetu w Toruniu. 
Prezes: 
(-) E. Ogłoza 


Druk. 
S. Burhardt, 1. Mossakowski, op. cit., s. 36-37. Podstawy wydania (akt Pll - Oddział 
w Toruniu) nie udało się odnaleźć. 


4 


1945, 13 kwietnia, Toruń. - Protokół pierwszego zebrania Komitetu 
Organizacyjnego Uniwersytetu w Toruniu. 


.!! 

 
.;: 


Dnia 13 kwietnia br. w sali posiedzeń MRN odbyło się zebranie Komi- 
tetu Organizacyjnego Uniwersytetu w Toruniu. 
Zebranie zagaił prezes Oddziału Toruńskiego PZZ, ob. Ogłoza, 
referując pokrótce dotychczasową akcję przedwojenną w kierunku powołania 
do życia Uniwersytetu w Toruniu i podkreślając, że wojewoda pomorski 
ob. Henryk Świątkowski już w kilka dni po wyzwoleniu Torunia zwołał 
konferencję w tej sprawie!. PZZ na swym zebraniu organizacyjnym uchwalił 
rezolucję, proszącą władze o skierowanie sprawy na tory realizacji, do re- 
zolucji tej przylączyła się jednoglośną uchwalą na swym pierwszym ple- 
narnym zebraniu MRN Torunia i przyłączy się zapewne WRN. Obecnie 
chodzi nam o stworzenie komitetu spolecznego, który by ułatwil wladzom 
decyzję w tej sprawie zebraniem gotowego materiału. Następnie ob. Ogłoza 
udziela głosu najlepiej poinformowanemu - ob. prezydentowi miasta - 
Dobrowolskiemu. 
Ob. Prezydent przedstawił szereg posunięć ob. Wojewody, PZZ, MRN 
i Zarządu Miejskiego, wyjaśniając trudności powstające na drodze do reali- 
zacji idei utworzenia Uniwersytetu w Toruniu, podkreślając zarazem, że PZZ 
nie licząc się z trudnościami, jakie ma do pokonania postanowił postawić 
sprawę w sposób realny. Ob. Prezydent poinformował zebranych, że 
wiadomości nadchodzące z Ministerstwa Oświaty są sprzeczne, mianowicie 
ob. kurator Okręgu Szkolnego dr Skopowski przywiózł zapowiedź czasowego 
przeniesienia do Torunia Uniwersytetu Warszawskiego 2 i polecenie upatrze- 
nia sal wykładowych, mieszkań dla profesorów i studentów. Po odbudowie
		

/Licencje_017_08_028_0001.djvu

			10 


Warszawy Uniwersytet byłby z Torunia przeniesiony na powrót do Warsza- 
wy. Natomiast według dalszych wiadomości przywiezionych przez dr. Pasem- 
kiewicza z PPS Wiceminister Oświaty oświadczył, że Ministerstwo wyrzeka 
się myśli tworzenia Uniwersytetu w Toruniu 3 , że powstanie tu jedynie 
Wyższa Szkoła Administracji Publicznej. 
Następnie zabrał glos dr Burhardt z Wilna, były dyrektor Biblioteki 
Państwowej im. Wróblewskich, były asystent USB, dziękując na wstępie 
ojcom pięknego miasta Torunia za tak życzliwe i serdeczne przyjęcie 
pierwszej grupy pracowników USB przybyłej jako forpoczta na gościnną 
ziemię pomorską i. podkreślając specjalne zasługi przy tym Prezesa PZZ, 
ob. Prezydenta Miasta i ob. Kuratora Okręgu Szkolnego Pomorskiego. 
Dr Burhardt zaznaczył, że reprezentuje przypadkową grupkę pracowników 
USB, którym dane bylo pierwszym przybyć do Torunia, że najbardziej 
autorytatywne jednostki z USB jeszcze czekają w Wilnie na wyjazd, a część 
profesorów znajduje się w Bialymstoku, w Lublinie, w Warszawie i Lodzi. 
Dr Burhardt jest dobrze poinformowany o uchwale USB4 przeniesienia się 
(in corpore) na Pomorze i o ewidencji osób i mienia personelu uniwersyte- 
ckiego w biurze wysylającym w Wilnie, dzięki czemu czuje się powołany 
zabierać dzisiaj głos. Cały szereg rozmów, przeprowadzonych z profesorami 
USB już w drodze do Torunia, utwierdza w przekonaniu, że uchwała 
przeniesienia USB na Pomorze nie straciła nic z aktualności do ostatnich dni. 
Dr Burhardt zwrócil się z apelem o poparcie wniosku wysuniętego przez 
ob. Oglozę, dodając drugi wniosek, o udzielenie natychmiastowej pomocy 
Książnicy Miejskiej im. Kopernika w Toruniu, gdyż pracownicy jej prawie 
przymierają głodem i że wśród personelu bibliotecznego za mało jest sił 
fachowych i w ogóle osób z wyższym wykształceniem. 
Ob. Prokurator Sądu Okręgowego zglosił wniosek formalny o zamknię- 
cie listy mówców i przystąpienie do wyborów, gdyż sprawa została dostate- 
cznie oświetlona. 
Dr Burhardt przypomniał, że nie zostal zalatwiony jego wniosek 
o natychmiastowej pomocy dla Książnicy Miejskiej i zaproponował uchwale- 
nie go przez aklamację. co sala przyjęla oklaskami. 
Ob. Prezydent Miasta obiecal dezyderat zgromadzenia wykonać jak 
najprędzej, ob. dyrektor Lasów Państwowych Niezabitowski Mieczysław 
zabrał glos, że najsluszniej byloby, żeby dwa bezdomne uniwersytety _ 
Wileński i Warszawski - porozumialy się ze sobą i z Ministerstwem, 
a Toruń powinien się starać o utworzenie unhversytetu w ogóle, nie przesą- 
dzając, skąd on przyjedzie. 
W podobnym duchu pr7.cma",ial ob. Witkowski, prezentujący Wydział 
Kultury i Sztuki. 
Przedstawiciel PPS ob. Falkowski oświadczyl, że podziela zdanie ob. 
Kuratora, że przeniesienie USB przyniesie trwalszą i większą korzyść dla 
Torunia.
		

/Licencje_017_08_029_0001.djvu

			II 


Ob. Kurator wymienił pięć wydziałów Uniwersytetu Warszawskiego, 
które miały być przeniesione do Torunia, a mianowicie: prawny, huma- 
nistyczny, matematyczno-przyrodniczy, weterynarii rolnej i leśny, na to dr 
Burhardt poddał pod rozwagę obecnych fakt, że wśród wymienionych 
wydzialów nie ma rolnego, medycznego i sztuki, wobec czego korzystniej dla 
Torunia byłoby gościć w swych murach Uniwersytet Wileński, posiadający te 
trzy wydziały. 
Po oświadczeniu ob. Kuratora, że wedlug slów dr. Pasemkiewicza USB 
ma być rozparcelowany i stanowić materiał uzupełniający dla pozostałych 
uniwersytetów, dr Burhardt powiedział, że jego zdaniem jesteśmy za biedni 
na to, żeby parcelować żywą organiczną cal ość USB, którego straty osobowe 
mało przekraczają 10% i którego biblioteki profesorskie i asystenckie 
w większości są uratowane i częściowo są nawet już przewiezione. 
W przemówieniach wszystkich mówców podkreślano, że niewątpliwie 
dla Torunia jest korzystniej[sze] przybycie USB na stałe i z większą ilością 
wydziałów, niż [Uniwersytetu] Warszawskiego, na krótko i tylko z pięcioma 
wydziałami, ale oczywiście ostatni i decydujący głos będzie miało 
Ministerstwo. 
Reasumując dyskusję, ob. Ogłoza stwierdzil, że decyzji w sprawie 
Uniwersytetu Toruńskiego wladze centralne jeszcze nie powzięły i poglądy 
ich na nią są rozmaite, ale jednomyślna postawa społeczeństwa pomorskiego 
i dostarczenie władzom oświatowym konkretnego materiału może w znacz- 
nym stopniu na kształtowanie się decyzji i poglądów wpłynąć i je 
przyśpieszyć. Można by w tym celu znakomicie wykorzystać zapowiedzianą 
wizytę Ministra Oświaty w dniach 25-27 kwietnia br. Dążenia Pomorza do 
własnego Uniwersytetu w Toruniu muszą być realizowane w okresie 
twórczości i przemian, w jakim żyjemy, inaczej nie zostaną zrealizowane 
nigdy. Dążenia te powinien zogniskować spoleczny Komitet Organizacyjny 
Uniwersytetu w Toruniu, złożony z osób tym zagadnieniem się interesujących 
i przedstawicieli wojewódzkich wszystkich stronnictw politycznych i organi- 
zacji spolecznych Pomorza. 
O przyjęcie funkcji przewodniczącego Komitetu ob. Ogłoza zapro- 
ponował prosić ob. wojewodę pomorskiego Świątkowskiego, na zastępców 
ob. kuratora Okręgu Szkolnego Pomorskiego, dr. Skopowskiego, i ob. prezy- 
denta m. Torunia Dobrowolskiego, na sekretarza prezesa Oddziału PZZ - 
Oglozę. 
Wniosek przyjęto przez aklamację. 
Utworzono Komisję Wykonawczą Komitetu pod kierownictwem ob. 
Oglozy z ob. dr. Burhardtem jako sekretarzem, z prawem dokooptowania 
sobie w miarę potrzeby dalszych czlonków. 


Kopia. maszynopis. 
AP Toru,;. MRN i ZM Toru,;. sygn. 625. s. 3-4.
		

/Licencje_017_08_030_0001.djvu

			12 


Zob. dok. l, przyp. 1. 
2 Projekty takie rzeczywiście istnialy; koncept odpowiedzi na telegram oddzialu toruń- 
skiego ZNP z 23 III 1945 r. mówi, że nowy uniwersytet w Toruniu na razie nie prze- 
widywany, i dalej skreślone: natomiast możliwe tymczasowe umieszczenie w Toruniu 
Uniwersytetu Warszawskiego na czas odbudowy Warszawy - AAN, Ministerstwo Oświaty, 
sygn. 3032, s. 112. 
3 Koncept pisma ministra do ZNP w Toruniu z 9 IV 1945 r.: Ministerstwo komunikuje, 
że utworzenie nowego uniwersytetu w Toruniu nie jest na razie aktualne; powyższy tekst 
przekreślono, niżej ręką Wladyslawa Bie1ikowskiego: Ministerstwo komunikuje, że sprawa 
sieci szkół wyższych na ziemiach zachodnich, a w związku z tym sprawa utworzenia 
w Toruniu uczelni, szkoły wyższej, bądź instytutu badawczego, jest rozważana. Decyzja 
w tej sprawie zapadnie w ciągu bieżącego roku szkolnego - AAN, Ministerstwo Oświaty, 
sygn. 3032, s. 117. 
4 Zob. dok. 8. 


5 


1945, 14 kwietnia, Łódź. - Przedstawiciele PZZ, Towarzystwa Przyjaciół 
Nauki i Sztuki w Gdańsku i PTH do Ministerstwa Oświaty. Koncepcja 
powołania wyższej uczelni na Pomorzu. 


W sprawie wyższej uczelni na Pomorzu 
Wobec oswobodzenia z niewoli niemieckiej całego polskiego Pomorza, 
staje przed nami, dyktowane wszelkimi nakazami kulturalnymi, ekonomi- 
cznymi, politycznymi, historycznymi, zagadnienie ufundowania w tej dzielni- 
cy wyższego zakładu naukowego. 
Właściwie należaloby utworzyć kilka wyższych zakładów naukowych 
- co najmniej trzy - w trzech większych miastach tej dzielnicy: w Toruniu, 
Bydgoszczy i Gdańsku, lecz wielkie koszty i brak ludzi nie pozwalają myśleć 
o tym, przynajmniej w czasach najbliższych. Tymczasem sprawa jest bardzo 
pilna i zwlekać nie można. 
Trzeba wybrać drogę pośrednią, a nawet u nas nową, dotychczas 
jeszcze nie używaną. 
Można stworzyć jeden wyższy zakład, ale umieszczając w każdym 
z trzech tych miast pewne wydzialy, a więc np. 
w Toruniu - l) humanistyczny i 2) prawny, 
w Bydgoszczy - 3) matematyczno-przyrodniczy i 4) gospodarczy 
(rolny, ogrodniczy, leśny), 
w Gdańsku - 5) ekonomiczny z uwzględnieniem przede wszystkim 
handlu zagranicznego, 6) lekarski. 
Wszystkie te wydziały miałyby wspólny senat i wspólnego rektora. 
Rektor byłby wybierany co rok z członków pełnego senatu. W każdym jednak 
z trzech miast rezydowałby prorektor, wybierany spośród członków senatu, 
[z] umieszczonych w danym mieście fakultetów.
		

/Licencje_017_08_031_0001.djvu

			13 


Bliskość tych miast pozwala przy odpowiedniej komunikacji calkowicie 
na taką konstrukcję, a również na wymianę czasową wykładających. 
Rozmieszczenie w trzech miastach pozwoliłoby również uniknąć niezdrowego 
skupienia znacznej ilości młodzieży w jednym mieście i niewątpliwie ułatwi- 
łoby jej utrzymanie się w środowiskach bliżej jej znanych. Zyskiwałoby na 
tym też każde z tych miast, mając w swym łonie ośrodek kulturalny wyższej 
miary. Szerzyłaby się też bezpośredniej a kultura polska w środowiskach 
pozostających bądź co bądź przez czas dłuższy pod przemożnym wpływem 
niemieckim. 
Nie bez znaczenia też jest fakt, że w każdym z tych trzech miast, 
a zwłaszcza w Gdańsku - we Wrzeszczu i Oliwie - dałoby się łatwo 
utworzyć specjalną dzielnicę uniwersytecką, dającą młodzieży możność prze- 
bywania w warunkach zdrowotnych i ułatwiających ewentualnie czasowe 
korzystanie z wykładów, wygłaszanych w danym mieście. 
Uczelnia ta powinna nosić nazwę: 
b_ Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika- 
Universitas Coperniciana b 
na cześć najwybitniejszego syna tej ziemi i być żywym pomnikiem, czczącym 
jego pamięć l. 
W imieniu Związku Zachodniego 
(-) Jan Stefan Hanemann c 
(-) Dr J[uliusz] Willaume d 
W imieniu Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku 
Wiceprezes: (-) Adam Czartkowski 


W imieniu PTH 


Prezes: (-) Prof. dr Ludwik Kolankowski 


Oryginal, maszynopis. 
MN, Ministerstwo Oświaty, sygn. 3032, k. 2-3. 
Druk. 
S. Burhardt, J. Mossakowski, op. cit., s. 37-38; z datą 15 kwietnia. 
a W tek.ycie drukowanym: bezpośrednio 
b-b Podkreślone. 
c W tekście drukowanym w tym miejscu: wiceminister Skarbu 
d W tekście drukowanym w tym miejscu: członek Zarządu Głównego PZZ 
l Na podstawie dekretu powolującego Uniwersytet (dok. 22) ustaliła się nazwa 
Uniwersytet Mikołaja Kopemika w Torwliu, natomiast, po zasięgnięciu opinii m.in. 
profprof Srebrnego, Szczepkowskiego, Czernego i Ganszy,/ca, pismem z 5 X 1948 r. 
ustalono: od l X br. używanie jednej tylko obcojęzycznej nazwy dła UMK w Toruniu, 
a mianowicie: l. w języku łaciilskim, 2. w następującej formie: Universitas Copemicana 
Thoruniensis - Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-110, k. 1-9.
		

/Licencje_017_08_032_0001.djvu

			14 


6 


1945, 14 kwietnia, Bydgoszcz. - Z protokolu plenarnego posiedzenia 
Pomorskiej WRN. O możliwościach zorganizowania szkolnictwa wyższego 
na terenie województwa pomorskiego. Projekt stworzenia Uniwer!,ytetu 
w Toruniu i Politechniki w Bydgoszczy. 


- _a Ob. Król wysuwa projekt stworzenia Uniwersytetu w Toruniu, 
Politechniki w Bydgoszczy. Ob. Radliński proponuje stworzenie burs dla mło- 
dzieży chłopskiej. Ponieważ stan zdrowotny dzieci jest również katastrofalny, 
ogłasza się konkurs na lekarzy szkolnych, higienistki. Dla dzieci należy 
stworzyć kolonie i półkolonie na terenie Bydgoszczy z powodu wielkiego 
odsetka gruźlicy. Ob. Wojewoda proponuje zwrócić się do starostów 
i powiatowych rad narodowych celem stworzenia stolówek dla nauczycieli, 
gdyż bez tego minimum odżywienia nie będą nauczyciele w stanie dać z siebie 
czegoś. 
Następnie odczytano rezolucje: 
l. "WRN uchwalić raczy: Pomorska WRN zwraca się do Rządu 
Tymczasowego i KRN z prośbą o założenie na terenie Pomorza dwóch 
wyższych uczelni, a mianowicie Uniwersytetu w Toruniu i Politechniki 
w Bydgoszczy, z tym, żeby przy jednym z tych zakladów był koniecznie 
uruchomiony Wydział Rolny. Ziemia pomorska ze względu na swą wagę 
ogólnopaństwową i ze względu na silną akcję germanizacyjną w czasie 
okupacji naszego odwiecznego wroga, wymaga obecnie szczególnej uwagi 
i opieki tak Rządu, jak i społeczeństwa. 
Likwidacja zaś Uniwersytetu Wileńskiego, Lwowskiego, Politechniki 
Lwowskiej, zniszczonej Warszawskiej i Gdańskiej, stwarza możliwości 
otwarcia tych uczelni. Toruń i Bydgoszcz posiadają odpowiednie warunki do 
ulokowania i odpowiedniego uposażenia tych zakładów. Zasady demokracji 
wymagają, by zbliżyć szkol y wyższe do mas i umożliwić im naukę; przez cały 
okres rządów sanacyjnych walczylo Pomorze o Uniwersytet i Politechnikę, 
lecz zawsze na próżno. 
Obecnie masy pracujące Pomorza tuszą sobie, że nareszcie ziemia 
pomorska otrzyma upragnione źródla wiedzy wyższej i ziemia Kopernika 
będzie mogła stanąć w szeregu innych miast akademickich, a robotnik i chlop 
pomorski będzie mógł ksztalcić swe dzieci w wyższych zakladach nauko- 
wych. 


Wnioskodawcy: 


Świątkowski 
Radliński 
Wawer".
		

/Licencje_017_08_033_0001.djvu

			15 


Oryginal, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, Pomorska WRN, sygn. 25, k. 51. 
a Opuszczono sprawy nie związane ze szkolnictwem wyższym na terenie Pomorza. 


7 


1945, 26 kwietnia, Toruń. - Komitet Organizacyjny Uniwer!,ytetu 
w Toruniu do Stanisława Skrzeszewskiego, ministra Oświaty. Memoriał 
uzasadniający potrzebę utworzenia Uniwer!,ytetu na Pomorzu l . 


W dniu 27 III br. Zarząd Miejski i MRN Torunia złożyły Rządowi 
Rzeczypospolitej obszerny memoriał w sprawie utworzenia Uniwersytetu 
w Toruniu 2 . Był to dałszy etap spontanicznego, powszechnego domagania się 
Pomorza o Uniwersytet, była to łączna akcja ZNP, PZZ, Rady Miejskiej 
Narodowej i ZM Torunia, stronnictw politycznych i organizacji społecznych. 
W memoriale tym powoływano się na to, że: 
l) Toruń od l867 a r. był siedzibą zjazdów sejmików gospodarczych; 
2) Toruń od 1867 r. posiadał pierwszy dziennik połski na Pomorzu 
"Gazeta Toruńska"; 
3) Toruń od 1875 r. posiada Muzeum Polskie; 
4) Toruń od 1875 r. posiada Towarzystwo Naukowe wydające rok- 
rocznie szereg prac naukowych; 
5) Toruń posiadał jedno z naj bogatszych w Polsce archiwów miejskich; 
6) Toruń posiada najpoważniejszą na Pomorzu bibliotekę naukową 
polską; 
7) Toruń nader wysoki procent swego budżetu wydawał na cele oświa- 
towe - stał na piątym miejscu w szeregu miast polskich; 
8) Toruń na cele kultury i sztuki wydawał jeszcze więcej i pod tym 
względem stal na trzecim miejscu w Polsce; 
9) Toruń wzniósł z własnych pieniędzy gmach dla Muzeum Ziemi 
Pomorskiej: 
10) Toruń gdyby był siedzibą Instytutu Baltyckiego i Kuratorium - te 
same siły profesorskie w wielu wypadkach moglyby owocnie pracować we 
wszystkich trzech, względnie dwóch instytucjach. 
Zygmunt Mocarski, jeden z czolowych bojowników o sprawę 
utworzenia Uniwersytetu w Toruniu, który nie wytrzymał prześladowań 
siepaczy niemieckich i zmarł przedwcześnie w 1940 r., autor dzieła 
() potrzebie wyższego szkolnictwa na Pomorzu, wydanego nakładem Rady 
Zrzeszeń Naukowych, Artystycznych i Kulturalnych Ziemi Pomorskiej 
w r. 1938 w Toruniu pisze: "Na ogólną cyfrę 24 uczelni wyższych znajduje 
się w Warszawie i województwach centralnych 12, w województwach połu-
		

/Licencje_017_08_034_0001.djvu

			16 


dniowych 8, natomiast w województwach zachodnich tylko 2 w Poznaniu, 
w województwach północno-wschodnich 2 w Wilnie, ba brak ich zupełnie 
na Pomorzu i Śląsku b "3. Jaki z tego rezultat, podaje statystyka studentów 
wyższych uczelni w Polsce: np. w r. akad. 1934/1935 na ogólną liczbę 
przeszło 48 000 sluchaczy wszystkich szkół akademickich w Polsce, z woje- 
wództwa pomorskiego było tylko 966, z tego 622 studiowało w Poznaniu, 
228 w Warszawie, bCmniejszą od Pomorza liczbę słuchaczy mają tylko 
województwa nowogródzkie i poleskie!b To ostatnie stało w ogóle na 
naj niższym poziomie kultury w Polsce - biedna kraina błot, analfabetów, 
kurnych chat i koltuna c . Jak rolnik i robotnik nie będzie potrzebował wysyłać 
dzieci na wyższą uczelnię do Poznania, Warszawy i dalej, to do Torunia 
chętnie pośle, i nauka będzie dostępna nie tylko dla dzieci inteligentów, ale 
stworzą się nowe kadry - powstanie pierwsze pokolenie inteligentów 
z chłopów i robotników. cRolnik i robotnik z Pomorza pośle na pewno chętnie 
dzieci do Torunia, bo rolnik nie chce na dlugo się rozstawać z dziećmi - raz 
z nieufności, że traci kontrolę nad wychowaniem, że np. w dalekim obcym 
mieście zmarnuje się dziewczyna czy chłopak, że w domu nijakiej pomocy ni 
wyręki nie ma. A tu, przy dobrej komunikacji podmiejskiej, wielu będzie 
mogło dojeżdżać co dzień na wykłady z domu, dalej mieszkający - spędzać 
wszystkie święta w domu, na orkę, na siew, na zbiórkę kartofli będzie komu 
dojechać i pomóc, a i do mlyna zboże zawieźć lub w innej, nieprzewidzianej 
potrzebie starych rodziców dorywczo zastąpić. c 
Że w polityce niemieckiego ciemiężyciela leżało poprzestać na jedynym 
uniwersytecie dla calego Pomorza, w posiadającej zaledwie 30 000 miesz- 
kańców, oczywiście samych Niemców, Gryfii (Greifswald) na Pomorzu 
Niemieckim, to zrozumiałe - bo Polak musiał być pachołkiem Niemca, ale 
teraz - w polityce polskiej racji stanu - leżaloby bprzeniesienie urządzeń 
uniwersyteckich Ueżeli ocalały) z Gryfii i z Wyższej Szkoly Nauczycielskiej 
w Lęborku (Lauenburg) oraz biblioteki z XV w. w Regenwald do Torunia b i 
tu założenie twierdzy polskiej nauki nie do pokonania przez żadne przyszłe 
zakusy niemieckie. (Sprawa jest bardzo pilna, bo jeżeli tam co ocalalo - 
może być jeszcze teraz zniszczone lub wywiezione gdzie indziej.) 
Województwo pomorskie do r. 1939, jak wiadomo, nie obejmowalo 
szerokiego pasa terenów, które do czasów pierwszych rozbiorów tak na 
wschodzie, jak i na zachodzie województwa stanowiły przez dlugie wieki 
organiczną część tak zwanych Prus Królewskich, bylo tworem kadlubowym, 
wciśniętym w nienaturalnej postaci tak zwanego "Korytarza" między tereny 
niemieckie; z tej wlaśnie racji dorriagalo się Pomorze, mając pełne poczucie, 
że jest bastionem obronnym Polski, wzmocnienia swych sił również 
w dziedzinie kulturalnej przez kreowanie w murach Torunia swej duchowej 
stolicy, placówki uniwersyteckiej. Dziś stosunki polityczne zmieniły się do 
gruntu, ale względy przemawiające za utworzeniem uniwersytetu w Toruniu 
nie tylko nie doznały osiabienia, ale wręcz przeciwnie - wielokrotnego 


, 
i 
, 
.
		

/Licencje_017_08_035_0001.djvu

			17 


..!!! 
"8 

 
I 
.., 


wzmocmema. Część Pomorza, do r. 1939 polska, staje się z twierdzy 
obronnej rejonem, który tak na wschód, jak i na zachód ma obowiązek 
i naczelne zadanie promieniować jak naj intensywniej polskością i świecić 
kagańcem polskiej kultury i nauki w głąb Warmii i Mazowsza Pruskiego, jak 
niemniej po krańce świeżo złączonego z Macierzą Pomorza Zachodniego, aż 
po dolną Odrę. 
Oprócz zadań zwykłych, Uniwersytet w Toruniu winien by się zająć 
zagadnieniami północnych sąsiadów, tak jak przed wojnąd Poznań specjalizo- 
wał się w znawstwie ezachodnich Słowian (Instytut Zachodnio-Słowiański), 
Wilno - północno-wschodnich sąsiadów (Instytut Naukowo-Badawczy 
Europy Wschodniej), Lwów - [zajmował się] zagadnieniami południowymi 
i Bliskiego Wschodu (Instytut Orientalistycmy); brak jest naturalny ośrodka 
badań północnych (skandynawskich, nordyckich) w północnym Uniwersytecie 
Pomorskim. 
Ze względu na zawieszenie prac Uniwersytetów i Instytutów Wileń- 
skiego i Lwowskiego, może należałoby podzielić ich zadania pomiędzy 
istniejące uniwersytety - w tym wypadku w Toruniu wypadłoby rozszerzyć 
pojęcie Instytutu Bałtyckiego do pełnego znaczenia tego wyrazu, to jest do 
sfery zainteresowań włączyć Litwę, Łotwę, Estonię, ewentualnie Finlandię 
i Białoruś, jako kraje północy, wiążące się (zwłaszcza Finlandia) z zagadnie- 
niami skandynawskimie. Te rzeczy podajemy tu tylko szkicowo, należałoby te 
zagadnienia przepracować w porozumieniu z pracownikami naukowymi 
Instytutu Bałtyckiego, [Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej 
i profesorami USB, których ściągnięcie do Torunia najłatwiej rozwiązałoby 
również kwestię spadkową zadań po utraconym Wilnief. 
Wyspiański smagał ostrytlłi słowy: "Miałeś chamie złoty róg, miałeś 
czapkę z pawich piór, ostał ci się inog sznur!". Obyż teraz, zza grobu, nie 
miał powodu do nas tak przemawiać, żeśmy zmarnowali okazję, jak [ją] 
pomimo wysiłków zmarnowano przed 20 laty, kiedy to Toruń gościł takie siły 
jak 1ulian Fałat, jak [Leon] Wyczółkowski, kiedy powstała i świetnie się 
rozwijała konfraternia artystycma - ale wtedy rząd sanacyjnyh nie przyszedł 
z pomocą, wielcy artyści opuścili Toruń. A mogła już wtedy powstać 
Akademia Malarska w Toruniu, jak w wymarzonym drugim Krakowie. 
Okazja, chwila stosowna nieczęsto się powtarza - zmarnowała się tamta - 
niech się nie zmarnuje obecna, kiedy Akademia Stomatologiczna z Warszawy 
składa gotowość przyjazdu, kiedy Senat USB uchwalił przenieść się na 
Pomorze, kiedy co kilka dni wyjeżdża z Wilna transport Polaków i do 
każdego z nich doczepia się po parę wagonów dla profesorów i innych 
pracowników uniwersyteckich, włącznie z wielką ilością woźnych uniwersy- 
teckich z rodzinami i resztkami mienia, a przede wszystkim księgozbiorami, 
laboratoriami, pracami naukowymi etc., i to wszystko, nie ujęte w żaden 
program, nie spotkane przez żadną celową koncepcję z tej strony gl 
nicy, bez 
pomocy - nie może wykonać uchwały senatu 4 i po drodze zmęczone, głodne,
		

/Licencje_017_08_036_0001.djvu

			18 


niewyspane, w nieprawdopodobnych warunkach odpada po drodze, rozprasza 
się byle gdzie, byle jak. Taka marnotrawna polityka musi ustać, właśnie 
rzucamy tak powszechnie i hasło "ratujmy książkę polską" - a biblioteki 
profesorskie się rozpraszają po różnych zapadłych kątach! 
Konieczna jest niezwłocma decyzja, ażeby tak jak rolników skierowuje 
się do orki i obsiewania pól, tak szeroki strumień profesorów-uchodźców 
skierować na jedno miejsce, żeby skupić warsztaty pracy i pracowników 
w jednym ośrodku. 
Okazja, stosowna chwila nie wraca, ogień nie podsycany - gaśnie. 
Od ob. Ministra zależy teraz w stosownej chwili przytknąć smolny 
kaganiec do wysokiego, suchego stosu, a płomień buchnie i będzie nie- 
gasnącym nigdy zniczem Torunia i Ziemi Pomorskiej; tu będzie nowa potężna 
Gryfia. W wyniku tych dążeń Pomorza do własnego uniwersytetu połączyła 
się inicjatywa ZNP, PZZ, WRN, MRN w Toruniu oraz władz państwowych 
i samorządowych w społecmy Komitet Organizacyjny Uniwersytetu w Toru- 
niu, który postawił sobie za cel skupić i zogniskować w sobie wszystkie 
poczynania zmierzające do utworzenia Uniwersytetu w Toruniu, opracować 
pewne dane przygotowawcze, przedstawić je władzom centralnym i ułatwić 
im w ten sposób przyśpieszyć decyzję ostateczną [s]. 
Prezydent m. Torunia wraz z przewodniczącym MRN w rozmowach 
z ob. wiceministrem Bieńkowskim otrzymali zapewnienie, że Uniwersytet 
w Toruniu powstanie, są to jednak do tej pory zawsze jeszcze tylko 
zapewnienia ustne, co do których brak pisemnego, oficjalnego zadekretowania 
sprawy. Memoriał niniejszy, oparty na rezolucjach organizacji społecmych 
i stronnictw politycznych, jest prośbą całego społeczeństwa pomorskiego 
bo urzędowe, ostateczne stwierdzenie przez ob. Ministra, że Uniwersytet 
Pomorski w Toruniu powstanie b . 
Społeczeństwo pomorskie ufa, że Rząd Rzeczypospolitej w obecnej 
przełomowej chwili dziejów Polski, naprawiając jhistorycme wiekowe błędy 
tzw. polityki jagiellońskiej, przekładającej ekspansję na wschód nad trwałe 
związanie Rzeczypospolitej z ziemiami zachodnimi, i prowadząc obecnie 
Polskęi na szlak Chrobrego - w tym swym dziele uzna założenie uniwersy- 
tetu w Toruniu jako jedną z konsekwencji tych przemian i istnienie tej 
placówki dla dzieła zatarcia śladów wieki trwających usiłowań germanizacji 
tych ziem - za konieczne. 
Sekretarz: 
(-) E. Ogłoza 


Zastępcy Przewodniczącego: 
(-) Dr Cz. Skopowski 
Kurator Okręgu Szkolnego 
Pomorskiego 


Przewodniczący: 
(-) H. Świątkowski 
Wiceminister Sprawiedliwości 


(-) W. Dobrowolski 
Prezydent m. Torunia
		

/Licencje_017_08_037_0001.djvu

			19 


Oryginal. maszynopis. 
AAN; Ministerstwo Oświaty, sygn. 3032, k. 6-11. 
Druk. 
S. Burhardt, J. Mossakowski, op. cit., s. 38-41. 
a W tekście oryginalu: 1876, tu i w następnym zdaniu; bląd poprawiono ju1 w tekście 
drukowanym. 
b-b Podkreślone w tekście oryginalu. 
c-c Brak w tekście drukowanym. 
d W tekście drukowanym w tym miejscu: np. 
e-e W tekście drukowanym inna redakcja tego ustępu: słowiańszczyzny zachodniej 
(Instytut Zachodnio-Słowiański). Wobec tego znacznego poszerzenia wybrze:2:a Polski 
wzdłuż Bałtyku, tak wybitnego zwiększenia się interesów morskich i zamorskich państwa 
- tym dobitniej daje się odczuwać br
 naturalny ośrodka badań północnych (bałtyckich, 
skandynawskich, nordyckich) w północnym Uniwersytecie Pomorskim. 
W zmienionej obecnie tak zasadniczo sytuacji, wobec powstania nowych zupełnie 
perspektyw i potrzeb - toruńskiej uczelni uniwersyteckiej wypadłoby rozszerzyć pojęcie 
Instytutu Bałtyckiego do pełnego znaczenia tego wyrazu. Winna ona włączyć do kręgu 
swych zainteresowań i badań graniczące z nami od wschodu kraje: Białoruś, Litwę, Łotwę, 
Estonię, wiążące się poprzez Bałtyk z zagadnieniami skandynawskimi. Zadanie to niezmier- 
nie rozległe i o wadze pierwszorzędnej, wymagające bezwzględnie istnienia osobnej pla- 
cówki naukowej. 
f-f W tekście drukowanym inna redakcja: wybitnymi fachowcami tych dziedzin. 
g W tekście drukowanym: jeno 
h W tekście drukowanym brak: sanacyjny 
i W tekście drukowanym: powszechne 
j-j W tekście drukowanym inna redakcja: wiekowe błędy przeszłości i kierując Polskę 
znowu 
l W dniu 26 IV 1945 r. delegacja wskladzie: H. ŚWiątkowski, Cz. Skopowski, H. Do- 
browolski, Z. Chojnicki, T. Cieliak, E. Ogloza, S. Burhardt. W. Wiechno zlo1yla osobny 
memorial przybyłym do Torunia ministrom: Skrzeszewskiemu i Biedowiczowi. Memorial 
opracowal S. Burhardt i (akcenty natury politycznej) E. Ogloza. 
2 Chodzi o memorial z 27[[11945 r.; zob. dok. l. 
3 Z. Mocarski, O potrzebie wyższego szkolnictwa na Pomorzu, Toruń 1938, s. 64. 
Dane zamieszczone w następllych zdaniach memorialu zaczerpnięte są z tej samej pracy. 
s.64. 
4 Zob. dok. 8 - wypowiedź S. Zajączkowskiego. 


8 


1945, 1 maja, Łódź. - Protokół zebrania grupy profesorów USB przebywa- 
jących w Łodzi. Poparcie akcji tworzenia Uniwersytetu w Toruniu. 


Lista obecności: 
l. Prof. dr Jan Oko (Hotel Monopol). 
2. Prof. dr St[anisław] Zajączkowski (al. l Maja 21 m. 7).
		

/Licencje_017_08_038_0001.djvu

			20 


3. Prof. dr Bol[esław] Wilanowski (Grand Hotel). 
4. Prof. dr Henryk Lowmiański (al. 1 Maja 21 m. 7). 
5. Prof. dr R[ajmund] Gostkowski (Hotel Monopol). 
6. Leon Kosmuiski, asystent grafiki (al. Kościuszki 99 m. 2). 
7. Prof. dr K[ornel] Moszyński (Schronisko PUR). 
8. Prof. dr J[an] Szmurło ([Hotel] Monopol). 
9. Prof. dr [Stefan] Bagiński (Południowa 4-6). 
10. Prof. dr Jan Muszyński (Hotel Monopol). 
11. Adiunkt dr Zwolski Bogumił (Biegańskiego 31 m. l). 
12. Dyrektor dr Stefan Burhardt (Toruń, Lubicka 43 m. 2). 
Zebranie zagaił dziekan Wydziału Humanistycznego, prof. dr Jan Oko, 
proponując następujący porządek dzienny: 
l. Wybór przewodniczącego i sekretarza zebrania. 
2. Referat dyrektora Burhardta o pracach Komitetu Organizacyjnego 
Uniwersytetu w Toruniu. 
3. Dyskusja nad referatem. 
4. Wybór delegacji do dyrektora Departamentu Szkół Wyższych, prof. 
dr. Arnolda, do wiceministra Sztachelskiego i rektora Antoniewieza. Delega- 
cja byłaby jednocześnie komitetem wykonawczym łódzkiej grupy "bezrobot- 
nych" profesorów i asystentów. Ustalenie daty wyjazdu. 
5. Zredagowanie instrukcji dla delegacji. 
6. Wolne wnioski. 
Po zagajeniu zebrania przez dziekana Oko, na przewodniczącego zebra- 
nia wybrano dziekana Szmurłę jako naj starszego wiekiem, na sekretarza 
adiunkta Zwolskiego. 
Porządek dzienny przyjęto bez zmian, po czym przystąpiono do punktu 
drugiego. . 
Dr Burhardt na wstępie swego referatu omówił szeroko inicjatywę 
stworzenia w Toruniu Uniwersytetu, podjętą przez PZZ, władze administra- 
cyjne i miejskie, jak również przedstawicieli m. Torunia. Podkreślił ich 
gorące pragnienie posiadania wyższej uczelni w murach swego miasta, jak 
również niezwykle życzliwe usposobienie do panów profesorów i sił pomoc- 
niczych USB ewakuowanych z Wilna. W dalszym ciągu swego referatu 
przedstawił dążenia Torunia do zorganizowania Uniwersytetu, referując 
w krótkości pracę śp. dyrektora Mocarskiego O potrzebie szkolnictwa 
wyższego na Pomorzu, po czym przedstawił dotychczasowe usiłowania 
podjęte w tym kierunku od dnia 27 marca br. do chwili obecnej. Usiłowania 
te zobrazował odczytaniem następujących dokumentów. 
l. Memoriał do Rządu w Warszawie [z] dnia 27 III [19]45 r. w sprawie 
organizacji Uniwersytetu w Toruniu. 
2. Protokół z zebrania organizacyjnego z 13 IV [19]45 r. dla wyłonie- 
nia komitetu organizacyjnego Uniwersytetu.
		

/Licencje_017_08_039_0001.djvu

			21 


3. Pismo PZZ do Prezydenta miasta w sprawie nominacji dyrektora 
Burhardta na dyrektora Biblioteki Książnicy Miejskiej im. Kopernika. 
4. Pismo Książnicy Miejskiej im. Kopernika w sprawie jej zasobów 
książkowych. 
5. Odpowiedź ZM w sprawie gmachów uniwersyteckich i mieszkań dla 
personelu. 
6. Sprawozdanie delegacji do Ministerstwa Oświaty, przyjętej przez 
wiceministra Bieńkowskiego. 
7. Protokół drugiego posiedzenia Komitetu Organizacyjnego z 25 
[IV 1945 r.]. 
8. Memoriał Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu z 26 IV [19]45 r. 
do Ministerstwa Oświaty. 
9. Sprawozdanie delegacji Komitetu Organizacyjnego z audiencji 
u Ministra Oświaty w Toruniu. 
10. Pismo prof. Michejdy zLodzi. 
11. Projekt struktury Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. 
12. Pismo Naczelnej Izby Lekarskiej w sprawie przeniesienia Akademii 
Stomatologicznej do Torunia. . 
Na zakończenie odczytał szereg wycinków z prasy miejscowej 
świadczących o olbrzymim zainteresowaniu się społeczeństwa toruńskiego 
sprawą organizacji Uniwersytetu, jak również o gorącym pragnieniu 
posiadania go w swych murach. 
Po referacie dyrektora Burhardta przystąpiono do trzeciego punktu 
porządku dziennego, dyskusji. 
Wszyscy przemawiający wypowiadali się z gorącym umaniem dla 
inicjatywy Torunia, jak również ze szczerą wdzięcznością za tak niezwykłą 
życzliwość w stosunku do wileńskiej grupy profesorów. 
Dziekan Oko stwierdził, iż niepotrzebna jest wszelka dyskusja na temat 
inicjatywy i potrzeby uniwersytetu na Pomorzu. Musi on tam powstać, 
a najbardziej odpowiednim miastem na jego siedzibę jest Toruń. Miasto nie 
zniszczone, posiadające wielkie tradycje historyczne i kulturalne, posiadające 
atmosferę sprzyjającą rozwojowi nauki. Ma jedynie pewne zastrzeżenie do 
punktu w projekcie struktury Uniwersytetu, który w organizacji Wydziału 
Humanistycmego ogranicza zakres filologii klasycznej. W planowanym przez 
Toruń Uniwersytecie jest to nie do przyjęcia. Filologia jest podstawą naszego 
wychowania, kultury w ogóle. Wskazuje na przykład Rosji Sowieckiej, gdzie 
w ostatnim okresie zaznacza się wybitne nastawienie na filologię klasycmą. 
Znajomość łaciny i greki koniecma jest prawnikom, lekarzom, przyrodnikom. 
Prosi o wzięcie tego pod uwagę i uwzględnienie w projekcie przynajmniej 
dwóch katedr filologii klasycmej.
		

/Licencje_017_08_040_0001.djvu

			22 


Dr Burhardt w związku z wywodami dziekana Oko prosi go, aby 
zechciał odnośnie do tego punktu złożyć propozycje na piśmie, które zostaną 
załączone do projektu. 
Prof. Muszyński zwrócił uwagę na brak w projekcie Wydziału 
Farmaceutycznego. Podkreśla, że farmacja - to nie tylko aptekarze. To są 
ludzie, którzy mają wytwarzać leki. Musimy stworzyć własne polskie leki, 
a nie eksportować surowce za granicę i stamtąd sprowadzać gotowe 
preparaty. Należy rozwinąć tę dziedzinę, która leży odłogiem. Wskazuje na 
przykłady niemieckie, gdzie z prostych aptek powstały wielkie ośrodki 
chemicme. 
Dyrektor Burhardt wyjaśnia, iż pisząc projekt działał pośpiesmie, nie 
mając oparcia o profesorów-fachowców, stąd powstały pewne niedo- 
ciągnięcia. Prosi prof. Muszyńskiego o złożenie na piśmie swoich propozycji 
celem załączenia ich do projektu struktury Uniwersytetu. Zwraca się 
następnie do zebranych o wyrażenie swoich opinii w sprawie jego dotych- 
czasowych poczynań, wyrażenie aprobaty lub dezaprobaty i wytyczne 
w dalszym postępowaniu. 
Prof. Zajączkowski oświadczył, że cała akcja musi się spotkać z gorącą 
aprobatą, uważa jedYftie za niewskazahe wspominać o uchwale Senatu USB 
o przeniesienie Uniwersytetu na Pomorze, ponieważ uchwały takiej nie było, 
a wytworzyła się jedynie zgodna opinia grona nauczającego USB, że 
w danych warunkach należy zdążać na Pomorze do pracy. 
W dalszym ciągu przemawiali dziekan Wilanowski, dziekan Szmurło, 
dziekan Oko, wyrażając się o dotychczasowej akcji z gorącym umaniem. 
Komitet Organizacyjny Uniwersytetu wykazał wielką inicjatywę, włożył dużo 
energii w dotychczasowe poczynania i osiągnął już pewne rezultaty. Pracę tę 
należy poprzeć wszelkimi siłami. 
Na wniosek dziekana Oko zebrani przyjęli do wiadomości referat dr. 
Burhardta, wyrażając komitetowi organizacyjnemu, jak również dyrektorowi 
Burhardtowi serdecme podziękowania. 
Następnie przystąpiono do wyboru delegatów. Po dłuższej dyskusji, 
w której głos zabierali dziekan Wilanowski, dziekan Szmurło, dziekan Oko, 
prof. Zajączkowski, prof. Gostkowski, postanowiono wybrać sześcioosobowy 
skład reprezentujący niezaangażowanych profesorów, przebywających na 
terenie Łodzi, z których jeden uda się wraz z delegacją Komitetu 
Organizacyjnego Uniwersytetu do Ministerstwa w Warszawie. Do składu tego 
zostali powołani profesorowie: Michejda, Zajączkowski, Wilanowski, Oko, 
Niewodniczański i Zwolski. 
Na tym zebranie zostało zakończone. 
Przewodniczący zebrania Sekretarz zebrania 
(-) Prof. J. Szmurło (-) dr Bogumił Zwolski
		

/Licencje_017_08_041_0001.djvu

			23 


W ostatniej chwili zamiast prof. Zajączkowskiego, który nie mógł 
jechać, uproszono prof. Kolankowskiego o pojechanie z dyrektorem Burhard- 
tern do dyrektora Departamentu Szkół Wyższych, prof. dr. Arnolda. 
2 załączniki: wnioski p. dziekana Oki w sprawie organizacji filologii 
klasycznej, prof. Muszyńskiego w sprawie organizacji Wydziału Farmaceuty- 
cznego. 


Odpis poświadczony przez dr. Stefana Burhardta, maszynopis. 
MN, Ministerstwo Oświaty, sygn. 3048, k. 6-8. 


9 


1945, 16 maja, (Warszawa). - Z protokołu posiedzenia Rady Ministrów. 
Władysław Bieńkowski, wiceminister Oświaty, informuje o organizowaniu 
się m. in. Uniwersytetu w Toruniu. 


- _a Ponieważ wyższe uczelnie warszawskie przestały istnieć w po- 
przedniej formie, Ministerstwo Oświaty stanęło na stanowisku, że 
w Warszawie powinny zostać tylko te szkoły, które mają bezpośredni związek 
z odbudową Warszawy. Ministerstwo w tej chwili znajduje się w stanie 
budowy trzech politechnik,. mianowicie: w Lodzi, Katowicach, Gdańsku. 
W trakcie organizacji są uniwersytety w Lodzi i Toruniu. 


Oryginał, maszynopis. 
MN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 2, k. 342. 
a Opuszczono sprawy nie związane z Uniwersytetem w Toruniu. 


10 


1945, 29 maja, (Warszawa). - Notatka Jerzego Starościaka dla KRN. Plan 
rozmieszczenia szkół wyższych w Polsce. 


Istniejące, ewentualnie projektowane uniwersytety. 
1. WarsZawa - Uniwersytet (wszystkie wydziały), 
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, 
Politechnika, 
Szkoła Główna Handlowa, 
Prywatna Wolna Wszechnica, 
Akademia Stomatologiczna.
		

/Licencje_017_08_042_0001.djvu

			Uniwersytet Katolicki, 
Uniwersytet Curie-Skłodowskiej. 
Uniwersytet i Akademia Medycyny, 
Politechnika. 
Uniwersytet (Ekonomia), 
Politechnika. 
Uniwersytet (wszystkie wydziały). 
Politechnika. 
Politechnika, 
Uniwersytet (wszystkie wydziały). 
Uniwersytet Pomorski (Prawo i Humanistyka), 
Rolnictwo i [Wydział] Przyrodniczo-Matema- 
tyczny, 
Puławy Instytut Rolniczy i Weterynaryjny. 
Wobec znacznego powiększenia ilości szkół wyższych nasuwa się pyta- 
nie, czy zorganizowanie ich i zapewnienie im należytych warunków rozwoju 
nie będzie dla Państwa zbyt dużym ciężarem i czy istniejące już uniwersytety 
i politechniki nie zaspokoją potrzeb Państwa w okresie przejściowym. 
Potrzeby śląskiego rejonu przemysłowego zaspokajać mają dwie poli- 
techniki: Katowice i Wrocław. 


24 


2. Lublin 


3. Łódź 


4. Gdańsk 


5. Poznań 
6. Katowice 
7. Wrocław 


8. Toruń 
Bydgoszcz 


(Dr Jerzy Starościak)a 


Kopia, maszynopis. 
MN, KRN, sygn. 250. 
a Brak odręcznego podpisu, tylko nieczytelna parafa. 


11 


1945, 18 lipca, Toruń. - Konrad Górski do Ryszarda Mienickiego. 
Informuje o stanie przygotowań do powołania Uniwersytetu w Toruniu oraz 
o pomysłach dotyczących obsady kadrowej Humanistyki.. 


Wielce Szanowny i Drogi Panie Profesorze! 
Wiadomość od Pana i o Panu, upewniająca mnie, że jest Pan już 
w Krakowie żyw i cały, niezmiernie mnie uradowała. Cieszę się też na myśl, 
że może znajdziemy się razem znów w jednym wydziale, przy wspólnym 
warsztacie. Piszę "może", bo sprawa Uniwersytetu Toruńskiego ciągle jeszcze 
wisi w powietrzu. Jest uchwała rady ministrów o utworzeniu Uniwersytetu 
w Toruniu, ale wykonania dotąd nie ma. Nie przeprowadzono sprawy przez 
Krajową Radę Narodową, nie wydano dekretu erekcyjnego, ani nie
		

/Licencje_017_08_043_0001.djvu

			25 


wyznaczono dotąd osoby organizatora. Dwa tygodnie temu był u mnie 
przejazdem przez Toruń prof. Jan Wilczyński (niegdyś profesor biologii 
w USB do 1931 r.) i oświadczył, że lada dzień ma otrzymać misję tworzenia 
Uniwersytetu Toruńskiego. Sprawa miała być zdecydowana 11 bm., ale dziś 
mamy 18 lipca, a Wilczyńskiego nie widać. U większości obecnych tu 
profesorów, co zjechali z Wilna, kandydatura ta nie tylko nie budzi 
entuzjazmu, ale wręcz przeciwnie - ochotę do protestu, ale być może 
i protest byłby przedwczesny, bo nominacji Wilczyńskiego też nie ma. 
Gdyby jednak doszło do mianowania Wilczyńskiego, wówczs organi- 
zatorem Wydziału Humanistycznego zostałbym prawdopodobnie ja, bo 
Wilczyński wysunął - jak twierdzi - moją kandydaturę na to stanowisko. 
W tym ostatnim wypadku zrobię wszystko, aby Pana tu sprowadzić. 
Z naszych kolegów wydziałowych są tu jeszcze Czeżowski i Srebrny, 
a Zajączkowski wybiera się z Lodzi. Oko miałby ochotę tu przyjechać, 
Gostkowski natomiast nie! Jaka mozaika z tego się ułoży, trudno przewidzieć. 
Największy kłopot będziemy mieli z językoznawstwem oraz z katedrami 
filologii nowożytnej, bo tu brak ludzi będzie ogromny. 
Warunki materialne tutaj nienajgorsze, ale z mieszkaniami bieda wiel- 
ka, co świeżo przybyli nasi koledzy mocno odczuli. Ale może do Pańskiego 
przyjazdu ta sprawa się rozwiąże. 
Tymczasem ślę najlepsze pozdrowienia i serdeczny uścisk dłoni - Pani 
ucałowania rączek 


Zawsze Wasz Konrad Górski 


Oryginał, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 963121///, k. 10, Korespondencja Ryszarda Mienickiego. 


12 


1945, 21 lipca, Toruń. - Tadeusz Czeżows!d do Henryka Elzenberga. 
Przedstawia sytuację w Toruniu bezpośrednio po przyjeździe z Wilna a . 


Drogi Panie Henryku! 
Znaleźliśmy się w Toruniu: Dziewulscy, Prufferowie, Zajkowska 
z rodziną, Szczeniowscy, Passendorferowie, Srebrnowie i Abramowiczówna, 
Limanowski i szereg innych, razem ok. 200 osób z tzw. transportu uniwersy- 
teckiego. Nie chcę rozwodzić się nad szczegółami. Położenie tułacze, bardzo 
w tej chwili ciężkie. Projekt organizacji Uniwersytetu jeszcze dotychczas 
.!!i nieustalony - organizatorem ma być prof. Wilczyński. Mieszkania nie 

 

 mamy, środki materialne na wyczerpaniu. Wczoraj zjawił się w przejeździe 
I 
'CO Indan, który wyjechał po nas, w tzw. transporcie nauczycielskim i zmierza do
		

/Licencje_017_08_044_0001.djvu

			26 


rodziny w Kieleckie. Nie mogłem go zatrzymywać, nie wiedząc, jakie będą 
dalsze nasze losy. W miarę rozwoju sytuacji będę Pana dokładniej o niej 
informował, w tej chwili wszystko jest jeszcze w stanie pierwotnego chaosu. 
Jesteśmy wszyscy zdrowi, tylko bardzo wymęczeni. 
Najlepsze wyrazy i serdeczne pozdrowienia dla Pana i P. Rudnickich. 
(-) Czeżowski 
Reicherowie wysiedli w Warszawie. Poprzednio przyjechali i są tutaj dr 
Hurynowiczówna, Mancewicz, Burhardt (jest dyrektorem biblioteki miejskiej, 
w której użyczył mi kącika do pracy), Górski. Oko, Gostkowski, Zajączkow- 
ski jeszcze pozostają w Lodzi. 


Oryginał. maszynopis. 
Biblioteka UMK. Rkp. 1864/III. Korespondencja Henryka E/zenberga. 
a Kartka pocztowa zaadresowana; Prof. Julian [s] Rudnicki, dla dr. Henryka Elzen- 
berga, Lublin, Bartosza Głowackiego 7 m. 2, adres nadawcy; Toruń, Biblioteka Miejska, 
ul. Wysoka 16. 


13 


[1945J, 30 lipca, Radość k. Warszawy. - Halina Pazyrzyna do Ludwika 
Kolankowskiego. Sprawa zatrudnienia Witolda Lisa Olszewskiego na 
Wydziale Prawa Uniwersytetu Toruńskiego. 


Wielce Szanowny Panie Rektorze! 
- _a Ja dzisiaj pozwoliłam sobie pisać do Wielce Szanownego Pana 
Rektora z dużą prośbą naszą osobistą, którą potem i Stach poprze. Chodzi mi 
mianowicie o mego Tatusia, który obecnie nie pracuje, a który pragnąłby 
otrzymać zlecone wykłady z dziedziny prawa i procedury cywilnej (ze 
specjalnym uwzględnieniem prawa małżeńskiego) oraz filozofii prawa 
w Uniwersytecie Toruńskim lub Lódzkim. Dlatego zwracam się do Wielce 
Szanownego Pana Rektora z gorącą prośbą w tej sprawie. Pragnę nadmienić 
jeszcze, że Tatuś mój dr Witold Olszewski był adwokatem przed wojną we 
Lwowie i ma za sobą już jakąś pracę naukową z dawniejszych czasów. Proszę 
wybaczyć, że osobistymi rzeczami zabieram tak drogi czas, ale przypusz- 
czam, że Pan Rektor nie odmówi mej gorącej prośbiel. 
Halina Pazyrzyna b 


Oryginał. rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-1l6/XVI. k. 1.
		

/Licencje_017_08_045_0001.djvu

			27 


a Opuszczono gratulacje z puwodu mianowania Ludwika Kolankowskiego rektorem 
oraz podziękowania za ewentualne poparcie. 
b Następuje dopisek ręką Stanisława Pazyry: wyraża chęć spotkania się i omówienia 
sprawy Ossolineum, przyłącza się do prośby żony. 
l Witold Lis-Olszewski podjął pracę w UMK 1 I 1946 r. jako zastępca profesora 
w Katedrze Prawa Rzymskiego. 


14 


1945, 30 lipca, Toruń. - Jan Wilczyński, delegat Ministra Oświaty dla 
organizacji Uniwersytetu w Toruniu, do Czesława Wycecha, ministra 
Oświaty. Sprawozdanie z dotychczasowej działalności, zwłaszcza w spra- 
wach lokalowych l. 


Składająca pierwsze sprawozdanie ze swej działalności w charakterze 
delegata Ministerstwa Oświaty donoszę, że zarówno ze strony Zarządu 
Miejskiego m. Torunia, jak i ze strony miejscowego społeczeństwa spotkałem 
się z objawami rzetelnej życzliwości i gorącą chęcią przyjścia z pomocą 
w sprawach organizującego się Uniwersytetu. Stwierdziłem również, że ilość 
gmachów odpowiednich dla celów uniwersyteckich jest najzupełniej wy- 
starczająca dla uruchomienia dwu wydziałów przewidzianych w nadcho- 
dzącym roku akademickim, jakkolwiek duże trudności czekają nas przy 
organizowaniu pracowni chemicznych i fizycznych. Zapoczątkowałem także 
organizację biur uniwersyte
kich, angażując na stanowisko intendenta mgra 
Chmarzyńskiego oraz otrzymałem od miejscowej Dyrekcji Lasów Państwo- 
wych przyrzeczenie oddania do dyspozycji 100 m 3 drzewa tartego - dla 
sporządzenia ław studenckich, szaf, biurek i innych mebli niezbędnych - po 
cenach sztywnych. Wpłynęło także sporo zgłoszeń profesorów i pomo- 
cniczych sił nauczycielskich oraz podań studenckich na Uniwersytet 
w organizacji. 
Z drugiej atoli strony spotkałem się z zdecydowanie nieustępliwym 
stanowiskiem władz wojskowych sowieckich, które okupują większość 
gmachów zaprojektowanych na cele uniwersyteckie oraz większość domów 
względnie mieszkań prywatnych, które miały być oddane profesorom 
względnie innym funkcjonariuszom tworzącego się Uniwersytetu. Po kolejnej 
interwencji - wraz z prezydentem m. Torunia - u władz sowieckich, które 
przez pewien czas upewniały, że ewakuacji należy oczekiwać w ciągu 
najbliższych dni lub tygodni, ostatnio otrzymałem z ust szefa sanitarnego 
szpitali sowieckich stacjonowanych w Toruniu majora lekarza Grossmana, 
jak sądzę miarodajne, oświadczenie, że nie można mieć nadziei na prędką ich 
ewakuację, gdyż całkiem świeżo zostało otrzymane zarządzenie dowództwa 
Północnego Frontu z Wrocławia, aby ściągnąć wszystkich rannych do 
Torunia i uczynić zeń trwały ośrodek szpitalnictwa. W zrozumieniu potrzeb
		

/Licencje_017_08_046_0001.djvu

			28 


organizującego się Uniwersytetu doradzał wymIemony powyżej major 
Grossman, aby sytuację przedstawić służbowo "Naczelnikowi Tylow" gen- 
-lejtnantowi Lagunowowi, będącemu zastępcą marszałka Rokossowskiego, 
we Wrocławiu. 
Z uwagi na powyższy stan rzeczy wnoszę o rychłą i stanowczą 
interwencję u naczelnych - jak wyżej - władz sowieckich, za pośred- 
nictwem attache wojskowego generała Szatiłowa lub bezpośrednio, celem 
osiągnięcia ewakuacji władz sowieckich z gmachów zaprojektowanych na 
lokale uniwersyteckie, bez czego ani Uniwersytet nie będzie mógł być na czas 
zorganizowany, ani też angażowanemu personelowi mieszkania zapewnione, 
o ile równocześnie władze sowieckie nie opróżnią około 250 mieszkań dla 
funkcjonariuszy Uniwersytetu. 
Dodatkowo zaznaczam, że wnosząc o ewakuacje gmachów i domów 
należałoby równocześnie prosić o niewywożenie umeblowania i instalacji 
domowych. 


(-) Prof. dr Jan Wilczyński 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-44. k. 5-6. 
a W prawym górnym rogu: Odpis dla ob. wiceministra Bieńkowskiego. 
l Por. dok. 15. 


15 


1945, l sierpnia, Warszawa. - Jan Wilczyński do Ludwika Kolanko- 
wskiego. Streszcza złożony w Ministerstwie Oświaty raport z postępów 
organizacji Uniwersytetu w Toruniu. 


Wielce Szanowny Panie Profesorze i Laskawy Kolego, 
Zwracałem się do Pana Profesora z prośbą o przybycie do Torunia, aby 
na miejscu porozumieć się we wszystkich sprawach aktualnych, związanych 
z podjętą przeze mnie organizacją; w kilkanaście dni po tym znalazłem u sie- 
bie pismo ks. prof. Pawłowskiego tej treści, abym doniósł, jak posuwa się 
organizacja. Przybyłem w dniu dzisiejszym do Warszawy, gdzie złożyłem 
p. Ministrowi l i wiceministrowi Bieńkowskiemu pierwsze moje sprawozda- 
nie 2 . W swej treści jest ono dwojakie: pomyślne lub nawet abardzo 
pomyślne a , jeśli chodzi o stosunek społeczeństwa, zainteresowanie miasta, 
Zarządu Miejskiego, liczne garnięcie się wybitnych sił profesorskich z rozma- 
itych uniwersytetów, zgłaszających gotowość objęcia katedr na tym 
Uniwersytecie, oraz duże zainteresowanie się młodzieży, której liczba podań 
sięgnęłaby od razu setek, gdybyśmy tylko otwarli wpisy..., z drugiej zaś
		

/Licencje_017_08_047_0001.djvu

			29 


strony niepomyślne, jeśli chodzi o nieustępliwość władz wojskowych 
sowieckich, które nie tylko, że nie zwolniły żadnego z przeznaczonych na cele 
uniwersyteckie gmachów, ale ostatnio autorytatywnie oświadczyły, iż w myśl 
aświeżo otrzymanegoa zarządzenia będą ściągać rannych ze wszystkich innych 
miast do Torunia, tak iż ma pozostać on ośrodkiem szpitalnictwa jeszcze 
w ciągu kilku miesięcy. Zresztą szef sanitarny prof. dr Grossman z Moskwy 
zastrzegł, że stan ten mógłby łatwo się zmienić, gdyby otrzymał inne 
zarządzenie z Wrocławia oraz sugerował, abym interweniował bezpośrednio 
u władz centralnych i marszałka Roli-Żymierskiego z uwagi na szybko 
zbliżające się otwarcie roku szkolnego. Referat w tej sprawie złożyłem 
właśnie p. ministrowi Wycechowi. 
Liczba gmachów jest najzupełniej wystarczająca: gmach powoje- 
wódzki, gmach byłego starostwa, muzeum pomorskie, gmachy dwu semi- 
nariów [nauczycielskich], trzy inne budynki szkolne pomiędzy nimi - razem 
8 dużych kompleksów, nie licząc wątpliwych, a raczej spornych koszar 
byłego baonu balonowego. Są one faktycznie prawie puste, ale oficjalnie 
zajęte przez Rosjan. Szef polskiego garnizonu w Toruniu generał Hulej 
również okazuje bardzo życzliwe poparcie, ale radzi interweniować w sprawie 
okupacji władz sowieckich u marszałka Roli-Żymierskiego, względnie 
attachć wojskowego generała Szatiłowa. Konferencja międzypartyjna woje- 
wódzka w Bydgoszczy wyniosła [s] uchwałę skoncentrowania wszystkich 
wysiłków celem uruchomienia tego Uniwersytetu; na usługi nasze stoi 
również cała prasa, której musiałem udzielić wywiadu. 
Ponieważ, jak słyszę, sprawa ta zazębia się jeszcze z organizacją 
Uniwersytetu w Łodzi, przeto odpowiedź na złożony przeze mnie raport mam 
otrzymać dopiero w sobotę 4 sierpnia br., kiedy powróci p. wiceminister 
Bieńkowski. Byłbym bardzo wdzięczny, gdyby i Pan Kolega zechciał z Nim 
razem przybyć do Warszawy, wówczas porozumielibyśmy się obszerniej, 
czego zresztą nie sposób zrobić listownie. Nie powinniśmy się cofać, trud- 
ności trzeba przezwyciężać, to kwestia już naszego prestiżu narodowego, gdyż 
Toruń faktycznie jest stworzony na miasto uniwersyteckie. 
Serdeczne uściśnienia łączę 
Jan Wilczyński 


Oryginał, rękopis. Na blankiecie z nadrukiem: Delegatura Ministra Oświaty dla Organi- 
zacji Uniwersytetu im. M. Kopernika w Tonmiu. Toruń, dnia... 1945 r. Toruń przekreślono 
i nadpisano Warszawa 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2. XVIlI. k. 1. 
a-a W rękopisie podkreślone. 
l Czesław Wycech. Minister Oświaty. 
2 Zob. dok. 14.
		

/Licencje_017_08_048_0001.djvu

			30 


16 


1945, 8 sierpnia, Łódź. - Ludwik Kolankowski do Władysława Dziewul- 
skiego. Prosi o tymczasowe sprawowanie obowiązków Rektora UMK. 


Wielce Szanowny Panie Kolego! 
Uprzejmie proszę Pana o łaskawe sprawowanie do mego przyjazdu 
obowiązków rektora Uniwersytetu. W szczególności proszę Pana o przygoto- 
wanie o ile możności lokalu dla Uniwersytetu oraz o uporządkowanie 
dalszych spraw bieżących w porozumieniu z pp. profesorami K[onradem] 
Górskim, Passendorferem i Jamonttem. 
Równocześnie proszę o przygotowanie z p. Wilczyńskim likwidacji jego 
czynności, które muszą być ukończone do dnia 14 VIII br. Dodaję, że p. prof 
Górski otrzymał stąd pewną kwotę, którą Pan Kolega z nim razem zechce 
rozdzielić między najbardziej potrzebujących jako zaliczkę na płace. 
Łączę wraz z pozdrowieniami wyrazy głębokiego szacunku. 
(-) Kolankowski a 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat. sygn. R-1l6/2, IV, k. 1. 
a Podpis nieznaną ręką (nie Kolankowskiego); tą samą ręką obok dopisek: Do prof. 
Wł. Dziewulskiego 


17 


1945, 8 sierpnia, Warszawa. - Antoni Pawłowski do Ludwika Kolanko- 
wskiego. Sprawa włączenia do Uniwersytetu Toruńskiego byłego Wydziału 
Teologii USB w Wilnie. 


Wielce Szanowny Panie Rektorze! 
Zgodnie z zaleceniem Magnificencji próbowałem dotrzeć osobiście do 
p. prof. Wilczyńskiego w celu omówienia z nim sprawy naszego Wydziału. 
Niestety, chociaż dwukrotnie zajeżdżałem do Torunia, nie udało mi się tego 
uskutecznić. Za pierwszym pobytem zdołałem tylko listownie zakomuni- 
kować p. Wilczyńskiemu prośbę Magnificencji co do sprawozdania z organi- 
zacji Uniwersytetu l. Również w Warszawie daremnie poszukiwałem 
p. Wilczyńskiego. 
Wobec tego sprawę przyłączenia Wydziału Teologicznego USB do 
Uniwersytetu Toruńskiego omówiłem prywatnie i dyskrecjonalnie z p. prof. 
Dziewulskim.
		

/Licencje_017_08_049_0001.djvu

			31 


Skoro tylko będzie wiadomo, kogo z profesorów Pan Rektor mianuje 
swym zastępcą ewentualnie organizatorem Uniwersytetu w Toruniu, posta- 
ramy się co prędzej zapoznać go oficjalnie z naszym stanowiskiem i prze- 
każemy mu wszystkie dane dotyczące naszego Wydziału. 
Najwięcej jednak liczymy na życzliwy stosunek Pana Rektora wzglę- 
dem naszych poczynań. Jesteśmy bowiem głęboko przekonani, że powaga, 
jaką Magnificencja cieszy się w Ministerstwie, zapewni nam pozytywne 
załatwienie sprawy2. 


Wyrazy głębokiego szacunku kreśli 
Ks. prof. Antoni Pawłowski 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-1l6/2, XIV, k. 1. 
I Sprawozdanie - zob. dok. 15. 
2 Do organizacji Wydziału Teologicznego na UMK nie doszło. 


18 


1945, 12 sierpnia, Toruń. - Tadeusz Czeżows!d do Henryka Elzenberga. 
Informuje o sytuacji pracowników przybyłych z Wilna i o sprawach 
organizacji katedr filozoficznych w Toruniu 8 . 


Drogi Panie Henryku! 
Najserdeczniej dziękuję za list Pana z 29 lipca. Polecenia Pana doty- 
czące Oleńki I, Prilfferów i innych wypełniłem sumiennie; za wyrazy 
skierowane do mojej rodziny dziękujemy wszyscy troje naj serdeczniej. Oleńka 
dotychczas niestety nie zdobyła żadnej wiadomości o swoim mężu, mimo 
usilnych poszukiwań, znalazła jedynie kolegów jego z obozu, którzy widzieli 
go zdrowego w chwili zarządzonej ewakuacji. P. Subocz[yńska] pozostała po 
drodze, zdaje mi się, że w Warszawie. 
Tutejsze sprawy uniwersyteckie zaczynają się po części wyjaśniać po 
licznych szturmach, skierowanych stąd do wszelkich instancji. W najbliższym 
tygodniu ma nareszcie przybyć zLodzi Kolankowski, jako mianowany rektor, 
w którego ręku jest skupiona cała władza i bez którego kroku naprzód nie 
można było uczynić. Dostaliśmy też nareszcie pewne, nieznaczne zresztą 
kwoty jako zaliczki na pensje. Źle przedstawia się sprawa lokali, te niestety 
są zajęte przez instytucje niezależne od władz tutejszych i usiłowania 
rewindykacji natrafiają na wielkie trudności. 
Wczoraj omawialiśmy z Konradem 2 , który ma być mianowany naszym 
dziekanem, organizację personalną Wydziału. Dowiedziałem się, że w skład 
obsady ma wejść też pewna liczba lwowskich humanistów, tak że Wydział
		

/Licencje_017_08_050_0001.djvu

			32 


przedstawiałby się bardzo mocno zarówno pod względem ilościowym, jak też 
jakościowo. Mówimy o dwóch katedrach filozofii i jednej psychologii. Na 
filozofię pozwalam sobie przedstawić Pana, opierając się na tym, co nieraz 
mówiliśmy i co znalazło potwierdzenie także w liście Pańskim z Lublina. 
Obaj z Konradem jesteśmy zupełnie jednomyślni co do tego, że obie katedry 
muszą być' zwyczajnymi. Jako asystentów przedstawiamy Zajkowską 
i Indana, którzy oboje są na miejscu. Na psychologię jest zgłoszony Kreutz ze 
Lwowa, na asystenturę pragnę przeprowadzić Wołoszynową - jej męża 
chcielibyśmy mieć jako asystenta na polonistyce, razem z Szadziewiczową. 
O innych personaliach wolę nie pisać, gdyż są to wszystko projekty, których 
realizacja zależy od wielu czynników. Wspomina Pan o swym zamiarze 
wyjazdu do Warszawy i Lodzi. Bardzo gorąco namawiałbym, aby zechciał 
Pan planem podróży objąć przede wszyskim Toruń, to moglibyśmy od razu 
wiele wyjaśnić. 
Sprawy mieszkaniowe wyjaśniły się dla nas osobiście o tyle, że otrzy- 
małem czteropokojowe mieszkanie, które zajmiemy w dwie rodziny, razem 
. z Zajkowską. Swoje książki i gabinet do pracy mam na razie w Bibliotece 
Miejskiej, dzięki uprzejmości jej dyrektora dr. Burhardta. Zabieramy się od 
razu do pracy przy słowniku filozoficznym i do organizacji przyszłej biblio- 
teki seminaryjnej. 
Ostatnio mówi się, że Uniwersytet tutejszy otrzyma od razu cztery 
wydziały, humanistykę, przyrodę, prawo i sztukę. Może więc zjawią się także 
Jaworscy. 
Panu dr. Umiastowskiemu najserdeczniejsze podziękowania za pozdro- 
wienia w dopisku do Pana listu i wzajemnie najlepsze wyrazy i ukłony. 
Lączę serdeczny uścisk dłoni, od Toni i Tereni 3 dużo serdecznych 
wyrazów 


(-) Czeżowski 
Od Aniszczenki miałem obszerny list z Poznania. Oboje z żoną pracują, 
mają mieszkanie, więc materialnie są zabezpieczeni. Pracuje naukowo, tęskni 
do wymiany myśli, do której nie ma sposobności w Poznaniu. 


Oryginał, maszynopis. 
Biblioteka UMK. Rkp. 1864/III, Korespondencja Henryka Elzenberga. 
a List sporządzony na firmowym papierze, w nagłówku: Zarząd Główny Ordynacji 
Nieświeskiej i Kleckiej Leona Ks. Radziwiłła, Nieśwież-Zamek, dn... 193... r. 
l Aleksandra Zajkowska. 
2 Konrad Górski. 
3 Antonina i Teresa Czeżowskie, żona i córka profesora.
		

/Licencje_017_08_051_0001.djvu

			-, 


33 


19 


1945, 13 sierpnia, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, 
deleguje pro! Ludwika Kolankowskiego, wykładającego w Uniwersytecie 
Łódzkim, do organizowania Uniwersytetu w Toruniu. 


Deleguję ob. Profesora do organizowania UMK w Toruniu, z tym, że 
przysługują ob. Profesorowi kompetencje rektora l. 
Minister 
(-) Wycech 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Akta L. Kolankowskiego. sygn. K-8/102. k. 60. 
Druk. 
S. Burhardt, l. Mossakowski, op. cit., s. 42. 
l W charakterze delegata ministra pozostawał do 20 IX 1945 r.. kiedy to powierzono 
mu. at do odwołania. pełnienie obowiązków rektora UMK - Archiwum UMK. Akta 
L. Kolankowskiego. sygn. k-8/102. k. 18; rektorem mianowany został przez Prezydenta 
KRN 15 II 1946 r. 


20 


1945, 23 sierpnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia tymczaso- 
wego Senatu UMK. M in. ukonstytuowanie się Senatu, podział czynności 
między członków, organizacja biur uniwersyteckich, płace. 


Dnia 23 VIII 1945 r. w tymczasowej siedzibie Senatu UMK, Toruń, 
Plac Teatralny. 
Obecni: rektor - prof. dr Ludwik Kolankowski, prorektor - prof. dr 
Władysław Dziewulski, dziekan Wydziału Humanistycznego - prof. dr 
Konrad Górski, prodziekan Wydziału Humanistycznego - prof. Bronisław 
Jamontt, dziekan Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego - prof. dr Jan 
PIiiffer, prodziekan Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego - prof. dr 
Edward Passendorfer, delegat rektora - prof. dr Tadeusz Czeżowski. 
Protokołuje obrady Senatu prof. dr Konrad Górski. Początek posiedze- 
nia o godz. 16 min. 35. 
l. Sprawa a odstąpienia przez wicewojewodę Z. Felczaka 3 pokoi 
w gmachu Dyrekcji Kolejowej dla Uniwersytetu - referuje Rektor. 
Przyjęto do wiadomości. 
2. Sprawa tymczasowego ukonstytuowania się Senatu UMK w składzie 
podanym wyżej na początku niniejszego protokołu - referuje Rektor. 
Przyjęto do wiadomości.
		

/Licencje_017_08_052_0001.djvu

			34 


3. Sprawa zorganizowania biur uniwersyteckich oraz kwestury; sprawa 
za.mó\\ienia pieczęci uniwersyteckiej - referuje Rektor. 
Przyjęto do wiadomości. 
4. Sprawa podziału niektórych czynności między członkami Senatu _ 
referuje Rektor. 
Referat mieszkaniowy przydzielono prof. Passendorferowi; referat 
przydziału żywności i materiałów włókienniczych powierzono prof. 
PrOfferowi. 
5. Sprawa zasad płacy w stosunku do pracowników uniwersyteckich 
przebywających w Toruniu - referuje Rektor. 
Pobory z budżetu UMK mogą pobierać tylko ci pracownicy uniwersy- 
teccy przebywający w Toruniu, którzy mogą być zatrudnieni na wydziałach 
tworzących się w UMK, a więc: humanistycznym, prawnym, matematyczno- 
-przyrodniczym i sztuki. 
6. Sprawa kwalifikacji naukowych pomocniczych sił naukowych _ 
referuje Rektor. 
Przyjęto zasadę następującą: wszyscy asystenci winni posiadać ukoń- 
czone studia uniwersyteckie. Młodszym asystentem może w drodze wyjątku 
zostać magistrant; asystent zwykły musi być magistrem, asystent starszy _ 
doktorem, adiunkt - docentem. Adiunkci dawni, którzy nie byli docentami, 
mogą nadal pozostać adiunktami. 
7. Sprawa pobierania płac przez pracowników uniwersyteckich zatrud- 
nionych poza uniwersytetem - referuje Rektor. 
Nie można pobierać dwóch pensji w dwóch ,różnych instytucjach 
publicznych. Asystenci, którzy otrzymują zajęcie w szkolnictwie, o ile pozos- 
taną tam po dniu l IX 1945 r., nie będą otrzymywać płacy z budżetu UMK. 
8. Sprawa podań o pomoce naukowe przydzielone przez UNRRĘ _ 
referuje Rektor. 
Podania rzeczone należy wygotować do l IX br. 
9. Sprawa ewentualnego komunikatu do prasy o rozpoczęciu prac przez 
Senat UMK - referuje dziekan Górski. 
Podanie komunikatu do prasy uchwalono; zredagowanie powierzono 
referentowi wniosku. 
10. Sprawa utworzenia komisji dla rozdziału mieszkań - referuje 
Rektor. 
Uchwalono, że komisją rozdzielającą mieszkania będzie sam Senat. 
Koniec posiedzenia o godz. 19 min. 30. 
Rektor 
(-) Konrad Górski (-) Kolankowski 
(-) 1. PrOffer (-) Czeżowski (-) Wł. Dziewulski. 
(-) Bronisław Jamontt (-) E. Passendorfer
		

/Licencje_017_08_053_0001.djvu

			35 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 1945/1946-1947/1948, s. 1-2. 
a W maszynopisie dalsza treść protokołu ujęta jest w dwóch odrębnych kolumnach pod 
nagłówkami: sprawa, uchwała. Sprawy i uchwały są numerowane. Ponieważ numery 
uchwal powtarzają się z numerami sprow, w tekście drukowanym numery uchwał opusz- 
czono. 


21 


1945, 23 sierpnia, Toruń. Władysław Dobrowolski, prezydent 
m. Torunia, do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Powiadamia 
o budynkach przeznaczonych dla Uniwersytetu. 


Uprzejmie donoszę, że Zarząd Miejski przemaczył dla Uniwersytetu 
im. Mikołaja Kopernika następujące budynki: 
1. Województwo - ul. Wały 31, 
2. Starostwo Krajowe - ul. Fosa Staromiejska la, 
3. Muzeum Ziemi Pomorskiej - ul. Szopena 25, 
4. Gimnazjum Kupieckie - ul. Sienkiewicza 38, 
5. Gimnazjum - ul. Sienkiewicza 30/32, 
6. Dom Starców św. Józefa - ul. Sienkiewicza 36, 
7. Szkoła Powszechna nr 9 - ul. Sienkiewicza 34, 
8. Gimnazjum im. Królowej Jadwigi - ul. Sienkiewicza 40/42. 
Wyżej wymienione budynki zajmują szpitale względnie jednostki 
wojskowe Armii Czerwoneja. 


Prezydent Miasta 
(Dobrowolski) 


Odpis uwierzytelniony, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-123, k. l. 
a U dołu strony adnotacja z 31 VIII 1945 r. o przesłaniu pisma przez Rektorat Inten- 
denturze: u góry strony zaś odręczna adnotacja ręką Ludwika Kolankowskiego: do akt. K 


22 


1945, 24 sierpnia, [Warszawa]. - Dekret KRN o utworzeniu UMK 
w Toruniu.
		

/Licencje_017_08_054_0001.djvu

			36 


aNa podstawie ustawy z dnia 3 I 1945 r. o trybie wydawania dekretów 
z mocą ustawy (Dz. U. RP nr 1 poz. 1) - Rada Ministrów postanawia, 
a Prezydium KRN zatwierdza, co następuje: 
Art. 1. 


Tworzy się UMK w Toruniu. 


Art. 2. 
UMK w Toruniu jest państwową szkołą akademicką. 
Art. 3. 
1. UMK w Toruniu dzieli się na dwa wydziały: 
1) Matematyczno- Przyrodniczy, 
2) Humanistyczny. 
2. Minister Oświaty może w drodze rozporządzenia powołać do życia nowe 
wydziały i oddziały. 
Art. 4. 
1. Pierwszego rektora i pierwszy skład profesorów UMK w Toruniu mianuje 
Prezydent KRN na wniosek Ministra Oświaty. 
2. W okresie organizacyjnym, trwającym do dnia 31 VIII 1947 r., rektor 
UMK w Toruniu ma kompetencje senatu akademickiego, dziekanów i rad 
wydziałowych. 
3. Minister Oświaty może w drodze rozporządzenia ograniczyć kompetencje 
Rektora określone w ust. 2. 
Art. 5. 
Wykonanie niniejszego dekretu porucza się Ministrowi Oświaty. 
Art. 6. 
Dekret niniejszy wchodzi w życie z dniem ogłoszenia l. 


Prezes Rady Ministrów Prezydent KRN 
(-) Edward Osóbka-Morawski (-) Bolesław Bierut 
Minister Oświaty 
(-) Czesław Wycech 


Kopia, maszynopis. 
MN, Ministerstwo Sprawiedliwości, nr 23. 
Druk. 
Dz. U. 1945, nr 34, poz. 208. 
a Na kopii, w lewym górnym rogu adnotacja: Na posiedz. 7 IX 45 Prezydium nie 
zatwierdziło, lecz zwróciło się do Min. Oświaty aby zreferował stan i resursy w szkołach 
wyższych, obok parafa, 7 IX 45. W prawym górnym rogu: Na Komitet ekonomiczny 
30 VII 45 oraz prezenta Biuro Prezydialne KRN, 6 IX 45, 6740. 
l Dekret został uchwalony na posiedzeniu Rady Ministrów Rządu Jedności Narodowej 
24 VIII 1945 r., referował Władysław Bieńkowski, wiceminister Oświaty - MN, Prezy- 
dium Rady Ministrów, sygn. 3, Protokół nr 9/53. Ostatecznie podpisany przez prezydenta 
Bolesława Bieruta po przyjęciu na posiedzeniu KRN 11 IX 1945 r. - MN, KRN, sygn. 87, 
Protokół nr 32. Ogłoszony w Dzienniku Ustaw 19 IX 1945 r.
		

/Licencje_017_08_055_0001.djvu

			37 


23 


1945, 25 sierpnia, Toruń. - Protokół drugiego posiedzenia tymczasowego 
Senatu UMK. Sprawy kancelarii i rachunków delegata, biblioteki, stołówki. 


W tymczasowej siedzibie - pokój 302 w Gmachu Dyrekcji Kolejowej, 
dnia 25 VIII 1945 r. 
- _3 Początek obrad o godz. 8 min. 35. 
l. Sprawa b przejęcia kancelarii delegata prof. Wilczyńskiego przez 
Senat - referuje Rektor. 
Powierzono wykonanie prof. Czeżowskiemu. 
2. Sprawa rachunków delegata prof. Wilczyńskiego - referuje Rektor. 
Rachunki przejął kwestor A. Krześniak
 sprawę pożyczki zaciągniętej 
przez prof. Wilczyńskiego w Instytucie Bałtyckim odroczyć aż do wyjaśnie- 
nia, na jakiej zasadzie pożyczka była zaciągnięta. 
3. Sprawa wyboru Komisji Bibliotecznej Senatu - referuje Rektor. 
Wybrano do Komisji: prof. Prtiffera i prof. K[onrada] Górskiego, 
którzy mają dopilnować celowego wydatkowania 100 000 zł asygnowanych 
Bibliotece Miejskiej im. Kopernika z budżetu Uniwersytetu za lipiec- 
-wrzesień. 
4. Sprawa zawarcia umowy ze stołówką sędziego Wilewskiego na 
subsydiowane obiady dla pracowników uniwersyteckich - referuje Rektor. 
Zawrzeć umowę pod warunkiem, że cena obiadu [nie] przeniesie 18 zł, 
z których 13 zł będzie płacić UMK, resztę pracownik. 
5. Sprawa korzystania z obiadów subsydiowanych - referuje Rektor. 
Do korzystania z obiadów subsydiowanych mają prawo pracownicy 
UMK i naj bliższa rodzina (żona, dzieci). Rodzice pracownika muszą opłacać 
podwójną opłatę 10 zł. Funkcjonariusze niżsi mają prawo korzystać 
z obiadów sami (bez rodzin). Emeryci nie mają prawa korzystać z obiadów 
subsydiowanych. CEwentualnie pracownicy wydziałów Sztuki i Prawa mają 
prawo do korzystania z obiadóW:. 
6. Sprawa przekazania budynków na UMK przez władze miejskie 
Torunia. 
Akt przekazania wystawiony przez władze miejskie m. Torunia przyjęto 
do wiadomości i włączono do Archiwum UMK. 
7. Sprawa umowy z miastem co do użytkowania biblioteki - referuje 
Rektor. 
Umowa musi przewidywać użytkowanie zasobów dotychczasowych, 
cztery dotychczasowe etaty urzędnicze przechodzą na budżet UMK. Nowe 
nabytki Biblioteki Miejskiej z budżetu UMK muszą być sygnowane specjalnie 
i ustawione osobno. 
Koniec posiedzenia o godz. 11 min. 10. d
		

/Licencje_017_08_056_0001.djvu

			38 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat. Protokoły posiedzeń Senatu 1945/1946, s. 3. 
a Opuszczono nazwiska obecnych. identyczne jak w dok. 20. 
b W maszynopisie dalej układ jak w dok. 20. 
c-c Zdanie niezrozumiałe w zestawieniu z treścią zdań poprzedzających. 
d Na dole z lewej strony własnoręczny podpis: Konrad Górski 


24 


1945, 28 sierpnia, Toruń. - Komunikat do redakcji " Robotnika Pomorskie- 
go", "Ziemi Pomorskiej", " Trybuny Pomorskiej" o rozpoczęciu czynności 
przez Biuro Uniwersyteckie UMK. 


Uniwersytet Toruński. Biuro Uniwersyteckie rozpoczęło czynności 
i mieści się tymczasowo w gmachu Zarządu Miejskiego przy ul. Wały nr 4, 
pok. 302-304 (Rektorat), oraz w gmachu przy Placu Teatralnym nr 7 (Róg 
ul. 9 Maja, parter, dziekanaty Wydziału Humanistycznego i Matematyczno- 
-Przyrodniczego). Godziny przyjęć codziennie 10-12. Zakres działalności 
biura ogranicza się obecnie do spraw wewnętrzno-organizacyjnych. Sprawy 
studiów, a w szczególności przyjmowanie studentów, jeszcze nie mogą być 
załatwiane, lecz skoro tylko prace przygotowawcze dojrzeją na tyle, iż można 
będzie udzielać konkretnych informacji kandydatom do studiów, zostanie to 
natychmiast podane do publicznej wiadomości. 


Rektor 
wz (-) Władysław Dziewulski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-44, k. 11. 


25 


1945, 1 września, Kraków. - Stanisław Hoszowski do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Informuje o swoich rozmowach z kadrą naukową 
z UJK we Lwowie na temat ewentualnego przejścia do Torunia. 


JW Panie Rektorze! 
Stosownie do otrzymanego zlecenia rozmawiałem już w sprawie 
toruńskiej z niektórymi osobami. Podaję wyniki.
		

/Licencje_017_08_057_0001.djvu

			39 


aprof. Kreutz a przyjmuje propozycję i jest zdecydowany na Toruń. 
Myślał zresztą o Toruniu już wcześniej, przed rozmową ze mną. 
aprof. Taszycki a nie reflektuje na Toruń, gdyż objął już funkcje 
dziekana w Uniwersytecie Wrocławskim. W najbliższych dniach przenosi się 
do Wrocławia. 
aDoc. Maleczyński a przebywa już stale we Wrocławiu. Bawił niedawno 
w Krakowie, powiadomiłem go o Toruniu, jednakowoż nie dał stanowczej 
odpowiedzi. Zapowiedzial, że napisze sam do W. Pana Rektora. Osobiście 
sądzę, że tkwi tak silnie już we Wrocławiu, że na niego liczyć nie należy. 
aprof. Czyżewski a (geograf) już zdecydował się na Wrocław. Przyje- 
chał ze Lwowa niedawno i twierdził, że wnet ma przybyć doc. 1. Wąsowi cz. 
Jest już w Krakowie doc. Kosiba (geograf), znany grenlandczyk, mający 
wyrobione stosunki naukowe z krajami skandynawskimi, zajmujący się 
głównie geografią fizyczną, dyluwialista. Byłby dobrym kandydatem na 
Toruń. Nie mówiłem z nim, gdyż nie miałem wyraźnego polecenia, przy- 
puszczam jednak, że z chęcią poszedłby do Torunia. 
aprof. Tatarkiewicza wyjechał na dwa tygodnie na prowincję
 z chwilą 
gdy powróci rodzina jego poinformuje go o sprawie, w której się do niego 
zgłaszałem. Ponieważ jest profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, 
przypuszczalnie wróci do Warszawy. 
Profesorowie aHartleb, Czemy, Kuryłowicz, Kucharski, Bulanda a 
jeszcze nie przyjechali. Przyjazd ich jest przewidywany na jesień. Niektórym 
z nich już posłano "wyzew" i propozycję katedr we Wrocławiu. W związku 
z osobą prof. Hartleba, odwiedziłem prof. Lempickiego i prosiłem, aby 
poinformował go o życzeniu W. Pana Rektora listownie oraz zaraz po jego 
przyjeździe do Krakowa. 
Sprawa z prawnikami jest trudna, gdyż jest ich niewielu, a obecnie są 
przeważnie poza Krakowem. 
aprof. Stefko a jest dziekanem w Uniwersytecie Wrocławskim i mieszka 
już z rodziną tam. 
PP. Osuchowski (prawo rzymskie), Waligórski (prawo procesowe), 
Hejnosz (historia prawa), Hubert (prawo międzynarodowe) wyjechali na 
wakacje, zatem dopiero później będę mógł z nimi mówić. 
Sprawą wydziału prawa w Uniwersytecie Toruńskim bardzo żywo 
zainteresował się dziekan prof. Ehrlich b . Oświadczył, że dotychczas nie jest 
jeszcze nigdzie zaangażowany, bliżej swych planów nie chciał określić, ale 
jest gotów i chciałby w sprawach organizacji wydziału i spraw personalnych 
odbyć konferencję z W. Panem Rektorem. Byłby skłonny przyjechać do Lodzi 
pod warunkiem zwrotu kosztów przejazdu autobusem kolejowym tam 
i z powrotem. Wyjeżdża z Krakowa na okres kilku tygodni po 9 września, 
a więc podróż jego mogłaby mieć miejsce tylko w najbliższych dniach. 
Jeżeliby zatem W. Pan Rektor chciał odbyć rozmowę z prof. Ehrlichem, to 
proszę wezwać go telegraficznie. Adres jego: Kraków, Szlak 14, m. 6.
		

/Licencje_017_08_058_0001.djvu

			40 


Tyle mogłem załatwić do tej pory. Gdy zjawią się inni, postaram się ich 
też o sprawie toruńskiej powiadomić}. 
Jeśliby W. Pan Rektor miał jakie dalsze zlecenie, to zawsze chętnie je 
załatwię. 
Z wyrazami poważania 


Stanisław Hoszowski 
Kraków, Słoneczna 9, m. 1. 
P.S. Mój życiorys pozostawiłem na portierce w hotelu, zapewne został 
W. Panu Profesorowi doręczony2. 


Oryginał. rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-116/2. VIII. k. 1-2. 
a-a Podkreślone. 
b Podkreślone. 
} Z wszystkich wymienionych w tym liście uczonych do Torunia ostatecznie przybyli - 
sam autor listu. oraz: Kazimierz Hartleb. Zygmunt Czerny, Eugeniusz Kucharski. Wojciech 
Hejnosz. 
2 L. Kolankowśki był na przełomie sierpnia i września w Krakowie. zatrzymał się 
zapewne w Hotelu Monopol, porównaj dok. 36. 


26 


1945, 3 września, Kraków a . - Stanisław Łempicki do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Poleca kolegów z UJK we Lwowie na katedry 
w Toruniu. 


Drogi, Kochany Ludwiku! 
Piszę do Ciebie parę słów, i to ręką mojej żony, bo od czterech tygodni 
leżę znowu w łóżku z powodu osłabienia serca, co już raz przechodziłem za 
Niemców we Lwowie. Bardzo mnie to deprymuje i napawa pesymizmem 
i niewiarą w dalszą moją sprawność i wartość życiową. 
Z podziwem, ale bez zazdrości patrzę na Twoją, Drogi Ludwiku, 
niewyczerpaną energię. Mówił mi p. dr [Stanisław] Śreniowski, żeby zawia- 
domić Kazia H[artleba], gdy tu przyjedzie, iż czeka na Niego [katedra] 
historii kultury w Toruniu, gdzie Ty objąłeś rektorat, ale takie zawiadomienie 
ustne bnie wystarcza b . Rektor [Tadeusz] Kotarbiński wręczył mi onegdaj 
5 pisemnych powołań dla Kolegów lwowskich do Uniwersytetu w Lodzi 
(Czemy, Żygulski, Ajdukiewicz, Ganszyniec, Rubinowicz)}. Już je wysłałem 
do Lwowa. Otóż Ty, Drogi Rektorze Toruński, musiszC także przysłać d czym 
prędzej na moje ręce takie samo odręczne powołanie dla Kazia Hartleba, 
o które on w każdym liście prosi i błaga Ciebie, bo jest to teraz e we Lwowie 



 

 
,
 
I 
I 
'"
		

/Licencje_017_08_059_0001.djvu

			41 


potrzebne f . Poddaję pod Twoją rozwagę, czyby też podobnych zaproszeń do 
Torunia nie posłać jeszcze innym pozostałym Kolegom, profesorom 
i docentom, którzy jeszcze nigdzie nie są powołani, albo zasługują na to, aby 
ich powołał niejeden uniwersytet. O ile więc w Toruniu nie macie już 
gotowych odpowiednich kandydatów, to może byś zechciał posłać podobne 
powołania na moje ręce dla prof. Jerzego Kuryłowicza na katedrę 
językoznawstwa porównawczego, dla prof. Jerzego Manteuffia na katedrę 
filologii klasycznej, dla prof. Władysława Podlachy na katedrę historii sztuki 
(pies o tym zasłużonym uczonym nie pamięta!), dla prof. Edmunda Bulandy 
na katedrę archeologii (Wrocławia zdrowie Jego absolutnie nie wytrzyma), 
dla prof. Jana Janowa na katedrę języków i literatur wschodniosłowiańskich, 
szczególnie rosyjskiego (b. ważne!), dla prof. Eugeniusza Kucharskiego na 
katedrę historii literatury polskiej lub historii literatury porównawczej (także 
zapomniany przez Kolegów
 Wrocławia nie wytrzyma). Dla prof. Wojciecha 
Rogali na katedrę geologii, może dla doc. Eugeniusza Słuszkiewicza na 
katedrę sanskrytu i. orientalistyki indyj skiej2. Podaję to wszystko bardzo 
poważnie, bo o tych kolegach, ich doli, zdrowiu, możliwościach nikt tu nie 
myśli. Dlatego Twemu rozumowi, koleżeńskości i dobremu sercu Ich 
polecam. Ja może utrzymam się w Krakowie na katedrze literatury polskiej 
starszej. Jest to bardzo prawdopodobne. Decyzja zapadnie zapewne niedługo. 
W każdym razie i mnie nie skreślaj, Drogi Kochany Ludwiku, z listy 
toruńskiej przy katedrze historii oświaty i szkolnictwa lub literatury polskiej 
starszej. Bo tu nigdy nic nie -[jest] pewne, a Twoja przyjaźń zawsze dla mnie 
pewna. Na razie muszę jednak leżeć i leczyć się. 
- -g Czy dostałeś spis prac i list Hartleba przez [Kazimierza] 
Piwarskiego? 
Ściskam Cię z całego serca. Paniom rączki całuję, od żony ukłony, 
oddany Ci 


(-) Staszek Lempicki 


Oryginal, rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, XI, k. 1-2. 
a W rękopisie po miejscu i dacie: Podwale l m. 21. 
b-b Podkreślone. 
c Podkreślone. 
d Podkreślone. 
e Podkreślone. 
f Podkreślone. 
g Opuszczono fragment dotyczący zapytań o zdrowie L. Kolankowskiego. 
l Z wymienionych profesorów w Toruniu podjąl pracę Zygmunt Czerny. 
2 Z wymienionych w Toruniu podjęli pracę Eugeniusz Kucharski i Eugeniusz Slusz- 
kiewicz. 



 

 
.
 
I 
I 
'"
		

/Licencje_017_08_060_0001.djvu

			42 


27 


1945, 8 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, p. o. rektora, do 
Kwestury UMK. Polecenie wypłacenia uposażeń pracownikom USB 
zarejestrowanym w Toruniu. 


Niniejszym polecam wypłacić począwszy od dnia 1 VII 1945 r. 
uposażenie służbowe niżej wymienionym pracownikom USB zrejestrowanym 
w Toruniu: 
1. Prof. dr. Dziewulskiemu Władysławowi uposażenie IV stopnia służbowego. 
2. Prof. dr. Szczeniowskiemu Szczepanowi uposażenie V stop. służb. 
3. Prof. dr. Prufferowi Janowi uposażenie V stop. służb. 
4. Prof. dr. Czeżowskiemu Tadeuszowi uposażenie IV stop. służb. 
5. Prof. dr. Srebrnemu Stefanowi uposażenie IV stop. służb. 
6. Prof. Jamonttowi Bronisławowi uposażenie V stop. służb. 
7. Prof. dr. Górskiemu Konradowi uposażenie V stop. służb. 
8. Prof. dr. Passendorferowi Edwardowi uposażenie V stop. służb. 
9. Prof. dr. Limanowskiemu Mieczysławowi uposażenie IV stop. służb. 
10. Doc. Basińskiemu Antoniemu uposażenie VI stop. służb. 
11. Doc. Iwanowskiej Wilhelminie uposażenie VII stop. służb. 
12. Doc. Niesiołowskiemu Tymonowi uposażenie VI stop. służb. 
13. Dr. Sylwanowiczowi Witoldowi uposażenie VII stop. służb. 
14. MI. asyst. Ciopie} Aleksandrowi uposażenie IX stop. służb. 
15. St. asyst. Kardymowicz Irenie uposażenie VIII stop. służb. 
16. MI. asyst. Szczerbińskiemu Józefowi uposażenie IX stop. służb. 
17. St. asyst. Turczyńskiemu Wacławowi uposażenie VIII stop. służb. 
18. St. asyst. Rojeckiemu Ananiaszowi uposażenie VIII stop. służb. 
19. Dr. Okołowiczowi Wincentemu uposażenie IX stop. służb. 
20. Mł. asyst. Tomaszewiczównie Zofii uposażenie IX stop. służb. 
21. Dr. Kongielowi Romanowi uposażenie VIII stop. służb. 
22. MI. asyst. Lenczewskiemu Janowi uposażenie IX stop. służb. 
23. St. asyst. Ulińskiej Alinie uposażenie VIII stop. służb. 
24. St. asyst. lajkowskiej Aleksandrze uposażenie VIII stop. służb. 
25. St. asyst. Abramowiczównie Zofii uposażenie VIII stop. służb. 
26. MI. asyst. Cierpickiemu Alojzemu uposażenie IX stop. służb. 
27. MI. asyst. Rukojzo Wandzie uposażenie IX stop. służb. 
28. MI. asyst. Garnyszowi Aleksandrowi uposażenie IX stop. służb. 
29. MI. asyst. Żytkowiczowi Leonidowi uposażenie IX stop. służb. 
30. Dr Sienickiej Antoninie uposażenie VII stop. służb. 
31. Dr Halickiej Antoninie uposażenie VIII stop. służb. 
32. Dr PrOfferowej Marii uposażenie VII stop. służb.
		

/Licencje_017_08_061_0001.djvu

			33. Mł. asyst. Basińskiej Halinie uposażenie IX stop. służb. 
34. St. asyst. Rojeckiej Nadziei uposażenie VIII stop. służb. 
35. MI. asyst. Kongielowej Laryssie uposażenie IX stop. służb. 
36. MI. asyst. Małunowicz Leokadii uposażenie IX stop. służb. 
37. MI. asyst. Mirowiczowi a Anatolowi uposażenie IX stop. służb. 
38. Mł. asyst. Sotnikow-Mironowiczowi [Glebiuszowi] uposażenie IX stop. służb. 
39. St. asyst. Indanowi Franciszkowi uposażenie VIII stop. służb. 
40. MI. asyst. Roliczowi Stanisławowi uposażenie IX stop. służb. 
41. Eydrygiewiczowi Wacławowi uposażenie IX stop. służb. 
42. Lisowskiemu Stanisławowi uposażenie VII stop. służb. 
43. St. asyst. Ptaszyńskiej Annie uposażenie VIII stop. służb. 
44. Brzeskiej Alinie uposażenie VIII stop. służb. 
45. Jeśmanównie Halinie uposażenie VIII stop. służb. 
46. Drużylowskiej Adeli uposażenie VIII stop. służb. 
47. Kowalskiejb Eugenii uposażenie IX stop. służb. 
48. Nowickiemu Kazimierzowi uposażenie X stop. służb. 
49. Władyko Mikołajowi uposażenie X stop. służb. 
50. Nakraszewiczowi Janowi uposażenie XII stop. służb. 
51. Rakowskiemu Julianowi uposażenie X stop. służb. 
52. Rakowskiemu Kazimierzowi uposażenie XII stop. służb. 
53. Olczykowi Janowi uposażenie IX stop. służb. 
54. Wołejko Marii uposażenie XII stop. służb. 
55. Kiżukowi Bolesławowi uposażenie XII stop. służb. 
56. Pietkiewicz Halinie uposażenie X stop. służb. 
57. Pawłowskiemu Wiktorowi uposażenie XII stop. służb. 
58. Kalinowskiemu .Józefowi uposażenie X stop. służb. 
59. Białkowskiemu Rajmundowi uposażenie X stop. służb. 
60. Bucholc Teodorowi uposażenie XI stop. służb. 
61. Sperskiemu Mieczysławowi uposażenie X stop. służb. 
62. Sokołowskiemu. Wincentemu uposażenie XI stop. służb. 
63. Gilunowi Antoniemu uposażenie XI stop. służb. 
64. Grabiałło Janowi uposażenie XII stop. służb. 
65. Rakuciowej Marii uposażenie XI stop. służb. 
66. Jankowiczowi Janowi uposażenie XI stop. służb. 
67. Karolewiczowi Kazimierzowi uposażenie X stop. służb. 
68. Wałejszo Kazimierzowi uposażenie XI stop. służb. 
69. Kaluga Błażejowi uposażenie X stop. służb. 
70. Tulejowi Stanisławowi uposażenie XI stop. służb. 
71. Nowosielskiemu Stanisławowi uposażenie IX stop. służb. 
72. Glińskiemu Wacławowi uposażenie XII stop. służb. 


43
		

/Licencje_017_08_062_0001.djvu

			44 


73. Grzegorzewiczowi Ignacemu 
74. Filipowiczowi Feliksowi 


uposażenie X stop. służb. 
uposażenie XII stop. służb. 
Rektor 2 
Wł. Dziewulski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-23, k. 13. 
a W tekście omyłkowo: Mironowiezowi 
b W tekście omyłkowo: Kowalewskiej 
l A. Ciopa w 1948 r. zmienił nazwisko na Śniatycki 
2 Władysław Dziewułski sprawował wówczas tymczasowe obowiązki rektora UMK, 
zob. dok. 16. 


28 


1945, 13 września, Poznań. - Karol Górski do Konrada Górskiego. 
Informuje o swoich losach wojennych oraz poleca na asystenturę w Toruniu 
Kazimierza f,'laskiego. 


Wielce Szanowny Panie Profesorze, 
Z listu p. Kazimierza Ślaskiego dowiedziałem się, że Pan jest 
w Toruniu. Cieszę się ogromnie, że Pan zdrowo przetrwał te wszystkie 
kataklizmy i stoi znów przed możliwościami odtworzenia warsztatu. Ja 
przesiedziałem w niemieckiej niewoli do lutego br., teraz jestem znów 
w Poznaniu. Rodzinę zastałem całą w Milanówku, wróciliśmy na dawne 
mieszkanie, gdzie ocalała część mebli, udało mi się też odnaleźć część 
książek. Ale praca moja złożona w Towarzystwie Przyjaciół Nauk (20 
arkuszów druku) przepadła, a także wszystkie notatki i materiały. Z trudem 
odtwarzam tedy warsztat pracy, pocieszając się tym, że inni stracili cały 
w ogóle dorobek życia, nie mówiąc o tych, którzy stracili najbliższych i dom 
rodzinny. . Przebywałem w niewoli z kuzynem Pana, Ludwikiem, i nieraz 
rozmawialiśmy o Panu. Został on zaprowadzony przez Niemców na zachodni 
brzeg Laby. 
Jak się przedstawia organizacja Uniwersytetu? Pozwalam sobie polecić 
uwadze i uprzejmości Pana mgr. Kazimierza Ślaskiego, Pomorzanina, ucznia 
prof. Z. Wojciechowskiego, który chciałby się poświęcić pracy naukowej 
w zakresie historii. Moim zdaniem posiada do tego dane - uczyłem go 
w gimnazjum, gdzie okazywał nieprzeciętne uzdolnienia w kierunku historii, 
a prof. Wojciechowski bardzo dodatnio wyraża się o jego pracy magisterskiej. 
Gdyby go było można zatrudnić przy Uniwersytecie, myślę, że byłoby to 
z korzyścią dla nauki l. Przepraszam za kłopot, który tą moją prośbą 
powoduję, ale nie mogę jej przedstawić osobiście. 


- 


j..
		

/Licencje_017_08_063_0001.djvu

			45 


Łączę wiele serdecznych pozdrowień oraz wyrazy prawdziwego 
szacunku i poważania 


Karol Górski 


Oryginał. rękopis. 
TNT, Spuścizna Konrada Górskiego. Korespondencja 1945-1946. k. 85. 
l Kazimierz Śłaski pracował w UMK w łatach 1945-1949 w Katedrze Historii Ziem 
Pomorskich i Krajów Nadbałtyckich. 


29 


1945, 15 września, Dębowiec k. Gniezna. - Marian Gumowski do Ludwika 
Kolankowskiego. rektora UMK. Zgłasza gotowość podjęcia pracy w UMK. 


Kochany Panie Kolego, 
Przeczytałem właśnie w dzienniku wiadomość o wyborze Pana na 
Rektora Uniwersytetu w Toruniu i siadam od razu do pisania, by zaofiarować 
Panu swoje usługi. Siedzę na razie na wsi l, gdyż gospodarstwo moje nie 
uległo parcelacji, ale jestem zupełnie samotny, bo wszystkie dzieci rozbiegły 
się po świecie. Porządkuję więc swoje papiery i zbiory anumizmatyczne, 
sfragistyczne i heraldyczne a i dla zabicia czasu coś piszę. Mam jednak dużą 
ochotę wyrwać się stąd i pracować naprawdę. Może Pan potrafi dać mi jakieś 
pole do pracy2. 
Zyczę wszelkiego najlepszego na nowym stanowisku, ściskam serdecz- 
nie dłonie 


zawsze oddany 
Marian Gumowski 


Oryginał. rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat. sygn. R-116/2. V. k. l. 
a-a W rękopisie podkreślone olówkiem. zapewne przez Ludwika Kolankowskiego. 
l W 1932 r. Marian Gumowski przeszedł na własną prośbę w stan spoczynku. wycofał 
się na wieś i oddał wyłącznie pracy naukowej. 
2 W UMK prowadził wykłady z zakresu numizmatyki i sfragistyki - zatrudniony 
w UMK od l X 1945 r. 


30 


1945, 16 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor, do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK. Relacjonuje problemy budżetowe i mieszka- 
niowe UMK.
		

/Licencje_017_08_064_0001.djvu

			46 


Magnificencjo, 
Ponieważ uważałem, że dodawanie uzupełnień mogłoby wprowadzić 
nieporozumienie, prosiłem o przepisanie całego preliminarza budżetowego. 
Wysłałem go pocztą w piątek rano (14 IX). Być może, że na jutro (poniedzia- 
łek) list ten dojdzie do rąk Szanownego Pana Rektora. Wobec jednak treści 
depeszy, że Szanowny Pan Rektor wyjedzie we wtorek rano (depeszę otrzy- 
małem dzisiaj, w niedzielę, o godz. 14), szukalem kandydata na wyjazd do 
Lodzi. Zdaje się, że będzie tym delegatem mgr Wacław Turczyński, asystent 
przy katedrze fizyki. 
Ponieważ w ciągu 6 lat byłem daleki myślami od spraw uniwersytec- 
kich, przekonałem się, jak trudno powrócić do normalnych stosunków. Teraz 
uświadomiłem sobie, że w preliminarzu budżetowym nie uwzględniłem 
wykładów (lekcji) na Kursie Wstępnym (licealnym). Zresztą i w tej chwili nie 
wiem, czy wykłady na Kursie Wstępnym będą należały do obowiązków 
profesorów, czy asystentów, czy też będą oddzielnie płacone. W tym ostatnim 
przypadku należałoby coś preliminować. Gdyby założyć, że urzą
libyśmy 
najpierw po dwa oddziały o kierunku humanistycznym i matematyczno- 
-przyrodniczym, mielibyśmy 4 klasy w sumie. Licząc po 30 godz. tygodnio- 
wo na klasę, otrzymalibyśmy 120 godz. tygodniowo, a więc 480 godz. 
miesięcznie. Licząc po 200 zł za godzinę (taką wysokość podał mi Kwestor), 
mielibyśmy 96 000 zł miesięcznie, a więc na kwartał 288 000 zł. Tej pozycji 
nie wstawiłem. Tyle o budżecie. 
Sprawy lokalowe jeszcze nie wyglądają pomyślnie, chociaż ciągle 
o gmachy zabiegamy. Dwa dni temu mieliśmy konferencję z pułkownikiem 
Alsterem w obecności p. Starosty! i p. Ogłozy. Pułkownik Alster, który 
współpracuje z województwem, obiecywał interwencję. Niezależnie konferu- 
jemy z Prezydentem miasta 2 . W dniu jutrzejszym spotykamy się z kapitanem 
Radejewskim, kwatermistrzem Szpitala Okręgowego, również w sprawie 
gmachów. Żałuję jednak, że nie mogę donieść nic bardziej pozytywnego. 
Sprawa mieszkań posuwa się leniwo. Uzyskali mieszkanie państwo 
PIiifferowie i my na I piętrze w ładnym domku jednopiętrowym3. Na partero- 
we mieszkanie nie było kandydatów ze względu na trudność opalenia, przeto 
Kolega PIiiffer zajął parterowe mieszkanie tymczasowo na zakład ewolucji 
(a może i botaniki), poza tym w pokojach parterowych urządziliśmy skład 
nabywanych szaf i biurek. 
To mniej więcej wszystko. Zapewne niezadługo Szanowny Pan Rektor 
wybierze się do Torunia. Nazbierało się już trochę spraw, które odkładam do 
ustnej rozmowy. 
Tymczasem łączę wyrazy głębokiego szacunku i serdeczne pozdro- 
wienia. 


Władysław Dziewulski
		

/Licencje_017_08_065_0001.djvu

			47 


Oryginał. rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-lJ6/2. IV. k. l. 
1 Zbigniew Gordon. 
2 Władysław Dobrowolski. 
3 Toruń, Danielewskiego 6. 


31 


{l 945 l, 16 września, Łódź. - Stanisław Zajączkowski do Ryszarda 
Mienickiego. Informuje o sprawach organizacyjnych Uniwersytetu Toruń- 
skiego, o swojej decyzji pozostania w Łodzi i o propozycji pracy d/a 
Mienickiego w Łodzi. 


Wielce Szanowny i Kochany Kolego! 
Przepraszam bardzo, że dotąd nie odpisałem na Wasz list, ale zwleka- 
łem z tym do czasu kiedy zdołam ostatecznie zorientować się w sprawach 
Uniwersytetu w Toruniu, gdzie byłem osobiście w sierpniu, a zarazem 
w sprawie Waszej, o której pisaliście do mnie w Swym liście. 
A więc naprzód co do Torunia. Sprawa posuwa się ŻÓłwim krokiem. 
Kolankowski, który otrzymał nominację na rektora toruńskiego, siedzi dotąd 
w Łodzi i od połowy lipca pełni funkcje prorektorskie. W sierpniu był parę 
dni w Toruniu, uzyskał tam kilka pokoi w jakimś budynku na kancelarie 
i dużo pięknych obietnic co do otrzymania gmachu uniwersyteckiego 
i mieszkań. Nie wiem, czy on sam bardzo w to wierzy, bo równocześnie (jak 
mi to sam wspominał) bolszewicy oświadczyli podobno, że budynki szpitalne 
opróżnią w lutym (!). W najbliższych dniach Kolankowski wybiera się do 
Torunia drogą na Warszawę, tym razem na kilka miesięcy, aby się zająć 
sprawą organizowania Uniwersytetu. Wątpię, czy mu się uda to przepro- 
wadzić w tym tempie, żeby Uniwersytet mógł ruszyć w bieżącym roku 
szkolnym, bo zresztą młodzież tamtejsza nie będzie chyba czekać ad infini- 
tum, lecz rozjedzie się po innych uczelniach. 
Wobec tych niewesołych horoskopów toruńskich zdecydowałem się na 
pozostanie w Łodzi przynajmniej na najbliższy rok akad. i na objęcie tu 
katedry [historii] średniowiecznej. Okoliczności złożyły się tak, że moja 
skromna osoba, dotąd zbędna, okazała się bardzo potrzebna wobec 
przewidywanej dłuższej nieobecności Kolankowskiego i faktu, że Paszkiewicz 
dotąd się nie zjawił i znaku życia nie daje, Serejski zaś bierze katedrę 
aktualnej dziś historii społecznej starożytności i średniowiecza. W tych 
warunkach powstaje brak średniowiecznej politycznej no i ja ją mam właśnie 
objąć, zwłaszcza że mogę wykładać historię ziem zachodnich. Na moją 
decyzję wpłynęły oczywiście i względy osobiste, a więc sprawa kształcenia
		

/Licencje_017_08_066_0001.djvu

			48 


dzieci l, które tu już zaczęły naukę (syn w gimnazjum, córka wpisała się już 
na polonistykę), sprawa mieszkania (mam tu dach nad głową dla rodziny, 
a w Toruniu z tym ciężko), a w końcu i stan mego zdrowia: dostałem rupturę 
i muszę się operować, wobec czego przejazdy do Torunia są na razie dla mnie 
niemożliwe, słowem, zostaję tu na najbliższy rok, a potem zobaczymy, co 
Bóg da. W każdym razie Toruń nie przestaje być dla mnie atrakcją ze 
względu na możliwości pracy naukowej, które w Lodzi dla mnie absolutnie 
nie istnieją. 
W sprawie Waszego zainstalowania w Toruniu wszczynałem kilkakrot- 
nie rozmowy z Kolankowskim, niestety bez pozytywnego rezultatu. Z wielką 
przykrością muszę stwierdzić, że ma on coś przeciwko Wam; o co mu chodzi, 
nie zdołałem wysondować. Pisałem do Dziewulskiego, aby i on ze swej strony 
naciskał na Kolankowskiego. Odpisał mi, że próbował, lecz także bez- 
skutecznie. Bardzo to smutne, bo przeciw Kolankowskiemu, który jako 
rektor-organizator ma atrybucje dyktatorskie, nie będzie można obecnie 
przeforsować Waszej kandydatury na Toruń. Niedawno bawił tu Woliński, 
którego Kolankowski przedstawił mi jako przyszłego kolegę toruńskiego; 
zdaje się że to konkurencja dla Was 2 . 
Bardzo mi przykro pisać Wam o tym, ale uważam, że lepiej dla Was 
być poinformowanym dokładnie o stanie rzeczy, chociażby niepomyślnym. 
Nasuwa mi się jednak inna ewentualność dla Was. W ostatnich dniach 
rozeszły się tu słuchy, że Dzwonkowski, który ma tutaj nowożytną, jedzie 
podobno do Moskwy na studia archiwalne. Gdyby to się sprawdziło, to 
powstałby wakans na nowożytnej. Przychodzi mi na myśl wysunięcie Waszej 
osoby. Wspominałem nawet już o Was Serejskiemu, który z pewnych wzglę- 
dów będzie miał tu pewien głos, zwłaszcza po wyjeździe Kolankowskiego do 
Torunia; zapisał sobie Wasze nazwisko i pewne dane, których mu mogłem 
udzielić. Sądzę, że nie weźmiecie mi za złe, że zrobiłem to na własną rękę 
i dopiero ex post zwracam 
ię do Was po zaakceptowanie mego kroku, ale 
uważałem, że lepiej od razu ruszyć sprawę. Wobec tego proszę Was bardzo 
o jak naj szybsze zawiadomienie mnie, czy mogę działać w tym kierunku. 
Po wyjeździe stąd Kolankowskiego sytuacja byłaby dla Was pomyśl- 
niejsza, zwłaszcza że ja mógłbym, jako tutejszy profesor, czuwać nad tą 
sprawą. Jeśli więc nie macie widoków gdzie indziej i jeśliby ta kombinacja 
Wam odpowiadała, to prosiłbym o przysłanie nieoficjalnego, tylko dla mego 
prywatnego użytku, curriculum vitae i wykazu prac, abym mógł w danym 
razie udzielić o Was potrzebnych dokładniejszych informacji. 
Kończę to obszerne piśmidło, prosząc o jak najrychlejszą odpowiedź 
i łącząc ucałowania rączek dla Pani, dla Was serdeczny uścisk dłoni i pozdro- 
wienia 


St. Zajączkowski 



 
:g 
.
 
I 
C>
		

/Licencje_017_08_067_0001.djvu

			49 


Oryginal, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 963/5, k. 51-52, Korespondencja Ryszarda Mienickiego. 
l Teresa (obecnie Zajączkowska-Pilarska) i Stanislaw Marian (obecnie profesor UL). 
2 Por. dok. 60, przyp. l. 


32 


1945, 17 wrzesma, Toruń. - Władze m. Torunia do Prezydium KRN 
w Warszawie. Wobec nadeszłej wiadomości o zawieszeniu organizacji 
Uniwersytetu w Toruniu ponownie uzasadniają potrzebę powołania w tym 
mieście wyższej uczelni l. 


W pierwszych tygodniach po wyzwoleniu Pomorza spod okupacji 
niemieckiej miejscowe czynniki samorządowe i społeczne wysunęły na nowo 
zagadnienie utworzenia Uniwersytetu w Toruniu, zagadnienie, które już przed 
wybuchem wojny było przedmiotem wszechstronnych rozważań i jednym 
z czołowych postulatów zorganizowanego ruchu umysłowego i kulturalnego 
na Pomorzu. W ciągu lutego i marca br. szereg organizacji żywo zajmowało 
się sprawą Uniwersytetu, podejmując odpowiednie uchwały, których ukoro- 
nowaniem były rezolucje ZNP, PZZ i MRN, żądające erygowania 
Wszechnicy Pomorskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. W ślad za tymi 
rezolucjami powstał Obywatelski Komitet Organizacyjny Uniwersytetu 
w Toruniu, do którego weszły wszystkie organizacje społeczne, kulturalne, 
artystyczne i gospodarcze grodu Kopernika oraz Dyrekcja Instytutu 
Bałtyckiego, instytucji wielce zasłużonej około rozwoju polskiej myśli nauko- 
wej na Pomorzu. Skoordynowawszy w ten sposób wysiłki wszystkich 
czynników regionalnych, rozpoczęto szeroko rozgałęzioną akcję, mającą nie 
tylko na celu wyjednanie u najwyższych władz państwowych decyzji, 
przychylnej dla Torunia, lecz jednocześnie planowe i wszechstronne przygoto- 
wanie miasta do należytego pełnienia roli środowiska uniwersyteckiego. 
Snać argumenty za wyborem Torunia jako siedziby pomorskiej Alma 
Mater były tak ważkie i tak przekonywające, że Rada Ministrów powzięła 
decyzję idącą po linii postulatów tutejszego społeczeństwa.i zaspokajającą 
długoletnie jego żądania. 
Toruń odetchnął z ulgą, doczekawszy się uznania swych uprawnionych 
zresztą aspiracji i uzyskawszy zabezpieczenie swej przyszłości, mocno 
zachwianej po utracie charakteru stolicy administracyjnej województwa 
pomorskiego. Decyzja Rządu utworzenia Uniwersytetu im. Mikołaja Koperni- 
ka w Toruniu, powitana entuzjastycznie nie tylko w samym zainteresowanym 
mieście, ale na całym Pomorzu, była bodźcem do dalszej, już teraz posiada- 



 

 
.
 
I 
00
		

/Licencje_017_08_068_0001.djvu

			50 


jącej realne podstawy, a więc bardziej wytężonej pracy przygotowawczej 
wszystkich czynników miejskich. 
Toteż jak grom z jasnego nieba uderzyła na nas wiadomość o tym, że 
cała dotychczasowa praca i dorobek, tudzież niemały wkład finansowy 
miasta, mają być przekreślone i zmarnowane. 
Nie mogąc po prostu uwierzyć w prawdopodobieństwo uchwały, nie 
tylko krzywdzącej miasto, które ongiś odgrywało czołową rolę na Pomorzu, 
ale - co więcej - gospodarczo i społecznie szkodliwej, bo nie liczącej się 
zupełnie z pracą już dokonaną i z wydatkami już poczynionymi - Prezydium 
MRN oraz ZM w Toruniu pozwalają sobie przedstawić Prezydium KRN 
w zwięzłym streszczeniu argumenty, wysuwane przez tutejsze zorganizowane 
społeczeństwo na poparcie wyboru Torunia jako siedziby Uniwersytetu 
im. Mikołaja Kopernika 2 : 
I. Toruń - stolicą kulturalno-oświatową Pomorza 
Toruń był, jest i winien pozostać stolicą duchową i kulturalno- 
-oświatową całego Pomorza. Taki wniosek narzuca nie tylko przeszłość 
historyczna, ale i teraźniejszość tego miasta. 
Sięgając do dziejów Torunia w latach porozbiorowych przekonamy się, 
że jeśli chodzi o życie społeczeństwa polskiego, to już wtedy, w czasie niewoli 
pruskiej, Toruń wydźwignął się do roli faktycznej stolicy Pomorza, która 
kulturalnie i politycznie oddziaływała na całe bez wyjątku Pomorze, Warmię 
i Mazury, podtrzymując duchowo irredentę polską na tak rozległym obszarze. 
Nie gdzie indziej, tylko w Toruniu powstawały organizacje polskie 
na szczeblu okręgowym, nie gdzie indziej odbywały się, począwszy od 
r. 1876, coroczne zjazdy polskich sejmików gospodarczych, nie gdzie indziej 
powołano do życia pierwszy dziennik polski na Pomorzu pod nazwą "Gazeta 
Toruńska". 
W Toruniu, a nie gdzie indziej, założono w r. 1875 Towarzystwo 
Naukowe, najwyższą polską instytucję naukową na Pomorzu, która - jak się 
wyraził jeden z jej prezesów - była "zastępczym uniwersytetem pomor- 
skim". Czcigodna ta placówka, licząca obecnie 70 lat istnienia, tak w okresie 
niewoli pruskiej, jak w okresie międzywojennym uprawiała ożywioną 
działalność badawczą, reprezentowaną przez pokaźną ilość drukowanych prac 
naukowych i liczne tomy wydawnictw periodycznych, a obecnie, po wyzwo- 
leniu z niewoli hitlerowskiej, na nowo przystąpiła do pracy, zachowując 
siedzibę w Toruniu. Toruń stworzył w r. 1875 Muzeum Polskie, Toruń był 
siedzibą Towarzystwa Pomocy Naukowej, którego zadaniem było wzmac- 
nianie szeregów inteligencji polskiej na Pomorzu, czynnika tak ważnego 
w przetrwaniu polskości w czasie 150-letniej niewoli pruskiej. 
W Toruniu skupiały się wszystkie nici wiążące w tym okresie Ziemię 
Pomorską z centralami życia Polski porozbiorowej. Toruń przez swą rolę
		

/Licencje_017_08_069_0001.djvu

			51 


przewodniczą przyczynił się w dużej mierze do utrzymania ducha polskiego 
na Pomorzu, a tym samym do ratowania tej ziemi dla Polski. 
Zdobytą w latach obcego panowania pozycję gród Kopernika zachował 
w całej pełni w wolnej Polsce, a nawet ją wzmógł, stawszy się równocześnie 
centralą administracyjną tej ziemi. Po powrocie na łono Macierzy Toruń 
wywierał wpływ kulturalny nie tylko na całe Pomorze, ale również na 
Warmię, Mazury, na Ziemię Kujawską i Dobrzyńską ciążące do niego. 
Wynika to najlepiej z pracy, jaką Toruń wykazał na polu kulturalnym 
i naukowym jako duchowa stolica Pomorza, nie mając naturalnych możli- 
wości rozwoju przemysłowego i gospodarczego. Niezaprzeczony przez nikogo 
fakt hegemonii Torunia w dziedzinie kulturalnej na Pomorzu znalazł na kilka 
lat przed wojną dobitny wyraz w zwycięstwie myśli połączenia naj cen- 
niej szych zbiorów bibliotecznych, archiwalnych i muzealnych całego woje- 
wództwa w centralnym Muzeum Ziemi Pomorskiej z siedzibą w Toruniu. Aby 
dać godne pomieszczenie tym zbiorom, wybudowano właśnie w naszym 
mieście monumentalny i reprezentacyjny gmach według nowoczesnych 
wymogów muzealnictwa i budownictwa bibliotecznego, i to z funduszów 
ofiarności publicznej całego Pomorza. Zbiórka na fundusz budowy Muzeum 
Ziemi Pomorskiej stanowiła niejako plebiscyt, stwierdzający powszechną 
opinię o roli przodowniczej Torunia jako wojewódzkiej stolicy kulturalnej. 
Warto tu również nadmienić, że przed wybuchem ostatniej wojny pod 
względem świadczeń na oświatę m. Toruń zajmowało piąte miejsce, a pod 
względem wydatków poniesionych na cele kultury i sztuki trzecie miejsce po 
Warszawie i Krakowie. 
II. Istnienie pomocniczych warsztatów naukowej pracy uniwersyteckiej 
w Toruniu 
Doniosłym momentem, przemawiającym za utworzeniem Wszechnicy 
Pomorskiej w Toruniu, jest fakt istnienia w naszym mieście gotowych 
placówek o charakterze naukowym, które stanowią niezbędne warsztaty 
pomocnicze naukowej pracy uniwersyteckiej. Chodzi tu o: 
l. Książnicę Miejską im. Kopernika, znany w całym kraju księgo- 
zbiór 3 . 
2. Archiwum Miejskie m. Torunia 4 . 
Książnica Miejska im. Kopernika jest największą biblioteką naukową 
na Pomorzu i posiada 120 tys. tomów. Wyszła ona cało z zawieruchy wojen- 
nej, a straty jej są minimalne. Zasoby biblioteczne Książnicy posiadają 
największy na świecie zbiór druków polskich wydanych na Pomorzu. Wartość 
badawczą i naukową zbiorów Książnicy im. Kopernika najlepiej ilustruje 
okoliczność, że biblioteki i instytucje środowisk badawczych uniwersyteckich 
w kraju wypożyczały od niej przed wojną sporo druków i rękopisów. 
Archiwum Miejskie w Toruniu jest jednym z najważniejszych zbiorów 
tego rodzaju w Polsce, posiada bowiem 6504 dokumenty, około 2500 tomów
		

/Licencje_017_08_070_0001.djvu

			52 


ksiąg i fascykułów, 979 map, planów; stanowić ono może pracownię 
badawczą pierwszorzędnej wagi, a studium historycznemu mogłoby oddać 
wielkie usługi jako warsztat ćwiczeń seminaryjnych. 
Biorąc jeszcze pod uwagę Muzeum Miejskie, otrzymujemy pełny obraz 
toruńskich zbiorów bibliotecznych, archiwalnych i muzealnych; biblioteka, 
archiwum i muzeum - to typowa podbudowa jako zakłady badawcze 
środowiska uniwersyteckiego, których nie trzeba tworzyć, bo już istnieją. 
Przy rozważaniu pytania, czy miasto jakieś posiada warunki na 
środowisko uniwersyteckie, nie można pominąć również sprawy teatru. Otóż 
Toruń posiada Teatr Ziemi Pomorskiej, w ocalałym pięknym gmachu 
teatralnym, jednym z nielicznych w powojennej Polsce, pracujący już od 
szeregu tygodni z dużymi aspiracjami artystycznymi, a powstałe tu: Instytut 
Muzyczny i Związek Zawodowy Muzyków oraz Związek Literatów i Związek 
Artystów Plastyków dają rękojmię rozrastania się tu życia muzycznego, 
literackiego i artystycznego itp. 
III. Sprawa pomieszczeń już rozwiązana 
Pod względem pomieszczeń Toruń może zaofiarować Uniwersytetowi 
warunki, jakich, mówiąc bez przesady, nie posiada żadne inne miasto. Wobec 
przeniesienia Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego do Bydgoszczy i faktu, że 
Samorząd Wojewódzki z Pomorskim Starostwem Krajowym, posiadający 
własny duży gmach w Toruniu, już nie powstanie w tej formie, w jakiej 
istniał przed wojną, Toruń będzie miał wolne gmachy, które na pomieszczenie 
Uniwersytetu naj zupełniej wystarczą. W tej dziedzinie Zarząd Miejski 
powziął już konkretną uchwałę, oddającą Uniwersytetowi piękny, zwarty 
kompleks zabudowań przy ul. Sienkiewicza, mający stanowić "dzielnicę 
uniwersytecką" Torunia; w skład tego kompleksu wchodzą dwa okazałe 
gmachy poseminaryjne. 
Obok tych możliwości pomieszczeniowych - posiada Toruń inne 
walory zewnętrzne, kwalifikujące go na środowisko nauki. Jest to miasto 
stare, miasto zabytków i dzieł sztuki, a sprzyjające swą atmosferą koncentra- 
cji intelektualnej i artystycznej. Kto zna Toruń, ten przyznać musi, że posiada 
on wszelkie dane ku temu, by zostać "Heidelbergiem" polskim. 
IV. Nie można zmarnować dotychczasowego wkładu pracy 
Jak już w toku powyższych wywodów zaznaczyliśmy, Toruń w oparciu 
o pozytywną decyzję Rady Ministrów dokonał wiele prac przygotowawczych, 
związanych z Uniwersytetem. Pomijając niemałe wysiłki przedwstępne, jak: 
podróże, konferencje, powołanie do życia Obywatelskiego Komitetu Organi- 
zacyjnego, wymienić należy następujące konkretne pozycje: 
l. Miasto pod względem personalnym i lokalowym rozbudowało 
Książnicę Miejską im. Kopernika do potrzeb uniwersyteckich, na dyrektora 
i wicedyrektora przyjęto wybitnych fachowców z Wilna. Stan liczbowy
		

/Licencje_017_08_071_0001.djvu

			53 


personelu trzykrotnie przewyższa stan z r. 1939, a efektywny (nie nominalny) 
wzrost świadczeń miasta na rzecz tej instytucji wzrósł w stosunku do ostatnie- 
go roku budżetowego sprzed wojny także nieomal trzykrotnie. Książnica 
Miejska zaopiekowała się książkami przywiezionymi przez profesorów USB 
w Wilnie, a będącymi własnością bądź to prywatną samych profesorów, bądź 
też seminariów tegoż Uniwersytetu, i przyjęła je w depozyt. Zwózka tych 
książek z dworca stanowiła osobny, trudny problem - wobec ogólnego braku 
środków transportowych. 
2. Zarząd Miejski - mimo ciężkiej sytuacji mieszkaniowej w Toruniu 
_ stworzył odpowiednie warunki mieszkaniowe przybyłym z Wilna profeso- 
rom i wykładowcom kosztem tutejszej ludności. 
3. Korporacje miejskie doprowadziły do pomyślnego rezultatu akcję 
zmierzającą do wyjednania od wojskowych władz sowieckich zgody na opróż- 
nienie gmachów poseminaryjnych, niezbędnych do rozpoczęcia roku akade- 
mickiego; w tym celu prezydent miasta odbył podróż do decydujących 
czynników dowództwa Armii Czerwonej w Legnicy. 
4. Przygotowano oddanie do użytku Uniwersytetu okazały gmach 
Domu SpołecznegoS, wybudowanego przed wojną. 
5. Zorganizowano biuro uniwersyteckie urzędujące w gmachu Zarządu 
Miejskiego od kilku tygodni. 
Niezależnie od tych ostatnich prac, przedsięwziętych w oparciu 
o uchwałę Rządu, należy wziąć pod uwagę dorobek kulturalny naszego 
miasta, który narastał w ciągu długich lat (Towarzystwo Naukowe - 
Muzeum - Archiwum -' budowa Muzeum Ziemi Pomorskiej itp.) jako 
fundament pod gmach Wszechnicy Pomorskiej. 
Toruń, miasto 70-tysięczne, przestał być decyzją Rządu stolicą admi- 
nistracyjną województwa. Utratę Urzędu Wojewódzkiego przyrzeczono mu 
wynagrodzić tym, że zostanie on uznany stolicą kulturalno-naukową Pomo- 
rza, z wszystkimi praktycznymi konsekwencjami z tego uznania płynącymi. 
Cofnięcie decyzji Rady Ministrów, wypełniającej to przyrzeczenie, 
byłoby nieusprawiedliwionym ciosem w przyszłość tego miasta. Podobny 
krok, niszczący owoce długich lat systematycznych usiłowań kulturalnych, 
przechodzący bezceremonialnie do porządku dziennego nad już dokonanymi 
pracami, burzący wytworzone już stosunki i plany wielu osób, które osiedliły 
się w Toruniu z przeświadczeniem, że tu będzie Uniwersytet - spotkałby się 
z powszechnym niezrozumieniem, a nawet rozgoryczeniem i głębokim poczu- 
ciem krzywdy. 
Prezydent m. Torunia 
(-) Wł. Dobrowolski 


Przewodniczący MRN w Toruniu 
(-) Z. Chojnicki 


Kopia. maszynopis. 
AP Toruń. Zespół MRN i ZM Toruń. sygn. 56. s. 21-25.
		

/Licencje_017_08_072_0001.djvu

			54 


Geneza mmeJszego pisma wiąże się z nadeszłymi z Bydgoszczy informacjami, 
iż KRN nie ma pozytywnego stosunku do koncepcji powolania w Toruniu uniwersytetu. 
O tym stanowisku powiadomił wiceprezydent KRN, Stanislaw Szwalbe, na posiedzeniu 
WRN w Bydgoszczy. W dniu 17 września, w którym sformulowano pismo, stanowisko 
Prezydium KRN poczęlo się już zmieniać, o czym jeszcze w Toruniu nie wiedziano, por. 
przypisy do dok. 22; S. Burhardt i J. Mossakowski, op. cit., s. 26-27. 
2 Dalejpowtórzono argumentację memorialu z 27 III 1945 r.; por. dok. l. 
3 Obecnie: Biblioteka Wojewódzka Publiczna i Książnica Miejska, Slowackiego 8 _ 
wówczas Wysoka 16. 
4 Obecnie: Archiwum Państwowe, pl. Rapackiego 4; dawne Archiwum Miejskie 
w 1951 r. wcielono do państwowej slużby archiwalnej - WÓwczas w ratuszu. 
5 Mickiewicza 2/4, DS nr l. 


33 


[19J45, 19 września, Lublin. - Juliusz Rudnicki do Władysława 
Dziewulskiego. Odpowiedź na propozycję objęcia Katedry Matematyki 
na UMK. 


Szanowny i Kochany Panie Kolego! 
W odpowiedzi na miły i serdeczny list Pana Kolegi zaznaczam co 
następuje: 
l. Pragnąłbym bardzo znaleźć się śród grona kolegów z dawnego USB, 
którzy obecnie będą wchodzili w skład Wydziału Matematyczno-Przyrodni- 
czego Uniwersytetu w Toruniu i propozycja Pana Profesora uczyniona 
w imieniu kolegów jest dla mnie w najwyższym stopniu pochlebna i sprawia 
mi wielką radość. 
2. W tej chwili jednak trudno mi dać ostateczną odpowiedź l , ponieważ 
muszę mieć na względzie, iż obecnie jestem jedynym profesorem matematyki 
Uniwersytetu Lubelskiego; drugi profesor dr M. Biemacki już przeniósł się 
do Poznania (profesor Biemacki zastrzegł się od samego początku, że w razie 
powołania jego osoby do Poznania, rzuci Uniwersytet Lubelski). Stosunek 
władz uniwersyteckich w Lublinie do mnie był zawsze życzliwy i przyjazny 
i ja czuję się moralnie zobowiązany do liczenia się z interesami tej Uczelni. 
3. Gdyby udało mi się znaleźć odpowiedniego kandydata, który 
godziłby się objąć Katedrę Matematyki w Lublinie, to ręce moje (a właściwie 
sumienie!) byłyby rozwiązane. W celu odnalezienia odpowiedniego kandydata 
dla Lublina mam zamiar w najbliższej przyszłości udać się do ważniejszych 
centrów naukowych w Polsce, by się zorientować w możności znalezienia 
i skaptowania kandydata. Przy sposobności postaram się zawadzić i o Toruń. 
4. Poza tern poruszył Pan Kolega sprawę obsadzenia Katedry Matema- 
tyki III. Zgadzam się z propozycją Pana Kolegi i uważam, że doc. dr Knaster
		

/Licencje_017_08_073_0001.djvu

			55 


byłby w zupełności odpowiednim kandydatem. Czy tylko nie jest już 
zaangażowany gdzie indziej?2 
Pozdrowienie serdeczne zasyłam Panu Koledze wraz z Jego Rodziną, 
a także i wszystkim kolegom w Toruniu. 
J. Rudnicki 


Orygina/, rękopis. 
Archiwum PAN Warszawa, Akta W/adys/awa Dziewulskiego - lU 146, sygn. 93, k. 284. 
} W UMK podją/ pracę w 1946 r. 
2 Doc. dr Bronis/aw Knaster podją/ pracę w Uniwersytecie Wroc/awskim. 


34 


1945, 20 września, Toruń. - Władysław Dzie,wulski w zastępstwie Rektora 
UMK do Ministra Oświaty. Sprawa repatriacji pracowników USB, areszto- 
wanych w Wilnie i wywiezionych w głąb Rosji. 


Nawiązując do pisma} grona profesorów i docentów byłego USB 
w Wilnie, przebywających obecnie w Toruniu, w sprawie wymienionej w na- 
główku a - Rektorat podaje poniżej szczegółowy wykaz pracowników 
Uniwersytetu Wileńskiego aresztowanych w Wilnie i wywiezionych w głąb 
Rosji i gorąco prosi ob. Ministra o zajęcie się losem tych osób. 
Są to osoby następujące: 
l. Prof. dr Stefan Ehrenkreutz, profesor prawa polskiego i litewskiego 
na Wydziale Prawnym (nieustalona wiadomość mówi o śmierci prof. Ehren- 
kreutza)2. 
2. Prof. dr Władysław Jakowicki, profesor połoŻIlictwa i ginekologii. 
3. Prof. dr Ludwik Chmaj, profesor pedagogiki na Wydziale Humani- 
stycznym. 
4. Ks. dr Antoni Cichoński, zastępca profesora Pisma św. Nowego 
Testamentu na Wydziale Teologicznym. 
5. Mgr Wojciech Magdziak, asystent przy Katedrze Prawa Zachodnio- 
europejskiego na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych. 
6. Władysław Kospoth-Pawłowski, lektor języka angielskiego na 
Wydziale Humanistycznym. 
7. Mgr Aniela Dziewulska 3 , asystentka przy Katedrze Astronomii na 
Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. 
8. Lekarz Tadeusz Gińko, asystent Zakładu Histologii na Wydziale 
Lekarskim. 
9. Jan Edward Hanka 4 , kwestor Uniwersytetu. 
10. Piotr Wołodźko, intendent Uniwersytetu.
		

/Licencje_017_08_074_0001.djvu

			56 


11. Stefan Hancewicz, woźny Zakładu Anatomii Patologicznej na 
Wydziale Lekarskim. 
12. Wincenty Żukowski, woźny Zakładu Farmakologii na Wydziale 
Lekarskim. 
13. Antoni Balul, woźny Zakładu Geografii na Wydziale Matema- 
tyczno-Przyrodniczym. 
14. Mikołaj Jermołowicz, woźny przy Katedrze Botaniki Ogólnej 
Wydziału Matematyczno- Przyrodniczego. 
15. Bolesław Lewiński, laborant-szklarz przy Katedrze Chemii 
Wydziału Matematyczno- Przyrodniczego. 
W szyscy wymienieni są bardzo potrzebni w życiu naukowym, czy też w 
pracy organizacyjnej Uniwersytetu, jako długoletni i doświadczeni współ- 
pracownicy naszego życia uniwersyteckiego. Wszyscy z pewnością uzyskaliby 
od razu pracę. Powrót ich do Polski byłby nie tylko dobrodziejstwem dla 
rodzin uwięzionych czy wywiezionych, ale fakt ten miałby dużą wartość 
w życiu kulturalnym Polski. 


wz Rektora 
(-) Wł. Dziewulski. 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Akta Rektoratu, sygn. R-23, k. 14. 
a W lewym górnym rogu pod liczbą dziennika: W sprawie repatriacji pracowników 
Uniwersytetu Wileńskiego, aresztowanych w Wilnie i wywiezionych w głąb Rosji. 
l Brulion tego pisma załączony jest w aktach do publikowanego tu listu. 
2 Profesor Ehrenkreutz zmarł pod koniec lipca 1945 r. w szpitału więziennym w Wilnie 
(aresztowany w 1944 r.) - M. Bielińska, Ehrenkreutz Stefan Lukasz, [w:] Słownik biogra- 
ficzny archiwistów polskich, t. 1: 1918-1984, Warszawa-Lódi 1988, s. 59. 
3 Aniela Dziewulska-Losiowa, córka profesora Władysława Dziewulskiego, powróciła 
do Połski w grudniu 1955 r. 
4 Zatrudniony w UMK jako kwestor od 1 X 1945 r. 


35 


1945, 26 września, Bydgoszcz. Z protokołu posiedzenia KW PPR. 
Polityczne aspekty utworzenia UMK. 


Obecni: tow.tow. Alster, Centkowski, Wiechno, Adamkiewicz, Wincza, 
Król, Ślusarek, Buczyński, Bilska, Grudziński, Ruth, Zaremba, Borowy, 
Kwiatkowski, Świetlik, Grabowski, Kiryluk, Leśniak, Kilanowski, Woro- 
wiecki, Olecki, Malinowski. 


-Ii 
:'3 
( .
 
I 


::
		

/Licencje_017_08_075_0001.djvu

			57 


Porządek dzienny: l. Informacja o współpracy z PPS. 2. Sprawozdanie 
Komitetu Powiatowego Nieszawa. 3. Uniwersytet Toruński. [3]a. ZMW. 
4. Sprawy organizacyjne. 
- _a Sprawę UniwersytetuToruńskiego referuje tow. Alster. 
Uniwersytetowi przekazuje się gmachy, jak również wyszła już ustawa 
o zatwierdzeniu Uniwersytetu. Musimy uważać, aby Uniwersytet ten był 
naprawdę demokratyczny, i by nie przedostały się tam niepożądane elementy. 
W związku z tym odczytano okólnik KC. Zgodnie z wytycznymi okólnika 
należy wydelegować natychmiast tow. Zarembę do Torunia celem 
zorganizowania Domu Młodzieżowego, tow. Wiechno zaś winien napisać 
artykuły na temat wstępowania młodzieży chłopsko-robotniczej na Uniwersy- 
tet. Poza tym wyłoniono komisję, której zadaniem będzie kampania werbun- 
kowa nowych słuchaczy, pomoc materialna, praca nad organizacją młodzie- 
żową i temu podobne. W skład tej komisji weszli: tow. tow. Ruth, Wiechno, 
Zaremba, Buczyński, Olecki, Król i Adamkiewicz. W związku z tym, że tow. 
Ruth prosił o pomoc w ludziach, postanowiono po zakończeniu szkoły 
przydzielić mu kilku zdolnych aktywistów. 
Tow. Centkowski zastosuje okólnik w sprawie wstępowania na 
Uniwersytet. Tow. Malinowski, Jurasek i Zaremba zbiorą materiał na kura- 
tora. 


bprotokółowała Witkowska b 


Oryginał. maszynopis. 
AP Bydgoszcz, KW PPR Bydgoszcz - Egzekutywy J945, sygn. lIIVIJ, k. 34. 
a Opuszczono pozostałe punkty. 
b-b Odręcznie. 


36 


1945, 29 września, Toruń. - Ludwik Kolankowski do Michaliny Serugo- 
wel. Wrażenia z pierwszych tygodni pracy rektorskiej w Toruniu. 


-Ii 
:'3 
( .
 
I 
:: 


Droga Pani, 
Dziękuję Pani naj serdeczniej za miły list, który co prawda, otrzymałem 
ze znacznym opóźnieniem. Powodem tego jest zapewne to, że jestem obecnie 
dość daleko od naszych stron, sprawując urząd Rektora Uniwersytetu 
w Toruniu. Swoją drogą czuję się tu dość obco i samotnie - mimo że mam 
sporo zawodowych kolegów. Wszystko to jednak ludzie również tu obcy, 
głównie wysiedleni z Wilna, a więc także skłopotani i obarczeni troskami. Ta 
jednak między nimi a mną różnica, że ja do swych trosk dołączam, jako 
Rektor, i ich trudności życiowe - a więc mam ich tyle, ilu tu jest członków
		

/Licencje_017_08_076_0001.djvu

			58 


grona profesorskiego, asystentów, urzędników i woźnych, nie mówiąc 
o młodzieży całej. Może około 1 XI (1-4 XI) będę w Krakowie, to postaram 
się Panią odszukać. Będę mieszkał w Hotelu Monopol, ul. św. Gertrudy 6 2 . 
Łączę serdeczne pozdrowienia i ucałowania rączek, oddany 
Ludwik Kolankowski 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, XIX, k. 3. 
l Żona dr. Józefa Serugi, przed II wojną światową bibliotekarza u Tarnowskich 
w Suchej. 
2 Prof Kolankowski zgodnie z zapowiedzią był w Krakowie około 5 XI 1945 r., 
dr. Józefowi Serudze proponował katedrę historii na UMK - nie wiedział o jego śmierci - 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-1J6/2, XIX, k. 4. 


37 


1945, 30 września, Toruń. - Pierwsze posiedzenie Senatu Akademickiego 
UMK w r. akad. 1945/1946 (sala czytelni Książnicy Miejskiej). 


Obecni: JM Rektor - prof. dr L. Kolankowski, prorektor - prof. dr 
W. Dziewulski, dziekan Wydziału Humanistycznego - prof. dr K[onrad] 
Górski, prodziekan Wydziału Humanistycznego - B. Jamontt, dziekan 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego - prof. dr J. PrufIer, prodziekan 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego - prof. dr E. Passendorfer, delegat 
rektora - prof. dr T. Czeżowski. 
Protokół prowadził prof. dr K. Górski. 
Początek o godz. 10 min. 15. 
l. Odczytanie dekretu erekcyjnego. 
Przyjęto do wiadomości. 
2. Komunikat JM Rektora o planowanej strukturze UMK - 67 katedr 
zwyczajnych, 25 nadzwyczajnych, 180 sił pomocniczych naukowych. 
Możliwość angażowania profesorów kontraktowych (dawny typ katedr 
ad personam). 
Przyjęto do wiadomości. 
3. Sprawa organizacji kursu wstępnego - referuje Rektor. 
Delegatem Senatu do spraw kursu wstępnego obrany został prorektor 
Dziewulski aż do przyjazdu dr. Wacława Staszewskiego, który został decy- 
zjonowany na stałego kierownika kursu. 
4. Sprawa kuratorstwa dla stowarzyszeń młodzieży - referuje Rektor. 
Uchwalono prosić prof. Czeżowskiego, by przyjął obowiązki kuratora 
Bratniej Pomocy i referenta spraw młodzieżowych w Senacie.
		

/Licencje_017_08_077_0001.djvu

			59 


5. Sprawa właściwego podziału sum na pomoce naukowe - referuje 
Rektor. 
Dziekani mają przygotować na przyszłe posiedzenie Senatu projekty 
budżetowe na temat potrzeb poszczególnych katedr. 
6. Sprawa desygnowania kandydata na sekretarza Uniwersytetu - 
referuje Rektor. 
Postanowiono rozpatrzyć osoby dotychczas zgłoszonych kandydatów 
aż do najbliższego posiedzenia Senatu. 
7. Sprawa intendenta UMK - referuje Rektor. 
Postanowiono zatrzymać nadal na tym stanowisku p. Chmarzyńskiego. 
8. Sprawa Biblioteki Uniwersyteckiej - referuje Rektor. 
Postanowiono wyznaczyć w przyszłości delegata Senatu do spraw 
bibliotecznych oraz wysłuchano sprawozdania dyrektora Burhardta o stanie 
i składzie Książnicy Miejskiej im. Kopernika. 
9. Sprawa spisu wykładów - referuje Rektor. 
Zgodnie z życzeniem Ministerstwa Oświaty spis wykładów ma być jak 
najszybciej przygotowany. 
10. Sprawa wpisów na Uniwersytet - referuje Rektor. 
Uzgadniać postępowanie poszczególnych dziekanów w razie trudności 
wynikających z braku dokumentów. 
11. Sprawa przyjęcia folwarku Ciernowicel przez UMK - referuje 
Rektor. 
Uchwalono dom[u] nie przyjmować. 
12. Sprawa opieki zdrowotnej dla pracowników UMK - referuje prof. 
Czeżowski. 
Uchwalono powierzyć prof. Czeżowskiemu opracowanie szczegóło- 
wego projektu, który zostanie rozpatrzony przez Rektora i Prorektora. 
Koniec posiedzenia o godz. 12 min. 05. . 
(-) Konrad Górski 


Oryginal, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, Protokoly posiedzeń Senatu 1945/1946-1947/1948, k. 5. 
l Prawdopodobnie chodzi oCzerniewice. 


38 


1945, [przed 3 października}, Toruń. - Instrukcja Rektora UMK w sprawie 
trybu przyjęcia i wpisów na UMK studentów i wolnych słuchaczy.
		

/Licencje_017_08_078_0001.djvu

			60 


l. Zgłoszenia o przyjęcie do Uniwersytetu w charakterze studenta lub 
wolnego słuchacza należy złożyć pisemnie na przeznaczonym do tego celu 
formularzu. Formularze wydaje portier Uniwersytetu za opłatą 3 zł. 
2. Formularz zgłoszeń należy wypełnić dokładnie we wszystkich rubry- 
kach oraz dołączyć doń następujące dokumenty: 
a) metrykę urodzenia, 
b) dokumenty studiów w zakresie szkoły średniej, stwierdzające przy- 
gotowanie kandydata dla Uniwersytetu, mianowicie: 
- dla studentów - licealne świadectwo dojrzałości, 
- dla kandydatów na rok wstępny - dowód ukończenia studiów 
w zakresie czteroklasowego gimnazjum (mała matura), 
- dla wolnych słuchaczy - wszelkie inne świadectwa i dowody 
przygotowania do studiów akademickich*, 
c) dokument służby wojskowej (dla mężczyzn w wieku poborowym), 
d) dowody rehabilitacji dla osób, które były wpisane na listy narodowe 
niemieckie lub zaliczone do grup uprzywilejowanych przez okupanta, [osoby 
te] winny przedstawić świadectwa o rehabilitacji. 
W miejsce dokumentów bezpowrotnie zaginionych składa się doku- 
menty zastępcze. Wypełnione załączniki trzeba przedłożyć w oryginałach, nie 
w uwierzytelnionych odpisach. Dokument ad c) będzie zwrócony od razu przy 
odbiorze podania. Inne dokumenty będą wydane właścicielowi bezzwłocznie 
po dokonaniu wpisu. 
3. Formularze zgłoszeń wraz z załącznikami składa się w dziekanatach 
w terminie od 3 października do 20 października br. 
4. Decyzja o załatwieniu zgłoszenia będzie podana do wiadomości 
zainteresowanych przez wywieszenie wykazów osób przyjętych i nieprzyję- 
tych na tablicy zgłoszeń w dziekanacie odnośnego wydziału. Decyzja ta 
nastąpi w tydzień po złożeniu podania. Jednocześnie zostanie ogłoszone 
pouczenie co do dokonania wpisów na wykłady. 
Rektor 
* Wolny słuchacz ma prawo korzystania z obranych wykładów i ćwiczeń dla 
rozszerzania i pogłębienia swej wiedzy w działach uprawianych na Uniwersy- 
tecie bez prawa ubiegania się o dyplomy studiów uniwersyteckich. 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-177, k. 5.
		

/Licencje_017_08_079_0001.djvu

			61 


39 


1945, 3 października, Bydgoszcz. - Protokół pierwszego zebrania Komitetu 
Opieki nad Młodzieżą Akademicką. Sprawy akademików, stypendiów oraz 
procedury naboru na UMK. 


Na zebraniu obecni: tow. tow. Olecki, Buczyński, Centkowski, Król 
i Zaremba. 
Nieobecni: Adamkiewicz, Wiechno i Ruth. 
Na początku zreferował tow. Zaremba sytuację w Toruniu i zapoznał 
obecnych z działalnością komisji weryfikacyjno-kwalifikacyjnych. Do dyspo- 
zycji Uniwersytetu przekazano następujące budynki: dawne Województwo, 
Starostwo Krajowe, Seminarium Nauczycielskie i Muzeum 1. Brakuje domu 
akademickiego i budynku pod organizację AZWM "Życie". Stwierdzono, iż 
na dom akademicki nadaje się idealnie dawny Dom Społ eczny 2, który obecnie 
zajmuje gen. Skokowski. Dom ten nie jest całkowicie wyzyskany. Rozmowy 
tow. Centkowskiego z gen. Skokowskim celem przekazania Domu nie 
doprowadziły do skutku. Postanowiono zasięgnąć informacji w tej sprawie 
w Dowództwie Okręgu Wojskowego i dalej załatwić przekazanie Domu 
u gen. Spychalskiego. Na dom dla AZWM "Życie" nadaje się willa 
Raczkiewicza przy ulicy Fredry 4 3 , zajmowana również przez Sztab Wojska 
Polskiego podlegający gen. Skokowskiemu. Tow. Buczyński przejął na siebie 
załatwienie przydzielenia w najkrótszym czasie tych dwóch budynków na 
wymienione cele. 
Tow. Olecki wysunął sprawę kampanii werbunkowej młodzieży 
pracującej na Uniwersytet Pomorski. Tow. Centkowski wysłał już z ramienia 
Partii okólnik do komitetów powiatowych w tej sprawie. Postanowiono 
wciągnąć 
(: kampanii werbunkowej Okręgową Komisję Związków 
Zawodo' Wojewódzki Wydział Przemysłowy, Samopomoc Chłopską 
i ZWM. 
Spv..' przeprowadzenia kampanii werbunkowej: 
l. Okręgowa Komisja Związków Zawodowych wydziela na okręg 
bydgoski i toruński po jednym przedstawicielu odpowiedzialnym za całą akcję 
na terenie swego okręgu. Okręgowa Komisja Związków Zawodowych 
[z]obowiązuje powiatowe rady zawodowe do wydzielenia przedstawiciela 
odpowiedzialnego za te akcje na terenie powiatu i stworzenia Komisji 
Pomocy Młodzieży Akademickiej. Rady zakładowe z pomocą- ZWM-u 
przeprowadzają szeroką akcję werbunkową, sporządzają listy kandydatów 
z dokładnymi danymi dotyczącymi wykształcenia, kwalifikacji i opinią, 
[a następnie] kierują je do przedstawiciela powiatowej rady zawodowej. Ten 
z kolei do przedstawiciela Okręgowej Komisji Związków Zawodowych 
w Bydgoszczy lub w Toruniu. Przedstawiciel Okręgowej Komisji Związków 
Zawodowych w tych dwóch miastach kieruje listy, poprzez przedstawiciela
		

/Licencje_017_08_080_0001.djvu

			62 


Międzypartyjnej Komisji Porczumiewawczej, do Komisji Weryfikacyjno- 
-Kwalifikacyjnej. 
2. Wojewódzki Wydział Przemysłowy wystosuje okólnik do zjednoczeń 
przemysłowych, celem przeprowadzenia akcji werbunkowej, z tym, że 
zjednoczenia nastawią w tym kierunku dyrektorów fabryk. 
3. Na terenie chłopskim działać będzie Samopomoc Chłopska w poro- 
zumieniu z przedstawicielem Okręgowej Komisji Związków Zawodowych 
i Komitetem Opieki nad Młodzieżą Akademicką. 
4. ZWM wykaże jak najżywszy udział w kampanii werbunkowej 
współpracując na fabrykach z radami zakładowymi, a na wsi z Samopomocą 
Chłopską. 
5. Wydział Organizacyjny wojewódzkiego komitetu PPR wystosuje 
jeszcze jeden okólnik do powiatowych i miejskich komitetów Partii oraz 
sekretarzy komórek celem przeprowadzenia akcji werbunkowej ze strony 
Partii. Pomoże powiatowym radom związków zawodowych w utworzeniu 
komitetów pomocy młodzieży akademickiej. 
W sprawie stypendiów postanowiono zwrócić się do zjednoczeń 
przemysłowych, Samopomocy Chłopskiej i spółdzielczości. Sprawa ta będzie 
tematem następnego zebrania Komitetu. O konkretnym przeciwdziałaniu 
w akcji werbunkowej należy powiadomić Okręgową Komisję Związków 
Zawodowych - Bydgoszcz, Toruńska 30. 
aDo zrealizowania tych postanowień wyznaczono termin dwutygodnio- 


wya. 


Kopia, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, KM PPR-Toruń, 1945-1948, sygn. 5/VI/8, k. 94-95. 
a-a Dopisano ołówkiem. 
1 Wymienione kolejno budynki to późniejsze: Collegium Maius, Collegium Minus, 
gmach przy ul. Sienkiewicza 30/32 oraz budynek Biblioteki Uniwersyteckiej na ul. Szopena, 
- por. dok. 21. 
2 Dom Społeczny (ul. Mickiewicza 2) przekazany został przez MRN we wrześniu 
1945 r.; początkowo mieścił się w nim Rektorat i dziekanaty, później DS l. 
3 Chodzi tu o dom zajmowany do 1939 r. przez wojewodę pomorskiego Władysława 
Raczkiewicza, później: po wojnie, siedzibę organizacji studenckich, a jeszcze później 
Collegium Geographicum. 


40 


1945, 4 października, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego (w tymczasowym lokalu Zakładu 
Zoologii przy ul. Danielewskiego 6). Sprawy organizacyjne, personalne, 
budżetu oraz programu studiów.
		

/Licencje_017_08_081_0001.djvu

			63 


Posiedzenie otwarto o godz. 16.30. 
Obecni: prof. dr Antoni Basiński, prorektor prof. dr Władysław 
Dziewulski, prof. dr Janina Hurynowicz, prof. dr Wilhelmina Iwanowska, 
prodziekan prof. dr Edward Passendorfer, dziekan prof. dr Jan PIiiffer, a po 
przyjęciu drugiego punktu porządku dziennego i zastępca prof. dr Witold 
Sylwanowicz. 
Przewodniczy dziekan prof. dr Jan PIiiffer. a 
1. Sprawa sekretarza Rady Wydziałowej. 
Dziekan wnosi: Rada Wydziału prosi prof. dr. A. Basińskiego o prowa- 
dzenie protokołu Rady Wydziału. 
Przyjęto jednomyślnie. 
2. Sprawa zaproszenia na posiedzenie Rady Wydziału zastępcy prof. 
dr. L. Kamieńskiego i zastępcy prof. dr. W. Sylwanowicza. Dziekan wnosi 
o stałe zaproszenie na posiedzenia Rady Wydziału zastępcę prof. dr. 
L. Kamieńskiego i zastępcę prof. dr. W. Sylwanowicza. 
Przyjęto jednomyślnie. 
3. Komunikaty Dziekana. 
Dziekan komunikuje o przekazaniu 8 skrzyń książek przez Pełno- 
mocnika Głównego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji 
ludności w Wilnie - Uniwersytetowi w Toruniu. Książki nadające się do 
celów naukowych katedr reprezentowanych na Uniwersytecie Toruńskim 
zostaną im przydzielone, a wszystkie inne zostaną przekazane Książnicy 
toruńskiej. 
Przyjęto do wiadomości. 
4. Sprawa etatów pomocniczych sił naukowych. 
Dziekan wnosi o zatwierdzenie projektu podziału liczby etatów pomoc- 
niczych sił naukowych pomiędzy poszczególne katedry (według załącmika)b. 
Przyjęto jednomyślnie. 
5. Sprawa wniosków o nominacje pomocniczych sił naukowych. 
A. Prorektor prof. dr Władysław Dziewulski wnosi o: 
a. Przedstawienie [do nominacji] na stanowisko asystenta (VIII grupa) 
przy Katedrze Matematyki III mgr. Aleksandra Ciopę. 
Przyjęto jednomyślnie. 
b. Dr. Stanisława Szeligowskiego na stanowisko adiunkta (VI grupa) 
przy Obserwatorium Astronomicmym. 
Przyjęto jednomyślnie. 
c. Mgr. Eugeniusza Skorkę na stanowisko starszego asystenta 
(VII grupa) przy Katedrze Fizyki Doświadczalnej I. 
Przyjęto jednomyślnie. 
d. Mgr. Wacława Turczyńskiego na stanowisko starszego asystenta 
(VII [grupa]) przy Katedrze Fizyki Doświadczalnej I. 
Przyjęto jednomyślnie.
		

/Licencje_017_08_082_0001.djvu

			64 


e. Mgr. Aleksandra Gamysza na stanowisko asystenta (VIII [grupa]) 
przy Katedrze Fizyki Doświadczalnej I. 
Przyjęto jednomyślnie. 
B. Dziekan wnosi o przedstawienie do nominacji: 
a. Dr. Ważewskiego Dominika na stanowisko starszego asystenta 
(VII [grupa]) przy Katedrze Chemii Nieorganicmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
b. Dr Jadwigę Kuszpecińską na stanowisko starszego asystenta 
(VII [grupa]) przy Katedrze Chemii Nieorganicmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
c. Mgr Halinę Basińską na stanowisko asystenta (VIII [grupa]) przy 
Katedrze Chemii Nieorganicmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
C. Prof. dr Antoni Basiński wnosi o przedstawienie do nominacji: 
a. Absolwenta Czerwińskiego Zenona na stanowisko młodszego asys- 
tenta (IX [grupa]) przy Katedrze Chemii Fizycmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
b. Absolwentkę Tomaszewicz6wną Zofię na stanowisko młodszego 
asystenta (IX [grupa]) przy Katedrze Chemii Technicmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
D. Prof. dr Edward Passendorfer wnosi o przedstawienie do nominacji: 
a. Mgr Kardymowiczową Irenę starszą asystentką (VII [grupa]) przy 
Katedrze Mineralogii i Petrografii. 
Przyjęto jednomyślnie. 
b. Mgr. Wojciechowskiego Jana asystentem (VIII [grupa]) przy 
Katedrze Mineralogii i Petrografii. 
Przyjęto jednomyślnie. 
c. Dr. Okołowicza Wincentego starszym asystentem (VII [grupa]) przy 
Katedrze Geografii Fizycmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
d. Mgr Roszk6wny Ludmiły na stanowisko asystentki (VIII [grupa]) 
przy Katedrze Geografii Fizycmej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
e. Dr. Kongiela Romana na stanowisko adiunkta (VI [grupa]) przy 
Katedrze Geologii. 
Przyjęto jednomyślnie. 
f. Absolwentkę Janinę Marcinkiewicz-Pacowską na stanowisko 
młodszej asystentki (IX [grupa]) przy Katedrze Geologii. 
Przyjęto jednomyślnie. 
E. Prof. dr J. PIiiffer wnosi o przedstawienie do nominacji: 



 
\ .
 
I
		

/Licencje_017_08_083_0001.djvu

			65 



 
\ .
 
I 


a. Dr Antoninę Sienicką na stanowisko adiunkta (VI [grupa]) przy 
Katedrze Botaniki Ogólnej. 
Przyjęto jednomyślnie. 
b. Mgr Rojecką Nadzieję na stanowisko starszego asystenta 
(VII [grupa]) przy Katedrze Systematyki Roślin. 
Przyjęto jednomyślnie. 
c. Dr Racięcką Marię na stanowisko adiunkta (VI [grupa]) przy 
Katedrze Zoologii. 
Uchwalono jednomyślnie. 
d. Absolwenta Klimka Lucjana na stanowisko młodszego asystenta 
(IX [grupa]) przy Katedrze Zoologii. 
Uchwalono jednomyślnie. 
e. Absolwenta Sohysa Edwarda na stanowisko kontraktowego młodsze- 
go asystenta z obowiązkiem pracy 24 godz. tygodniowo według specjalnej 
umowy. 
Uchwalono jednomyślnie. 
f Artystę-malarza Kowalską Eugenię asystentką-rysowniczką 
(VIII [grupa]) przy Katedrze Zoologii. 
Uchwalono jednomyślnie. 
F. Prof dr J. Hurynowicz wnosi o mianowanie dr Krzyszkowskiej 
Anny asystentką (VIII [grupa]) przy Katedrze Neurofizjologii i Fizjologii 
Zwierząt. 
Uchwalono jednomyślnie. 
G. Zastępca prof dr W. Sylwanowicz wnosi o przedstawienie 
do nominacji: 
a) Lekarza Karwowskiego Ottona asystentem w VIII stopniu 
służbowym przy Katedrze Anatomii Człowieka i Higieny Szkolnej. 
Uchwalono jednomyślnie. 
Ponadto prof dr Jan Prtiffer wnosi o zatrudnienie Sohysa Edwarda 
w niepełnym wymiarze 24 godz. tygodniowo, płatnego z etatu młodszego 
asystenta Zakładu Zoologii, a zastępca prof dr W. Sylwanowicz 
o zatrudnienie lekarza Sylwestrowicza Bolesława w niepełnym wymiarze 
24 godz. tygodniowo, płatnego z etatu Zakładu Antropologii. 
Uchwalono jednomyślnie. 
6. Sprawa wyboru Komisji Budżetowej. 
Dziekan wnosi: Rada Wydziału powołuje Komisję Budżetową 
w składzie: prorektor prof dr W. Dziewulski (przewodniczący), prof dr 
W. Iwanowska i zastępca prof dr W. Sylwanowicz. 
Uchwalono jednomyślnie. 
7. Sprawa Komisji Programowej. 
Dziekan wnosi o wybór Komisji Programowej w składzie: prof dr 
A. Basiński i Dziekan jako przewodniczący.
		

/Licencje_017_08_084_0001.djvu

			66 


Uchwalono jednomyślnie. 
8. Sprawa Komisji Przyjęć. 
Dziekan wnosi o wybór Komisji Przyjęć w składzie: prof. dr 
W. Dziewulski, prof. dr E. Passendorfer i prof. dr [1.] PIiiffer (przewodni- 
czący). 
Uchwalono jednomyślnie. 
9. Wolne wnioski. 
Wolnych wniosków nikt nie zgłosił. 
Posiedzenie zakończono o godz. 17. 45. 
Sekretarz Przewodniczący 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy. sygn. WMP-12. k. i--3. 
a Dalsza część protokołu w maszynopisie pisana jest w dwóch kolumnach zatytułowa- 
nych: przedmiot, uchwała 
b Brak załącznika. 


41 


1945, 5 października, Poznań. - Karol Górski do Konrada Górskiego, 
dziekana Wydziału Humanistycznego. Sprawy obsady katedr historycznych. 


Wielce Szanowny Panie Dziekanie! 
Przesyłam kopię spisu mych prac, drugą wysłałem przed tygodniem, 
czekam z niecierpliwością na wiadomości, kiedy się zaczną wykłady, 
obawiam się bowiem, czy wobec stanu skarbu nie spadnie na Uniwersytet 
dalsza fala redukcji. Jak się przedstawia kwestia skasowania 12 katedr, 
o których mi mówiła ogólnie p. Stelmachowska l - czy Katedra Nauk 
Pomocniczych Historii ocalała? P. Matuszewski, proponowany stąd, ma 
3 lata Ecole des Chartes. Czy na wydziale naszym jest przewidywana Katedra 
Antropogeografii, która ze względu na nasz kierunek bahycki jest 
niesłychanie ważna i potrzebna? Boję się, że katedra na Wydziale Matematy- 
czno-Przyrodniczym może nie wystarczyć. Byłoby dobrze zarezerwować 
Katedrę Antropogeografii dla jednego z uczniów prof. Pawłowskiego z UP, 
zamordowanego przez Niemców. Jedyny docent Pomorzanin, dr Galon 2 , jest 
jego uczniem - przebywa teraz w Niemczech, skąd rychło wróci. Był on 
wysuwany na Katedrę Geografii w Toruniu jeszcze w 1938/1939 r., kiedy 
projekt Uniwersytetu Toruńskiego był już wcale zaawansowany. Innym 
kandydatem byłaby uczennica prof. Pawłowskiego dr Kiełczewska 3 , która się 
teraz habilituje w Krakowie. Piszę to wszystko, bo uważam za słusme 
uwzględnienie u nas tej grupy badaczy, specjalnie zainteresowanych w spra-
		

/Licencje_017_08_085_0001.djvu

			67 


wach nadbałtyckich. Ciągle do mnie przychodzą z zapytaniami o Toruń, jak 
do ambasadora - a ja mało co wiem - np. kto jest psychologiem - pyta 
ks. Dybowski, dalej prof. Kolbuszewski - też był u mnie. 
Łączę wiele serdecmych pozdrowień, ucałowania rączek dla Pani. 
Karol Górski 


Oryginał. rękopis. 
TNT. Spuścizna Konrada Górskiego, Korespondencja 1945/1946. sygn. 269. k. 87. 
l Bożena Stelmachowska. kierownik Katedry Etnografii i Etnologii UMK od 1946 r. 
2 Rajmund'Galon, od 15 VI 1946 r. zatrudniony w UMK, kierownik Katedry Geografii 
Fizycznej. 
3 Maria Kiełczewska-Zaleska, od 1 III 1946 r. pracownik UMK, kierownik Katedry 
Antropogeografii. 


42 


1945, 6 października, Toruń. - Leonid Zytkowicz do Ryszarda Mienickiego. 
Prośba o złożenie wniosku o mianowanie go asystentem. 


Wielce Szanowny Panie Profesorze! 
Jestem w Toruniu od kilku miesięcy i naturalnie pragnąłbym być 
zatrudnionym w Uniwersyt
cie, który się tu organizuje. Jednak sprawa ta 
napotyka na trudności, gdyż rektor Kolankowski nie chce zatwierdzać asys- 
tentów pod nieobecność profesorów, a dotychczas nikogo z historyków tu nie 
ma. Mógłbym tedy dłuższy czas pozostać w zawieszeniu, a chciałbym tego 
uniknąć. 
Wobec tego na podstawie rozmowy z p. Konradem Górskim proszę 
Pana Profesora o złożenie wniosku o mianowanie mnie asystentem przy 
swojej katedrze, naturalnie o ile by moja kandydatura dogadzała Panu 
Profesorowi. Byłbym niewymownie za to wdzięcmy Panu Profesorowi, gdyż 
byłoby mi dość przykro zostać pominiętym, a translokacja do młodszego 
ośrodka również nie uśmiecha [mi] się. 
Na ogół jestem zadowolony, że trafiłem do Torunia. Zacisme i spokoj- 
ne miasto dobrze robi na nerwy, tym bardziej, że prawie nietknięte wyszło 
z wojny. Biblioteka tutejsza jest wcale zasobna w historica, niestety tylko 
prawie nic nie ma do dziejów Europy Wschodniej, [... a] i Wielkiego Księstwa 
Litewskiego. Sporo zebrało się Wilnian, tak iż można obracać się stale wśród 
swoich dawnych majomych. 
Polecam się tedy łaskawej pamięci i proszę przyjąć wyrazy szacunku 
i poważania b. 


L. Żytkowicz 


........
		

/Licencje_017_08_086_0001.djvu

			68 


Oryginał, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 963/5, k. 62, Korespondencja Ryszarda Mienickiego. 
a Wyraz nieczytelny. 
b W prawym dolnym rogu adnotacja ręką R. Mienickiego: Odpowiedź wysłano 10 X 
1945 poleconym. 


43 


1945, [przed 7 października}, Toruń. - Projekt organizacji Sekcji Sztuk 
Pięknych na Wydziale HumanistycznymI. 


Plan struktury Sekcji Sztuk Pięknych Wydziału Humanistycznego 
UMK. 
l. Malarstwo Sztalugowe, prof. Tymon Niesiołowski, zw. mianowany. 
2. Malarstwo Pejzażowe, prof. Bronisław Jamontt, zw. mianowany. 
3. Malarstwo Dekoracyjne, prof. Jan Wodyński, nadzw. mianowany. 
4. Projektowanie Wnętrz, prof. Stefan Narębski, zw. mianowany. 
5. Malarstwo Witrażowe, prof. Konrad Dargiewicz, nadzw. mianowany. 
6. Rzeźba, prof. Henryk Kuna, zw. mianowany. 
7. Grafika, prof. Jerzy Hoppen, nadzw. proponowany. 
8. Malarstwo Monumentalne, prof. Władysław Lam, nadzw. proponowany. 
Profesorowie kontraktowi 
9. Zabytkoznawstwo i konserwacja, prof. Jerzy Remer, mianowany. 
aBr. Jamontt 
Prodziekan Wydziału Humanistycznego 
Sekcji Sztuki a 


Zestawienie 


a. Spis profesorów zwyczajnych, nadzwyczajnych, docentów, zastęp- 
ców profesorów, wykładających: 
1. Jamontt Bronisław, art. malarz, prof. zw. 
Malarstwo (martwa natura, pejzaż), Toruń, Mickiewicza 30 m. 4. 
2. Narębski Stefan, inż. architekt, prof. zw. 
Projektowanie wnętrz, Toruń, Mickiewicza 30 m. 4. 
3. Niesiołowski Tymon, art. malarz, prof. zw. 
Malarstwo (akt, głowa, kompozycja), Toruń, Mickiewicza 7 m. 21.
		

/Licencje_017_08_087_0001.djvu

			l 


69 


4. Dargiewicz Konrad, art. malarz, prof. nadzw. 
Rysunek i witraż(ow]nictwo, Toruń, Mostowa 9, III p. 
5. Hoppen Jerzy, art. grafik, prof. nadzw. 
Grafika, Toruń, Bydgoska 100. 
6. Homo-Popławski Stanisław, art. rzeźbiarz, prof. nadzw. 
Rzeźba, Toruń, Mickiewicza 30 m. 2, I p. 
7. Wodyński Jan, art. malarz, prof. nadzw. 
Malarstwo (akt, głowa, kompozycja), Toruń, Mickiewicza 49 m. 2, I p. 
8. Remer Jerzy, prof. kontraktowy 
Zabytkomawstwo i konserwatorstwo, Bydgoszcz, Tarasy 3 m. l. 
Wykładający - wykłady zlecone: 
1. Sylwanowicz Witold, zastępca prof., dr (z Wydziału Matematyczno- 
-Przyrodniczego). 
Anatomia plastycma, Toruń, Sienkiewicza 30. 
2. Leonard Torwirt, art. malarz 
Technologia artystycma, Toruń, Winnica 44. 


b. Spis zakładów wraz z siłami pomocniczymi: 
l. Zakład Malarstwa Sztalugowego, kierownik - prof. Niesiołowski Tymon, 
Tomkiewicz Zygmunt - art. malarz, adiunkt, Toruń, Rybaki 55a m. 4. 
2. Zakład Malarstwa Dekoracyjnego, kierownik - prof. Jan Wodyński, 
Firlej Piotr - art. malarz, st. asystent. 
3. Zakład Pejzażu i Martwej Natury, kierownik - prof. Jamontt Bronisław, 
Goss Alojzy - art. malarz, adiunkt, Toruń, Warszawska 6, I p., Przybył 
Eugeniusz - art. malarz, adiunkt. 
4. Zakład Rzeźby, kierownik - prof. Homo-Popławski Stanisław, 
Godziszewski Tadeusz - art. rzeźbiarz, adiunkt, Toruń, Mickiewicza 30 
m.2. 
5. Zakład Projektowania Wnętrz, kierownik - prof. Narębski Stefan, 
Kozłowski Józef - art. malarz, adiunkt, Toruń, Legionów 28 m. 3. 
6. Zakład Witrażownictwa, kierownik - prof. Dargiewicz Konrad, 
Kossowska Felicja - art. malarz, adiunkt, Toruń, Konopnickiej 20 m. 1. 
7. Zakład Grafiki, kierownik - prof. Hoppen Jerzy, Kuczyński Edward - 
st. asyst., art. malarz. 
8. Zakład Zabytkomawstwa i Konserwatorstwa, kierownik - prof. Remer 
Jerzy, Krzemień Adam - art. rzeźbiarz, st. asystent! Toruń, Ratusz, 
Wydział Kultury i Sztuki. 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Wydzial Sztuk Pięknych. sygn. WSz-J/5. k. 12-13.
		

/Licencje_017_08_088_0001.djvu

			70 


a-a Własną ręką Bronisława Jamontta. 
1 Projekt ten był dyskutowany na dwóch posiedzeniach Sekcji Sztuki w dniach 
7 X 1945 r. i 17 XI 1945 r. - Archiwum UMK, Wydział Sztuk Pięknych, sygn. WSz-3/5a. 
k. 1-2; zob. dok. 44. 


44 


1945, 7 października, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Sekcji 
Sztuki przy Wydziale Humanistycznym. Sprawy obsady personalnej. 


Obecni: rektor prof. L. Kolankowski, dziekan Wydziału Humanistycz- 
nego prof. Konrad Górski, prodziekan prof. B. Jamontt, prof. S. Narębski, 
prof. T. Niesiołowski. 
Po zagajeniu posiedzenia przez rektora prof. L. Kolankowskiego, pro- 
dziekan prof. B. Jamontt zreferował projekt organizacji Wydziału Sztuk 
Pięknych (Sekcji Sztuki). Projekt przyjęto w brzmieniu zaproponowanym 
przez Prodziekana. Na zaprojektowane katedry uchwalono zaprosić: 
l) na Katedrę Malarstwa Sztalugowego - T. Niesiołowskiego, jako 
profesora zwyczajnego; 
2) na Katedrę Malarstwa Monumentalnego - L. Śleńdzińskiego, jako 
profesora zwyczajnego; w razie zaś nieprzyjęcia przez niego propozycji _ 
W. Lama, jako profesora nadzwyczajnego; 
3) na Katedrę Malarstwa Pejzażowego - B. Jamontta, jako profesora 
zwyczajnego; 
4) na Katedrę Malarstwa Witrażowego - K. Z. Dargiewicza, jako 
profesora nadzwyczajnego; 
5) na Katedrę Malarstwa Dekoracyjnego - J. W odyńskiego, jako 
profesora nadzwyczajnego; 
6) na Katedrę Zabytkomawstwa i Konserwacji Zabytków _ 
J. Remera, jako profesora kontraktowego; 
7) na Katedrę Projektowania Wnętrz - S. Narębskiego, jako profesora 
zwyczajnego; 
8) na Katedrę Rzeźby - H. Kunę, jako profesora zwyczajnego; 
9) na Katedrę Grafiki - J. Hoppena, jako profesora nadzwyczajnego. 
Kandydatury artysty malarza 1. Skotnickiego na zaproponowaną przez 
niego Katedrę Malarstwa Kompozycyjnego nie umano za możliwe uwzględ- 
nić, mimo całego umania dla osoby kandydata, a to ze względu na rozpoczęty 
przez niego 70 rok życia i odnośne zarządzenie Ministerstwa Oświaty. 
Funkcję sekretarza Sekcji Sztuki Wydziału Humanistycmego zlecono 
prof. S. Narębskiemu. 


Sekretarz (-) S. Narębski 


Przewodniczący (-) Bronisław Jamontt
		

/Licencje_017_08_089_0001.djvu

			l 


71 


Oryginal, rękopis. 
Archiwum UMK, Wydzial Sztuk Pięknych, sygn. WSz-3/5a, k. l. 


45 


1945, 10 października, Kraków. - Zygmunt Czerny do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK. Dziękuje za zaproszenie na katedrę w UMK 
i informuje o planach profesorów ze Lwowa przebywajqcych w Krakowie. 


Kochany Panie Rektorze! 
Korzystam z pierwszej okazji azeby złożyć Panu najserdecmiejsze 
życzenia zaszczytnej misji fundowania Uniwersytetu w Toruniu, którą Pan 
z takim zaparciem, a zarazem z takim powodzeniem spełnia. Zarazem 
dziękuję za cenne mi zaproszenie na katedrę Uniwersytetu w Toruniu, które 
stawiam na poczesnym miejscu między zaproszeniami otrzymanymi od 
innych uniwersytetów 1. 
Drugi transport profesorów szkół akademickich ze Lwowa, którego 
byłem kierownikiem, przybył w czwartek do Krakowa. Wczoraj ci profeso- 
rowie, jak również koledzy z pierwszego transportu oraz lwowscy koledzy, 
którzy jeszcze wcześniej przyjechali, odbyli dyskusyjne zebranie pod moim 
kierownictwem, jako prorektora Uniwersytetu Lwowskiego, azeby zoriento- 
wać się w sprawie wyboru katedr; po ożywionej wymianie zdań koledzy 
jednomyślnie wydelegowali mnie do Warszawy, Torunia i Wrocławia ażebym 
na miejscu gruntownie sytuację zbadał. Chciałem wyjechać natychmiast 
w poniedziałek, 12 października, niestety rozchorowałem się na ciężkie zatru- 
cie, co wyjazd mój opóźni nieco, ale w każdym razie wyjadę do Torunia nie 
później niż w czwartek. Osobiście ustalenie [się] w Toruniu i współpraca 
z Panem byłyby mi naj sympatyczniejsze. Liczę, że pobyt mój w Toruniu da 
mi do ręki tyle atutów, że będę mógł nimi pozyskać współpracę wielu 
kolegów, którzy mnie obdarzyli swoim zaufaniem. Zwracam uwagę, że do 
końca listopada przyjedzie trzeci, bardzo liczny transport profesorski. 
Do rychłego więc zobaczenia! Łączę przyjazne pozdrowienia. 
Z. Czerny 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, lll. 
1 Z. Czerny l I 1946 r. objął kierownictwo Katedry Fi/%gii Roma1iskiej UMK.
		

/Licencje_017_08_090_0001.djvu

			72 


46 


1945, 15 października, Toruń. - Konrad Górski, dziekan Wydziału Huma- 
nistycznego, do Ryszarda Mienickiego. Informuje o nominaCji profesorskiej 
i prosi o rychły przyjazd do Torunia. 


Kochany i Drogi Panie Profesorze! 
W odpowiedzi na list z dn. 10 bm. donoszę: 
l. Nominację Żytkowicza przedstawiłem do podpisu Rektorowi. 
2. Pańska nominacja ajest już podpisana a jako profesora nadzwyczaj- 
nego; nie ma mowy o żadnym rocmym kontrakcie, tylko wszyscy otrzymu- 
jemy nominacje rektorskie o charakterze prowizorycmym, a później wszyskie 
te nominacje pójdą do Ministerstwa do ostatecmego rozstrzygnięcia i zatwier- 
dzenia. Oczywiście jest to teoria, bo chyba tylko w wyjątkowym jakimś 
wypadku Ministerstwo mogłoby zakwestionować nominację podpisaną przez 
rektora. 
3. Uważam, że w obecnej sytuacji powinien Pan już do Torunia 
zjechać, gdzie się Pan może zatrzymać w pokojach umeblowanych dla przy- 
jeżdżających profesorów. Radzę mieć własną poduszkę i koc. 
4. Początek wykładów może koło 15 listopada, jeżeli dostaniemy na 
czas obiecane gmachy. 
Tymczasem ślę Panu najlepsze pozdrowienia i oczekuję szybkiego 
przyjazdu; dla Pani ucałowania rączek łączę, dla Pana mocny uścisk dłoni 
Konrad Górski 


Oryginał, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 963/2/III, k. 12, Korespondencja Ryszarda Mienickiego. 
a-a Podkreślono. 


47 


1945, 15 października, Warszawa. - Władysław Kowalski, minister Kultury 
i Sztuki, do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Proponuje utworzenie 
Katedry Teatrologii na Wydziale Humanistycznym i powołanie na nią 
Wilama Horzycyl. 


Ministerstwo Kultury i Sztuki wnosi o utworzenie na Wydziale Huma- 
nistycmym UMK Katedry Teatrologii. 
Potrzeba oraz celowość utworzenia powyższej Katedry została prze- 
dyskutowana i uzgodniona z ob. Rektorem w rozmowach przeprowadzonych 
w końcu września br. 2 



 

 

 
; I
		

/Licencje_017_08_091_0001.djvu

			73 


Jako kandydata na Katedrę Teatrologii Ministerstwo Kultury i Sztuki 
proponuje ob. Wilarna Horzycę. 


(-) Wł. Kowalski 
Minister 


Oryginał. maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Humanistyczny, sygn. WH-2/3, k. 51. 
l Utworzenie Katedry nie doszło do skutku. 
2 Chodzi o rozmowę przeprowadzoną przez L. Kolankowskiego z wiceministrem 
Kultury i Sztuki Leonem Konczkowskim - Archiwum UMK, Wydział Humanistyczny, sygn. 
WH-2/3. k. 50. 


48 


1945, 18 października, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do 
Wydziału Bibliotek w Ministerstwie Oświaty. Postuluje przekazywanie 
wszelkich książek z bibliotek byłych Prus Wschodnich, a dotyczących 
Pomorza, Prus Wschodnich, Warmii i Kaszub, do UMK. 


Do gmachu Ministerstwa Oświaty przy al. Szucha w bm. ZWIeZIono 
autami szereg bibliotek z Prus Wschodnich. Wobec powstania Uniwersytetu 
w Toruniu, na którym szereg historyków, jak profesorowie: Karol Górski, 
Stanisław BodniakI, Kazimierz Lepszy2, Kazimierz Hartleb i inni rozpocmą 
niebawem swe wykłady i będą kontynuować swe studia pomorzo- i pruso- 
mawcze, Rektorat jak najusilniej prosi i obstaje za tym, ażeby wszelkie 
materiały dotyczące Pomorza, Prus Wschodnich, Warmii, Kaszub lub innych 
ziem stanowiących specjalny przedmiot badań Uniwersytetu w Toruniu były 
przewiezione do Torunia, gdzie jest najodpowiedniejsze dla nich miejsce 3 . 
Dotyczy to zarówno już zwiezionych do Warszawy, jak i pozostałych 
jeszcze w Prusach książek. 
Prócz Uniwersytetu, korzystałyby ze zbiorów: Instytut Bałtycki i TNT, 
których bogaty dorobek wydawniczy również wskazuje na to, że materiały do 
historii ziem północnych Rzeczypospolitej powinny się majdować nie na 
południu w Krakowie, nie w centrum w stolicy, lecz tam, gdzie te studia są 
skoncentrowane. Raczej pojedynczy badacz historii Warmii może przyjechać 
z Krakowa do Torunia, lub sprowadzić sobie kilka dzieł do Biblioteki 
Jagiellońskiej, niż dla wygody jednostki, choćby najbardziej nauce polskiej 
zasłużonej, całe zbiory miały być przydzielone do tak zasobnego w książki 

 miasta jak Kraków! 

 
; .
 (-) Kolankowski 

 Rektor
		

/Licencje_017_08_092_0001.djvu

			74 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-43, k. 6. 
l Nie podjął pracy w UMK. 
2 Zrezygnował z objęcia Katedry Historii Polski Nowożytnej UMK ze względu na stan 
zdrowia w maju 1946 r. -Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. H-513. 
3 28 XI 1945 r. nadeszła odpowiedi: Ministerstwo Oświaty wprowadza zgłoszone 
dezyderaty biblioteczne do planu repartycji księgozbiorów i będzie realizować w miarę 
zyskiwania i uporządkowania zapasów - Archiwum UMK, Rektorat, S}gn. R-43, k. 6. 


49 


1945, 20 października, Kraków. - Wojciech Hejnosz do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Przyjmuje propozycję objęcia Katedry Historii 
Prawa Polskiego na UMK. 


Wielce Szanowny Panie Rektorze! 
Wczoraj wieczorem, po przyjeździe z Tyńca l, otrzymałem telegram 
Dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu Toruńskiego w sprawie objęcia 
Katedry Historii Prawa Polskiego na tutejszym Uniwersytecie. Donoszę tedy 
uprzejmie, że równocześnie wysyłam telegram z zawiadomieniem o przyjęciu 
tej propozycji, pozwalając sobie tu zamaczyć, że liczę się z przymaniem mi 
stanowiska profesora zwyczajnego - zgodnie z pierwotną propozycją Pana 
Rektora. Dodam też, że ze względu na moją służbę w Archiwum Państwo- 
wym w Krakowie mógłbym objąć stanowisko profesora w Toruniu dopiero 
po uzyskaniu formalnej nominacji. Oczywiście liczę też na przymanie mi 
odpowiedniego mieszkania w Toruniu, gdy nominacja moja dojdzie do 
skutku. 
Załączam do niniejszego arkusz z moimi danymi osobistymi a . 
W końcu pozwalam sobie jeszcze nadmienić, że równocześnie wycofuję 
swą zgodę na podobną propozycję Uniwersytetu we Wrocławiu. 
Łączę wyrazy głębokiego poważania i szacunku 
W. Hejnosz 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-11612, VII, k. 1-2. 
a Najstarszy zachowany arkusz osobowy W. Hejnosza pochodzi z 30 X 1945 r. _ 
Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. K-111102. 
l W opactwie benedyktynów w Tyńcu znajdował się skład archiwaliów wywiezionych 
w 1944 r. z Archiwum lwowskiego i krakowskiego. W. Hejnosz przebywał w Tyńcu jako 
pracownik AP we Lwowie, a po 17 I 1945 r. jako pracownik AP w Krakowie.
		

/Licencje_017_08_093_0001.djvu

			75 


50 


1945, 21 października, Toruń. - Leonid Zytkowicz do Ryszarda Mienic- 
kiego. Relacjonuje swe wyjazdy po książki dla Biblioteki Uniwersyteckiej 
oraz opisuje warunki bytowania w Toruniu. 


Wielce Szanowny Panie Profesorze! 
Najserdecmiej dziękuję Panu Profesorowi za zgodę na moją kandyda- 
turę! oraz za tak miły i pełen życzliwości dla mnie list. Nadeszły one do 
Torunia przed kilku dniami, w czasie mojej nieobecności. Dzięki Panu 
Profesorowi moja nominacja jest w toku, a nawet podobno już podpisana 
przez Rektora. 
Wróciłem wczoraj spod Szczecina, gdzie pakowałem przymane przez 
Ministerstwo Uniwersytetowi poniemieckie książki. Jadę tam jutro mowo, 
zostanę tam pewno do l listopada. Książek z różnych dziedzin będzie dobrych 
kilka wagonów; dwa już poprzednio zostały sprowadzone. Będzie to dobra 
podstawa Uniwersyteckiej Biblioteki, a razem z istniejącą mniejszą? stworzy 
poważny księgozbiór, jakich ze 300 tys. tomów; są też przymane nam 
księgozbiory w paru innych miejscowościach. Nie wiem, jak i kiedy uda się te 
doprowadzić do stanu używalności. Na kupowanie książek też na razie 
pieniądze są i w miarę możności nabywa się. Zbieram po trochu bibliotekę do 
historii Europy Wschodniej, lecz jak i kiedy uda się to zrealizować, nie wiem. 
Co do warunków życia w Toruniu, sądzę, że są nie gorsze, a może 
nawet lepsze, niż' w innych miastach. Miasto jest dobrze zaopatrzone 
w żywność; wnętrza sklepów mięsnych, bardzo licmych, przypominają 
litewskie Maistasy. W ogóle wszystko można kupić. Ceny naturalnie wysokie, 
jednak o jakie 10-20% niższe niż w Pomaniu, a o Krakowie tu mówi się jako 
o mieście bardzo drogim. Na kartki wprawdzie nie dostajemy nic niemal 
prócz chleba, ale czasem bywają przydziały przez Uniwersytet. Najtrudniej 
jest o opał; na razie ratujemy się gazem i elektrycmością. Przez Uniwersytet 
dostaliśmy po furze drzewa, co miesiąc po 50 kg węgla. 
O mieszkania jest bardzo trudno. Z wolnej ręki, nie przez magistrat, 
o pokój jest łatwo; cena 100-200 zł. Rektor ma dwa domy, rezerwuje je dla 
profesorów, którzy mają przyjechać. Naturalnie, o ile Pan Profesor projektuje 
przyjechać tu przed wyszykowaniem dla siebie mieszkania (bo tam podobno 
potrzebny remoncik), to spodziewam się, że nie odmówi Pan Profesor 
zatrzymać się u mnie; mam trzy pokoje, więc jednym chętnie służę. 
W ogóle Toruń bardzo jest miły i jestem zadowolony, że skoro już 
trzeba było porzucić Wilno, trafiłem tu, a nie gdzie indziej. 
Może ma Pan Profesor jakie bliższe wiadomości o prof. Iwaszkie- 
wiczu3. Od rektora Kolankowskiego wiem, że ma się majdować w Bawarii, 
ale bez bliższych danych. Tak pragnąłbym, aby on też jak najprędzej malazł
		

/Licencje_017_08_094_0001.djvu

			76 


się w Toruniu, bo przecie liczą na niego. Z Wilna dawno już nic nie miałem, 
zresztą mało już tam zostało majomych. Na odjezdnym stamtąd Rosiak 
wręczył mi Pański egzemplarz Vademecum Wierzbowskiego. Mam go tutaj. 
Proszę przyjąć wyrazy szacunku i poważania. 
L. Żytkowicz 


Oryginał, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 963/5, k. 63, Korespondencja Ryszarda Mienickiego. 
l Listem z 6 X 1945 r. L. Żytkowicz prosił R. Mienickiego o wystqpienie z wnioskiem 
o mianowanie go asystentem w jego Katedrze - zob. dok. 42. 
2 L. Żytkowicz miał tu na myśli Książnicę Miejską. 
3 Chodzi zapewne o Janusza Iwaszkiewicza; nie podjął pracy na UMK, kandydatura 
jego była uwzględniania przy obsadzaniu Katedry Historii Powszechnej Nowożytnej - 
Archiwum UMK, Wydział Humanistyczny, sygn. WH-2/3, k. 64; zob. dok. 54. 


51 


1945, 27 października, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, 
do Ludwika Kolankowsktego, rektora UMK. Poleca zorganizowanie 
Wydziału Prawno-Społecznego UMK. 


Zlecam Ob. Rektorowi zorganizowanie Wydziału Prawno-Społecmego 
przy UMK w Toruniu l. 


Minister 
(-) Czesław Wycech 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. 44, k. 26. 
l Nie utworzono Wydziału o takiej nazwie - zob. dok. 52. 


52 


1945, 5 listopada, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty. 
Utworzenie na UMK Wydziału Prawno-Ekonomicznego. 


Na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 24 VIII 1945 r. o utworzeniu 
UMK w Toruniu (Dz. U. RP nr 34 poz. 208) zarządzam, co następuje: 

 l. Tworzy się na UMK w Toruniu Wydział Prawno-Ekonomicmyl. 

 2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l X 1945 r. 
Minister Cz. Wycech
		

/Licencje_017_08_095_0001.djvu

			77 


Druk. 
Dz. urz. Min.Ośw. 1946 nr 2 poz. 37. 
l Rozporządzeniem Ministra Szkół Wyższych i Nauki z 19 X 1950 r. przekształcony 
został na Wydział Prawa (Dz.U. 1950 nr 51 poz. 474). 


53 


1945, 6 listopada, Kraków. - Karol Maleczyński do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Omawia okoliczności swojej odmowy objęcia 
Katedry Historii Polski Średniowiecznej na UMK. 


JW Panie Rektorze! 
Czuję się w obowiązku i prawie przesłania na ręce JW Pana Rektora 
paru słów wyjaśnienia w sprawie propozycji dla mnie na katedrę w Toruniu. 
Zaproszenie na Katedrę Historii Polski Średniowiecmej w Toruniu, za 
które jako dowód niewątpliwej życzliwości bardzo Panu Rektorowi dziękuję, 
wysłane z Torunia na adres krakowski, a przesłane mi przez żonę do 
Wrocławia, nie zastało mnie i tam, gdyż w sprawach urzędowych bawiłem 
parę dni na prowincji. Po powrocie wpadłem w prawdziwy wir pracy i stąd 
lakonicma ma prośba do Pana Rektora o udzielenie mi dziesięciodniowej 
zwłoki na powzięcie decyzji. Była ona bowiem dla mnie bardzo trudna. 
Z jednej strony względy rodzinne, przede wszystkim życzenia mej żony 
i możność spokojnej pracy naukowej, kazały mi przyjąć Toruń. Z drugiej zaś 
strony poczucie obowiązku i pewien upór, wreszcie żal włożonej w organi- 
zację Uniwersytetu Wrocławskiego pracy, zmuszały mnie do postanowienia 
trwania na posterunku, o którym z góry jestem przekonany, iż jest trudniejszy 
i cięższy od toruńskiego. 
Przeważyły te ostatnie względy, łącmie z ówczesnym kształtowaniem 
się sytuacji na Uniwersytecie Wrocławskim. Osądziwszy ostatecmie, iż jest 
moim obowiązkiem pozostać we Wrocławiu, wysłałem 29 października 
z Wrocławia list do p. dziekana Górskiego, wyjaśniający sprawę i zawiera- 
jący mą rezygnację z pracy w Toruniu. List poszedł zwykłą drogą, jakiej 
używam w korespondencji z Toruniem, przez okazję do Krakowa, a stąd 
pocztą do Torunia. 
Po przybyciu obecnie do Krakowa zastałem tam telegram i list dzieka- 
na Górskiego, datowany z 29 października, a zawiadamiający, że zwłoki 
w odpowiedzi otrzymać nie mogę, i że propozycja, uczyniona mi poprzednio, 
umana jest za nieaktualną. Ponieważ w danej chwili decyzja moja była już 
zapadła, merytorycmie wiadomość ta była dla mnie obojętna
 Formalnie 
jednak dziwne jest trochę i zdaje mi się nie praktykowane w stosunku do 
żadnego kandydata na katedrę, że zwłoki, o którą prosiłem nie mogłem
		

/Licencje_017_08_096_0001.djvu

			78 


otrzymać. Zwłaszcza że chodziło już tylko o parę dni potrzebnych na dojście 
listu z Wrocławia do Torunia. Stwierdzam tylko fakt, daleki będąc 
oczywiście od żywienia o to żalu czy urazy do kogokolwiek, a zwłaszcza do 
Pana Rektora. 
Nasz biedny Wrocław zaczyna mieć lepszą passę i szereg osób, 
o których już wieści chodziły, że nas zdradzają, przyjmuje jednak wrocław- 
skie propozycje. Jeżeli może i moja decyzja oddziałała na kogo, mam 
poczucie spełnionego obowiązku. Niezależnie od tego żal mi możności 
spokojnej pracy w Toruniu i raz jeszcze Panu Rektorowi za życzliwość 
w sprawie mej kandydatury toruńskiej dziękuję. 
Proszę przyjąć Panie Rektorze wyrazy mego szacunku i poważania. 
(-) Karol Maleczyński a 


Oryginal. maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-11612, XII, k. 1. 
a U dolu ręką L. Ko/ankowskiego; Od 25 IX 1945 r. p. Maleczyński nie malazł czasu 
na danie odpowiedzi. Kolankowski 


54 


1945, 6 listopada, Poznań. - Karol Górski do Konrada Górskiego, 
dziekana Wydziału Humanistycznego. Sprawy rozpoczęcia wykładów oraz 
obsady katedr historycznych. 


Wielce Szanowny Panie Dziekanie, 
Napisałem pośpiesznie kilka uwag o stanie badań nad przeszłością 
Pomorza na prośbę p. B. Stelmachowskiej i przesyłam je Panu. Kiedy będzie 
początek wykładów na Uniwersytecie? sądzę, że koniecmie trzeba zacząć 
w listopadzie. Ja jestem zdecydowany przyjechać w końcu miesiąca i wykła- 
dać przez dwa tygodnie, choćby w prowizorycznej sali, w gimnazjum czy 
w magistracie, uważam bowiem, że byłoby nieuczciwie nie zacząć. Poza tym 
może to odbić się ujemnie na losach Uniwersytetu. Jak się przedstawia 
sprawa naszych katedr? Czy jest przewidziana, wobec nieobecności prof. 
Iwaszkiewicza, kandydatura doc. Bodniaka, znawcy spraw bałtyckich? 
Myślę, że gdyby prof. Iwaszkiewicz nie wchodził w grę, najlepszy byłby 
p. Bodniak. 
Łączę wiele serdecznych pozdrowień i ucałowania rączek dla Pani 
Karol Górski 
P.S. Czy Państwo dostali krzesiwko do gazu?
		

/Licencje_017_08_097_0001.djvu

			79 


Oryginał, rękopis. 
TNT, Spuścizna Konrada Górskiego, Korespondencja 1945-1946, k. 86. 


55 


1945, 7 listopada, Toruń. - Z protokołu pierwszego 
Komisji Porozumiewawczej młodzieżowych organizacji 
w Toruniu. Sprawa zorganizowania Bratniej Pomocyl. 


zebrania Stałej 
akademickich 


W drugim punkcie a zebrania przystąpiono do stworzenia klucza wybor- 
czego celem ukonstytuowania Tymczasowego Zarządu Związku Studentów 
UMK w Toruniu "Bratnia Pomoc". 
Po dziesięciominutowej przerwie celem porozumienia się wewnątrz 
każdej organizacji doszło do stworzenia następującego klucza wyborczego: 
AZWM "Życie" 4 pozycje w Zarządzie, Akademickie Koło OMTUR 
4 pozycje w Zarządzie, ZMD Sekcja Akademicka 2 pozycje w Zarządzie. 
W miarę przejawu żywotności innych organizacji akademickich 
zostanie uwzględniony udział przedstawicieli tych organizacji w zarządzie 
Bratniej Pomocy. 
Imienny skład Zarządu: przewodniczący - Zaremba Jerzy, AZWM 
"Życie", I wiceprzewodniczący - Kamiński Bolesław, Akademickie Koło 
OMTUR, II wiceprzewodniczący - Jarzęcki Henryk 2 , ZMD Sekcja 
Akademicka, sekretarz - Krzętowska Teresa, Akademickie Koło OMTUR, 
skarbnik - Żyła Czesław, AZWM "Życie", członkowie: Akademickie Koło 
OMTUR - Felski Adam i Oziębło Alina, AZWM "Życie" - Kryszewski 
Włodzimierz i Cieślak Tadeusz, ZMD Sekcja Akademicka - Zdrojewska 
[Danuta]. 
Każda organizacja ma prawo każdorazowo wycofać członka Zarządu 
z ramienia swej organizacji w skład Zarządu wchodzącego i zastąpić go 
Innym. 


bprotokółowała: Krzętowska b 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Dział Nauczania, sygn. DN-14/10a, k. 2. 
a Tekst stanowi załącznik do pisma skierowanego przez Komisję do Rektora; nie odna- 
leziono pełnego tekstu tego protokołu. 
b-b Własnoręcznie. 
l L. Kolankowski, rektor UMK, odpowiadając Zarządowi Organizacyjnemu Stowarzy- 
szenia Bratniej Pomocy Studentów UMK przyjął do wiadomości skład zarządu tej 
organizacji z zastrzeżeniem, że w ciągu 8 dni w jego skład wejdą przedstawiciele 
pozostałych związków młodzieży istniejących wllwczas na UMK, a jednocześnie prosił
		

/Licencje_017_08_098_0001.djvu

			80 


o przedstawienie do zalegalizowania statutu Stowarzyszenia - Archiwum UMK, Dział 
Nauczania, sygn. DN-14/lOa, k. 3. Pismem z 19 XI 1945 r. Związek Studentów UMK 
Bratnia Pomoc w Toruniu komunikował L. Kolankowskiemu, że na zebraniu zarządu 21 XI 
1945 r. zostali dokooptowani przedstawiciele ZMW .. Wici" w osobach kol. Kaługi 
i Domańskiego, jednocześnie proszono o zatwierdzenie załączonego projektu statutu - 
ibid., k. 6. Do sprawy zatwierdzenia statutu powrócono pismem z 19 II 1946 r. W załącze- 
niu przedłożono 4 egzemplarze projektu statutu, podano uprawnionych do porozumiewania 
się z władzami akademickimi w sprawie zatwierdzenia statutu oraz podano wykaz 50 osób 
założycieli Związku wraz z podpisami - ibid., k. 12-13. Statut zatwierdzony został 2 V 
1946 r., a kuratorem Stowarzyszenia mianował Rektor pro! Tadeusza Czeżowskiego - 
ibid., k. 14. Osobowość prawną otrzymało Stowarzyszenie Bratnia Pomoc Studentów UMK 
w Toruniu 1 IX 1946 r. - ibid., k. 25. 
2 Omyłkowo: Tadeusz 


56 


J 945, 8 listopada, Kraków. - Wojciech Hejnosz 1 do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Informuje o werbunku na terenie Krakowa kadry 
naukowej dla UMK z Uniwersytetu Lwowskiego. 


Wielce Szanowny Panie Rektorze! 
Proszę łaskawie wybaczyć pewną zwłokę, jaka nastąpiła w wysyłce 
tego listu; została ona spowodowana wyczekiwaniem na przybycie lwowskie- 
go transportu "uniwersyteckiego", który też wczoraj tu nadszedł. Przyjechali 
nim m.in. profesorowie Bulanda i Czemy. Ten ostatni wybiera się w najbliż- 
szych dniach do Wrocławia celem rozejrzenia się, ale interesuje się też 
Toruniem. 
Przechodząc najpierw do zleceń Pana Rektora, spieszę donieść, co 
następuje: 
l. Z panem Piechockim podjął się mówić p. Hartleb, więc od niego 
będzie informacja. 
2. Pan Knaster wyjechał do Wrocławia, gdzie też pewno się zaanga- 
żuje. Nie mogłem z nim mówić. 
3. Prof. Rubinowicz jeszcze nie przyjechał; ma przybyć następnym 
transportem za parę tygodni. 
4. Prof. Zakrzewski skierował mnie do prof. Kosłjana, który poleca na 
Katedrę Chemii Nieorganicznej doc. dr. Edmunda Kurzyńca (Kraków, 
ul. Olszewskiego 2, Instytut Chemii) jako dobrą siłę. 
5. Prof. Tokarski poleca na Katedrę Mineralogii dr. Antoniego Pawła 
(adiunkta przy Katedrze po prof. Kreutzu), którego habilitacja jest w toku. 
Prof. Tokarski wysłał właśnie list w tej sprawie do prof. Passendorfera; 
 
ofiarował on się z pomocą przy urządzeniu muzeum (w porze wiosennej). 
 
li 
b
		

/Licencje_017_08_099_0001.djvu

			81 


6. Pan Kosiba wybiera się do Wrocławia, gdzie już warunkowo się 
zaangażował; o ile by mu tam warunki nie odpowiadały, chętnie podjąłby się 
pracy w Toruniu (zdecyduje się koło połowy bm.). Pan Leszczycki - według 
relacji pana Hoszowskiego - zostaje w Krakowie. 
7. Prof. Szymkiewicz propozycji przyjąć nie może, ale poleca prof. tyto 
dr. Bogumiła Pawłowskiego, Kraków, ul. Lubicz 46, Instytut Botaniki. 
To były zlecenia Pana Rektora 2 . 
Ponadto zwrócił się do mnie prof. Widajewicz z prośbą, bym zapytał 
Pana Rektora, czy nie można by zaangażować do Torunia p. Stefana 
Kuczyńskiego?3 
Dalej - przyjechał tu ostatnim transportem ze Lwowa mój kolega, 
dr Walerian Preisner, starszy bibliotekarz Biblioteki Uniwersyteckiej Jana 
Kazimierza, dobry pracownik. Czy mógłby on liczyć na zatrudnienie 
w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu na lepszym stanowisku (np. zastępcy 
dyrektora)? - Jest on romanistą i ma zamiar w przyszłości habilitować się 
(uczeń prof. Czemego)4. - Za rychlejszą wiadomość w tej sprawie byłbym 
wdzięcmy Panu Rektorowi. 
Przy sposobności odwiedziłem dr. K[azimierza] Lepszego, który kończy 
swoją kurację i pała chęcią malezienia się w Toruniu jak najrychlej5. 
W paru słowach chciałem jeszcze wspomnieć o "naradzie" Zarządu 
Towarzystwa Historycmego, na której niestety Pan Rektor nie mógł być 
obecny. - Obroniliśmy się najpierw przed projektowaną zmianą statutu 
w wiadomym sensie, a następnie omawiano sprawy wydawnicze, zwłaszcza 
"Kwartalnika", o czym bliżej opowiem po przyjeździe moim do Torunia. 
Łączę wyrazy głębokiego poważania i szacunku 
W[ ojciech] Hejnosz 


Oryginał. rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. 116/2. VII, k. 3-4. 
l W. Hejnosz wyraził chęć podjęcia pracy w UMK listem z 20 X 1945 r. - zob. 
dok. 49. 
2 Z tekstu wynika. że w tym czasie werbowali do Torunia na zlecenie L. Kolanko- 
wskiego w Krakowie sam Hejnosz. Kazimierz Hartleb i Stanisław Hoszowski. Z osób. do 
których zwracali się na polecenie L. Kolankowskiego. poza W. Preisnerem nikt do Torunia 
nie przybył. 
3 Stefan Maria Kuczyński. historyk. został profesorem we Wrocławiu. 
4 Przybył do Torunia i podJął pracę w UMK Jako kustosz w Bibliotece UniwersyteckieJ 
i docent w Katedrze Historii Literatury PolskieJ. 
5 Kazimierz Lepszy pozostał w Krakowie - zob. dok. 48. przyp. 2. 



 
r
 

 
li 
b
		

/Licencje_017_08_100_0001.djvu

			82 


57 


1945. 9 listopada. Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK. do Ministra 
Oświaty. Prosi o ogłoszenie zarządzenia o utworzeniu Wydziału Prawno- 
-Społecznego UMK w Dzienniku Urzędowym oraz o nadanie Studium Sztuk 
Pięknych UMK statusu wydziału. 


w związku ze zleconym mi zarządzeniem Ob. Ministra z dnia 27 X 
1945 r. nr IV-3498/45 N zorganizowaniem Wydziału Prawno-Społecznego 
przy UMK w Toruniu proszę uprzejmie o łaskawe ogłoszenie tego zarządze- 
nia w Dzienniku Urzędowym. . 
Równocześnie proszę o nadanie Studium Sztuk Pięknych przy Wydziale 
Humanistycznym naszego Uniwersytetu miana i charakteru Wydziału 1. 
Zaznaczam, że powyższe zarządzenie nie spowoduje żadnych zmian 
organizacyjnych i nie pociągnie za sobą - prócz drobnego wydatku na 
dodatek dziekański, żadnych nowych kosztów. 
Rektor 
(-) Prof. dr L. Kolankowski 


Odpis. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-44, k. 31. 
a U do lu piórem: Eksp. 10 XI 
l Por. dok. 65. 


58 


1945, 9 listopada, Kraków. - Kazimierz Hartleb do Ludwika Kolanko- 
wskiego. Relacja o podróży do Krakowa w celu angażowania kadry 
naukowej ze Lwowa dla UMK. 


Mój Drogi i Kochany Ludwiku! 
Korzystam ze sposobności wyjazdu kolegi Słuszkiewicza do Torunia, 
aby przez niego przesłać słów parę, przy czym zaznaczam, iż obszerne 
sprawozdanie z mojej podróży, posiedzenia PTH, jako też spraw zleconych, 
wysłałem w liście poleconym 1 wysłanym zaraz po ich załatwieniu, tj. 
5 listopada. Powinien już był Cię dojść. Jako uzupełnienie dodaję, iż 
w Akademii przed posiedzeniem i później widziałem się z p. Dembińską 
i Wdowiszewskim, którzy oczekiwali Twojego przybycia. Wobec nieobec- 
ności Twojej wytłumaczyłem im powody jej i podałem przypuszczalny termin 
Twojego powrotu do Torunia, gdzie też oni się zwrócą. Przy czym 
p. Wdowiszewski powoływał się na swój list wysłany do Torunia, którego 
treści nie znam, więc nie mogłem nic na ten temat rozmawiać. W każdym
		

/Licencje_017_08_101_0001.djvu

			83 


razie z rozmowy obojga wywnioskowałem, iż oboje reflektują na zajęcie 
w Uniwersytecie. Wczoraj, tj. środę przybył transport ze Lwowa. Byłem na 
dworcu, ale aż w Łobzowie, gdyż tam ich wyładowywano. Bardzo mało 
mogłem z nimi rozmawiać, gdyż zająłem się rektorem Bulandą, przy czym 
mieliśmy bardzo przykry incydent, który mógł się tragicznie skończyć dla 
nas. Ponieważ sześciodniową podróżą p. Bulanda był zupełnie wyczerpany, 
posłaliśmy po dorożkę do Krakowa. Wsiedliśmy do niej: p. Dygdałowa 
z maleńkim dzieckiem 2 , Bulanda i ja. Jechała dorożka tuż nad szkarpem, 
który spadał na kilka metrów w głąb. W pewnym momencie koń się spłoszył 
na skutek przyjazdu pociągu i skoczył w spad razem z dorożką. Jeden 
moment, a wszyscy bylibyśmy runęli, na szczęście ja starałem się utrzymać 
równowagę przez odskok na prawo, Bulanda chwycił konia, a świadek 
przypadkowy Żyd złapał spadające dziecko Dygdały. Cudem uniknęliśmy 
śmierci, w następstwie jednak Bulanda dostał ataku sercowego i padł 
zemdlony, trzeba go było cucić, posadzić i odwieźć do hotelu i zająć się 
biedakiem, co też uczyniłem. Bawiłem u niego Cli do późnego wieczoru. 
Jedynie mi polecił bardzo gorąco Słuszkiewicza, jako najwybitniejszego 
indologa, to samo zaopiniował Czemy, popr
o Łempicki, Taszycki, 
którzy wszyscy wyrażali duże zdziwienie, jak można mu przeciwstawiać 
Rysiewicza - młodego adepta naukowego bez habilitacji - z uczonym na 
miarę europejską. Poza tym stosunki rodzinne Rysiewicza, jak już 
wspomniałem w liście, trzymają go na stałe w Krakowie, skąd nie ma 
zamiaru się ruszać. Tak by wyglądała sprawa powyższa. Z innych pragnę Ci 
donieść, iż wczoraj p. Kutrzeba wobec Koranyi'ego, który go odwiedził 
w domu oświadczył, iż zespół historyczny w Toruniu przedstawia się 
naj poważniej w porównaniu z innymi uniwersytetami. Maleczyński bawi 
jeszcze w Krakowie dla robienia pewnej atmosfery i pozyskania pewnych 
ludzi. Bez rezultatu. Odmówił mu Mikucki, na skutek czego sam chce objąć 
nauki pomocnicze, namawiał mocno Włodarskiego na średniowieczną, gdyż 
Modelski, który stale mieszka w Krakowie, nie ma wielkiej ochoty do 
Wrocławia. Zatem marne zgoła widoki. Dzisiaj zamówiłem Czemego, zaraz 
o wyniku konferencji z nim w myśl Twoich wskazań dam znać telegraficznie. 
Co do Rubinowicza, to ni
stety nie przyjechał tym transportem, zatem 
porozumienie z nim nierealne na razie. Inne sprawy załatwia Hejnosz. Tyle 
pragnąłem Ci donieść i załączyć bardzo piękne uściski i pozdrowienia - 
zawsze oddany Twój 


aKazimierz 


Koranyi, Włodarski 
Toruniem - duże!a 


przygotowywują już wykłady! Zainteresowanie 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, VI. k. 2.
		

/Licencje_017_08_102_0001.djvu

			84 


a-a Odręcznie. 
l Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, VI, k. 5, list niedatowany. 
2 Jerzy Dygdała, ur. 2411945 r., w latach pótniejszych absolwent i pracownik UMK, 
pótniej Instytutu Historii PAN. 


59 


1945, {przed 10 listopada}, Toruń. - Ogłoszenie Rektora UMK w sprawie 
wpisu na wykłady. 


l. Każdy student i wolny słuchacz obowiązany jest dokonać w czasie 
od 10 do 24 listopada br. ostatecznego wpisu na odpowiedni wydział 
Uniwersytetu. 
2. Przed dokonaniem wpisu każdy wpisujący się podlega badaniu lekar- 
skiemu. Badanie przeprowadza lekarz w Uniwersytecie (parter, pokój nr 25) 
w dni powszednie, w godz. 8-9. Zgłaszający się do badania przedkłada 
lekarzowi kartę badania, którą należy nabyć u portiera Uniwersytetu 
za opłatą 10 zł i dokładnie wypełnić według podanych w niej wskazówek. 
Otrzymany wynik badania służy jako dowód przy wpisie. 
3. Celem dokonania wpisu należy nabyć u portiera następujące druki: 
a) książeczkę legitymacyjną (index lectionum), cena 20 zł, 
b) kartę indywidualną (statystyczna), cena l zł, 
c) kartę wpisową, cena l zł. 
Druki te wypełnia się we właściwych rubrykach, wpisując do książecz- 
ki legitymacyjnej i do karty wpisowej te wykłady, na które student pragnie 
uczęszczać. Następnie składa się je w odpowiednim dziekanacie dołączając 
nadto: 
d) dowód badania lekarskiego, 
e) 3 jednakowe fotografie legitymacyjne, 
f) kwit z uiszczenia opłat: kancelaryjnej w kwocie 40 zł i należności za 
blankiet legitymacyjny 2 zł. 
4. Po dokonaniu wpisu zostanie student, przez ponowne ogłoszenie na 
tablicy ogłoszeń, w odpowiednim terminie wezwany do dziekana dla dopełnie- 
nia immatrykulacji. Po dokonaniu jej otrzyma indeks, kartę immatrykula- 
cyjną, legitymację akademicką oraz dokumenty złożone przy zgłoszeniu. Na 
tym wpis zostaje zakończony. 
Wolni słuchacze wpisują się analogicznie jak studenci, z tą zmianą, że 
zamiast immatrykulacji składają w ręce dziekana przyrzeczenie przestrzega- 
nia dyscypliny akademickiej. 
5. W osobnym zarządzeniu zostanie po rozpoczęciu wykładów podany 
termin dla ewentualnej zmiany wpisu, aby umożliwić studentom dobranie 
wykładów dodatkowych lub skreślenie wykładów wpisanych niewłaściwie. 
Rektor
		

/Licencje_017_08_103_0001.djvu

			85 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-177, k. 3. 


60 


1945, 13 listopada, Wolbrom. - Bronisław Pawłowski do Ludwika 
Kolankowskiego. Prosi o podjęcie działań w celu zatrudnienia go na UMK. 


Carissime Magiticencjo! 
Właśnie otrzymałem list z dziekanatu z nader bolesną wiadomością dla 
mnie, że Ministerstwo skreśliło przeznaczoną na moje wykłady dotację. Cios 
to dla mnie bardzo dotkliwy. Czy nie dałoby się tego odrobić, jeżeli nie na ten 
trymestr, to bodaj na przyszły. Gdy ostatnio rozmawiałem we wrześniu 
z dyrektorem Arnoldem, on właśnie robił mi duże nadzieje na Toruń. Mówił 
mi wprawdzie, że jedna katedra przeznaczona jest dla dr. Wolińskiego 1 , 
a drugą przeznaczał dla mnie. Teraz zmieniło się wszystko do gruntu; bo 
nawet skreślił dotację na moje wykłady. Nie wiem czemu to przypisać - boć 
przecież gdybym jako docent otrzymał w Toruniu wykłady zlecone - 
miałbym więcej - aniżeli 2500 zł, gdyż docentów zaliczono teraz do VI 
kategorii i wypłacają im 2500 zł plus 600 zł dodatku na wyżywienie. Taka 
przynajmniej stawka jest przeznaczona dla docentów Uniwersytetu Jagielloń- 
skiego, i to bez względu na to, czy wykładają, czy nie. 
Mój Drogi, bądź tak dobry i zajmij się moją sprawą, Ty wiele, bardzo 
wiele możesz, więc jestem przekonany, że z łatwością mógłbyś rzecz całą 
naprowadzić na właściwe tory. Chciałbym już bardzo owocnie pracować 
naukowo w kulturalnym środowisku. Dość już mam tej wegetacji w zapadłym 
kącie wolbromskim; gdzie nie mam ani kawałka książki. Duszę się w tym 
małym miasteczku 2 wraz z żoną, z trudem dajemy sobie radę z rozlicznymi 
kłopotami materialnymi. 
Bardzo Cię więc proszę, po starej przyjaźni, byś przyszedł mi z pomocą 
i radą. Dla Ministerstwa jest to wydatek minimalny, i jeżeli skreślili teraz, to 
może zgodzą się na wypłatę tej dotacji od Nowego Roku. I tak na Uniwersy- 
tecie Warszawskim nie ma prawie ani jednej katedry historycznej obsadzonej, 
więc mogą z tych oszczędności bodaj czasowo udzielić kredytu na moje 
wykłady. 
Oddając się Twojej opiece łączę serdeczne uściski, a dla Pani ucałowa- 
nia rączek. 


Twój 
Bronisław Pawłowski 8
		

/Licencje_017_08_104_0001.djvu

			86 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-116/2. Xv. k. 2. 
a U dołu dekretacja ręką rektora L. Kolankowskiego: Odp.: Jeżeli Ci odpowiada prze- 
czekanie ciężkich chwil u nas w charakterze płatnego docenta, proszę przyjedź. 16 XI 
[19]45 Kolankowski 
l L. Kolankowski bez powodzenia proponował J. Wolińskiemu objęcie Katedry His- 
torii Polski Nowożytnej w UMK; Katedrę tę, wobec odmowy J. Wolińskiego. objął 
R. Mienicki. 
2 B. Pawłowski znalazł się w Wolbromiu po powrocie z przymusowych robót. 


61 


J 945, 22 listopada, Toruń. - Protokół szóstego zebrania Komitetu 
Organizacyjnego Uniwersytetu w Toruniu. Przekształcenie Komitetu 
w Towarzystwo Przyjaciół UMK i Młodzieży Akademickiej. 


Otwierając zebranie przewodniczący kurator dr Skopowski a powitał 
imieniem Komitetu w serdecznych słowach przybyłych na zebranie JM 
Rektora i Senat Akademicki UMK, dając wyraz radości, że w Toruniu będzie 
niebawem wielki dzień - dzień otwarcia Uniwersytetu. Nowo utworzona 
wszechnica powstała sama, z niczego, jest ona tworem inicjatywy społe- 
czeństwa pomorskiego i największym osiągnięciem kulturalnym Wielkiego 
Pomorza, a że wyrosła z wysiłków i starań czynników społecznych naszego 
grodu, wśród wielkich mozołów i trudów, jest ona tym bardziej dumą i chlubą 
Torunia i jego najbardziej umiłowanym dziecięciem. 
Po przyjęciu porządku obrad zabrał głoś rektor prof. dr Ludwik 
Kolankowski składając serdeczne podziękowanie całemu Komitetowi za 
wytrwanie w zainicjowanym przezeń niezwykle trudnym dziele utworzenia 
Uniwersytetu w Toruniu. Głos Komitetu i jego rozliczne starania były na 
gruncie Warszawy czynnikiem decydującym dla sprawy jego powstania. 
Szczególne uznanie i wdzięczność należy się z tego powodu i racji udzielania 
pomocy jego pracownikom - ministrowi doktorowi Świątkowskiemu, 
partiom politycznym, zwłaszcza toruńskiej PPR, a specjalnego wyróŻllienia 
wymagają wybitne zasługi pułkownika Antoniego Alstera, sekretarza Woje- 
wódzkiego Komitetu PPR w Bydgoszczy, dalej wicewojewody Winczy i woje- 
wody Pasemkiewicza. Lecz na najwaŻlliejszym gruncie toruńskim 
naj wybitniej zasłużył się sprawie Obwód Toruński PZZ, który był jednym 
z głównych inicjatorów i jakby duszą i główną sprężyną całej akcji. Słowa 
gorącego podziękowania wypowiedział dalej Rektor pod adresem tak bardzo 
dla sprawy zasłużonych - prezesa MRN Chojnickiego, prezydenta 
Dobrowolskiego, kuratora dr. Skopowskiego a , prezesa ZNP Rychcika, dalej 
dyrektora inż. Niezabitowskiego b i starosty Gordona. 


J..
		

/Licencje_017_08_105_0001.djvu

			87 


W dalszym ciągu swego przemówienia przedstawił Rektor w obszerny 
sposób obecną sytuację Uniwersytetu i ogrom jego potrzeb. Stan obecny 
charakteryzuje się z jednej strony wybitnymi ze wszech miar osiągnięciami 
w dziedzinie naukowo-organizacyjnej. Mimo że właściwą pracę w tej dzie- 
dzinie można było podjąć dopiero w terminie bardzo spóźnionym, gdy inne 
uniwersytety już znacznie wcześniej były czynne - zdołano zaangażować już 
77 profesorów i 140 asystentów. Wydział Prawno-Społeczny, przykładowo 
biorąc, ma 15 sił profesorskich o pełnych kwalifikacjach, podczas gdy na 
Uniwersytecie Łódzkim jest ich dotąd dwóch. Stosunkowo podobnie ma się 
rzecz na innych wydziałach. 
Mimo bardzo spóźnionego, niedawno ogłoszonego terminu zapisów 
mieliśmy w dniu 20 XI 1945 r. już 1050 studentów. Młodzież jest pełna 
idealizmu, zdrowa moralnie, czynnie pomaga władzom uniwersyteckim. Lecz 
z drugiej strony wszystko hamują i wręcz paraliżują niebywale wielkie 
trudności, których Uniwersytet własnymi siłami i wyznaczonymi mu dotąd 
nader szczupłymi środkami nie będzie zdolny żadną miarą pokonać. I tak 
przeważająca część zaangażowanych sił naukowych nie może się do Torunia 
sprowadzić z powodu niemożności uzyskania mieszkań, a będący na miejscu 
bytują po części w warunkach urągających wszelkim pojęciom (do 7 osób 
w jednym pokoju). Nie mniej fatalny jest stan rzeczy w dziedzinie zaaprowi- 
dowania ciała profesorskiego i młodzieży. W ostatnich dwóch miesiącach np. 
otrzymali pracownicy Uniwersytetu (profesorowie, biura i siły pomocnicze) 
łącznie po 140 względnie 160 kg ziemniaków. Przydziały odzieżowe są dotąd 
groteskowo małe, nie ma żadnych środków transportowych, nieodzownie 
przecież koniecznych, Uniwersytet musi bezwzględnie otrzymać samochody 
ciężarowe i osobowe. Młodzież, bardzo biedna i potrzebująca, nie może 
korzystać z Domu Akademickiego, zajętego dotąd na biura uniwersyteckie. 
A np. w Łodzi oddano tamtejszej Bratniej Pomocy do użytku dwie restauracje 
z całkowitym urządzeniem. 
Ale największe i najdotkliwsze są braki hamujące działalność naukową. 
Jest wielki brak pomieszczeń, 3 gmachy oddane dotąd do dyspozycji Uniwer- 
sytetowi stanowią zbyt szczupłe ramy, potrzeba koniecznie 7 do 8 gmachów. 
Poza tym każdy gmach wymaga remontów, sam gmach powojewódzki potrze- 
buje na to według urzędowych kosztorysów 900 tys. zł, a Ministerstwo 
przyznało na ten cel dotąd - 30 tys. zł. Jeżeli dalsze subsydia nie wpłyną, 
praca stanie. 
Ogromne kredyty są dalej potrzebne na książki i dzieła naukowe, 
pomyśleć trzeba o środkach na wydawnictwa Uniwersytetu. 
Dalej na szczególną uwagę i pieczę zasługuje Wydział Sztuki, liczący 
8 profesorów, obecnie jedyny w Polsce, mający tu w północnym rejonie 
naszego kraju, obfitującym w bezcenne zabytki - niezwykle ważną i donio- 
słą rolę do spełnienia. Zabytki są przeważnie jeśli nie zniszczone, to silnie 
uszkodzone i wymagają umiejętnego restaurowania, odbywać się to winno
		

/Licencje_017_08_106_0001.djvu

			88 


pod egidą i przy współudziaie właśnie Wydziału Sztuki naszego Uniwersy- 
tetu. Na to potrzeba dużych środków, lecz przede wszystkim na należyte, 
choćby początkowo najskromniejsze wyposażenie tego Wydziału. 
W ramach swego dwumilionowego budżetu Uniwersytet absolutnie nie 
jest w stanie rozwinąć normalnej działalności i jeśli nie uzyska wydatnej 
i szybkiej pomocy, to grozi wręcz jego zanik lub w najlepszym razie będzie on 
zaledwie wegetował, spadając do rzędu jakiejś stale chromającej i niedoroz- 
winiętej instytucji o charakterze bynajmniej nie pełnego Uniwersytetu. 
W społeczeństwach zdrowych znajdowano zawsze środki na należyte 
ufundowanie i wyposażenie uniwersytetów nawet w okresach pod względem 
gospodarczym najtrudniejszych oraz na zaopatrzenie jego pracowników 
naukowych, jak i studiujących. Podwójnie nas do tego zobowiązuje stan 
obecny naszego kraju, po strasznej ruinie wojny i okropniejszej jeszcze 
w swych skutkach okupacji, podwójnie winniśmy poczuwać się do obowiązku 
spieszenia z pomocą zwłaszcza wobec ogromu potrzeb naukowych i kultural- 
nych Wielkiego Pomorza i całego rozległego obszaru czterech województw 
Polski Północnej - rejonu, dla którego UMK przede wszystkim jest przezna- 
czony i któremu w pierwszym rzędzie ma służyć. "Stojąc tu w obliczu 
Komitetu Organizacyjnego UMK w Toruniu - zakończył Rektor ---! mam 
sobie za pierwszy obowiązek zwrócić się za jego pośrednictwem do całego 
społeczeństwa ziem Północnej Polski, jego władz, organizacji i instytucji, 
partii politycznych i wszelakich zrzeszeń - przedstawiając wiemy obraz 
stanu obecnego i potrzeb naczelnej placówki naukowej naszych ziem". 
Dziękując Rektorowi za przemówienie i wyszczególnienie potrzeb 
Uniwersytetu, przewodniczący wyraził nadzieję, że społeczeństwo, jak 
i czynniki urzędowe wszelkich kategorii województw Wielkiego Pomorza 
będą najniewątpliwiej uważały się za zobowiązane do udzielania wydatnej 
i stałej pomocy. Komitet Organizacyjny UMK spełnił już swoje zadanie 
i z dniem dzisiejszym swą działalność kończy. Teraz należy się zastanowić 
nad formą organizacyjną ciała zbiorowego, mającego być emanacją społe- 
czeństwa, dla czuwania nad stałym zaspokajaniem koniecznych potrzeb 
naukowych Uniwersytetu i młodzieży akademickiej i organem ogniskującym 
w sobie w sposób systematyczny i najbardziej celowy wszystkie wysiłki 
w tym kierunku. 
Obszerna dyskusja potwierdziła w całej pełni przedstawioną przez 
Rektora obecną sytuację Uniwersytetu, młodzieży akademickiej oraz wielkość 
i różnorodność potrzeb, jak niemniej ich nagłość. 
Istniejąca już przy WRN w Bydgoszczy Komisja Oświatowa, mająca 
objąć swą działalnością również sprawy Uniwersytetu i studiujących, dalej 
zaprojektowane w wojewódzkich radach narodowych Komitety Pomocy 
Uniwersytetowi - to instytucje konieczne i przysporzą niewątpliwie dużo 
pożytku, nie będą jednak w stanie objąć i wykonywać całokształtu wcho- 
dzących tu w grę tak różnorodnych zadań. Nasuwa się przeto niewątpliwa 



 
,I 
t 
i
		

/Licencje_017_08_107_0001.djvu

			89 


konieczność powołania w tym celu do życia osobnej organizacji o charakterze 
ściśle społecznym, obejmującej zasięgiem swej działalności wszystkie cztery 
województwa Wielkiego Pomorza, mającej jednak swój ośrodek dyspozycyjny 
i wykonawczy z natury rzeczy w Toruniu, będącym siedzibą Uniwersytetu. 
Ze względów praktycznych i dla uniknięcia dwutorowości zebranie dochodzi 
do wniosku, iż formą najbardziej wskazaną i celową takiej organizacji będzie 
Towarzystwo, jednoczące w sobie równorzędnie troskę zarówno o dobro 
i zaspokajanie potrzeb Uniwersytetu, jak i młodzieży akademickiej. 
Przez aklamację zebranie powołuje do życia: Towarzystwo Przyjaciół 
UMK i Młodzieży Akademickiej. 
Również przez aklamację wybrany zostaje Zarząd tego Towarzystwa 
w składzie: prezes - inż. Niezabitowski, dyrektor Pomorskich Lasów 
Państwowych, I wiceprezes - dr Bobkowski, prezes Sądu Specjalnego 
w Toruniu, II wiceprezes - Ogłoza Emil, prezes PZZ Obwód Toruński, 
III wiceprezes - Srocki Bolesław, kierownik Wydziału Pomorzoznawczego 
Instytutu Bałtyckiego, sekretarz - Matysik Stanisław, student UMK, 
zastępca - Kryszewski Włodzimierz, student UMK, skarbnik - dyrektor 
Państwowego Banku Rolnego, zastępca - mgr Wawrzoń, dyrektor Związku 
Rewizyjnego Spółdzielni, członkowie: przewodniczący MRN m. Torunia, 
przewodniczący PRN powiatu toruńskiego, przedstawiciele stronnictw 
politycznych po jednym: PPR, PPS, SD, Stronnictwo Pracy, Polskie Stron- 
nictwo Ludowe, delegat Rektora UMK z urzędu, delegat Bratniej Pomocy 
Studentów UMK z urzędu. 
Prezydium honorowe: przewodniczący wojewódzkich rad narodowych 
czterech województw pomorskich, wojewodowie: bydgoski, gdański, szcze- 
ciński, olsztyński, dowódca Okręgu Wojskowego Pomorskiego, dyrektor 
Instytutu Bałtyckiego, Bydgoszcz, dr Borowik, delegaci zarządów wojewódz- 
kich wszystkich stronnictw politycznych, prezydenci miast Bydgoszczy, 
Gdańska, Szczecina, Olsztyna i Torunia. 
Załatwienie następnego punktu obrad, sprawę stypendiów, przekazuje 
zebranie Zarządowi powołanego do życia Towarzystwa, zgłasza jednakże 
wniosek do MRN m. Torunia o uchwalenie za przykładem Łodzi powszechnej 
daniny oświatowej. 


Przewodniczący zebrania 
dr Czesław Skopowski 
Kurator Okręgu Szkolnego Pomorskiego 



 
,I 
t 
i 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Toruniu, sygn. 4, k. 1-2. 
a W tekście: Skapowski 
b W tekście: Niezabitkowski
		

/Licencje_017_08_108_0001.djvu

			90 


62 


1945, 24 listopada, Toruń. - Protokół pierwszego organizacyjnego 
zebrania Towarzystwa Przyjaciół UMK i Młodzieży Akademickiej 
w Toruniul. 


Obecni: dyr. inż. Niezabitowski - prezes, dyr. B. S rocki - wice- 
prezes, prezes E. Ogłoza, Maria Ulrychtowa, Józef Mossakowski, Stanisław 
Matysik - sekretarz, Bolesław Kamiński, Tadeusz Rycaj - delegaci 
Bratniej Pomocy. 
Zebranie zagaił prezes inż. Niezabitowski omawiając szczegółowo 
proponowany przez siebie schemat struktury Towarzystwa. Ze względu, iż 
Towarzystwo ma właściwie dwa cele, to znaczy udzielanie pomocy i Uniwer- 
sytetowi, i młodzieży akademickiej, wskazany byłby może podział na dwie 
sekcje, które zajęłyby się organizowaniem pomocy osobno Uniwersytetowi 
i osobno młodzieży. Na pierwszy plan wysuwa się konieczność zdobycia 
niezbędnych funduszów. Prezes poprosił obecnych, aby Wypowiedzieli się 
w sprawie projektowanego programu pracy. Wywiązała się obszerna 
dyskusja, w której zabierali głos wszyscy obecni. Po szczegółowym omówie- 
niu najpilniejszych potrzeb Uniwersytetu i młodzieży, zebrani zgodzili się 
jednogłośnie na: l) powołanie komisji statutowej z ob. dyr. Srockim jako 
przewodniczącym na czele, której zadaniem będzie opracowanie statutu 
Towarzystwa, po zasięgnięciu informacji w rektoratach innych 
uniwersytetów, czy ewentualnie nie działają tam pokrewne towarzystwa, 
2) powołanie komisji doraźno-finansowej, która zajmie się zdobywaniem 
potrzebnych Towarzystwu funduszy, pod przewodnictwem prezesa E. Ogłozy, 
który został jednocześnie dokooptowany jako wiceprezes Towarzystwa, 
3) przeprowadzenie interwencji w Komisji Mieszkaniowej [MRN] w sprawie 
przydziału mieszkań dla profesorów i pracowników Uniwersytetu, 4) zwróce- 
nie się do wojewodów czterech województw pomorskich, wojewódzkich rad 
narodowych, prezydentów miast, spółdzielni i zjednoczeń przemysłowych 
z prośbą o poparcie działalności Towarzystwa, 5) prowadzenie na razie tzw. 
"sztabowej pracy", pomagając doraźnie zarówno młodzieży i Uniwersytetowi 
w jego poczynaniach, a odroczenie pracy normalnej Towarzystwa do chwili 
uchwalenia i zatwierdzenia statutu. 
Jednocześnie Zarząd udzielił upoważnienia ob. Prezesowi względnie 
wiceprezesom do przeprowadzenia koniecznych rozmów i korespondencji 
z władzami i organizacjami społecznymi i politycznymi dla uzyskania czy to 
pomocy doraźnej dla Uniwersytetu względnie młodzieży, jak i opracowania 
statutu. 
Na tym zebranie zakończono. 
Sekretarz Prezes 
(-) Stanisław Matysik
		

/Licencje_017_08_109_0001.djvu

			91 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Towarzystwo Przyjaciół UMK, sygn. 3, k. 1-3. 
l Towarzystwo wpisane zostało 10 VII 1946 r. do rejestru stowarzyszeń i związków 
Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego pod nr 66 pod nazwą Towarzystwo Przyjaciół UMK; 
protokół zamknięcia w związku z likwidacją Towarzystwa sporządzono 30 VI 1953 r. 
Archiwum UMK, Towarzystwo Przyjaciół UMK, sygn. 5. 


63 


1945, 3 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego organizacyjnego zebrania 
Sekcji Szkół Wyższych ZNP przy Oddziale Grodzkim ZNP w Toruniu 
(w Collegium Minus UMK). 


Zebranie zaczęło się o godz. 16.25 przy udziale 36 pracowników UMK 
(vide lista obecności)8. 
Zagaja prezes Tajchman Tadeusz, informując o celu niniejszego zebra- 
nia. Porządek dzienny: l. Wybór Zarządu Sekcji. 2. Wolne wnioski. 
Na sekretarkę poproszono kol. L. Małunowiczównę. 
Ad l. Jako kandydata na prezesa Sekcji wysunięto prof. 
T. Czeżowskiego, który kandydatury nie przyjął, wysunął zaś kandydaturę 
prof. [K] Sośnickiego. Większością głosów obrano prof. [K] Sośnickiego na 
prezesa. Zastępcą prezesa wybrano dr. R. Kongiela, sekretarzem mgr 
L. Małunowicz-Niewiadomską, skarbnikiem W. Okołowicza, członkiem 
Zarządu dr Z. Abramowiczównę. 
Ad 2. Kol. prezes Tajchman T. wyjaśnia, kto może być członkiem 
ZNP. Według uchwały ostatniego Sejmu Nauczycielskiego w Bytomiu 
członkiem ZNP może być tylko "pracownik pedagogiczny", pracownicy 
administracyjni nie mają prawa członkostwa w ZNP. Uchwała ta ma moc 
wsteczną. Kilka osób zapytuje, jak załatwić sprawę pracowników administra- 
cyjnych UMK Kwestię tę, w formie rezolucji, przekazuje się nowemu 
Zarządowi. 
Przewodniczenie zebrania obejmuje prezes, prof. Sośnicki, dziękując za 
zaufanie i zaznaczając, że dobrze rozumie ważkość spraw gospodarczych 
i materialnych w obecnej dobie; cieszy się, że przez utworzenie Sekcji Szkół 
Wyższych przy ZNP powstaje kontakt pracowników uniwersyteckich 
z nauczycielstwem szkół średnich i powszechnych; tworzy się przez to jedno 
ciało nauczycielskie. 
W wolnych wnioskach: l. Kol. Okołowicz proponuje zorganizowanie 
spółdzielni wszystkich pracowników UMK Kol. prezes Tajchman wyjaśnia, 
że od l XII br. istnieje odrębna Spółdzielnia Nauczycielska, do której mogą 
się przyłączyć również członkowie Sekcji Szkół Wyższych ZNP. 2. Kol. 
Kongiel porusza sprawę stołówki dla pracowników UMK Odpowiada kol.
		

/Licencje_017_08_110_0001.djvu

			92 


prezes Tajchman: stołówka ZNP może jeszcze przyjąć koło 500 członków; 
wyjaśnia, na jakich warunkach stołówka funkcjonuje. Prof. Sośnicki wzywa 
obecnych do propagandy na rzecz zapisywania się do ZNP. Kol. Tajchman 
objaśnia, w jaki sposób ma się odbywać przyjmowanie nowych członków do 
Sekcji Szkół Wyższych. Na razie Sekcja nie ma swego lokalu. 
Po wyczerpaniu porządku dziennego zakończono zebranie o godz. 
17.30. 


Prezes 
(-) K. Sośnicki 


(-) L. Małunowicz-Niewiadomska 
Sekretarz 


Oryginal, rękopis. 
Archiwum UMK, ZNP, sygn. 1/30, k. l. 
a Brak listy obecności. 


64 


1945, 4 grudnia, Warszawa. - Aleksander Jabłoński do Władysława 
Dziewulskiego. Rozważa propozycję objęcia Katedry Fizyki Doświadczalnej 
na UMK. 


Kochany Panie Profesorze, 
Serdecznie dziękuję za list i za wiadomości o Wydziale. 
Prawdziwą też radość sprawiła propozycja objęcia Katedry Fizyki Doświad- 
czalnej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UMK 1. Jeżeliby o mnie 
tylko chodziło, nie namyślałbym się nawet - tak mi to odpowiada. Sprawa 
jednak nie jest tak zupełnie prosta - moje córki studiują na uczelniach 
warszawskich. Rektor Pieńkowski, jak się wydaje, bardzo liczy na to, że 
obejmę tu drugą Katedrę Fizyki Doświadczalnej. Rozmawiałem z nim po 
otrzymaniu pisma p. dziekana, prof. Prtiffera. Wydaje się, że trudno byłoby 
go przekonać, że może pożyteczniej byłoby gdybym objął katedrę w Toruniu, 
gdzie jeszcze nie ma ani jednego fizyka, niż gdybYm pozostał w Warszawie. 
Formalnie, jego zgoda nie jest konieczna, ale wolałbym, aby wszystko odbyło 
się bez wstrząsów. Sprawa mieszkania jest -oczywiście bardzo ważna. 
O mieszkanie tu bardzo trudno. Mamy tu dostać jeden pokój bez kuchni. 
O pracy wydajnej trudno w tych warunkach marzyć. Bardzo bym chciał 
przed udzieleniem ostatecznej odpowiedzi odwiedzić UMK. Może by Pan 
Profesor, lub p. dziekan prof. Prtiffer, uważali za pożyteczne napisać do 
p. rektora Pieńkowskiego, aby mi doradził przyjęcie propozycji objęcia 
katedry (tak, aby jego przekonać, że to jest, z punktu widzenia dobra 
ogólnego, pożyteczne). Gdyby nie jego opozycja, już bym wysłał do Pana
		

/Licencje_017_08_111_0001.djvu

			93 


Dziekana odpowiedź pozytywną. W każdym razie chciałbym mieć jeszcze 
kilka dni do namysłu. Bardzo przepraszam za zwłokę. 
Piszę list w Zakładzie2, nie ma tu przy mnie mojej rodziny, więc tylko 
ja sam w imieniu całej mojej rodziny dziękuję za tyle serdeczności i nawzajem 
przesyłam naj serdeczniejsze pozdrowienia. 
Łączę ucałowania rączek dla Pani Profesorowej. Łączę wyrazy najwyż- 
szego szacunku i najserdeczniejsze pozdrowienia 
A. Jabłoński 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum PAN, Władysław Dziewulski III 146, sygn. 89, k. 2. 
1 Prof dr A. Jabłoński rozpoczął pracę na UMK 1 I 1946 r. 
2 Hoża 69 - adres ten podał autor listu w jego naglówku. 


65 


1945, 13 grudnia, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, do 
Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Poleca zorganizowanie Wydziału 
Sztuk Pięknych. 


Na podstawie 
 3 dekretu o utworzeniu UMK w Toruniu polecam 
Obywatelowi zorganizowanie w tymże Uniwersytecie Wydziału Sztuk 
Pięknych. 


Minister 
(-). Czesław Wycecha 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. 44, k. 39 
a W lewym dolnym rogu pieczątka wpływu: Uniwersytet w Toruniu, Otrzym. 
dn. 15 xn nr 1349 ex 45/46 oraz dekretacja: Na odpisie Dziekanat Wydziału Sztuk 
Pięknych, Humanistyczny, Matematyczno-Przyrodniczy, Prawno-Ekonomiczny, oryginał do 
wiadomości: Rektor. 


66 


1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady 
Wydziału Sztuk Pięknych. Sprawy organizacyjne i personalne.
		

/Licencje_017_08_112_0001.djvu

			94 


llQodz. 11.30 a . 
Obecni: prof B. Jamontt, prof K. Dargiewicz, prof S. Narębski, prof 
1. Wodyński, prof T. Niesiołowski. 
Na porządku dziennym: l. Wybory dziekana. 2. Wybory prodziekana 
i sekretarza Wydziału. 3. Obsadzenie katedr Grafiki i Rzeźby i asystentur. 
4. Wolne wnioski. 
Dziekanem wybrano jednogłośnie prof Bronisława Jamontta, jedno- 
cześni.e wyrażono prof Jamonttowi uznanie za jego dotychczasową owocną 
pracę organizacyjną na stanowisku prodziekana. 
Prodziekanem wybrano również jednogłośnie prof. Tymona Niesiołow- 
skiego, zaś na sekretarza - jednogłośnie prof. Stefana Narębskiego. 
W sprawie obsadzenia Katedry Grafiki, wobec nieobecności prof. 
Hoppena, uchwalono zwrócić się z ankietą co do osoby profesora do zalda- 
dów grafiki w Akademii Warszawskiej i Krakowskiej. 
Na Katedrę Rzeźby uchwalono zaprosić artystę rzeźbiarza Stanisława 
Horno-Popławskiego, jako dawnego adiunkta przy śp. prof. H. Kunie. 
Zaangażowanie dalszych asystentów odłożono do czasu obsadzenia 
wakujących katedr. 
Ustalono, że pracownia technologii malarskiej wchodzi w skład zakładu 
malarstwa dekoracyjnego prof. 1. Wodyńskiego. 
Przewodniczący - (-) B. Jamontt Sekretarz - (-) S. Narębski 
(-) T. Niesiołowski (-) Jan Wodyński (-) K. Dargiewicz 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Wydział Sztuk Pięknych, sygn. WSz-3/5a, k. 3. 
a-a W rękopisie w oryginalnym nagłówku, który tu opuszczono. 


67 


1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół nadzwyczajnego posiedzenia Rady 
Wydziału Humanistycznego. Wybór władz Wydziału. 


Rozpoczęto o godz. 11.20 a Zakończono 11.40 a 
Skład Rady Wydziałowej: prof dr Tadeusz Czeżowski, prof dr Henryk 
Elzenberg, prof dr Mieczysław Kreutz, prof dr Kazimierz Sośnicki, prof. dr 
Bronisław Włodarski, prof. dr Kazimierz Lepszy, prof dr Karol Górski, 
prof. dr Ryszard Mienicki, prof. dr Kazimierz Hartleb, prof. dr Stanisław 
Hoszowski, prof dr Ludwik Kolankowski, prof. dr Eugeniusz Słuszkiewicz, 
bprof. dr Tadeusz Makowiecki b , prof. dr Tadeusz Milewski, prof. dr Witold 
Taszycki, prof. dr Konrad Górski, prof dr Stanisław Kolbuszewski, prof. dr
		

/Licencje_017_08_113_0001.djvu

			95 


Stefan Srebrny, prof. dr Zygmunt Czerny, prof. dr Bożena Stelmachowska, 
Czastępca prof. Józef Szczepkowski c . 
Nieobecni: prof. Henryk Elzenberg, prof. Mieczysław Kreutz, prof. 
Kazimierz Lepszy, prof. Kazimierz Hartleb, prof. Tadeusz Milewski, prof. 
Witold Taszycki, prof. Tadeusz Makowiecki, prof. Stanisław Kolbuszewski, 
prof. Zygmunt Czerny. 
CWybór dziekana: 10 głosów otrzymuje prof. Konrad Górski, l głos 
otrzymuje prof. Kazimierz Sośnicki. 
Dziekanem zostaje wybrany prof. Konrad Górski. 
Wybór prodziekana: 6 głosów otrzymuje prof. Kazimierz Sośnicki, 
2 głosy otrzymuje prof. Czeżowski, 2 głosy otrzymuje prof. Czerny, l głos 
otrzymuje prof. Srebrny. 
Prodziekanem zostaje wybrany prof. Kazimierz Sośnickic. 
(-) Konrad Górski (-) Ryszard Mienicki 
(-) Bronisław Włodarski (-) Józef Szczepkowski 
(-) Kazimierz Sośnicki (-) Bożena Stelmachowska 
(-) Stefan Srebrny (-) Karol Górski 
(-) Eugeniusz Słuszkiewicz (-) Stanisław Hoszowski 
(-) Ludwik Kolankowski (-) Tadeusz Czeżowski 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Humanistyczny, sygn. WH-3/37, k. 3. 
a Godzinę wpisano odręcznie piórem. 
b-b Odręcznie ołówkiem. 
c-c Odręcznie piórem. 


68 


1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady 
Wydziału Humanistycznego. Sprawy finansowe i personalne; wybór komisji 
egzaminacyjnej. 


Rozpoczęto o godz. 11.40 Zakończono 12.30 
- _8 l. Komunikaty Dziekana. 
Przyjęto do wiadomości. 
2. Sprawa rozdziału funduszów na grudzień, na cele naukowe. 
Z kwoty 40 tys. otrzymują: l) Zakład Psychologii 20 tys., 2) Pedago- 
gika 8 tys., 3) Anglistyka 2 tys., 4) Filologia klasyczna 4 tys., 5) na epidia- 
skop zarezerwowano 6 tys. 
3. Mianowanie profesorami tytularnymi docentów etatowych: dr. 
Mariana Gumowskiego i dr. Bronisława Pawłowskiego.
		

/Licencje_017_08_114_0001.djvu

			96 


Uchwalono jednogłośnie przyznać tytuły profesorów wymienionym 
docentom. 
4. Sprawa urlopu prof Witolda Taszyckiego. 
Uchwalono jednogłośnie udzielić urlopu na II trymestr . r. akad. 
1945/1946. 
5. Sprawa urlopu prof Kazimierza Bulasa. 
Uchwalono jednogłośnie udzielić urlopu na II trymestr r. akad. 
1945/1946. 
6. Wybór Komisji egzaminacyjnej. 
Uchwalono powołać Komisję egzaminacyjną w składzie następującym: 
prof Czeżowski, prof Włodarski, prof Słuszkiewicz, prof Górski Konrad, 
prof Srebrny. 
7. Dziekan zawiadamia o śmierci prof Henryka Kuny. 
Uczczono pamięć śp. Zmarłego przez powstanie i uchwalono wysłać 
kondolencje rodzinie Zmarłego. 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Wydział Humanistyczny, sygn. WH-3/37, k. 5. 
a Opuszczono skład Rady Wydziału i nieobecnych oraz własnoręczne podpisy kończące 
dokument; zob. dok. 67. 


69 


1945, 20 grudnia, Toruń. - Ogłoszenie Rektora UMK o mającej się odbyć 
inauguracji pierwszego roku akademickiego na UMK. 


W sobotę dnia 5 I 1946 r. odbędzie się uroczystość pierwszej inaugura- 
cji roku akademickiego w UMK. 
Przebieg uroczystości: 
l. O godz. 10 przed południem nabożeństwo w kościele Najświętszej 
Panny Marii l. 
2. W auli Uniwersytetu: Chór - Gaude Mater Polonia 2 . 
3. Przemówienie Rektora. 
4. Wykład prof dr. Kazimierza Hartleba: "Mikołaj Kopernik na tle 
renesansu". 
5. Wykład prof dr. Władysława Dziewulskiego: "Astronomia od czasu 
Kopernika do chwili obecnej". 
6. Immatrykulacja. 
7. Przemówienie przedstawiciela młodzieZy3. 
8. Hymn państwowy. 



 
!I 

,
		

/Licencje_017_08_115_0001.djvu

			97 


Rektor 
(-) Kolankowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. 73, k. l. 
I Mszę św. pontyfikalną odprawił administrator apostolski diecezji chełmińskiej 
i gdańskiej ks. dr Wronka, który wygłosił również kazanie - Toruń miastem 
uniwersyteckim, ..Robotnik Pomorski" nr 6, 7 I 1946. 
2 Pod batutą pro! Konrada Śmierniaka. 
3 W imieniu młodzieży przemawiał Jerzy Zaremba. 


70 


1945, 20 grudnia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty 
w sprawie utworzenia 24 katedr na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym 
oraz 27 katedr na Wydziale Humanistycznym UMK w Toruniu. 



 
!I 
)
 


Na podstawie art. 3 ust. l ustawy z dnia 15 III 1933 r. o szkołach 
akademickich (Dz. U. RP z 1938 r. nr l poz. 6) zarządzam, co następuje: 

 l. Tworzy się w UMK w Toruniu następujące katedry wraz z połą- 
czonymi z nimi zakładami naukowymi: 
a) na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym: 
l) Matematyki I, 
2) Matematyki II, 
3) Matematyki III, 
4) Astronomii, 
5) Astrofizyki, 
6) Fizyki Doświadczalnej, 
7) Fizyki Teoretycznej, 
8) Mechaniki, 
9) Chemii Nieorganicznej, 
10) Chemii Organicznej, 
11) Chemii Technicznej, 
12) Chemii Fizycznej, 
13) Ekonomii Technicznej, 
14) Mineralogii, 
15) Geologii, 
16) Geografii, 
17) Botaniki Ogólnej, 
18) Systematyki Roślin,
		

/Licencje_017_08_116_0001.djvu

			98 


19) Zoologii, 
20) Anatomii Porównawczej wraz z Embriologią, 
21) Biologii wraz z Hydrobiologią, 
22) Neurofizjologii wraz z Fizjologią ZWierząt, 
23) Anatomii Człowieka i Higieny Szkolnej, 
24) Antropologii; 
b) na Wydziale Humanistycznym: 
l) Filozofii I, 
2) Filozofii II, 
3) Psychologii, 
4) Pedagogiki, 
5) Historii Powszechnej, 
6) Historii Polski Średniowiecznej, 
7) Historii Polski Nowożytnej, 
8) Historii Ziem Pomorskich i Krajów Nadbałtyckich, 
9) Historii Europy Wschodniej, 
10) Historii Kultury, 
11) Historii Gospodarczej i Społecznej, 
12) Językoznawstwa Indoeuropejskiego, 
13) Filologii Słowiańskiej, 
14) Filologii Polskiej, 
15) Historii Literatury Polskiej I, 
16) Historii Literatury Polskiej II, 
l 7) Historii [iteratury Słowiańskiej, 
18) Teorii Literatury i Literatury Porównawczej, 
19) Filologii Angielskiej, 
20) Filologii Romańskiej, 
21) Filologii Germańskiej, 
22) Filologii Klasycznej I, 
23) Filologii Klasycznej II, 
24) Archeologii Klasycznej, 
25) Historii Sztuki, 
26) Prehistorii, 
27) Etnologii i Etnografii. 

 2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w Zycie z dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l X 1945 r. 
Minister Oświaty 
Cz. Wycech
		

/Licencje_017_08_117_0001.djvu

			99 


Druk. 
Dz. un. Min.Oiw. 1945 nr 8 poz. 314. 


71 


1945,27 grudnia, Toruń. - Memoriał do Prezydenta m. Torunia w sprawie 
zachowania odrębności Książnicy Miejskiej im. Kopernika od Biblioteki 
UMK. 


Podpisani obywatele m. Torunia przedstawiają ob. Prezydentowi 
poniższy memoriał w sprawie Książnicy Miejskiej im. Kopernika, i to 
w związku z podejmowaną obecnie nową organizacją bibliotek toruńskich 
i w związku z lansowanym projektem całkowitego zlania Książnicy Miejskiej 
i tworzącej się Biblioteki Uniwersyteckiej. 
I. Stwierdzenie stanu dotychczasowego: 
l. Książnica Miejska im. Kopernika otrzymała swoją obecną formę 
organizacyjną w r. 1923, kiedy Toruń obchodził uroczystość 450 rocznicy 
urodzin genialnego Astronoma. Jest więc najściślej związana z kultem naj- 
większego z synów miasta. 
2. Na Książnicę Miejską złożył się wielowiekowy dorobek miasta 
Torunia, a uikże dorobek całego społeczeństwa pomorskiego. Mianowicie 
w obręb Książnicy Miejskiej wchodzą następujące księgozbiory: 
a. Dawna Biblioteka Radziecka czyli Biblioteka Zarządu Miejskiego, 
tworzona niemalże od chwili założenia miasta, to jest od XIV stulecia. 
b. Biblioteka dawnego gimnazjum miejskiego, założona w r. 1594 przez 
burmistrza Strobanda, sławna w Polsce i za granicą dzięki znakomitemu 
doborowi dzieł. 
c. Biblioteka Towarzystwa Naukowego w Toruniu, założona w r. 1876, 
będąca wyrazem polskiej myśli naukowej i kulturalnej Pomorza w najcięż- 
szych czasach niewoli pruskiej. 
d. Biblioteka Coppernicus Verein, założona w r. 1855. 
3. Poza Biblioteką Radziecką, wszystkie inne kSięgozbiory zostały 
przez właścicieli oddane jedynie w administrację miasta. Zawarte umowy 
pomiędzy Zarządem Miasta z jednej strony a zarządami instytucji i towa- 
rzystw z drugiej strony gwarantują autonomiczność poszczególnych 
kSięgozbiorów oraz określają stan prawny Książnicy Miejskiej im. Kopernika, 
między innymi zastrzegają prawo dysponowania danymi księgozbiorami ich 
właścicielom. Pieczę nad zbiorami Książnicy Miejskiej sprawuje "Kuratorium 
Książnicy Miejskiej", które między innymi ma zastrzeżone prawo powoły- 
wania kierownika Biblioteki oraz jej pracowników.
		

/Licencje_017_08_118_0001.djvu

			100 


4. Gmach przy ul. Wysokiej 16 jest własnością TNT. 
II. Postulaty na przyszłość. 
l. Książnica Miejska im. Kopernika, stanowiąca olbrzymi dorobek 
kulturalny Torunia i całego Pomorza, powinna być utrzymana w niezmie- 
nionej formie, tym bardziej, że posiada warunki dalszego rozwoju. 
2. Ideą przewodnią założycieli Książnicy Miejskiej im. Kopernika było 
udostępnienie nauki i oświaty ogółowi społeczeństwa, bez względu na stopień 
wykształcenia. Książnica powinna więc i w przyszłości realizować tę doniosłą 
ideę demokratyczną upowszechniania dóbr kulturalnych, bez zamykania ich 
w jednej instytucji naukowej. 
3. Jest rzeczą nieodzowną rozdzielenie kierownictwa Książnicy 
Miejskiej i Biblioteki Uniwersyteckiej oraz umieszczenie ich oddzielnie, tak 
jak dzieje się to w innych miastach uniwersyteckich. Dla dobra obu instytucji 
pożądane jest jak naj szybsze przeprowawadzenie tego postulatu. 
4. Kuratorium Książnicy Miejskiej i Rektorat Uniwersytetu powinny 
ustalić formę właściwego udostępnienia zbiorów Książnicy dla potrzeb 
Uniwersytetu. 
5. Ten sam organ powinien stać się równocześnie komórką opinio- 
dawczą w sprawie rozmieszczenia bibliotek toruńskich, co - jak wiadomo - 
nie jest dotychczas zadowalająco rozwiązane. 
6. Gmach Towarzystwa Naukowego przy ul. Wysokiej 16, w którym 
mieści się Książnica Miejska, gmach, który od roku 1883 był najważniejszym 
ogniskiem kultury polskiej na Pomorzu, powinien zachować' swój dotychcza- 
sowy charakter, a więc w myśl 
 l umowy "nie może być użyty na inne cele 
jak biblioteczne i oświatowe". 
7. Jest rzeczą pilną wydelegowanie przez Zarząd Miejski przed- 
stawiciela do Kuratorium Książnicy, ażeby mogło ono zbadać jej obecny 
stan. 


(-) Ks. Dr Jank (-) Helena Piskorska 
Ks. prałat dr Franciszek Jank Helena Piskorska 
Kurator Książnicy Miejskiej im. Kopernika 
z ramienia TNT 
(-) Ignacy Dziedzic (-) Sylwester Tomaszewski 
Adwokat dr Ignacy Dziedzic Adwokat Sylwester Tomaszewski 
(-) A. Bukowski 
Mgr Andrzej Bukowski 


Oryginał, maszynopis. 
AP Toruń, MRN i 2M Toruń, sygn. 652, s. 1-2.
		

/Licencje_017_08_119_0001.djvu

			101 


72 


1946, 2 stycznia, Toruń. - Kurenda Rektora do personelu UMK z prośbą 
o uczestnictwo w pierwszej inauguracji roku akademickiego na UMK 


Kurenda l 
do personelu UMK w Toruniu. 
Dnia 5 stycznia 1946 r. odbędzie się uroczystość pierwszej inauguracji 
roku akademickiego w naszym Uniwersytecie. 
W celu wzięcia udziału w tej uroczystości proszę panów profesorów, 
adiunktów, asystentów, lektorów, urzędników i funkcjonariuszów o zebranie 
się w sobotę dnia 5 stycznia punktualnie o godz. 9.30 w sali nr 24 Collegium 
Maius, skąd cały zespół uniwersytecki uda się do kościoła Panny Marii 
w następującym porządku: młodzież akademicka, funkcjonariusze, urzędnicy, 
asystenci, adiunkci, profesorowie, Senat Akademicki. 
W dniu 4 i 5 stycznia wykładów i ćwiczeń nie będzie. 
Biura uniwersyteckie będą w dniu 5 stycznia nieczynne8. 
Rektor 
(-) Prof. dr L. Kolankowski 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-73, k. 2 
a Z lewej strony występuje osiem podpisów pracowników administracji olówkiem lub 
kolorową kredką, z prawej adnotacja: Eksp. 2 146 r. i nieczytelny podpis. 
l Kurenda taka była rozsyłana do wielu komórek uniwersyteckich; w aktach Rektoratu 
zachowały się dwa egzemplarze, jeden z podpisami pracowników administracji, drugi 
z podpisami nauczycieli akademickich Wydziału Humanistycznego. 


73 


1946, 4 stycznia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego. Sprawozdanie Dziekana oraz wybory władz 
Wydziału. 


Posiedzenie rozpoczęto o godz. 6.16 1 , zakończono o godz. 19.30. 
Skład: l) Dziekan - Reiss Witold, 2) Prof. dr Wyszyński Michał,' 
3) Prof. dr Hejnosz Wojciech, 4) Prof. dr Koranyi Karol, 5) Prof. dr 
Kurowski Leon, 6) Prof. dr Szczurkiewicz Tadeusz, 7) Prof. dr Namysłowski 
Władysław, 8) Zastępca prof. dr Prószyński Stefan, 9) Zastępca prof. dr 
Bautro Eugeniusz, który zarazem jest prowadzącym pióro. 
Nieobecni: l) Zastępca prof. Tokarski Adolf.
		

/Licencje_017_08_120_0001.djvu

			102 


Przedmiot: Dziekan Reiss otwiera pierwsze posiedzenie Rady Wydziału 
i proponuje następujący program (porządek) posiedzenia: 
l. Sprawozdanie dziekana. 2. Wybór dziekana i prodziekana. 3. Wolne 
wnioski. 
Przyjęto jednomyślnie ten porządek dzienny. 
Następnie Dziekan przedstawia sprawozdanie, które załącza się do 
protokołu. 
Na wniosek prof. dr. Wyszyńskiego przyjęto to sprawozdanie Dziekana 
z dotychczasowej działalności jednomyślnie, przy czym wyrażono mu 
podziękowanie za pracę i trudy położone w zorganizowaniu Wydziału. 
Następnie dziekan Reiss składa przewodnictwo Rady w ręce naj star- 
szego wiekiem prof. dr. W. Namysłowskiego, który przewodnictwo obejmuje. 
Przewodniczący zarządza tajne głosowanie, które przeprowadzono. 
W tajnym głosowaniu 7 głosami na 9 wybrano dziekanem prof. dr. 
Wyszyńskiego, który wybór przyjmuje, 2 głosy [otrzymał] prof. dr 
W. Hejnosz. 
W tym miejscu prof. Namysłowski składa przewodniczenie Rady, 
a obejmuje je obecnie nowo wybrany dziekan prof. dr Wyszyński, który 
w krótkiej przemowie dziękuje za wybór i nakreśla szkicowo program swego 
działania jako dziekana. Dziekan przystępuje do zarządzenia wyboru pro- 
dziekana w tajnym głosowaniu. 
W tajnym głosowaniu 7 głosami na 9 wybrano prodziekanem prof. 
Reissa, który przyjmuje wybór. 
Prof. Koranyi stawia wniosek wyboru komisji dla obsadzenia wakują- 
cych katedr, i to w składzie: Dziekan, Prodziekan i prof. Hejnosz. 
Uchwalono to jednogłośnie. 
Gdy nikt z profesorów nie wystąpił z żadnym innym wnioskiem, 
Dziekan uznał porządek dzienny za wyczerpany i zamknął pierwsze posiedze- 
nie Rady Wydziałowej. 


Dziekan 


Załącznik 
Sprawozdanie Dziekana Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK 
z działalności Wydziału za okres czasu od chwili powstania Wydziału do dnia 
4 I 1946 r. na posiedzeniu Rady Wydziałowej w dniu 4 I 1946 r. 
Na zasadzie art. 15 ustęp 2 ustawy z dnia 15 III 1933 r. o szkołach 
akademickich (Dz.U. [RP] nr 29 p. 247 r. 1933) mam zaszczyt przedstawić 
Radzie Wydziałowej następujące sprawozdanie z działalności Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego UMK w Toruniu.
		

/Licencje_017_08_121_0001.djvu

			103 


Na początku pragnąłbym podkreślić, że dzisiejsze posiedzenie jest 
pierwszym posiedzeniem Rady Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK 
w Toruniu. 
Że Wydział Prawno-Ekonomiczny UMK w Toruniu powstał, zawdzię- 
czamy to ciągłej i nieustępliwej akcji Komitetu Organizacyjnego UMK 
w Toruniu z Ministrem Sprawiedliwości ob. Henrykiem Świątkowskim na 
czele, przy czynnej akcji i poparciu PZZ i wszystkich stronnictw politycznych 
i organizacji na Pomorzu, a zwłaszcza w Toruniu, dalej niezmordowanej 
i wytężonej pracy naszego rektora prof. dr. Ludwika Kolankowskiego. Prace 
te doprowadziły do tego, że 24 XI 1945 r. rozpoczęły się już wykłady na 
naszym Wydziale Prawno-Ekonomicznym. Rozpoczęcie tych wykładów nie 
było rzeczą łatwą. 
2 X 1945 r. zlecił mi Magnificencja Rektor organizowanie Wydziału 
Prawa i Nauk Społecznych. Z uwagi na rozpoczęcie organizacji wydziałów 
prawa na innych uniwersytetach - nasunęło z miejsca trudności zaangażo- 
wanie profesorów na 17 katedr. 
Przy znacznym wysiłku udało się Magnificencji Rektorowi pozyskać na 
katedry następujących znakomitych profesorów i znawców danej dziedziny 
nauki: l) Katedra Prawa i 2) Procesu Karnego: prof. zw. Witold Świda, 
3) Katedra Prawa Kościelnego: prof. zw. dr Michał Wyszyński, 4) Katedra 
Historii Ustroju Polski: prof. dr Wojciech Hejnosz, 5) Katedra Ustroju 
Państw Zachodnioeuropejskich: prof. nadzw. dr Karol Koranyi, 6) Katedra 
Skarbowości i Prawa Skarbowego: prof. nadzw. dr Leon Kurowski, pod- 
sekretarz stanu w Ministerstwie Skarbu, 7) Katedra Prawa Narodów: prof. 
nadzw. dr Władysław Namysłowski, 8) Katedra Socjologii: prof. nadzw. dr 
Tadeusz Szczurkiewicz, 9) Katedra Teorii i Historii Filozofii Prawa: zastępca 
prof. dr Eugeniusz Bautro, 10) Katedra Nauki Administracji i Prawa 
Administracyjnego: zastępca prof. Witold Reiss, 11) Katedra Statystyki: 
zastępca prof. dr Stefan Prószyński, 12) Katedra Ekonomii Politycznej wraz 
z Historią Doktryn: zastępca prof. Adolf Tokarski, 13) Katedra Prawa 
Rzymskiego: zastępca prof. dr Witold Lis Olszewski. 
Asystentami zostali mianowani: l) przy Katedrze Skarbowości i Prawa 
Skarbowego: mgr Zbigniew Zdrójkowski (VIII grupa uposażenia), 2) przy 
Katedrze Prawa Karnego: mgr Glebiusz Mironowicz-Sotnikow (VII grupa 
uposażenia), 3) przy Katedrze Historii Ustroju Polski: dr Jan Gerlach 
(VII grupa uposażenia), 4) przy Katedrze Nauki Administracji i Prawa 
Administracyjnego: mgr Kazimierz Sand (VIII grupa uposażenia), 5) przy 
Katedrze Socjologii: mgr Helena Przesławska (IX grupa uposażenia), 6) przy 
Katedrze Historii Prawa na Zachodzie Europy: mgr Lesław Pauli. 
Reszta nominacji tak profesorów, jak i asystentów jest w toku. Przy 
obsadzie zwłaszcza stanowisk asystentów była zwracana uwaga również i na 
to, aby Pomorze i Toruń pod względem personalnym były uwzględnione.
		

/Licencje_017_08_122_0001.djvu

			104 


27 X 1945 r. ob. Rektor przywiózł Rozporządzenie Ministra Oświaty 
nr IV-3498/45 N zlecające zorganizowanie w UMK w Toruniu Wydziału 
Społecznego 2 , a 24 XI 1945 r. ruszyły już wykłady na naszym Wydziale. 
W dniu 6 grudnia ukazało się Rozporządzenie Ministerstwa Oświaty 
z dnia 5 XI 1945 r. nr IV-3475/45 N, powołujące w UMK w Toruniu 
Wydział Prawno-Ekonomi czny 3. 
Tempo zatem organizacji naszego Wydziału było bardzo szybkie. 
Trzeba było tworzyć i organizować dosłownie z niczego, ani stołka, ni ławki, 
ani maszyny do pisania. 
Około trzech miesięcy ciężkiej i trudnej pracy organizacyjnej, 
obsadzenie 13 katedr, zaangażowanie sił pomocniczych naukowych, przyjęcie 
789 studentek i studentów, przejrzenie każdego kwestionariusza, opracowanie 
programu wykładów, stworzenie podwalin biblioteki, zakładów naukowych, 
współudział w sesjach Senatu, reprezentacja Uniwersytetu w licznych 
uroczystościach, jak rozpoczęcie wykładów, w Zjeździe 3 Apelacji Sędziów 
i Prokuratorów, w otwarciu Domu Akademika Demokraty itd., itd., walki 
i starania o lokale dla dziekanatu, o sale wykładowe, o meble dla profesorów 
itd., itd. Oto krótki bilans pracy i działalności dziekana Wydziału Prawno- 
-Ekonomicznego do dnia dzisiejszego. 
Niech mi wolno będzie na zakończenie mego sprawozdania na tym 
miejscu podziękować ob. prof Koranyi'emu za częstą pomoc i zastępstwo, 
prof Wyszyńskiemu za Jego ofiarną pracę i trudy w uzyskaniu dla kolegów- 
-profesorów przydziałów, a pozostałym Panom Kolegom za koleżeńską 
i serdeczną pomoc okazaną mi w tym trudnym okresie organizacyjnym. 
Dziekan 
(-) Witold Reiss 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Prawno-Ekonomiczny, sygn. WPE-141, k. 1-5. 
l Należy rozumieć: 18 16 . 
2 Por. dok. 51. 
3 Por. dok. 52. 


74 


1946, . 5 stycznia, Toruń. - Rota ślubowania immatrykulacyjnego na 
inauguracji pierwszego roku akademickiego na UMK w Toruniu. 


Przyrzekam uroczyście Wszechnicy Mikołaja Kopernika w Toruniu, 
która mnie do grona uczniów przyjęła, że Jej czci i dobrej sławy niczym nie 
naruszę i na jej naruszenie nie pozwolę, a godności obywatela akademickiego 


I
 
I
 
r
 
: l
		

/Licencje_017_08_123_0001.djvu

			105 


w życiu i czynach przestrzegać będę; przyrzekam, że obraną przez się naukę 
uprawiać będę z pilnością i umiłowaniem, jako dobro, które mnie i memu 
społeczeństwu rozwój i postęp na drodze ku prawdzie i pięknu zapewnia; 
przyrzekam wreszcie, że praw i przepisów w tej Kopemikowej Wszechnicy 
obowiązujących przestrzegać będę, a władzom akademickim, w sprawach 
Uniwersytetu działającym, okazywać będę posłuch i poszanowanie, jako 
rękojmię zgodności w pracy dla prawdziwego dobra i wolności społeczeń- 
stwa l. 


(-) Putowska Helena 
(-) Królikowska [Krystyna] 
(-) Zaremba Jerzy 


(-) Litzówna [Irena] (-) Barbara Karolczak 
(-) Jan Adamczak (-) Marian Kryszewski 
(-) Mieczysław Antuszewicz 


Oryginał, rękopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-4. 
Druk. 
I. Bełkot, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu w latach 1945-1985, Toruń 1986, 
s. 42-43. 
l Tekst ten obowiązywał na UMK w l. 1945/1946-1947/1948 i był identyczny ze 
ślubowaniem składanym na USB - Archiwum UMK, Wydział Prawno-Ekonomiczny, sygn. 
WPE-140, k. 40; w okresie póiniejszym zmieniał się kilkakrotnie. 


75 


1946, 5 stycznia, Toruń. - Przemówienie Ludwika Kolankowskiego, rektora 
UMK, na inauguracji pierwszego roku akademickiego UMK1. 


Szanowni zebrania, 
Z głębokim wzruszeniem stoję tu w tej chwili aby w imieniu UMK, 
w skromnej jego auli, w dzień jego otwarcia, wszystkich naszych łaskawych 
gości naj serdeczniej powitać i gorąco za przybycie podziękować 2 . Ale pierw- 
sze wyrazy wdzięczności naszej muszą być skierowane przede wszystkim pod 
adresem tych, za których przyzwoleniem i postanowieniem ten Uniwersytet 
powstał, a więc KRN z prezydentem ob. Bolesławem Bierutem na czele. 
Powzięcie tej decyzji i jej wykonanie uwarunkowane było wieko- 
pomnym zwycięstwem sprzymierzonych armii radzieckich, pod wodzą wiel- 
kiego marszałka Józefa Stalina. Pod ich ciosami znikły ze wszystkich naszych 
ziem pomorskich na zawsze krzyżackie upiory, a na oswobodzonych terenach 
poczuł się wdzięczny lud polski pełnoprawnym, zdolnym do twórczej 
I 
 inicjatywy i owocnej pracy gospodarzem. Doniosłym stwierdzeniem tych 
1
 nowych dziejowych warunków jest właśnie dzisiejsza nasza uroczystość. 
. 
 Jest to objawem niezwykłej żywotności polskiego narodu, że wśród 
tlących się jeszcze zgliszcz, na niezupełnie jeszcze uprzątniętnych ruinach
		

/Licencje_017_08_124_0001.djvu

			106 


swych sadyb, zabiera się po każdej k
tastrofie, co się z dopustu bożego nań 
wali, z pełną młodzieńczą wiarą w swe siły do nowej i nienowej dlań pracy 
konstruktywnej i twórczej. Nienowej, bo taka już nam przypadła dola, że od 
setek lat każde niemal pokolenie nasze skazane było na pracę od nowa, na 
gruntowanie nowych fundamentów pod codzienną orkę cywilizacyjną. Ileż bo 
to razy od zarania dziejów naszych był kraj nasz pustoszony i palony, czy to 
w czasach Bolesławowskich przez najazdy Geronów, Henryków, Fryderyków, 
czy później w w. XIV-XV przez mistrzów i marszałków krzyżackich, lub 
w innych stronach, w Małopolsce, przez najazdy tatarskie, inkursje kozackie, 
pochody tureckie, watahy wołoskie, i znowu na całej przestrzeni przez 
regimenty Gustawa Adolfa, Karola Gustawa i Karola XII lub wojska 
Aleksiejów, Piotra Wielkiego, Katarzyny, Fryderyka II i Fryderyka 
Wilhelma, po czym od Baru poprzez Kościuszkę, wojny napoleońskie, 
gospodarkę dwu państw niemieckich wieku dziewiętnastego, a wreszcie 
w czasie wojen światowych w. XX. Ale obok tej odbudowy warsztatów pracy 
codziennej, ponad nią niejako, unosi się ciągle wznawiane usiłowanie 
związania naszej linii bytu z rytmem fal ogólnoludzkiej kultury. Instynkto- 
wnym niemal wyrazem tego dążenia jest usiłowanie nasze włączenia się 
w szeregi pionierów nauki, tego jako studium od wieków całych, nowego, 
obok rzymskiego imperium i sacerdotium, trzeciego czynnika władzy nad 
duszami, urastającego za dni naszych do głównego i jedynego instrumentu 
potęgi narodów i przyszłości całej ludzkości. Nie jest bowiem dzisiaj dla 
nikogo niemal tajemnicą, że w okresie, w którym nam żyć wypadło, a więc 
w pierwszej połowie w. XX zaszły w dziejach całej llldzkości wypadki 
o przełomowym, rewolucyjnym wprost znaczeniu. Waga ich leży nie w poli- 
tycznych, chociaż tak krwawych i tragicznych ewolucjach dwóch pożóg 
światowych, lecz w osiągnięciach zacisznych pracowni naukowych, zdolnych 
zmienić najtrwalsze walory świata, bo dusze ludzkie. I na tym to właśnie 
fundamencie oparta jest nieśmierteIna sława naszego wielkiego patrona 
Mikołaja Kopernika - zwanego przez KepIera vir maxi mo ingenio et animo 
liber - "największy mąż, wolny mocą swego geniuszu i duszy". A przecież 
nie zmienił Kopernik w niczym materialnego porządku wszechświata i niebios 
- a tylko zmienił z gruntu rytm i układ dusz ludzkich. Toteż wraz 
z ukazaniem się na firmamencie jego gwiazdy runęły wieki stare i średnie 
i narodziły się czasy nowe. I być może nazwie to ktoś dziwnym przypadkiem, 
że czasy najnowsze, zrodzone za żywotów naszych z powszechnego zasadni- 
czego przełomu w nauce, złączone są również poprzez Curie-Skłodowską 
sercem i duszą z Polską. Od odkrycia przez nią w r. 1897 radu wraz 
z szeregiem dalszych stąd konsekwencji, potęga nauki i wiedzy, która kto wie, 
czy za dni naszych nie przekroczyła ludzkiego apogeum, staje się w możli- 
wościach swych wprost niepokojąca, przepełniając serca ludzkie podziwem, 
pokorą, drżeniem i nadzieją. Nic więc dziwnego, że uniwersytety świata 
całego, te przedsionki pracowni uczonych, stały się dziś wprost świątyniami,
		

/Licencje_017_08_125_0001.djvu

			107 


gdzie w niezbędnej dla rozwoju nauki atmosferze pełnej wolności i całkowitej 
niezależności oddaje się cześć Jedynemu Bogu, którego imię Prawda. 
Przeżywamy dziś tu, w Toruniu, w starym nadwiślańskim polskim 
grodzie chwilę otwarcia nowego, pierwszego na naszych ziemiach północnych 
Uniwersytetu. Potrzebę otwarcia go tu, nad dolną Wisłą, odczuwano od 600 
niemal lat, jak stwierdza poświadczona dokumentalnie zrodzona już w r. 1386 
myśl ufundowania w stolicy polskiej ziemi chełmińskiej uniwersytetu na wzór 
słynnego bolońskiego. Fundacja ta nigdy, nawet w ramach państwowości 
starej naszej Rzeczpospolitej, niezrealizowana - nie była w dalszych latach 
nawet co do siedziby Uniwersytetu uzgodniona. W w. XV mówiono bowiem 
o Malborku, w początkach w. XVI za biskupa warmińskiego, wuja Koperni- 
ka, Watzenrodego o Elblągu, przedtem już o Chełmnie i dopiero w r. 1595 za 
wspólnym porozumieniem Gdańska, Elbląga, Malborka i Torunia - 
wybrano Toruń na centralną siedzibę Wszechnicy. Na zrealizowanie atoli i tej 
decyzji trzeba było czekać jeszcze lat równo 350 - chociaż należy pamiętać 
i przyznać, że przez cały ten czas nie przestał Toruń być głównym ośrodkiem 
kultury umysłowej na Pomorzu. W nim i dookoła niego skupiali się w 
w. XVII i XVIII nie tylko starzy autorowie, piszący po łacinie i po 
niemiecku, a których jako działaczy w ramach Rzeczpospolitej Polskiej 
i stojących na gruncie tej pracy i interesów wypadnie niejednokrotnie słusznie 
zaliczyć do myślicieli polskich, jak np. Joachima Pastoriusa - autora F/orus 
p%nicus, panegiryku na cześć Sobieskiego, lub Godfrida Lengnicha, autora 
wyd. [w r.] 1765 Jus publicum Regni P%niae - "Prawa publicznego 
królestwa polskiego", jak wreszcie Krzysztofa Hartknocha, badacza życia 
i ustaw polskich - ale stąd też wyszedł cały szereg pracowitych i rzetelnych 
uczonych polskich, jak Sarnowski, Dembołęcki, Skarbek, Grodek, z autorem 
słownika polskiego Samuelem Bogumiłem Lindem na czele. 
Tak więc przez wieki całe aż do dziś, do czcigodnego Toruńskiego 
Towarzystwa Naukowego, które od lat 70 skupi.ało w sobie najlepsze serca, 
naj świetniejsze umysły tutejsze, snuje się tu nie na tle barwnych i pogodnych 
wydarzeń, lecz wśród ciężkich i tragicznych wprost zmagań nieprzerwana nić 
polskiej nauki. I zaiste godzi się dziś w uroczystym dniu naszym przypomnieć 
z tego właśnie miejsca wielkie i wymowne nazwiska: Zygmunta Działo- 
wskiego, ks. Stanisława Kujota, Ignacego Danielewskiego, Derdowskiego, 
Ignacego Lyskowskiego, ks. Mańkowskiego, ks. dr. Kantaka, Donimirskich, 
Radkiewiczów, Różyckich, Dembińskich, Czarlińskich, Kalksteinów, Laszew- 
skich, Ossowskich, Ślaskich, Sierakowskich, Kulerskiego, Mocarskiego oraz 
wielu, wielu innych co od nas już na zawsze odeszli, a z żyjących nie opuścić 
nazwiska ks. prałata Czaplewskiego. Wszyscy oni to torunianie i Pomorzanie, 
a przez to najlepsi synowie Polski, jak to przed 150 laty zadokumentował 
przed całym światem syn tej ziemi, Józef Wybicki w swojej Jeszcze Po/ska 
nie zginęła. 


I.........
		

/Licencje_017_08_126_0001.djvu

			108 


Zrealizowany dziś jako spełnienie marzeń ich życia polski Uniwersytet 
w Toruniu, odpowiadający potrzebom naj szerszych warstw polskiego ludu, 
wyrósł z tych samych przesłanek polskiej racji stanu, która kazała Niemcom 
w w. XIX tu właśnie, w Toruniu, jako w punkcie węzłowym przecięcia 
największych linii Królewiec-Wrocław i Królewiec-Szczecin, upatrywać 
centralnej siedziby dla swej projektowanej Wszechnicy, jako walnego 
bastionu do swego dalszego ku wschodowi pochodu. 
Ale i Polacy doceniali należycie wagę Torunia, tego grodu, który już 
w w. XV za Kazimierza i Olbrachta, w w. XVI za Zygmuntów i Kopernika, 
w w. XVII i w czasach potopu szwedzkiego, i w w. XVIII i XIX złożył wobec 
zmory fryderycjańskiego i bismarkowskiego prusactwa tyle dowodów 
polskości myśli i serca. I za dni naszych od lat szeregu domagali się 
w przekonywających i pełnych troski o nasze jutro memoriałach Kostrzewski, 
Stanisław Tync, ks. Alfons Mańkowski, Tadeusz Silnicki, Zygmunt Mocarski 
zorganizowania tu Uniwersytetu. Myśl ta podjęta przed rokiem, zaraz 
w pierwszych tygodniach po odzyskaniu wolności, skupiła dookoła siebie 
w komplecie w domaganiu się Uniwersytetu w Toruniu najwybitniejszych 
działaczy demokratycznych, tak na gruncie Torunia, jak i całego pomorskiego 
województwa. 
Trudno byłoby mi podać tu nazwiska wszystkich zasłużonych około 
utworzenia naszego Uniwersytetu, dla złożenia im imiennego należnego 
podziękowania. Historia już zapisała imiona ich wszystkich złotymi zgłos- 
kami na kartach [dziejów] naszej Uczelni. Niemniej na wieczną rzeczy 
pamiątkę stwierdzić należy, że tak kierownictwo wszystkich ugrupowań 
demokratycznych z PPR na czele, jak i prezydium m. Torunia [s], prezydia 
rad narodowych - w Toruniu i Wojewódzkiej w Bydgoszczy, wraz 
z Zarządem Związku Zachodniego w Toruniu były w sprawie Uniwersytetu 
szczególnie czynne. Do głębokiej wdzięczności zobowiązani jednak jesteśmy 
również wobec marszałka Rokossowskiego, który zarządzeniami swymi zwol- 
nienia wszystkich dla Uniwersytetu potrzebnych budynków sprawie naszej dał 
możność realizacji. 
Z tym wszystkim rozumiemy wszyscy, że rozstrzygającym czynnikiem 
we wszystkich stadiach organizacji naszej Uczelni było Ministerstwo 
Oświaty. Naj rzetelniej sza pomoc, naj życzliwsze poparcie, oto najogólniejsze, 
krótkie określenie stanowiska wobec nas wszystkich decydujących czynników 
tego Ministerstwa od chwil najpierwszych. 
Składamy im wszystkim, a przede wszystkim ministrowi Czesławowi 
Wycechowi, istotnemu twórcy naszych wydziałów Prawno-Ekonomicznego 
i Sztuk Pięknych, tudzież wiceministrom obywatelom Bieńkowskiemu 
i Biedowiczowi oraz dyrektorowi Departamentu Nauki prof. Stanisławowi 
Arnoldowi i jego zastępcy Marowskiemu nasze naj szczersze wyrazy głębokiej 
wdzięczności.
		

/Licencje_017_08_127_0001.djvu

			109 


bTak więc dzięki popartej realnie przez pracę wszystkich chętnych 
obywatelskich i urzędowych, lokalnych, regionalnych i stołecznych czynni- 
ków jest dziś Toruń na najlepszej drodze stania się głównym ogniskiem 
urabiania dusz i kształcenia umysłów naszej młodzieży w podwojach tej 
świątyni nauki, którą jako UMK dziś w ramach naszej skromnej, ale niemniej 
podniosłej uroczystości otwieramy. Młodzieży tej, a przez nią najdalszym jej 
pokoleniom, którym nasza Alma Mater otwiera dziś na ścieżaj swe audytoria, 
pragnąc gorąco skupić dookoła swych katedr i pracowni naj szersze jej rzesze 
ze wszystkich warstw polskiego ludu, z naj uboższych chat chłopskich, z cias- 
nych izb robotniczych i kaszubskich rybackich checz, młodzieży tej chcemy 
i ślubujemy oddać w imię ideałów najrzetelniejszej nauki i wiedzy, w imię 
przyszłości narodu, wszystkie swe najlepsze siły i cały swój trud. Nagrodą dla 
nas jedyną i istotną, ponad którą innej nie pragniemy, byłoby widzieć 
wychodzących z naszej Uczelni synów z jak naj szerszych warstw ludu 
naszego rzetelnych, nowych pracowników o jasnych umysłach i płomiennych 
sercach. Wydobywanie i urabianie przez najdłuższe wieki z jej szeregów 
choćby kilku na pokolenie istotnych talentów, będących w przyszłości 
filarami nauki i chlubą naszej Almae Matris dla dobra całej ludzkości, na 
pożytek polskiego ludu, na sławę Torunia i Pomorza, na pożytek państwa, na 
chwałę Polski Ludowej - oto życzenia które dziś w chwili otwarcia składam 
ja, pierwszy Rektor - Uniwersytetowi, gronu nauczycielskiemu i całej naszej 
młodzieżyb. 
cKończę starym akademickim życzeniem: Quod faustum, felix, fortuna- 
tumque sifC 3. 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-73, k. 4-11. 
a Powyżej odręczna adnotacja L. Kolankowskiego: Kolankowski, I-sza inauguracja 5 I 
46. 
b-b Dosłowny przedruk (z jedną drobną odmianą tekstu) w: Uniwersytet Mikołaja 
Kopernika 1945-1955, pod red. R. Galona, Warszawa 1957, s. 22-23. 
c-c Skreślone atramentem - nie wiadomo czy zdanie to wygłosił L. Kolankowski 
w innym momencie inauguracji, czy na końcu przemówienia. 
l Tekst z wielu odręcznymi poprawkami, wprowadzonymi przez autora zapewne przed 
wygłoszeniem przemówienia. W ..Robotniku Pomorskim" z 7 I 1946 r., nr 6, umieszczono 
tekst nie uwzględniając tych poprawek. Przemówienie wykorzystał również Kolankowski 
przy redagowaniu artykułu Powstanie i organizacja Uniwersytetu, [w:] Uniwersytet 
Mikołaja Kopernika 1945-1955, s. 14-37, wprowadzając nawet do tekstu artykułu 
dosłowne fragmenty. Śłady tego w postaci zakreśleń i uwag naniesionych ołówkiem 
pozostały na maszynopisie będącym podstawą wydania. 
2 Obecni byli m.in.: minister Oświaty Czesław Wycech, wiceminister Oświaty Włady- 
sław Bieńkowski, wiceminister Skarbu proJ. dr Leon Kurowski, administrator diecezji 
chełmińskiej i gdańskiej ks. dr Wronka, ks. biskup Radoński z Włoclawka, wojewoda 
pomorski Wojciech Wojewoda, kurator Okręgu Szkolnego Pomorskiego dr Czesław 
Skopowski, prezes KW PPR płk Antoni Alster, prezes WRN dr Wiechno, przewodniczący
		

/Licencje_017_08_128_0001.djvu

			110 


MRN w Toruniu Zygmunt Chojnicki, prezydent m. Torunia Władysław Dobrowolski, były 
rektor KUL ks. infułat dr Kruszyński, rektor UP prof. dr Stefan Dąbrowski, prof. dr 
Zygmunt Wojciechowski - "Robotnik Pomorski" nr 6, 711946. W aktach zachowały się 
życzenia przesłane z okazji pierwszej inauguracji m.in. od: R. Jałbrzykowskiego, 
arcybiskupa metropolity wileńskiego, S. Matuszewskiego, ministra Informacji i Propagan- 
dy, W. Kiernika, ministra Administracji Publicznej, rektora UJ T. Lehr-Spławińskiego, 
rektora UW S. Pieńkowskiego, prezesa PAU S. Kutrzeby, dyrektora Teatru Polskiego 
w Bydgoszczy A. Grzymały-Siedleckiego, dyrektora Archiwum Państwowego w Poznaniu 
K. Kaczmarczyka, wojewody mazurskiego Z. Robla, prezydenta m. Szczecina P. Zaremby, 
historyków UŁ: W. Dzwonkowskiego, N. Gąsiorowskiej, M. H. Serejskiego, S. Zającz- 
kowskiego, B. Baranowskiego, J. Dutkiewicza, R. Kaczmarka, H. Kappesowej, W. Kuli, 
T. Landeckiego, J. Lechickiej, W. Łukaszewicza, K. ŚreniOwskiej, J. Warężaka, 
J. Wolskiego, dyrektora Biblioteki Narodowej S. Wierczyńskiego, burmistrza m. Łowicza 
E. Konopackiego -Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-73, k. 14-70. 
3 Przysłowie nieco zmienione, w następnych przemówieniach inauguracyjnych brzmia- 
ło: quod felix, faustum, fortunatumque sit. 


76 


1946, 11 stycznia, Toruń. - Studenci UMK do rektora Ludwika Kolanko- 
wskiego. Apel o powołanie Wydziału Medycynyl. 


My niżej podpisani studenci i studentki Uniwersytetu im. M. Kopernika 
w Toruniu zwracamy się z gorącą prośbą do JM Rektora o utworzenie nam 
Wydziału Medycyny na Uniwersytecie Toruńskim. 
Biorąc pod uwagę wielki brak lekarzy w Polsce i wypływający stąd zły 
stan zdrowotny naszego kraju z jednej strony, a nasze zamiłowanie i nie- 
złpmne chęci poświęcenia swego życia dziedzinie medycyny z drugiej, chcemy 
podjąć od państwa część ciężaru, które boryka się z rozwiązaniem powyż- 
szego problemu. Przez dobre i pilne uczenie się na Uniwersytecie chcemy 
wejść poźniej z zapasem fachowych wiadomości w polskie demokratyczne 
społeczeństwo, aby budować jego zdrową przyszłość. 
Niniejszym wyrażamy nadzieję, że Jego Magnificencja podziela nasze 
szczere i młodzieńcze pragnienia i udzieli nam swojej pomocy i poparcia. a 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-4, k. l. 
a Następuje w czterech kolumnach 75 własnoręcznych podpisów. 
l W tej samej teczce znajdują się inne ślady dotyczące projektów utworzenia Wydziału 
Meaycyny na UMK. Są to: Organizacja Wydziału Lekarskiego w oparciu o realne warunki 
i możliwości miasta. Wykaz kandydatów na personel naukowy i pomocniczy Wydziału 
Lekarskiego - wymieniono w nim 55 nazwisk - Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-4, 
k. 2-3. Do utworzenia na UMK studiów medycznych powracano jeszcze w późniejszym 
czasie. 3 X 1950 r. powołana została Komisja mająca na celu sporządzenie nowego 
memoriału w sprawie kreowania Akademii Lekarskiej w Toruniu, przewodniczącym Komisji
		

/Licencje_017_08_129_0001.djvu

			III 


został dziekan H. Szarski. 19 X 1950 r. w sali Senatu odbyła się konferencja 
z udziałem najwyższych przedstawicieli województwa; jej celem było ustalenie wytycznych 
rozbudowy UMK. Projekt Pomorskiej Akademii Lekarskiej przedstawił H. Szarski - 
Archiwum UMK, sygn. R-2, k. 1-13. Przedmiotem obrad MRN w Bydgoszczy 3 Xl1950 r. 
było kreowanie Pomorskiej Akademii Medycznej. 


77 


1946, 18 stycznia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w spra- 
wie utworzenia 16 katedr na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UMK. 


Na podstawie art. 3 ust. l ustawy z dnia 15 III 1933 r. o szkołach 
akademickich (Dz. U. RP z 1938 r. nr l poz. 6) zarządzam, co następuje: 

 l. Tworzy się na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UMK w Toruniu 
następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi: 
l) Teorii Prawa, 
2) Prawa Rzymskiego, 
3) Historii Ustroju Polski i Dawnego Prawa Polskiego, 
4) Historii Prawa na Zachodzie Europy, 
5) Ekonomii I, 
6) Ekonomi II, 
7) Socjologii, 
8) Nauki o Państwie i Prawa Państwowego, 
9) Prawa Narodów, 
10) Prawa Cywilnego, 
11) Prawa Karnego, 
12) Skarbowości i Prawa Skarbowego, 
13) Prawa Administracyjnego, 
14) Prawa Handlowego, 
15) Postępowania Cywilnego, 
16) Statystyki. 

 2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z' dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l XI 1945 r. 
Minister Oświaty 
Cz. Wycech 


Druk. 
Dz.urz. Min.Ośw. 1946 nr 2 poz. 38.
		

/Licencje_017_08_130_0001.djvu

			112 


78 


1946, 24 stycznia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w spra- 
wie utworzenia Wydziału Sztuk Pięknych na UMK. 


Na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 24 VIII 1945 r. o utworzeniu 
UMK w Toruniu (Dz. U. RP nr 34 poz. 208) zarządzam, co następuje: 

 l. Tworzy się na UMK w Toruniu Wydział Sztuk Pięknych. 

 2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l XI 1945 r. 
Minister Oświaty 
Cz. Wycech 


Druk. 
Dz.urz. Min.Ośw. 1946 nr 2 poz. 39. 


79 


1946, [przed 31 stycznia}, Toruń. - Sprawozdanie Jana Praffera, dziekana 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK, za okres od 1 XII 1945 
do 31 I 1946 r. 


Na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym prowadzą zajęcia następu- 
jący profesorowie: 1. Rudnicki (obecnie chory), S. Jaśkowski, W. Dziewulski, 
W. Iwanowska, A. Basiński, E. Passendorfer, J. Walas, J. PIiiffer, 
F. Pautsch,1. Sokołowski, 1. Wilczyński, 1. Hurynowiczówna i W. Sylwano- 
WlCZ. 
Nie rozpoczęli jeszcze wykładów profesorowie: A. Jabłoński, 
1. Zabłocki i doc. etatowy W. Zabłocka - gdyż znajdują się w trakcie 
przeprowadzki. 
Prof dr M. Reicher - urlopowany. Prof dr M. Limanowski - zwol- 
niony od wykładów. Pozostają jeszcze nieobsadzone następujace katedry: 
l) Matematyka II, 2) Fizyka Teoretyczna, 3) Mechanika, 4) Chemia 
Nieorganiczna, 5) Chemia Organiczna, 6) Chemia Techniczna, 7) Ekonomia 
Techniczna, 8) Mineralogia i Petrografia, 9) Geografia Fizyczna (doc. dr 
Galon przyjął propozycję objęcia Katedry). 
Spośród sił pomocniczych objęli pracę: mgr A. Ciopa, dr 
S. Szeligowski, mgr E. Skorko, dr 1. Kuszpecińska, dr D. Ważewski, mgr 
H. Basińska, absolwentka Z. Tomaszewiczówna, mgr Ulińska, absolwent 
Z. Czerwiński, mgr I. Kardymowiczowa, mgr J. Wojciechowski, dr 
W. Okołowicz, mgr L. Roszkówna, dr R. Kongiel, 1. Pacowska, dr A. 



 
"8 

 
I 
"
		

/Licencje_017_08_131_0001.djvu

			113 



 
"8 

 
I 
" 


Sienicka, mgr N. Rojecka, dr M. Racięcka, L. Klimek, E. Sołtys, artysta 
malarz E. Kowalska, absolwentka H. Lenczewska, lekarz S. Żebrowski, 
lekarka A. Krzyszkowska, lekarz B. Sylwestrowicz, lekarz O. Karwowski 
i A. Świechowska. 

rzekli się stanowiska: mgr W. T\lrczyński i mgr A. Gamysz. Katedry 
w pełni uruchomione, to jest wszystkie wykłady i ćwiczenia są uruchomione: 
l) Matematyka, 2) Logika Matematyczna, 3) Astronomia, 4) Astrofizyka 
i 5) Anatomia Człowieka. 
Katedry częściowo uruchomione; zakłady są czynne w granicach 
zaopatrzenia w pomoce naukowe, ćwiczenia nie są prowadzone z powodu 
braku pomocy naukowych i materiałów: l) Chemia Ogólna i Fizyczna, 
2) Geologia i 3) Zoologia. Nie uruchomiono wykładów z geologii historycz- 
nej, zoologii systematycznej z powodu braku koniecznych pomocy naukowych 
i kompletu słuchaczy. 
Katedry częściowo uruchomione, ale brak jeszcze dotąd lokalów 
zakładowych, pracownicy zajęci przygotowaniem pomocy naukowych: fizyka 
doświadczalna (wykłady nie rozpoczęte), botanika ogólna, systematyka 
i geografia roślin, zoologia kręgowców wraz z zoogeografią, ochrony przy- 
rody, anatomia porównawcza wraz z embriologią, biologia, neurofizjologia 
i fizjologia zwierZąt (wykłady fizjologii nie mogą być uruchomione z powodu 
braku przyrządów naukowych i lokalu zakładowego). 
Podział dotacji naukowych za grudzień i styczeń wynosi, jak następuje: 
Matematyka 2 320, - 
Astronomia 9 000, - 
Fizyka Doświadczalna 50000,- 
Chemia 45 000, - 
Mineralogia l 180,- 
Geologia 3 500, - 
Geografia 2 500, - 
Zoologia 2 500, - 
Anatomia Porównawcza 15 000, - 
Zoogeografia 8 000, - 
Biologia 8 500, - 
Neurofizjologia 5 000, - 
Anatomia Człowieka 3 500, - 
Botanika Ogólna l 500, - 
Systematyka Roślin 7 000, - 
Sprawy lokalowe. Prowizoryczne lokale posiadają zakłady: l) chemicz- 
ne przy ul. Danielewskiego 6, 2) zoologii tamże, 3) geologii - na razie 
w lokalu seminarium psychologicznegol. Asystenci Zakładu Mineralogii 
i Petrografii oraz Geografii tymczasowo pracują w lokalu zajętym przez 
Geologię, przygotowując pomoce naukowe.
		

/Licencje_017_08_132_0001.djvu

			114 


W styczniu rozpoczął się remont gmachu przy ul. Sienkiewicza 30/32. 
Seminaria matematyczne mieszczą się w Collegium Maius w pokojach 
nr 44 i nr 45, łącznie zajmując 5 pokoi. 
Dziekan 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, sygn. WMP-19, k. 2-3. 
l Chodzi o jeden pokój w gmachu Collegium Maius, po 15 III 1946 r. geografowie 
przenieśli się do własnego lokalu przy ul. Mickiewicza 61, który uzyskano dzięki staraniom 
prof. dr M. Kiełczewskiej, kierownika Katedry Antropogeografii. Katedry Geografii mieś- 
ciły się w nim do 1952 r. 


80 


J 946, J 5 lutego, Warszawa. - Prezydent KRN mianuje Ludwika Kolanko- 
wskiego rektorem UMK. 


Ob. Prof. dr Ludwik Kolankowski 
p.o. Rektora UMK w Toruniu 
Mianuję Obywatela Profesora Rektorem UMK w Toruniu na lata 
akademickie 1945/1946 i 1946/1947 1 . 
Prezes Rady Ministrów (-) Stanisław Szwalbe 
(-) [Edward] Osóbka Morawski Prezydent KRN2 
Minister Oświaty 
(-) Cz. Wycecha 


Odpis, maszynopis. 
Archiwum UMK, Akta Rektoratu, sygn. R-302, k. 2. 
a Poniżej, z lewej, późniejszy dopisek na maszynie: Oryginał otrzymałem Rektor (_) 
Prof. dr L. Kolankowski i dopisek inną ręką Nr 1430/46. 
l Obowiązki rektorskie z nominacji pełnił L. Kolankowski do 31 V 1947 r. W dniu tym 
po raz pierwszy w historii UMK odbyły się wybory rektora na rok akad. 1947/1948- 
-1948/1949. Rektorem na dwuletnią kadencję wybrany został L. Kolankowski, ale dopiero 
w dwuna.ytym głosowaniu - Archiwum UMK, Akta Rektoratu, sygn. R-364, k. 12-i 3. 
23 VI 1948 r. na posiedzeniu Senatu L. Kolankowski ogłosił swoją rezygnację, a 28 VI tak 
pisał do Ministra Oświaty: Uprzejmie proszę ob. Ministra o łaskawe zwolnienie mnie 
z urzędu Rektora UMK w Toruniu z końcem br. akademickiego, tj. z dniem 31 vm br. 
Prośbę swą opieram na konieczności podjęcia na nowo swych prac naukowych. 
Sprawowanie od maja 1945 r. najpierw prorektoratu w Łodzi, a następnie od sierpnia 
1945 r. Rektoratu w Toruniu pozbawiło mnie możliwości pracy naukowej, tak dla mnie 
ważnej i koniecznej ze względu na to, że w pożarze Warszawy w 1944 r. straciłem 
wszystkie swe prace przygotowane wraz z całym zapasem materiałów źródłowych. -
		

/Licencje_017_08_133_0001.djvu

			U5 


Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. K-8/102, k. 9. Wiceminister Krassowska przychyliła 
się do prośby i odwołała L. Kolankowskiego z funkcji rektora. Rezygnacja nastąpiła pod 
przymusem - zob. A. Tomczak, Kto miał zostać pierwszym doktorem honoris causa 
Uniwersytetu M. Kopernika?, "Głos Uczelni", Biuletyn UMK, nr 1, 1990, s. 20-22. 
L. Kolankowski przejął z dniem 1 V 1949 r. kierownictwo Biblioteki Uniwersyteckiej 
i sprawował je do 28 1/ 1955 r. - Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. K-8/102, 
k. 17, 140. 
2 Stanisław Szwalbe pełnił wówczas funkcję wiceprezydenta KRN. 


81 


1946, 8 marca, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Minister- 
stwa Oświaty. Propozycja podziału roku akademickiego na semestry 
w miejsce dotychczasowych trymestrów. 


Przedkładam do aprobaty Ministerstwa projekt podziału roku akade- 
mickiego na dwa semestry (półrocza). Pierwsze półrocze zaczynałoby się 
w miesiącu październiku i trwałoby do początku marca; drugi semestr 
rozpoczynałby się w początkach miesiąca marca i kończyłby się z końcem 
lipca. 
Wniosek powyższy uzasadniam, jak następuje: dotychczasowy podzial 
roku akademickiego na trzy trymestry nie może być z rozmaitych względów 
nadal utrzymany l. Wzgląd na dobro młodzieży, ułatwienie pracy profesorom 
oraz usprawnienie administracji uniwersyteckiej przemawia za tym podzia- 
łem. 
Sześcioletni okres okupacji, niedopuszczanie polskiej młodzieży do 
szkół uniemożliwiło młodzieży normalne kontynuowanie nauki. Podział na 
semestry, jako odpowiednik podziału na dwa półrocza w szkolnictwie 
średnim, ogólnym i zawodowym, ułatwi młodzieży przejście na wyższe uczel- 
nie. Bez przerwy trwający powrót młodych ludzi z "lagrów hitlerowskich" 
czy repatriacja ze wszystkich stron świata, przemawia również za tym 
podziałem, ułatwi on bowiem kontynuowanie czy dokończenie przerwanych 
studiów. Sam zresztą podział roku akademickiego na dwie części, po której 
następują ferie letnie bądź zimowe, jest bardziej naturalny. Podział ten jest 
już zresztą od dłuższego czasu stosowany na politechnikach i wykazuje dobre 
swoje strony. 
Należy dodać, że podział na semestry ułatwia pracę samym profesorom 
przez to, że łatwiej im układać swoje wykłady w dwa specjalne cykle - letni 
i zimowy, a nie jak dotychczas rozdrabniać je na trzy części. Podział ten więc 
przyczynia się do większej swobody w planowaniu i urządzaniu wykładów 
oraz ćwiczeń. 
Podział semestralny przyczynia się do usprawnienia administracji 
uniwersyteckiej. Przy tym podziale sekretariaty poszczególnych dziekanatów
		

/Licencje_017_08_134_0001.djvu

			116 


zostaną poważnie odciążone od rozmaitych prac statystycznych i innych 
manipulacji wewnętrznych, co przyczyni się również do usprawnienia 
administracji uniwersyteckieja. 


Rektor 
Prof. dr L. Kolankowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Prawno-Ekonomiczny, sygn. WPE-140, k. 59. 
a Nad pismem adnotacja ołówkiem: zostawiłem u p. Rektora czystopis, W. Reiss, 11.3. 
l Na UMK w r. akad. 1947/1948 i 1948/1949 wykłady i ćwiczenia odbywały się 
w układzie trymestralnym. Pierwszy trymestr trwał od l października do 15 grudnia, drugi 
od 8 stycznia do 20 (27) marca i trzeci od 20 (25) kwietnia do końca czerwca - Spis 
wykładów na rok akademicki 1947/48, Toruń 1947, s. 5; Spis wykładów na rok akademicki 
1948/49, Toruń 1948, s. 5. 


82 


1946, [po 26 marca], Bydgoszcz. - Apel Towarzystwa Przyjaciół UMK 
w Toruniu, Oddział w Bydgoszczy, do społeczeństwa pomorskiego o pomoc 
dla UMKl. 


W dniu 26 III br. powstało na terenie m. Bydgoszczy wyżej wymienio- 
ne Towarzystwo, którego zadaniem jest niesienie pomocy Wszechnicy 
Kopernikowskiej, jej profesorom i studentom. 
Warunki pracy Uniwersytetu, który po latach starań powstał przed 
rokiem w Toruniu, są bardziej niż ciężkie i niejednokrotnie omawiane były na 
szpaltach miejscowych czasopism. Brak dostatecznych funduszy stoi na 
przeszkodzie rozwiązania a różnych problemów dotyczących przyjścia z po- 
mocą naukowcom Wszechnicy, jak i młodzieży akademickiej. 
Państwo, mimo nalegań i kołatań do wszelkich źródeł pomocy finanso- 
wej z tej strony i mimo najlepszej woli czynników decydujących, może tylko 
w części pokryć potrzeby Uniwersytetu. 
Stąd też pomoc społeczeństwa pomorskiego dla Wszechnicy Toruńskiej 
jest nie tylko obowiązkiem, lecz również warunkiem dalszego istnienia tej 
Uczelni. Towarzystwo Przyjaciół UMK przejęło na siebie rolę skoordyno- 
wania wysiłku społecznego, w tym głębokim przekonaniu, że liczyć może na 
poparcie i pomoc całego Pomorza, które z radością i słuszną dumą witało 
inaugurację pierwszego roku akademickiego Wszechnicy Kopernikowskiej. 
W tym przekonaniu również zwracamy się dziś do wszystkich o pomoc 
materialną dla Towarzystwa. 
Pozostawiając formy tej pomocy do uznania Szanownych Obywateli 
wierzymy, że apel nasz nie pozostanie bez echa.
		

/Licencje_017_08_135_0001.djvu

			1 
I 


117 


Sprawa jest ważna i doniosła. 


J. Twardzicki 
Przewodniczący Zarządu 


Minuta, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Bydgoszczy, sygn. 5. 
a W tekście zapewne omyłkowo: rozważania 
l Niniejszy apel zredagował wiceprzewodniczący Towarzystwa G. Markun, redaktor 
"Ziemi Pomorskiej"; przesłano go do wszystkich przedsiębiorstw. instytucji i innych 
jednostek na terenie Bydgoszczy. 


83 


1946, 11 kwietnia, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do 
Wojewódzkiego Funduszu Ziemi w Bydgoszczy. Wnosi o przekazanie UMK 
majątków ziemskich w Nawrze i Koniczynce. 


Powołując się na ustawę z dnia 25 VII 1945 r. o majątkach opusz- 
czonych i porzuconych (art. 1 
 l), jako noweli do ustawy z dnia 6 V 1945 r. 
(art. 15 
 l) - wnoszę o wyłączenie spod tymczasowego zarządu 
państwowego dwóch majątków ziemskich ao powierzchni 500 i 1000 ha a 
i oddanie ich w zarząd i u
kowanie UMK w Toruniu, jako "organizacji 
kulturalnej i oświatowej" w myśl wyżej cytowanej ustawy. 
Uzasadnienie. - Motywem przewodnim złożenia wniosku w powyższej 
sprawie jest troska o: 
a) zaopatrzenie Wydziału Przyrodniczego UMK w stację naukowo- 
-doświadczalną; 
b) polepszenie warunków egzystencji materialnej profesorów i innych 
pracowników UMK, przez dostarczenie im nabiału, owoców i tym podobne; 
c) uzyskanie dla dzieci pracowników UMK domu wypoczynkowego. 
Ad a) W myśl ustawy o uniwersytetach UMK jest zarazem placówką 
naukowo-badawczą. Niezbędne jest zaopatrzenie Wydziału Matematyczno- 
-Przyrodniczego w stacje naukowo-doświadczalne, zwłaszcza dla katedr 
Biologii wraz z Hydrobiologią, Zoologii, Botaniki, Fizjologii, Geografii 
i Geologii. 
Ad b) Wobec trudnych warunków materialnych pracowników UMK 
jest piekącą sprawą dostarczenie im w naturze przydziałów nabiału, jarzyn, 
owoców i tym podobnych, pochodzących z majątków ziemskich, będących 
pod zarządem Uniwersytetu. Zaznaczyć należy, że ilość pracowników 
Uniwersytetu wynosi około 220, a wraz z rodzinami powyżej 1000 osób. Gdy 
warunki ekonomiczne powrócą do normalnego stanu, czysty zysk z gospo-
		

/Licencje_017_08_136_0001.djvu

			ll8 


darstwa powyższych majątków przekazany będzie wyłącznie na cele 
naukowe. 
Ad c) Dzieci 'pracowników Uniwersytetu nie miały możliwości przez 
cały czas wojny przebywania na .świeżym powietrzu podczas wakacji. 
Obecnie stan zdrowotny ich przedstawia się wprost zastraszająco i regularne 
wyjazdy na wakacje, na świeże powietrze, są im przez lekarzy niezbędnie 
nakazane. Dlatego posiadanie domu wypoczynkowego dla dzieci pracowni- 
ków Uniwersytetu jest ze wszech miar konieczne. 
Mając na względzie powyższe wywody, zwracam się do W ojewódzkie- 
go Funduszu Ziemi z prośbą o przekazanie Uniwersytetowi majątków 
ziemskich: 
a) Nawra koło Chełmży, w powiecie toruńskim, 
b) Koniczynka, w powiecie toruńskim l 
wraz z całym inwentarzem żywym i martwym. Zarazem proszę o zwolnienie 
przydzielonych majątków od obowiązku dostarczania ustawowo przewidzia- 
nych kontyngentów. 
Prośbę tę popieram też tym, że wszystkie już uniwersytety polskie 
otrzymały po kilka majątków ziemskich dla zaspokojenia wyżej wymienio- 
nych potrzeb b . 


Rektor 
(-) Prof. dr L. Kolankowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-219, k. 4. 
a-a Pierwotnie: od 500 do 1000 ha, później poprawiono ołówkiem. 
b Na dole pisma notatka treści: p. Rektor wziął 11 IV 1946. 
l Protokół przejęcia tych majątków na rzecz UMK spisany został 10-11 V 1946 r. - 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-219, k. 14. 


84 


1946, 15 kwietnia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w spra- 
wie utworzenia 8 katedr na Wydziale Sztuk Pięknych UMK. 


Na podstawie art. 3 ust. l ustawy z dnia 15 III 1933 r. o szkołach 
akademickich (Dz.U. RP z 1938 r. nr l poz. 6) zarządzam, co następuje: 

 l. Tworzy się na UMK w Toruniu na Wydziale Sztuk Pięknych 
następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi: 
l) Malarstwa Sztalugowego, 
2) Malarstwa Dekoracyjnego, 
3) Pejzażu i Martwej Natury, 


...
		

/Licencje_017_08_137_0001.djvu

			l 


119 


4) Projektowania Wnętrz, 
5) Malarstwa Witrażowego, 
6) Rzeźby, 
,7) Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, 
8) Grafiki. 

 2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l XI 1945 r. 
Minister Oświaty 
Cz. Wycech 


Druk. 
Dz.urz. Min.Ośw. 1946 nr 5 poz. 129. 


85 


[194J6, 24 kwietnia, Toruń. - Jan PrUffer, dziekan Wydziału Matema- 
tyczno-Przyrodniczego, do Witolda Zacharewicza. Proponuje objęcie 
Katedry Chemii Organicznej na UMK. 


Ob. doc. dr Witold Zacharewicz 
w Wilnie 
Z upoważnienia JM Rektora prof. dr. Ludwika Kolankowskiego 
zwracam się do Szanownego Obywatela z propozycją objęcia Katedry Chemii 
Organicznej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UMK w Toruniu 
w charakterze profesora nadzwyczajnego. 
W razie przyjęcia propozycji uprzejmie proszę o jak najśpieszniejsze 
przybycie do Torunia w celu objęcia proponowanej Katedry oraz dostar- 
czenie: l) życiorysu, 2) spisu prac naukowych i 3) pisemnego oświadczenia 
o przyjęciu stanowiska 1. 


Dziekan 
Prof. dr Jan PrOffer 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-302, k. 21. Egzemplarz do wiadomości Rektoratu; 
odpowiednia prezenta i numer rejestracyjny pisma Nr 1451/46. 
l Na posiedzeniu Rady Wydzialu Matematyczno-Przyrodniczego 15 VII 1946 r. 
Dziekan odczytał telegram W. Zacharewicza o przyjęciu przez niego propozycji objęcia 
Katedry - Archiwum UMK, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, sygn. WMP-12, s. 63; 
rozpoczął pracę na UMK l IX 1946 r.
		

/Licencje_017_08_138_0001.djvu

			120 


86 


1946, [po 1 maja), Toruń. - Sprawozdanie Leonida Żytkowicza, pracow- 
nika Biblioteki UMK, z odbytej 30 IV i 1 V 1946 r. podróży służbowej 
do Warcina (k. Kępie) w celu przywiezienia książek, a także rekonesansu 
bibliotecznego w Chełmnie, Chojnicach i Tucholi. 


Zostałem delegowany do Warcina w celu przewiezienia reszty bibliote- 
ki pobismarckowskiej (do 3 tys. książek) dla Uniwersytetu. Wobec tego, iż 
podróż odbywałem samochodem uniwersyteckim, postanowiłem po drodze 
zebrać wiadomości o stanie bibliotek gimnazjalnych w Chełmnie, Tucholi 
i Chojnicach, przewidując, że można będzie cokolwiek z nich uzyskać dla 
Uniwersytetu. 
W Chełmnie w gimnazjum państwowym pokazano mi resztę biblioteki 
byłej Akademii Chełmińskiej oraz późniejszą gimnazjalną, łącznie około 5-6 
tys. tomów, zdaniem dyrektora gimnazjum w tej ilości jest około 3 tys. 
książek zbędnych gimnazjum, w tym kilkaset starodruków. . 
W Tucholi biblioteka szkolna została zniszczona (jak mnie infor- 
mowano, jeszcze niedawno pewna ilość książek spoza biblioteki gimnazjalnej 
została spalona z polecenia władz - między innymi pełne wydanie 
Goethego). 
W Chojnicach bibliotekę gimnazjalną przegląda od kilku dni mgr Foss 
w celu wyeliminowania książek przydatnych dla seminarium filologii germań- 
skiej UMK. Biblioteka liczy około 6 tys. książek, znaczna jej część znajduje 
się w wilgotnej i ciemnej piwnicy, zawalona słomą. Widziałem wśród nich 
pojedyncze tomy Monumenta Germaniae Historica, druki z XVI w. Nie 
mogłem nic stamtąd przywieźć, nie mając zezwolenia z Kuratorium Okręgu 
Szkolnego Pomorskiego. O ile wiem, dyrekcja szkoły gotowa zrezygnować 
z posiadania tej biblioteki. 
Wobec tego uważałbym za rzecz bardzo pilną uzyskanie zgody 
Kuratorium Okręgu Szkolnego na przyjęcie tych książek w formie depozytu 
i zorganizowania wyjazdu do Chełmna i Chojnic w celu wydzielenia książek 
potrzebnych Uniwersytetowi. 
W Warcinie zastałem resztę biblioteki pobismarckowskiej, do 3 tys. 
książek (część została już poprzednio przywieziona do Uniwersytetu) 
z różnych dziedzin. Ponieważ przeglądanie i wybór zajęłoby zbyt wiele czasu, 
przywiozłem je wszystkie. O ile mogłem się zorientować, jest tam wiele 
rzeczy cennych. 
Ponadto informowano mnie, że w niektórych okolicznych majątkach 
znajduje się sporo książek - o które faktycznie nikt się nie troszczy. 
Wobec tego byłoby rzeczą bardzo pilną zorganizowanie wyjazdu 
(samochodem) w celu zebrania dokładniejszych informacji i zwiezienia tych 
książek do Torunia. Wzorem może służyć Instytut Bahycki, który podejmuje
		

/Licencje_017_08_139_0001.djvu

			121 


tego rodzaju wyprawy i często "odkrywa" biblioteki, o których nawet nie 
wiedzą miejscowe władze. 


(-) Leonid Żytkowicz 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-43, k. 30a. 


87 


1946, 12 czerwca, Toruń. - Protokół konferencji prezydentów miast 
Bydgoszczy, Grudziądza, Torunia i Włoclawka. Sprawa ufundowania 
insygniów dla UMK. 


Protokół konferencji prezydentów miast wydzielonych województwa 
bydgoskiego odbytej dnia 12 VI 1946 r. o godz. II u Prezydenta m. Torunia 
zwołanej przez Prezydium MRN w Toruniu w sprawie ufundowania insy- 
gniów dla UMK. 
Obecni: Prezydent m. Bydgoszczy}, Grudziądza 2 , Torunia 3 , Włocław- 
ka 4 , przewodniczący MRN w Toruniu 5 , członek Prezydium tej Rady Ogłoza 
oraz profesorowie UMK Hartleb i Hoppen. 
Nie przybył Prezydent m. Inowrocławia. 
Prof. Hartleb w imieniu Rektora Uniwersytetu dziękuje za inicjatywę 
w tej sprawie i przedstawia ogólny charakter, wieczystość i symboliczną wagę 
insygniów. Po krótkiej wymianie zdań uzgodniono, że akcję ufundowania 
insygniów przeprowadzić należy drogą wciągnięcia do niej całego społe- 
czeństwa województwa bydgoskiego. Odrzucono projekt wciągania do niej 
pozostałych okręgów, a więc szczecińskiego, gdańskiego i mazurskiego, 
pozostawiając im ze względów gospodarczych możność pokrycia innych 
potrzeb Uniwersytetu. 
Prof. Hoppen przedstawia projekt rysunkowy łańcucha i berła rektor- 
skiego. Insygnia mają przedstawiać się następująco: 
Godła - łańcuch rektorski i cztery łańcuchy dziekańskie ze srebra 
pozłacanego; berło rektorskie i cztery berła dziekańskie ze srebra pozłaca- 
nego; pierścień rektorski złoty. 
Togi - l toga rektorska szkarłatna z kołnierzem gronostajowym, 
77 tóg profesorskich i mussetów (rodzaj krótkiej narzutki na ramiona) i bire- 
tów, 5 tóg dla pedeli niosących berła, razem 82 togi. 
Wzór togi Uniwersytet posiada, przy czym licząc się z dzisiejszymi 
warunkami i kosztami zaprojektowano togi jak najskromniejsze, ale z trwa- 
łego materiału. Togi są jednolitego koloru czarnego, zmieniają się tylko kolo- 
ry na kołnierzach i obramowaniach w następujący sposób: 17 sztuk - czarny
		

/Licencje_017_08_140_0001.djvu

			122 


- dla Prawa, 26 sztuk - szafirowy - dla Humanistyki, 25 sztuk - zielony 
- dla Przyrody, 9 sztuk - złoty - dla Sztuki. 
Obliczono pobieżnie, że koszty wykonania całości po cenach komercyj- 
nych wyniosą mniej więcej 5 do 6 milionów zł. 
Zebrani po zapoznaniu się z rozmiarami akcji postanowili zaintere- 
sować nią całość społeczeństwa województwa bydgoskiego i uchwalili 
zwrócić się do ob. Wojewody Pomorskiego, aby przejął inicjatywę całej 
sprawy, i prosić go, aby postawił ją jako jeden z punktów na porządku obrad 
zjazdu starostów i prezydentów miast w Bydgoszczy, dnia 14 czerwca, 
wysuwając projekt powołania wojewódzkiego komitetu złożonego z przed- 
stawicieli wszystkich stronnictw politycznych, organizacji gospodarczych 
i całości społeczeństwa. Kom.itet wojewódzki w oparciu o starostów, 
prezydentów miast i rady narodąwe utworzyłyby odpowiednie komitety 
powiatowe. Tą drogą osiągnie się poza tym bardzo ważny cel wychowawczy, 
mianowicie zbliżenie i związanie całego terenu duchowo z Uniwersytetem. 
Uroczystość wręczenia insygniów powinna z tego też powodu odbyć się jak 
najuroczyściej6. 
Do przedstawienia sprawy ob. Wojewodzie Pomorskiemu upoważniono 
ob. Prezydenta m. Bydgoszczy, Torunia, prof. Hartleba i ob. Ogłozę. 
Przewodniczył i protokółował 
.(-) E. Ogłoza 


Oryginał, maszynopis. 
AP Toruń, MRN i ZM Toruń, sygn. 18, s. 11-12. 
l Józef Twardzicki. 
2 Franciszek Mówiński. 
3 Władysław Dobrowolski. 
4 Ignacy Kubecki. 
5 Zygmunt Chojnicki. 
6 23 V 1948 r. odbyła się uroczystość wręczenia insygniów, zob. dok. 118. 


88 


1946, 16 lipca, Elbląg. - Stefan Burhardt do Stanisława Lisowskiego. 
Informuje o trudnościach przy zdobywaniu książek dla Biblioteki Uniwersy- 
teckiej i przekazuje sugestie i dyspozycje odnośnie do ich transportu. 


Szanowny i Kochany Panie Kustoszu! 
Wysłałem depeszę terminową, żeby cofnąć auto, gdyż dziś w południe 
Wiceprezydent oświadczył mi, że przyjechał (po 2 miesiącach nieobe.cności) 
Prezydent i że prosił, żeby bez niego nie kończyć sprawy, a że dopiero
		

/Licencje_017_08_141_0001.djvu

			123 


w piątek będzie mógł być znowu w Elblągu. Prócz trudności z Zarządem 
Miasta, Kuratorium przysłało do tutejszego inspektora szkolnego pisemko, 
żeby nie wydawać niczego takiego, co nie jest wymienione w ministerialnym 
pozwoleniu. Proszę o przysłanie auta 3-tonowego w sobotę 20 lipca lub 
w niedzielę 21 lipca, a2 woźnych np. Mogiłłę i z Uniwersytetu jakiegoś 
pewnego (uczciwego) a zarazem silnego a . Co najmniej jeden musi być silny, 
obaj uczciwi. Drugą od biedy może być nasza woźna, ale to już w osta- 
teczności. Prócz tego proszę o albo dr. Żytkowicza, albo dr. Preisnera, albo 
p. Baranowskiego, p. Jarzębowskiego czy p. Stefanowską, czy inną z dziel- 
niejszych niewiast. Jednym słowem proszę o trzytonówkę naładowaną oprócz 
szofera pasażerami następującymi: l energiczny bibliotekarz płci obojętnej 
nadający się jednocześnie i na mego zastępcę, i na samodzielnego pomocnika, 
i na adiutanta. Jeżeli mi się uda, to magazyniki bym umeblował i zapełnił. 
Przeciętnie co dzień znajdowałem po l lub 2 inkunabuły, polonica też są 
ciekawe, jak również toruniana i wilniana. Najgorzej, że Grycz nie dopisał na 
Zjeździe w Gdańsku, że przydziela całość, pomimo moich nalegań, a w War- 
szawie jak byłem - to Grycza nie było, i teraz muszę walczyć ze słabym 
wąskim świstkiem przeciwko ambicjom lokalnym, o bardzo wielką stawkę. 
Grycz, jak zwykle niezdecydowany i formalista powiedział, że "gdzież ja tu 
bez pieczęci będę przerabiał urzędowe pismo, jeżeli Pan dostanie - proszę 
zabierać wszystko". Lato spędzam w cuchnącym straszliwie domu, w środku 
ruin, w straszliwych brudach i wśród rozmaitych leniuchów, szabrowników, 
nieuków, wałkoniów i ogólnego rozprzężenia i urlopowej kanikuły. A jak 
wrócę, to znowu Pan i Rektor i mądrala Żytkowicz będą się mądrzyć. (Niech 
Was wszyscy diabli - Was by tu zesłać za pokutę!) Co przyuczę Niemców 
- to ich nazajutrz nie ma - bo transporty do Niemiec odchodzą w przyśpie- 
szonym tempie, prócz tego żołnierze i milicja łapie na roboty rolne, do ogro- 
dów etc. Z Zarządu Miasta nie pomaga nikt, a przeszkadzają prawie wszyscy. 
Odległości straszliwe (tramwaj chodzi prostopadle do linii moich interesów). 
Niesłowność i nieróbstwo naszej administracji bodaj że przewyższa to, co 
Widziałem w Koszalinie (są czasem wyjątki oczywiście). Pocztówkę do 
Tereni l załączam. 


Ukłony wszystkim 
St. Burhardt 
Fetor jest tu tak straszliwy, że sądzę, że i list przesiąknie tym "miłym 
zapachem". 


Oryginał, rękopis. 
Biblioteka UMK, Rkp. 1334, k. 6-7, Korespondencja Stanisława Lisowskiego. 
a-a Podkreślone. 
l Córka S. Burhardta.
		

/Licencje_017_08_142_0001.djvu

			124 


89 


1946, 17 lipca, Bydgoszcz. - Zespół teatralny} występujący goscmnie 
w Bydgoszczy do prezydenta miasta Józefa Twardzickiego. Deklaracja 
przekazania 10 tys. zł na potrzeby UMK. 


Wielce Szanowny Panie Prezydencie! 
Spieszymy odpowiedzieć na list Wielce Szanownego Pana Prezydenta. 
Mieliśmy zamiar ofiarować miastu nasz skromny dar na fundusz odbudowy 
teatru, ale otrzymawszy pismo Pana Prezydenta z radością przekazujemy 
10 tys. zł na Towarzystwo Przyjaciół Uniwersytetu im. M. Kopernika 
w Toruniu. 
W ogromie potrzeb odbudowującego się kraju - najbardziej paląca 
jest bez wątpienia sprawa nauki polskiej i młodzieży, która się do niej sposobi 
- dziękujemy, że Pan Prezydent nam to przypomniał. 
Wyrazy głębokiego szacunku i poważania przesyłamy przy tej sposob- 
nościa. 


(-) Mieczysława Ćwiklińska 
(-) Jadwiga Baronówna 
(-) Kazimierz Szubert 
(-) Wiktor Biegański 


Oryginał, rękopis. 
AP Bydgoszcz, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Bydgoszczy, sygn. 5. 
a Tekst własnoręczny M,ieczysławy Ćwiklińskiej. 
} W 1946 r. Mieczysława Ćwiklińska i troje aktorów Teatru im. Słowackiego w Krako- 
wie występowało w wielu miastach ze sztuką Skiz Zapolskiej. 


90 


1946, 21 lipca, Elbląg. - Stefan Burhardt do Stanisława Lisowskiego. 
Przekazuje dyspozycje dotyczące gromadzenia i zabezpieczania zwożonych 
do Torunia książek. 


Wielce Szanowny Panie Kustoszu! 
l. Jeżeli uda się, proszę zatrzymać p. Jurewiczównę w Bibliotece 
Uniwersyteckiej na ósemkę od stycznia. 
2. aCiężarówka z książkami bardzo cennymi została wydana jedynie 
Zbiornicy Toruńskiej, gdyż przydział mój opiewał na regionalia tylko, a ja 
wziąłem całość, przy tym regionalia przedtem już były przyznane Instytutowi
		

/Licencje_017_08_143_0001.djvu

			125 


Mazurskiemu w Olsztynie. Wykorzystałem osobistą znajomość z Kuratorium 
Olsztyńskima, [z] p. Szulczyńskim. aTrzeba będzie walczyć z Gryczem, 
a może i z kim innym, żeby nam tych skarbów nie odebrała. 
3. Zawartość tego auta oddaję więc pod opiekę p. Hejbertowej celem 
natychmiastowego zamknięcia i spisania ilości w poszczególnych grupach. 
4. b Dziś przyjechał prezydent Skarżyński więc zostaję, żeby z nim 
rozmawiać. Woźnych dwóch zatrzymuję do rozbiórki regałów. Baranowski 
koniecznie potrzebny, gdyż ja będę musiał wyjechać do Torunia, a bez niego 
nie mogę - czym prędzej Pan go wyśle, tym prędzej przyjadę do Torunia. 
5. cPieniędzy oczywiście na całość nie wystarczy, proszę się starać 
o dalsze kredyty (chociażby o sumę na umeblowanie magazynów)c. 
6. Czy remont się robi? - przecież nie mogę wieźć 7 wagonów książek 
i mebli do namiotu czy pod drzewa - proszę o to walczyć, żebyśmy mieli 
zamykające się magazyny i segregatornię oraz zbiornicę, która daje mi moż- 
ność zabierania tam, gdzie Uniwersytetowi mogą odmówić. 
7. Proszę apilnie przestrzegać żeby nie gadano ani słowa o Srebrnej 
Bibliotece (regionalna), bo może wszystko wziąć w łeb, a ja - po łbie a . 
Książki są z zamków niemieckich, głównie ze Schlobitten 1 i koniec. aNie 
pokazywać, pędzić won gapiów i wszelkich trutni. Pilnować, żeby ani jednej 
książki nikt nie śmiał wziąć - ja podpisałem, że nie wydam nic poza 
zbiornicę. Każda książka przeszła przez moje ręce, pamiętam je dobrze, ilości 
głównych asów mam zanotowane. Kwestie bezpieczeństwa polecam Panu 
zorganizować a . Najgorsi szabrownicy to profesorowie, asystenci etc. - nie 
dopuszczać proszę ich przed spisaniem dokładnym przez p. Hejbertową, 
a także i potem. Będzie czas na oględziny i ciekawość. 
8. Nie załączono ani słowa o rodzinie - czyż nie można było coś 
wspomnieć co się dzieje? - one przecież nie wiedzą, kiedy może być okazja 
- proszę koniecznie się dowiedzieć i napisać względnie przesłać ich list. 
aBędę się starał przyjechać w środku tygodnia a , ale koniecznie musi wrócić 
Meszko i przyjechać Baranowski - bez tego nie mogę wyjechać. aCięża- 
rówkę proszę na czwartek wieczór a . Zamek. 
Serdeczne uściśnienie dla Pana i wszystkich Kolegów. 
St. Burhardt 


Oryginał. rękopis. . 
Biblioteka UMK. Rkp. 1334, k. 8, Korespondencja Stanisława Lisowskiego. 
a-a Podkreślono niebieską kredką. 
b W rękopisie omyłkowo 3 i dq końca numeracja przesunięta o jeden. 
c-c Podkreślono czerwoną kredką. 
l Słobity k. Pasłęka.
		

/Licencje_017_08_144_0001.djvu

			126 


91 


1946, 27 lipca, Warszawa. - Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych 
do Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Bydgoszczy. Wyraża zgodę 
na przekazanie resztówki Kuczwały dla UMK. 


W załatwieniu pisma z dnia 28 II 1946 r. nr FZ. IV. 2/1598/46 
i zgodnie z decyzją ob. wicepremiera Mikołajczyka - Ministerstwo poleca 
przekazać upełnomocnionemu przedstawicielowi UMK w Toruniu resztówkę 
Kuczwały w powiecie Toruń o powierzchni około 60 ha wraz ze znajdują- 
cymi się tam zabudowaniami, zapasami, inwentarzem żywym i martwym. 
Przekazanie powinno nastąpić za protokołem zdawczo-odbiorczym 
sporządzonym przy współudziale przedstawiciela Powiatowego Urzędu Ziem- 
skiego w Toruniu, który należy przesłać do Ministerstwa - Wydział 
Administracji Majątków Państwowych. 
Stosunek prawny użytkowania zostanie określony oddzielnym zarządze- 
mem. 


Naczelnik Wydziału 
(-) inż. Stefan Nieciengiewicz 
Do wiadomości: UMK w Toruniu a . 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-219, k. 80. 
a Na dole pisma adnotacja czerwonym ołówkiem ręką Rektora: Odpis Bratniej Pomo- 
cy, Kolankowski. 


92 


1946, 8 sierpnia, [Warszawa). - Ministerstwo Kultury i Sztuki do Departa- 
mentu Szkół Wyższych Ministerstwa Oświaty. Opiniuje kandydatury na 
katedry Wydziału Sztuk Pięknych UMK. 


W odpowiedzi na pismo z dnia 15 IV i 24 VI br. Ministerstwo Kultury 
i Sztuki komunikuje co następuje: 
Pismem z dnia 24 VII 1946 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki 
zaopiniowało pozytywnie kandydaturę ob. Stanisława Homo-Popławskiego 
na Katedrę Rzeźby na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Toruniu l . 
Obecnie niniejszym opiniuje również dodatnio i popiera kandydaturę 
ob. Jana Wodyńskiego na Katedrę Malarstwa Dekoracyjnego tamże2 oraz 
kandydaturę prof. Lama Władysława na Katedrę Rysunku, Rzeźby i Malar- 
stwa na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej.
		

/Licencje_017_08_145_0001.djvu

			127 


Co do Katedry Witrażu na Wydziale Sztuk Pięknych w Toruniu Mini- 
sterstwo Kultury i Sztuki rozpisało ankietę do obu uczelni akademickich, 
w Krakowie i Warszawie, i oczekuje odpowiedzi. 
Ministerstwo Kultury i Sztuki stoi na stanowisku, że skoro Katedra 
taka nie istniała dotychczas w żadnej wyższej uczelni artystycznej, powołanie 
jej w Toruniu wymaga uzasadnienia oraz stwierdzenia wybitnych kwalifikacji 
odnośnego profesora, ajako kolorysty i malarza z dużą osobistą kulturą 
artystycznąa i jako znawcy techniki witrażowej. 
Ministerstwo Kultury i Sztuki zaznacza, że jest skłonne zaopiniować 
pozytywnie kandydaturę aob. Konrada E. Dargiewicza na Katedrę Rysunku a , 
ponieważ działalność pedagogiczna na tym odcinku ob. Dargiewicza jest 
Ministerstwu Kultury i Sztuki znana od strony dodatniej. 
Ministerstwo Kultury i Sztuki komunikuje, że wobec konieczności jak 
najbardziej rzeczowego i uczciwego zaopiniowania kandydatury ob. Dargie- 
wicza zwróciło się do niego o nadesłanie prac malarskich i kartonów 
witraży3. 


wz Dyrektor Departamentu Plastyki 
(-) [podpis nieczyteiny ] 


Odpis, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-302, k. 42. Egzemplarz do wiadomości Rektora UMK 
przesłany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki z pismem przewodnim z 17 VIII 1946 r., 
L. dz. 2908/V-11564/46, z podpisem M. Schulz. 
a-a Podkreślone maszynowo. 
1 Prof Stanisław Horno-Popławski pracował na UMK w l. 1946-1949. 
2 Prof Jan Wodyński pracował na UMK w 1.1945-1946. 
3 Prof Konrad Dargiewicz objął Katedrę 1 X 1945 r. i pracował na UMK do 1964 r. 


93 


1946, [1 września?}, Toruń. - Ze sprawozdania Biblioteki UMK za r. akad. 
1945/1946. Związki z Książnicą Miejską, gromadzenie księgozbiorów 
poniemieckich, sprawy personalne. 


- _a Dla przystosowania Książnicy Miejskiej im. Kopernika do wielkich 
zadań obsłużenia Uniwersytetu już w dniu 11 VI 1945 r. Zarząd Miejski, 
dzięki staraniom prezesa Ogłozy, powiększył personel o 3 osoby: dr. Stefana 
Burhardta, kustosza Stanisława Lisowskiego i mgr Janinę Kapuścińską. 
Później doszły 2 osoby: dr Leonid Żytkowicz i p. Irena Fiłonowa. Od l X 
1945 r. Zarząd Miasta zredukował kustosza Lisowskiego, dr. Żytkowicza 
i mgr Kapuścińską. Od 11 VI do 31 VIII 1945 r. praca przygotowawcza 
odbywała się - pod firmą Książnicy Miejskiej. Od l IX 1945 r. do l II
		

/Licencje_017_08_146_0001.djvu

			128 


1946 r. - pod firmą Biblioteki Uniwersyteckiej i Książnicy Miejskiej im. 
Kopernika w Toruniu pod jednolitym kierownictwem. Od l II 1946 r. kierow- 
nictwo zostało rozdzielone, ale prace były prowadzone nadal wspólnymi 
siłami personelów Biblioteki Uniwersyteckiej i Książnicy Miejskiej, przy 
wspólnym biurze katalogowym, czytelniach, katalogach. 
Inwentarze stale były prowadzone osobno dla Książnicy, osobno dla 
Biblioteki Uniwersyteckiej. 
Personel Biblioteki Uniwersyteckiej zwerbowano ze starych bibliote- 
karzy (lO z Wilna, l ze Lwowa). 
Magnificencja Rektor wystarał się o obszerny w najlepszym punkcie 
miasta położony gmach przy ul. Fredry 3/5 1 i o kredyty na jego wykończenie 
i adaptację. 
Gmach ten był zbudowany zbiorowym wysiłkiem społeczeństwa toruń- 
skiego i przeznaczony na Muzeum Ziemi Pomorskiej i na Książnicę Miejską 
im. Kopernika. 
Biblioteka Uniwersytecka wyrasta więc z mocnych fundamentów, na 
które starały się wieki wysiłków całego Pomorza, a zwłaszcza jego duchowej 
stolicy - Torunia. Wysiłków dr. Ottona Steinborna, Zygmunta Mocarskiego 
i członków TNT. 
Zaszczyt doprowadzenia do realizacji idei Biblioteki Uniwersyteckiej 
w Toruniu przypadł dzisiejszym pracownikom Biblioteki Uniwersyteckiej 
i Książnicy Miejskiej. 


Gromadzenie i stan zbiorów 
I. Sprowadzanie księgozbiorów poniemieckich. 
Jednym z doniosłych zadań powołanej do życia Biblioteki było przyj- 
mowanie i włączanie księgozbiorów pozostałych po Niemcach na terytoriach 
objętych przez państwo polskie. 
One to ze względu na szczupłość funduszów przeznaczonych na zakup 
książek stały się zalążkiem księgozbioru uniwersyteckiego. Jednak miało to 
i strony ujemne; dobór przejmowanych książek nie zawsze odpowiadał 
potrzebom Uniwersytetu - gdyż przeprowadzanie segregacji na miejscu, 
przed przywiezieniem książek do Torunia, nie zawsze dawało się wykonać; 
przejmowane księgozbiory na ogół były w stanie chaosu - toteż uporządko- 
wanie, a zwłaszcza dobranie rozproszonych tomów, wymaga wiele czasu 
i pracy. Przy tym z natury rzeczy ogół księgozbiorów więcej odpowiada 
potrzebom instytucji niemieckich, po których został przejęty, niż polskiego 
uniwersytetu. A jednak z ogólnej ilości około 300 tys. tomów zwiezionych 
w okresie sprawozdawczym da się wydzielić około 1/4 miliona książek, które 
znajdują natychmiastowe zastosowanie. Oczywiście, ze względu na ledwo 
rozpoczętą pracę nad segregacją tej masy książek, przedwcześnie na ich 
bliższą charakterystykę, toteż ograniczymy się do ogólnego stwierdzenia, że 
dadzą się z nich z grubsza wydzielić następujące grupy: 



 
I 
ł 
t
		

/Licencje_017_08_147_0001.djvu

			129 



 
I 
ł 

 


l. Nowoczesna literatura naukowa - przeważnie z różnych dziedzin 
humanistyki (historia, filologia klasyczna, literatura: opracowania i teksty, 
historia sztuki, językoznawstwo, pedagogika, dydaktyka, filozofia, psycho- 
logia itd.). 
2. Obfity dział starodruków - od końca XV w. do r. 1800 głównie 
z [byłego] terytorium Niemiec. 
3. Różne wydawnictwa urzędowe niemieckie (statystyczne oraz zawie- 
rające teksty ustaw i rozporządzeń władz). 
4. Różne czasopisma naukowe i ogólne. 
Oprócz tych większych grup wyłonią się przy dalszej segregacji różne 
mniejsze grupki - oraz pozostanie pewna ilość druków nie przedstawiają- 
cych wartości dla Biblioteki. 
Wszystkie te książki pochodzą z następujących bibliotek: 
l. Miejska w Szczecinie. 
2. Uniwersytecka w Gryfii. 
3. Instytut do Spraw Gospodarczych Rosji i Europy Wschodniej 
w Królewcu. 
4. Puttkamerów w Pansinie (powiat Starogród). 
5. Pruski Bank Państwowy w Berlinie. 
6. Gimnazjum w Sławnie. 
7. Gimnazjum w Wystruciu. 
8. Gimnazjum w Słupsku. 
9. Bismarcka w Warcinie (powiat Miastko). 
10. Muzeum Miejskie w Koszalinie. 
11. Kościelna w Jamnie (powiat Koszalin). 
12. Różnych seminariów uniwersyteckich w Królewcu. 
13. Sammelstelle fUr Kulturgut der Baltendeutschen w Poznaniu 
(przekazane przez Archiwum Kurii Archidiecezjalnej). 
14. Biblioteki dworskie w Tolks 2 i Juditen 3 (powiat Bartoszyce), oraz 
całego szeregu drobnych bibliotek prywatnych i szkolnych przekazanych 
przez zbiornice książek w Koszalinie, Słupsku, starostwa w Sławnie i Brod- 
nicy, inspektoraty szkolne w Pasłęku i Człuchowie. Poza tym i śród 
większych zespołów książek niemieckich znajdowały się pewne ich grupy 
różnego pochodzenia (np. na zamku w Pansinie), części różnych bibliotek 
prywatnych. Gimnazjum w Wąbrzeźnie przekazało około 4 tys. książek 
zebranych przez tamtejsze starostwo w okolicznych majątkach. 
Za zgodą Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego zostały przyjęte 
w depozyt książki z następujących bibliotek: l) Gimnazjum w Chełmnie 
(w tym resztki biblioteki dawnej Akademii Chełmińskiej) oraz 2) Gimnazjum 
w Chojnicach; 3) Inspektorat Szkolny w Chełmnie przekazał bibliotekę 
zamkniętej parafii ewangelickiej w Wieldządzu. Kuratorium Okręgu Szkol-
		

/Licencje_017_08_148_0001.djvu

			130 


nego Pomorskiego przekazało za pośrednictwem zbiornicy książek zebranych 
przez siebie w różnych miastach około 7 tys. książek różnej treści. 
Oprócz druków przejęte zostały następujące zespoły rękopisów: 
l. Część akt z Archiwum Uniwersytetu w Gryfli (głównie XVI- 
-XVIII w.). 
2. Archiwum Gospodarcze dóbr Pansin Puttkamerów. 
3. Archiwum rodziny Dewitz-Messów. 
Poza tym kilkadziesiąt rękopisów różnego pochodzenia i różnej treści, 
które się znalazły śród książek. Zasługuje również na uwagę cenna mapa 
Lubinusa z r. 1618 (z Pansina)4. 
W tym miejscu nie sposób powstrzymać się od wyrażenia żalu, że 
okoliczności nie pozwoliły wcześniej i na szerszą skalę akcji zbiórki bibliotek 
poniemieckich, pozwoliłoby to o wiele wydatniej zasilić powstającą Bibliote- 
kę Uniwersytecką, a jednocześnie uchronić od zagłady wiele cennych książek 
stanowiących ogólne dobro kulturalne. - _b 
Grono pracowników. Personel Biblioteki Uniwersyteckiej w końcu roku 
sprawozdawczego składał się z 7 pracowników naukowych (z tych jeden 
pracował w wymiarze 3 godz. dziennie), 9 pracowników technicznych (w tym 
jeden stypendysta UMK i dwóch dietariuszy). 
Funkcjonariuszy niższych 7 (w tym dwóch dietariuszy); 6 woźnych 
i l dozorca nowego gmachu przy ul. Szopena. 
W dniu 4 XII 1945 r. zmarł pozostawiając głęboki żal wśród kolegów 
i przełożonych powszechnie lubiany woźny śp. Kazimierz Wołłejko. 
Niektórzy z pracowników naukowych wygłaszali referaty oraz druko- 
wali względnie przygotowali do druku prace z zakresu bibliologii i literatury. 
Wszyscy bibliotekarze należeli do Koła Toruńskiego Związku Bibliote- 
karzy [i Archiwistów] Polskich. 


Oryginal, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-42, k. 2-6, 17. 
a Opuszczono fragment traktujący o prapoczątkach Biblioteki. 
b Pominięto dalsze części w dziale Gromadzenie i stan zbiorów: II. Egzemplarz 
obowiązkowy, lli. Kupno, IV. Dary oraz następne dzialy: Opracowywanie zbiorów, Czytel- 
nictwo. 
l Obecnie Szopena 12/18. 
2 Tolko k. Bartoszyc. 
3 Judyty k. Bartoszyc. 
4 K. Przybyszewski, Archiwalia w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, [w:] 
Studia o bibliotekach i zbiorach polskich, t. 2, Toruń 1992, s. 77-97.
		

/Licencje_017_08_149_0001.djvu

			131 


94 


1946, 28 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor UMK, do 
Zarządu Okręgowego Państwowych Nieruchomości Ziemskich w Bydgosz- 
czy. Prosi o przyznanie UMK majątku Piwnice. 


Rektor UMK w Toruniu otrzymał pismo ob. Administratora Zespołu 
Zarządu Nieruchomości Ziemskich w Ciechoradzu (powiat Toruń) z dnia 
25 IX 1946 r. L. dz. 144/46, w którym to piśmie wskazano, że należy zwrócić 
się do Zarządu Państwowych Nieruchomości Ziemskich w Bydgoszczy. 
Rektorat zwraca się więc z prośbą o przyznanie UMK w Toruniu 
majątku Piwnice w powiecie toruńskim. Na majątku tym bardzo zależy 
Uniwersytetowi głównie z tego powodu, że na skutek poszukiwań majątków 
w pobliżu Torunia profesorowie astronomii zatrzymali swą uwagę na tym 
majątku, gdyż tam może znalazłoby się najodpowiedniejsze miejsce pod budo- 
wę obserwatorium astronomicznego. 
Na korzyść takiego rozwiązania przemawiają: 
l. Stosunkowo niewielka odległość od Uniwersytetu w Toruniu. 
2. Dobre połączenie szosowe i stacja kolejowa w Pigżya. 
3. Teren Piwnic jest bardzo korzystny; mianowicie, na północny zachód od 
zabudowań panują nad okolicą wzgórza, które byłyby bardzo odpowiednie 
pod budowę pawilonów astronomicznych. 
4. Pomiędzy miastem i ewentualnym miejscem obserwatorium rozciąga się 
dość znaczny las, co gwarantuje czystość i przezroczystość powietrza, tak 
niezbędnych do dokonywania obserwacji astronomicznych. 
Rektorat Uniwersytetu uprzejmie prosi o przychylenie się do tej prośby 
ze względu na potrzeby naukowe (astronomiczne) Uniwersytetu. 
Prorektor 
Prof. dr Władysław Dziewulski 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. 219, k. 97. 
a W tekście omylkowo: Pigzie. 


95 


1946, 11 października, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Wydziału 
Humanistycznego UMK w r. akad. 1945/1946. 


Organizacja Wydziału Humanistycznego UMK została powierzona 
przez JM Rektora prof. dr. Kolankowskiego dawnemu profesorowi USB
		

/Licencje_017_08_150_0001.djvu

			132 


I 
i 
! 


w Wilnie dr. Konradowi Górskiemu, który rozpoczął prace wstępne nad 
utworzeniem Wydziału w sierpniu 1945 r. Opracowany został następujący 
projekt organizacji Wydziału. Dwie katedry Filozofii, jedna - Psychologii, 
jedna - Pedagogiki, sześć katedr historii (Historia Polski Średniowiecznej, 
Polski Nowożytnej, Europy Wschodniej, Pomorza i Krajów Nadbałtyckich, 
Historii Kultury, Historii Gospodarczej i Społecznej); trzy katedry języko- 
znawcze: Językoznawstwa Indoeuropejskiego, Słowiańskiego i Polskiego; 
cztery katedry wiedzy o literaturze: w tym dwie katedry Historii Literatury 
Polskiej, jedna - Historii Literatur Słowiańskich, jedna - Teorii Literatur 
i Literatury Porównawczej; dwie katedry Filologii Klasycznej; trzy katedry 
filologii nowożytnej (Romanistyka, Anglistyka, Germanistyka); wreszcie po 
jednej katedrze: Archeologii Klasycznej, Prehistorii, Historii Sztuki i Etno- 
logii z Etnografią. Razem - 26 katedr. 
W ciągu września, października i pierwszej połowy listopada udało się 
pozyskać zgodę większości kandydatów zaproszonych na powyższe katedry. 
Wykłady rozpoczęły się 24 XI 1945 r. W ciągu pozostałych dni listopada 
i w grudniu (do Bożego Narodzenia) rozpoczęło wykłady dwunastu profe- 
sorów i jeden docent etatowy. Po feriach Bożego Narodzenia rozpoczęli 
wykłady czterej dalsi profesorowie, a w następnych miesiącach stan obsady 
katedry polepszał się nieustannie. 
W marcu br. utworzona została jeszcze jedna (27) katedra - Antropo- 
geografii, a ogólny stan obsady katedr przedstawiał się, jak następuje: 


Nieczynne Czynne przez Nieczynne 
Katedry Czynne z powodu 
nieobecności zastępców całkowicie 
profesorów 
Obsadzone 17 2 - - 
Nieobsadzone - - 3 6 


Stan sił pomocniczych przedstawiał się w marcu jak następuje: 
3 adiunktów w VI stopniu służbowym, 
l adiunkt w VII stopniu służbowym, 
6 asystentów w VII stopniu służbowym, 
16 asystentów w VIII stopniu służbowym, 
2 asystentów w IX stopniu służbowym, 


Razem 28 sił pomocniczych. 
Lektoraty były czynne następujące: grecki, łaciński, angielski, francu- 
ski, hiszpański, niemiecki, włoski, rosyjski, węgierski. Utworzony początko- 
wo lektorat języka litewskiego został zwinięty z powodu braku słuchaczy. 


J.....
		

/Licencje_017_08_151_0001.djvu

			133 


W tym samym miesiącu marcu uruchomionych było 13 zakładów 
(Filozofii, Pedagogiki, Psychologii, Historii, Językomawstwa Indoeuropej- 
skiego, Języka Polskiego, Językomawstwa Słowiańskiego, Historii Literatury 
Polskiej, Filologii Klasycznej, Filologii Romańskiej, Angielskiej, Germańskiej 
i Etnologii), w stadium organizacji dwa zakłady (Historii Sztuki i Antropo- 
geografii). 
Lącma liczba książek posiadanych przez wymienione zakłady wynosiła 
3607 tomów (najliczniejsze: historia 916 tomów, język polski - 826, 
literatura polska - 656, filologia klasycma - 400). 
W ciągu pozostałych miesięcy r. akad. 1945/1946 stan organizacji 
Wydziału Humanistycmego uległ dalszej wybitnej poprawie. W chwili zakoń- 
czenia r. akad. Wydział liczył: 
profesorów zwyczajnych - 9, 
profesorów nadzwyczajnych - 14, 
zastępców profesorów - l, 
docentów etatowych - 2, 
katedr wakujących, ale czynnych drogą zastępstwa - l, 
katedr obsadzonych, ale czynnych drogą zastępstwa (wobec chwilowej 
nieobecności profesora) - l, 
katedr obsadzonych nieczynnych (z powodu nieobecności profesora) 
- 2, 
katedr wakujących i nieczynnych - 2; 
razem na 27 katedr - 3 były wakujące, a 4 nieczynne. 
Stan sił pomocniczych przedstawiał się następująco: 
w VI stopniu służbowym - 3, 
w VII stopniu służbowym - 8, 
w VIII stopniu służbowym - 12, 
w IX stopniu służbowym - 5; 
razem 28 osób. 
W chwili zamknięcia wydziałów [s] stan liczebny słuchaczy przed- 
stawiał się, jak następuje: 
słuchaczy zwyczajnych - 275, 
słuchaczy wolnych - 36, 
słuchaczy kursu wstępnego - 41. 
W ciągu ostatnich miesięcy r. akad. 1945/1946 przymano przeciętnie 
po 50-55 stypendiów po 500 zł miesięcmie. 
Dotacje na zakłady wyniosły w ciągu całego r. akad. sumy następujące: 
Zakład Filozofii - 36922,- 
Zakład Psychologii - 49 119, - 
Zakład Pedagogiki - 42 168, - 
Zakład Historii - 123 385, -
		

/Licencje_017_08_152_0001.djvu

			134 


Zakład Językomawstwa Indoeuropejskiego - 16 040, - 
Zakład Języka Polskiego i Słowiańskiego - 66 790, - 
Zakład Historii Literatury Polskiej - 124932,- 
Zakład Filologii Klasycmej - 52829,- 
Zakład Filologii Romańskiej - 43 484, - 
Zakład Filologii Angielskiej - 30217,- 
Zakład Filologii Niemieckiej - 14 122, - 
Zakład Etnologii i Etnografii - 55 408, - 
Zakład Antropogeografii - 22 982, - 
Zakład Historii Sztuki - 31 837,- 
Wobec nieobecności profesorów nie zostały do końca roku uruchomio- 
ne zakłady: Teorii Literatury, Historii Sztuki i Prehistorii. 
Stan liczebny księgozbiorów zakładowych uległ wybitnej poprawie 
dzięki książkom sprowadzanym z bibliotek gimnazjalnych na prowincji. 
Dotyczy to zwłaszcza bibliotek Zakładu Historii, Filologii Klasycznej i Filo- 
logii Germańskiej. 
W ciągu roku powstało na Wydziale Humanistycmym sześć kół nauko- 
wych zorganizowanych przez słuchaczy. Są to koła: Historyków, Anglistów, 
Romanistów, Etnologów i Pedagogów l . 
Do egzaminów magisterskich zgłosiło się w sesji letniej (w dniach 
15-20 lipca): 
z zakresu historii - 48, 
z zakresu filologii klasycmej - l, 
z zakresu filologii polskiej - 78, 
z zakresu filologii angielskiej - 3, 
z zakresu filologii niemieckiej - 7, 
z zakresu filozofii - l; 
razem 138 [osób]. 
Z tych pomyślnie złożyło egzamin osób - 122, z wynikiem ujemnym 
- 6 osób, 10 osób nie stawiło się na egzamin z powodu choroby. 
Egzaminów doktorskich złożono - 3; wydano dyplomów magister- 
skich - 11; zweryfikowano studia z czasu wojny - 20 osób. 
Funkcję dziekana pełnił prof. dr Konrad Górski do końca roku kalen- 
darzowego 1945 z nominacji JM Rektora, a od początku stycmia 1946 r. - 
z wyboru Rady Wydziałowej; prodziekana - prof. dr Kazimierz Sośnicki. 
Dnia 28 VI 1946 r. odbyły się wybory władz Wydziału Humanisty- 
cmego na rok 1946/1947; dziekanem wybrany został ponownie - prof. dr 
Konrad Górski, prodziekanem - prof. dr Kazimierz Hartleb. 
Dziekan 


Kopia. maszynopis. 


...J'"
		

/Licencje_017_08_153_0001.djvu

			135 


Archiwum UMK. Wydzial Humanistyczny. sygn. WH-3/6. k. 2-3. 
I W tekście wymieniono z nazwy tylko 5 kól. 


96 


1946, 16 października, Toruń. - Sprawozdanie z działalności w zakresie 
opieki zdrowotnej na UMK za r. akad. 1945/1946. 


Osoby należące do Uniwersytetu, które przybywały do Torunia na 
jesieni 1945 r., korzystały chwilowo z opieki PUR. W trosce o należyte 
zorganizowanie pomocy lekarskiej została utworzona Opieka Lekarska 
Uniwersytetu, prowadzona przez dr. medycyny Witolda Sylwanowicza. Do 
zabiegów pielęgniarskich została zaangażowana siostra R. Jasińska. Z opieki 
lekarskiej korzystali również studenci. Po dwumiesięcmym istnieniu Opieka 
Lekarska została zlikwidowana, a wszyscy pracownicy zostali ubezpieczeni 
na wypadek choroby w Ubezpieczalni Społecmej. Dla studentów została 
zorganizowana APL, korzystająca z subsydiów Ministerstwa Oświaty i Mini- 
sterstwa Zdrowia. Zwłaszcza przychylnie były traktowane sprawy zdrowia 
młodzieży akademickiej przez Ministerstwo Zdrowia i jego placówkę 
bydgoską - Pomorski Wojewódzki Wydział Zdrowia, który starał się we 
wszystkim iść młodzieży na rękę. 
APL istnieje od kwietnia br. Skład pracowników stałych był bardzo 
szczupły. Poza kierownikiem dr. medycyny W. Sylwanowiczem, pracowała w 
charakterze lekarza ambulatoryjnego dr medycyny Helena Cynkutis oraz 
siostra - pielęgniarka R. Jasińska. W ostatnich miesiącach został zaangażo- 
wany skarbnik, a od l września - sekretarz. W tym czasie przeprowadzono 
badania studentów nowo wstępujących oraz udzielano pomocy lekarskiej 
w Poradni. Zaangażowano do współpracy lekarzy-specjalistów wszystkich 
gałęzi wiedzy lekarskiej. Zawarto umowę ze Szpitalem Miejskim w Toruniu, 
Laboratorium Analiz Lekarskich, Gabinetem Rentgenologicmym oraz apte- 
kami. W wyniku zorganizowania APL każdy student może korzystać z bez- 
płatnej porady w Przychodni Akademickiej albo w domu, w wypadku 
choroby obłożnej, z porad u lekarzy specjalistów za opłatą 10 zł, oraz 
bezpłatnych analiz i prześwietlań. Za szpital student opłaca 25% kosztów 
pobytu i leczenia. Leki są wydawane z apteki podręcmej Przychodni bez- 
płatnie, leki złożone wydają apteki umówione za opłatą 20%, resztę rachunku 
opłaca APL. W wypadkach koniecmych studenci byli wysyłani na leczenie 
do zamiejscowych zakładów lecmiczych, jak Kliniki Akademii Lekarskiej 
w Gdańsku, Zakłady Zdrojowe w Inowrocławiu i Ciechocinku, Klinika 
Psychiatrycma Uniwersytetu Warszawskiego, Zakład w Tworkach oraz 
sanatoria nizinne i górskie. 


.........
		

/Licencje_017_08_154_0001.djvu

			136 


Specjalną opieką zostali otoczeni studenci chorzy na gruźlicę. Niestety, 
ilość wysłanych do sanatoriów nie była wielka z powodu braku miejsc 
w będących w okresie odbudowy zakładach. Sprawa ta uległa macmej 
poprawie, gdyż obecnie APL dysponuje 10 miejscami w sanatoriach. 
Obecnie APL mieści się w Collegium Minus, gdzie rozporządza pięcio- 
ma pokojami. W nich mieści się gabinet lekarski, gabinet zabiegów, biuro 
oraz będące w stadium organizacji przychodnie przeciwgruźlicza i denty- 
styczna. Lokal Poradni jest za mały i wymaga pewnych przeróbek i remon- 
tów. Niezbędny jest jeszcze przynajmniej jeden gabinet dla przyjęć lekarzy 
specjalistów oraz pomieszczenia gospodarcze. 
Okres sprawozdawczy należy traktować jako organizacyjny. W r. akad. 
1946/1947 praca może się toczyć zupełnie normalnie. 
(-) W. Sylwanowicz 


Oryginal, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-47, k. 11. 


97 


1946, 28 października, Toruń. - Z protokołu plenarnego posiedzenia MRN 
w Toruniu. Sprawa rozwoju i rozbudowy UMK. 


Do punktu 13 porządku obrad: 
Przewodniczący MRN ob. Chojnicki przedstawia następujący memoriał 
w sprawie rozbudowy UMK: 
- _8 I oto po 560 latach oczekiwania i starań posiadamy w Toruniu 
UMK, który już po raz drugi inauguruje swój rok, a jak on był potrzebny, 
to może świadczyć ostatni zapis studentów, który już przekroczył liczbę 3 tys. 
Każde zwycięstwo jest tylko wtedy trwałe, gdy zostanie zabezpieczone 
warunkami, które pozwolą całkowicie wykorzystać wszystkie dobra wypły- 
wające z tego zwycięstwa. 
Bogaci w doświadczenia historyczne zdajemy sobie sprawę z obowiąz- 
ku, jaki spada na nas, to jest tych, którzy przyjęli na siebie odpowiedzialność 
kierowania gospodarką tego miasta w dobie obecnej. I w wyniku tych właśnie 
ciążących na nas obowiązków jesteśmy odpowiedzialni przed historią naszego 
miasta, by w przyszłości nas nie osądzono, żeśmy nie uczynili wszystkiego, co 
leżało w naszej mocy, aby dobrze zasłużyć się krajowi, miastu i potomności. 
Zdać sobie musimy sprawę, że Uniwersytet w Toruniu zmienia całko- 
wicie charakter kulturalny, jak i gospodarczy naszego miasta i dlatego wysił- 
ki nasze muszą być skierowane całą wolą i rozumem ku temu naturalnemu 
rozwojowi.
		

/Licencje_017_08_155_0001.djvu

			137 


Pragnę, by nasze miasto za lat 5 posiadało specjalną dzielnicę uniwer- 
sytecką składającą się z 15 gmachów monumentalnych, w których rozbudują 
się wydziały nauk, odpowiadające najwięcej naszemu obecnemu ustrojowi 
i tradycjom naszego regionu. 
Zbudujemy obserwatorium astronomicme, laboratoria chemicme, fizy- 
cme, rolnicze, medycme. Pobudujemy domy akademickie i inne gmachy 
udogadniające życie kulturalne i naukowe. 
Miasto akademickie winno objąć przestrzeń samą dla siebie zdolną 
pomieścić 15 tys. słuchaczy. 
W tym konsekwentnym dążeniu, o ile nowy podział administracyjny 
państwa pozostawi Toruń w środku województwa, wówczas ściągną do nas 
wszystkie władze drugiej instancji, lecz do tego musimy się sami odpowiednio 
przygotować i stworzyć odpowiednie warunki dla tego ośrodka. W dalszej 
konsekwencji rozwojowej miasta musimy dążyć do wzmożenia przemysłu 
pokrewnego, a więc przede wszystkim przemysłu poligraficmego i artystycz- 
nego. 
Zakłady graficme muszą się tak rozbudować, by były w stanie przyjąć 
na siebie budowę książki w takiej jakości i w takiej liczbie, by mogły 
obsłużyć nie tylko nasz kraj, ale by mogły torować drogę naszej nauce za 
granicą. Przemysł artystyczny, korzystając z sił fachowych, będzie miał moż- 
ność rozwinięcia się w duże zakłady produkujące na eksport. 
Rzucony tu obraz nie jest fantazją, lecz projektem realnym. Zdajemy 
sobie sprawę z ogromnego zadania, które sobie narzucamy, ale zadanie to jest 
możliwe i wykonalne. 
Ani miasto, ani państwo nasze w obecnych warunkach nie mogłyby 
podołać temu zadaniu. Dlatego też musimy skupić wolę i umysł nasz i po- 
przez drobiazgowo przygotowaną propagandę, zmontowaną przez ludzi nauki 
i fachowców, zwrócimy się do Polonii Amerykańskiej opodatkowania się na 
rzecz UMK, jako dzieła powinności Polaka dla swej Macierzy. 
Polonia Amerykańska, która jest krwią z naszej krwi, która niesie już 
ofiarę mienia dla całej Polski, Polonia Amerykańska, która, choć oderwana 
od naszego lądu, lecz z sercem tęskniącym za Ojczymą, jest zawsze z nami, 
nie odmówi nam swego poparcia. Oni, którzy nie przeszli tych cierpień, jakie 
narzuciła nam wojna ostatnia, oni, którzy mieszkają w całych domach 
i korzystają w pełni z udogodnień nagromadzonych od wieków przez cywili- 
zację, zrozumieją swój obowiązek pomocy krajowi. Zrozumieją, że promie- 
niująca kulturą i czynem Polska, to ich mocniejsza i godniejsza pozycja 
w Ameryce. 
Niechże miasto Toruń, a w nim UMK, stanie się miastem zawdzięcza- 
jącym rozwój swój Polonii Amerykańskiej, a miasto to w przyszłości stanie 
się dla nich chlubą, ostoją i przystanią, gdy przybędą na stary ląd. 
Wysoka Izbo, przedstawiając powyższy projekt rozbudowy UMK, 
proszę o powzięcie uchwały.
		

/Licencje_017_08_156_0001.djvu

			138 


MRN, przyjmując powyższy memoriał, powzięła jednomyślnie następu- 
jącą uchwałę: 
Rada Narodowa m. Torunia na swym 21 plenarnym posiedzeniu w dniu 
28 X 1946 r. przyjmuje projekt rozbudowy miasta poprzez rozbudowę UMK, 
rozbudowę przemysłu poligraficznego, artystycmego i innych związanych 
naturalnie z rozwojem, jako miasta kultury i sztuki. 
Rada Narodowa m. Torunia odda bezpłatnie tereny potrzebne do 
rozbudowy UMK oraz popierać będzie inicjatywę rozwoju przemysłu poli- 
graficznego, artystycmego i innych, związanych z ogólnie przyjętym planem 
rozbudowy miasta. 
Rada Narodowa m. Torunia powierza Prezydium Rady powołanie 
komitetu rozbudowy UMK, składającego się z przedstawicieli społeczeństwa, 
nauki, sztuki i fachowców, którzy opracują plan technicmie w szczegółach 
i przedstawią Radzie do akceptacji. 
Rada Narodowa m. Torunia poleca Prezydium Rady oraz Zarządowi 
Miejskiemu wstawienie do budżetu na r. 1947 odpowiedniej kwoty, związanej 
z przygotowaniem materiału propagandowego do rozbudowy UMK. 
[m.p.]b Przewodniczący MRN 
(-) Chojnicki 


Oryginał. maszynopis. 
AP Toruń, MRN i ZM Toruń, sygn. 57, s. 13-17. 
a Opuszczono fragment przedstawiający zabiegi o utworzenie uczelni na Pomorzu 
począwszy od 1386 r. 
b Okrągła pieczęć z godłem państwowym i napisem: MRN w Toruniu 


98 


1946, 4 listopada, Toruń. - Władysław Namysłowski, dziekan Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego, do Rektora UMK. Informuje o inauguracji roku 
akademickiego na Studium Prawno-Ekonomicznym w Olsztynie. 


Stosownie do decyzji Jego Magnificencji, aby w dniu 26 października 
br. odbyła się inauguracja roku akademickiego Studium Prawno-Ekonomicz- 
nego w Olsztynie, uruchomionego w myśl pisma Ministra Oświaty z dnia 
9 października br. nr IV SW-8699/46 - udali się dnia 26 października do 
Olsztyna: prof. uniwersytetu dr Hartleb Kazimierz, jako delegat Rektora 
UMK, prof. uniwersytetu dr Namysłowski Władysław, jako dziekan 
Wydziału Prawno-Ekonomicmego UMK, prof. uniwersytetu dr Hejnosz 
Wojciech i prof. dr Koranyi Karol z tegoż Wydziału, w końcu dr Dygdała 
Adam st. asystent. .
		

/Licencje_017_08_157_0001.djvu

			139 


Po przybyciu do Olsztyna wyżej wymienieni zostali przyjęci w imieniu 
Towarzystwa Wyższej Szkoły Prawno-Ekonomicznej w Olsztynie przez ob. 
Mariana Palamarczyka, naczelnika wydziału z Urzędu Wojewódzkiego, oraz 
ugoszczeni, wobec nieobecności ob. wojewody olsztyńskiego dr. Robel 
Zygmunta, który uległ nieszczęśliwemu wypadkowi, przez jego siostrę ob. 
Korykowiczową. 
O godz. 17 w sali zamku, udekorowanej barwami i godłami narodo- 
wymi, rozpoczął się uroczysty akt inauguracji. Obecnością swoją zaszczycili 
ten akt JE Ks. BiskupI, wicewojewoda a KoreI Krzysztof, prezydent miasta 
Pałucki Tadeusz oraz przedstawiciele innych władz i społeczeństwa. 
Licmie zebrana młodzież akademicka przyjęta na I i II rok tego 
Studium odśpiewała hymn narodowy, po czym w krótkim przemówieniu ob. 
Sekita Julian, prezes wyżej podanego Towarzystwa, powitał zebranych. 
Następnie zabrał głos prof. Hartleb jako delegat JM Rektora i po krótkim 
przemówieniu ogłosił otwarcie r. akad. 1946/1947 na Studium 2 . 
Jako dalszy punkt programu był przewidziany odczyt wojewody ob. dr. 
Robela, na temat "Szkoły prawne w Polsce"; wobec nieobecności odczytał 
manuskrypt ob. mgr Palamarczyk. Po nim wygłosił prof. dr Hejnosz Woj- 
ciech odczyt na temat "Uniwersyteckie studia prawnicze". 
Po zakończeniu odczytów odbyła fiię symbolicma immatrykulacja 
4 studentów; rotę odczytał mgr Palamarczyk, a ślubowanie przyjęli delegat 
JM Rektora prof. dr Hartleb. i dziekan Wydziału Prawno-Ekonomicmego 
prof. dr Namysłowski. 
Po uroczystościach odbyła się konferencja Komisji Studium Prawno- 
-Ekonomicmego w Olsztynie, na której ustalono program wykładów na I i II 
roku i przyjazdy profesorów z Torunia b . 


Dziekan 
(-) Prof. dr Namysłowski 


Oryginal, maszynopis. 
Archiwum UMK, Dzial Nauczania, sygn. DN-l/19, k. 3. 
a Omylkowo w tekście: wicewojewodowie 
b Poniżej z lewej strony obok pieczątki wpływu czerwoną kredką: Vidi Kolankowski 
I Ks. Teodor Bensch, administrator apostolski diecezji warmińskiej w latach 1945- 
-1951. 
2 W artykule Uniwersytet Kopernikowski sięgnął na Mazury. Inauguracja Studium 
Prawno-Ekonomicznego w Olsztynie A. Dygdala zamieszcza przemówienie K. Hartleba 
(..Robotnik Pomorski", nr 306, 10 XI 1946).
		

/Licencje_017_08_158_0001.djvu

			140 


99 


1946, 6 listopada, Toruń. - Władysław Namysłowski, dziekan Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego, do Rektora UMK. Prośba o dokonanie zmian 
na stanowiskach adiunktów i asystentów tego Wydziału. 


Wobec unieważnienia zarządzeniem Jego Magnificencji z dnia 5 X 
1946 r. nr 4006/46 nominacji ob. Radwańskiego na adiunkta w VII stopniu 
służbowym przy Katedrze Prawa Cywilnego, a stosownie do uchwały Rady 
Wydziału Prawno-Ekonomicznego, zwracam się z uprzejmą prośbą o doko- 
nanie następujących zmian w stanowiskach adiunktów i asystentów tutejszego 
Wydziału: 
l) o zamianowanie długoletniego asystenta starszego mgr. Glebiusza 
Mironowicz-Sotnikowa adiunktem w VII stopniu służbowym przy Katedrze 
Prawa i Procesu Karnego; 
2) o zamianowanie asystenta młodszego w IX stopniu służbowym 
Otmara Wandmayera starszym asystentem w VIII stopniu służbowym przy 
Katedrze Prawa Narodów; . 
3) o zamianowanie młodszym asystentem przy Katedrze Procesu 
Cywilnego ob. dr Janiny Chłamtacz-Mandyburowej, której podanie załą- 
czam. 
Po tych przesunięciach stan pomocniczych sił naukowych na Wydziale 
Prawno-Ekonomicmym przedstawiałby się następująco: 
5 etatów adiunktów w VII stopniu służbowym: 
l. Dr Gerlach Jan przy Katedrze Historii Ustroju i Prawa Polskiego. 
2. Dr Voise Waldemar przy Katedrze Nauki o Państwie i Prawa 
Państwowego. 
3. Dr Koss Władysław przy Katedrze Statystyki. 
4. Mgr Sotnikow-Mironowicz Glebiusz przy Katedrze Prawa i Procesu 
Karnego. 
5. Z piątego etatu adiunktów opłacany jest starszy asystent przy 
Katedrze Prawa Handlowego mgr Gilewicz Czesław. 
10 etatów starszych asystentów w VIII stopniu służbowym: 
1. Mgr Sand Kazimierz przy Katedrze Prawa Administracyjnego a . 
2. Mgr Cieślak Tadeusz przy Katedrze Historii Prawa na Zachodzie 
Europy. 
3. Mgr Zdrójkowski Zbigniew przy Katedrze Historii Prawa na Zacho- 
dzie Europy. 
4. Mgr Wilewski Marian przy Katedrze Prawa Cywilnego. 
5. Mgr Donath Adolf przy Katedrze Prawa Cywilnego. 
6. Mgr Zarzycki Wacław przy Katedrze Prawa Narodów. 
7. Mgr Meder Marian przy Katedrze Ekonomii Politycmej.
		

/Licencje_017_08_159_0001.djvu

			141 


8. Mgr Gumowska Eugenia przy Katedrze Prawa Rzymskiego. 
9. Mgr Przesławska Helena przy Katedrze Socjologii. 
10. Mgr Wandmayer Otmar przy Katedrze Prawa Narodów. 
5 etatów młodszych asystentów w IX stopniu służbowym: 
l. Mgr Holak Albin przy Katedrze Ekonomii Politycznej. 
2. Mgr Dobaczewski Tadeusz przy Katedrze Statystyki. 
3. Grzęski Jan przy Katedrze Prawa Państwowego. 
4. Jaśkiewicz Zbigniew przy Katedrze Skarbowości i Prawa Skarbowegob. 
5. Dr Chłamtacz-Mandyburowa Janina przy Katedrze Procesu Cywil- 
nego. 


Dziekan 
(-) Namysłowski 


Oryginał. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-302. k. 45. 
a W tekście: Nauki i Prawa Administracji. 
b W tekście: Nauki i Prawa Skarbowego. 


100 


1946, 9 grudnia. Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Ministra 
Oświaty. Prosi o zgodę na otwarcie Wydziału Farmaceutycznegol. 


Uprzejmie proszę ob. Ministra o zgodę na otwarcie w naszym 
Uniwersytecie Wydziału Farmaceutycznego. 
Potrzebę i możność otwarcia przy naszym Uniwersytecie Wydziału 
Farmaceutycznego uzasadniam nie tylko wielkim napływem młodzieży na te 
studia (tak np. na I rok Wydziału Farmaceutycznego w Akademii Lekarskiej 
w Gdańsku wpłynęło około 500 podań, podczas gdy liczba wolnych miejsc 
nie przekracza 50), lecz głównie tym, że studia te opierają się w znacznej 
mierze o pracownie chemiczne, które są z reguły drogie i wymagają obszer- 
nych pomieszczeń. 
U nas katedry chemiczne Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego 
UMK istnieją już w dobrych i obszernych pomieszczeniach. Powstanie 
Wydziału Farmaceutycznego byłoby więc w UMK bardzo ułatwione, gdyż 
wykłady I i II roku (chemia nieorganiczna, fizyka, botanika farmaceutyczna, 
zoologia, mineralogia, higiena) mogą się całkowicie odbywać w zakresie 
katedr istniejących już na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. 
Także dla skompletowania Wydziału Farmaceutycznego wystarczyłoby 
kreowanie 4 katedr specjalnych; wydatek ten jednak opłaciłby się stokrotnie, 
gdyż liczba miejsc dla farmaceutów mogłaby być w naszych pracowniach 
podniesiona do cyfry 80-100 uczniów. 


Rektor Prof. dr L. Kolankowski
		

/Licencje_017_08_160_0001.djvu

			142 


Odpis, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-4, k. 12. 
l Z oryginalem publikowanego tu pisma Rektor jeidzil sam do Warszawy zabierając ze 
sobą przygotowane już bruliony dwóch pism: upoważnienie dla niego do zorganizowania 
Wydziału Farmaceutycznego w Toruniu oraz projekt odpowiedniego rozporządzenia - 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-4, k. 13-14; 13 II 1947 r. w zastępstwie Ministra 
Oświaty Eugenia Krassowska pisała: Nie widzę na razie momości otwarcia Wydziału 
Fannaceutycznego na UMK w Toruniu, zarówno ze względów budżetowych, jak i z uwagi 
na całokształt planowania na odcinku szkolnictwa wyższego - ibid., k. 15; do sprawy tej 
powracano w latach 1948-1950, jednak do utworzenia Wydziału Farmaceutycznego na 
UMK nigdy nie doszło. 


101 


1946, 21 grudnia, Toruń. - Jan i Kazimiera Wilczyńscy do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK. Fundują nagrody za prace naukowe 
powstałe w UMK. 


Magnificencjo, Wielce Szanowny Panie Rektorze, 
Poświęciwszy swe życie, nieomal od samego zarania, pracy naukowej 
i nie znalazłszy innych bardziej głębokich zainteresowań poza tym, z jednej 
strony, a znów mając obecnie możność czerpania pewnych dodatkowych 
(choć zmiennych, a z pewnością i zawodnych) dochodów z przydzielonego 
mnie i żonie mojej gospodarstwa sadowniczego w pow. wyrzyskim pod Piłą 
(w zamian za utracone przez nas a odrębnie posiadane sady na Wileń- 
szczyźnie) - zgodnie postanowiliśmy ufundować w tym r. akad. 1946/1947 
5 nagród za prace naukowe w wysokości po 10 tys. każda i kwotę 50 tys. zł 
na ręce Pana Rektora przy niniejszym składamy. 
Prosimy, aby o nagrody te mogli się ubiegać pracownicy naukowi 
UMK w Toruniu, niezależnie od zajmowanego stanowiska, wydziału czy 
specjalności naukowej, narodowości rdzennie polskiej, bez różnicy atoli 
wymania, płci czy przekonań politycznych, a to w intencji, aby prace 
naukowe były nagradzane komisyjnie przez specjalistów, przyjmując za pod- 
stawę ich wartość naukową. 
Mając na celu jedynie dobro sprawy i krzewienie wiedzy, nie uważamy 
za potrzebne ujawnianie naszych nazwisk i prosimy traktować nas jako 
ofiarodawców bezimiennych. 
Szczerym zamiarem naszym jest wymienione nagrody odnawiać z roku 
na rok, a w zależności od sytuacji gospodarczej, wydatnie je podwyższyć l. 
Będąc w równych częściach właścicielami nadanej nam osady i mając 
jednakowe intencje, kładziemy wspólnie podpisy i prosimy przyjąć, Magnifi- 
cencjo, wyrazy naszego wysokiego poważania.
		

/Licencje_017_08_161_0001.djvu

			143 


(-) Jan Wilczyński 
(-) Kazimiera Wilczyńska 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-116/2, XVIII, k. 7. 
l Na posiedzeniu Senatu 14 III 1947 r. przyjęto fundację pp. Wilczyńskich, natomiast 
15 I 1948 r. dokonano wyboru komisji dla konkursu naukowego; uchwalono: 
p. 12. Prof. dr Hejnosz odczytał pismo o ufundowaniu nowej nagrody naukowej w wyso- 
kości 60 tys. zł. Senat uchwalił przesłać podziękowanie ofiarodawcom i ogłosić o nowej 
nagrodzie zgodnie z wolą ofiarodawców. Wybrano komisję dla obydwu nagród (zeszło- 
rocznej SO tys. zł i tegorocznej 60 tys. zł); przewodniczący prof. dr Czeżowski Tadeusz, 
członkowie: Wydział Humanistyczny prof. dr Czemy, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy 
prof. dr Passendorfer, Wydział Sztuk Pięknych prof. Jamontt, Wydział Prawno- 
-Ekonomiczny prof. dr Hejnosz - Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 
1945/1946-1947/1948, k. 37 i k. 72. 


102 


1947, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Bratniej Pomocy Studentów 
UMK za okres od 1 X 1945 do 31 XII 1946 r. 


Stowarzyszenie Bratnia Pomoc Studentów UMK w Toruniu zostało 
założone dnia 28 X 1945 r
 na zebraniu organizacyjnym przedstawicieli 
organizacji akademickich. Ukonstytuowany Zarząd na tym zebraniu przed- 
stawia się następująco: 
l. Prezes - kol. Zaremba Jerzy - AZWM "Życie". 
2. Wiceprezes - kol. Kamiński Bolesław - AZWM "Życie". 
3. Wiceprezes - kol. Jarzęcki Henryk - ZMD. 
4. Sekretarz - kol. Krzętowska Teresa - OMT[UR]. 
5. Skarbnik - kol. Żyła Czesław - AZWM "Życie". 
6. Członkowie Zarządu: Felski Adam - OMT[UR], 
Oziębło Alina - TUR, 
Cieślak Tadeusz - AZWM "Życie", 
Kryszewski Włodzimierz - AZWM "Życie", 
Zdrojewska Danuta - ZMD l. 
Obok utworzenia się Zarządu na zasadzie systemu kluczowego na tym 
samym zebraniu uchwalono pierwszy projekt statutu oraz ustalono wytyczne 
pracy na czas najbliższy, przy czym utworzono kilka sekcji, które przystąpiły 
niezwłocznie do pracy. Odtąd całokształt prac Zarządu przeszedł na 
poszczególne sekcje, których działalność koordynowało prezydium Zarządu. 
W dniu 22 V 1946 r. Senat UMK zatwierdził projekt statutu Bratniej 
Pomocy. Z dniem l IX 1946 r. została przyznana Bratniej Pomocy
		

/Licencje_017_08_162_0001.djvu

			144 


osobowość prawna. Działalność poszczególnych sekcji przedstawia się 
następująco: 
l. Sekcja stołówkowa. Sekcja stołówkowa uruchomiła w styczniu 
1946 r. stołówkę akademicką, która w ciągu roku sprawozdawczego została 
wyodrębniona z gospodarki Bratniej Pomocy. Stołówką kieruje komisja 
stołówkowa. Organami stołówki są płatni urzędnicy, jak kierownik stołówki, 
magazynier, referent zakupu. Personel kuchenny obejmuje kucharza i 8 
pracownic. W okresie sprawozdawczym wydano 130592 obiady na ogólną 
sumę 2 040 595,25 [zł], na którą to sumę składają się: a) 900 693,50 zł od 
studentów z opłat za obiady, b) l 139901,95 zł subwencji ministerialnej 
i innych. Ceny obiadów wynosiły: do listopada [19]46 r. 5, 10 i 15 zł, od 
listopada [19]46 r. 10, 15 i 20 zł za obiad w zależności od stopnia 
zamożności studenta. Poza obiadami stołówka wydaje [co]dziennie kawę rano 
i wieczorem dla mieszkańców domów akademickich. Z globalnej sumy 
2 040 595,25 [zł] wydano na robociznę, opał i sprzęt 298 329,94 zł. Na 
zakup zapasów zimowych zaciągnięto w Banku Gospodarstwa Spółdzielczego 
pożyczkę 300 tys. zł, z czego 100 tys. zł już spłacono. Stołówkę prowadzi się 
przy zastosowaniu jak naj szerszej kontroli. 
[2.] Sekcja mieszkaniowa. W październiku 1945 r. został przyznany 
Bratniej Pomocy przez Wojewodę pomorskiego do użytkowania dom - 
barak przy ul. Mickiewicza 2/4. W okresie sprawozdawczym Bratnia Pomoc 
posiadała 3 [budynki]2, a mianowicie: 
l) budynek trzypiętrowy przy ul. Mickiewicza 2/4, 
2) barak jednopiętrowy przy ul. Grudziądzkiej 46 (zajmowany od lipca 
do grudnia [19]46 r.). 
Ogółem w 115 lokalach mieszkało w r. 1946 130 studentek i 150 
studentów. Personel domów akademickich obejmował: administratora, 
palacza, portiera, 3 sprzątaczki i gońca. W okresie sprawozdawczym przepro- 
wadzono następujące prace w domach akademickich: 
a) malarskie: wymalowano wszystkie lokale i korytarze w Domu nr l 
i nr 2, 
b) murarskie: wymurowano komin, zburzono mury ochronne przeciw- 
lotnicze, wykonano prace remontowe w poszczególnych pokojach i koryta- 
rzach, 
c) stolarskie: założono 23 nowe skrzydła okienne, wykonano remont 
drzwi i okien, urządzono biuro sekretariatu Bratniej Pomocy, 
d) szklarskie: oszklono 250 ram okiennych zewnętrznych, 
e) dekarskie: wysmołowano dach oraz założono rynny ściekowe, 
O elektrotechniczne: naprawiono sieć elektryczną z dokładem bezpiecz- 
ników, automatów, kul lampowych oraz armatury sufitowej, 
g) ślusarskie: założono centralne ogrzewanie o powierzchni ogrzewania 
230 m 2 , wykonano prace remontowe dwóch kotłów, naprawiono wszystkie 
umywalnie i ustępy z dopływem wodociągowym.
		

/Licencje_017_08_163_0001.djvu

			145 


W tym okresie zakupiono dla domów akademickich: 100 szaf do ubrań, 
50 szafek małych, 125 krzeseł dębowych, 100 krzeseł rÓŻIlych, 50 stołów 
do jadalni, 100 stołów pokojowych, 100 ławek, 100 łóżek, 200 sienników 
lnianych, 150 koców flanelowych. 
W r. 1946 zużyto ogółem 600 ton koksu na ogrzewanie domów 
w okresie zimowym (styczeń-marzec, październik-grudzień). Dochód z ko- 
mornego wynosi w okresie sprawozdawczym 177 368,80 [zł]. Wydatki w tym 
czasie l 043 461,37 [zł] (niedobór pokryły subwencje ministerialne i inne). 
[3.] Sekcja UNRRA. ' 


26 VI 1946 Zarząd Miejski 
10 VII 1946 Ministerstwo 
Oświaty 
Ministerstwo 
Oświaty 
21 IX 1946 Ministerstwo 
Oświaty 
4. Sekcja pożyczkowo-zapomogowa. W okresie sprawozdawczym 
udzielono ogółem 75 zapomóg na ogólną sumę 22040 [zł] (zapomogi 
ZWrotne po ukończeniu studiów) oraz udzielono 140 członkom Bratniej 


Data 
5 XII 1945 


10 XII 1945 


l II 1946 


12 XII 1946 


5 III 1946 
3 VI 1946 


3 VI 1946 


20 V 1946 


Źródło przydziału 
Komitet Opieki 
nad Dzieckiem 
i Kształcącą się 
Młodzieżą 
Ministerstwo 
Oświaty 


Ministerstwo 
Oświaty 
Ministerstwo 
Oświaty 
Dla Repatriantów 
Ministerstwo 
Oświaty 


Zarząd Miejski 


Rodzaj przydziału 
750 sztuk używanej odzieży 


700 skarpet, 46 kg wełny, 
12 par butów męskich, 
162 pary butów męskich 
na gumie, 14 125 m flaneli, 
100 kalesonów, 100 koszulek 
gimnast., 291 m materiału 
wełnianego 
30 swetrów 


80 sztuk odzieży z UNRRA 


150 par butów, 23 płaszcze 
50 m surówki, 100 m płótna 
bieliźnianego, 100 kołder, 
100 koców 
200 kalesonów, 200 koszul, 
300 par butów z demobilu 
200 porcji skóry 
1700 m płótna bieliźn. 


paczki żywnościowe UNRRA 


3500 zeszytów 


Rozdzielono 
185 osób 


482 osoby 


30 osób 


25 osób 


122 osoby 
357 osób 


357 osób 


200 osób 
170 osób 


883 osoby 


1000 osób
		

/Licencje_017_08_164_0001.djvu

			146 


Pomocy krótkoterminowych pożyczek do 300 zł. Fundusz pożyczkowy 
w Bratniej Pomocy wynosi 15 tys. zł. 
5. Sekcja stypendialna. Sekcję zorganizowano w maju 1946 r. Wokre- 
sie sprawozdawczym uzyskano oraz przydzielono: 8 stypendiów 11 500 zł 
Zarządu Zjednoczenia Cukrownictwa - Toruń (maj-grudzień); 6 stypendiów 
[po] l tys. zł z Izby Farmaceutycznej w Toruniu (kwiecień-lipiec); 4 stypen- 
dia [po] 1500 zł z aptek toruńskich (październik-grudzień). W ramach akcji 
stypendialnej Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży Szkół Wyższych zebrano 
i zaopiniowano 233 podania, z których Towarzystwo uwzględniło i wypłaciło 
71. W grudniu w myśl rozporządzenia Ministerstwa Oświaty nr 4 M 
10508/46 Sekcja rozpoczęła opiniować podania stypendialne do władz 
uniwersyteckich. . 
6. Sekcja warsztatów. W okresie sprawozdawczym Zarząd Bratniej 
Pomocy uruchomił: 3 I [19]46 r. warsztat stolarski, który wykonuje prace dla 
domów akademickich, l V [19]46 r. warsztat szewski, l XI [19]46 r. war- 
sztat fryzjerski - pracujące ze zniżką 40 do 50%. Przeciętna liczba osób ko- 
rzystająca z zakładów miesięcznie 1200, ceny: golenie 5 zł, strzyżenie 15 zł. 
Sekcja uruchomiła w przeciągu miesiąca warsztat krawiecki i pralnie. 
7. Sekcja wczasów. W okresie wakacji letnich 1946 r. sekcja urucho- 
miła trzy domy wypoczynkowe dla studentów UMK. l. "Pomorzanka" , dom 
Wydzierżawiony, Wieniec-Zdrój, Dolny Śląsk. 2. "Życie", własność AZWM 
"Życie" - Toruń. 3. Dom wypoczynkowy AZWM "Życie" - Toruń, 
Postomin nad morzem. W akcji wypoczynkowej wzięło udział: a) w Wieńcu- 
-Zdroju 46 osób po 14 dni, 644 uczestnikodni, b) w Postominie 21 osób po 
21 dni, 441 uczestnikodni, razem 1085 uczestnikodni. Opłaty za pobyt 
wynosiły w Wieńcu-Zdroju 500 zł za dwa tygodnie, w Postominie 600 zł za 
trzy tygodnie. Z opłat zwolniono 13 osób niezamoŻIlych. Sekcja wczasów 
uzyskała w odnośnych ministerstwach 1200 kg produktów żywnościowych 
i 28200 zł subwencji dla Wieńca, 500 kg produktów żywnościowych dla 
Postomina. Budżet akcji letniej 1946 r.: 
a) Wieniec-Zdrój: 
dochód [zł] 
opłaty uczestników i uczestniczek 
sprzedaż mąki 
dochód z urządzania dancingów 
subwencja ministra 
z kasy Bratniej Pomocy 
b) Postomin: 
ryczałtowa dopłata za 21 członków a 11 00 zł = 23 100 zł. W domu wypo- 
czynkowym "Życie" w Wieńcu-Zdroju złożono remanent żywności pozostałej 
z akcji letniej (ogółem 228 kg) a przeznaczonej na zimowe akcje wczasów. 


15 237, - 
3000, - 
II 710,- 
28 500, - 
28 555, - 


rozchód [zł] 
WYŻYWleme 


87 002, - 


j
		

/Licencje_017_08_165_0001.djvu

			147 


8. Sekcja informacyjno-prasowa. W roku sprawozdawczym sekcja ta 
wydała: l) jednodniówkę z okazji inauguracji Uniwersytetu, 2) 6 numerów 
miesięcznika "AIma Mater" oraz zorganizowała 12 "kwadransów akade- 
mickich" w polskim radiu, a od l XI 1946 r. prowadzi stały dział akademicki 
w "Robotniku Pomorskim". 
Fundusze. Sekcja korzystała jedynie z funduszów własnych (ogłoszenia 
i dotacje społeczeństwa), później uzyskała następujące subwencje: w maju - 
10 tys. zł od Ministerstwa InformacjI i Propagandy, w czerwcu - 20 tys. zł 
od Ministerstwa Oświaty, w grudniu - 15 tys. zł od Towarzystwa Przyjaciół 
Młodzieży Szkół Wyższych. Główną jednak podstawą wszystkich akcji sekcji 
są ogłoszenia i dotacje społeczeństwa. Przeciętny koszt wydania poszczegól- 
nego numeru wahał się od 20 do 30 tys. zł. Komitet redakcyjny płacił 
piszącym studentom honorarium po 3 zł od wiersza, a 20% akwizytował. 
Mimo tych wydatków sekcja przekazała 50 tys. zł Bratniej Pomocy na 
fundusz samopomocowy i wakacyjny. 
9. Sekcja resztówki Kuczwały. Majątek Kuczwały obejmuje 57 ha 
ziemi ornej (2 ha łąki i O, 3 ha ogrodu), został przejęty przez Bratnią Pomoc 
z końcem kwietnia 1946 r. w stanie całkowitego zdewastowania (brak 
inwentarza, narzędzi, budynki gospodarcze zniszczone, pola nieobsiane). 
W roku sprawozdawczym doprowadzono do stanu używalności budynki 
i narzędzia oraz sprowadzono inwentarz, a mianowicie: 5 koni, 2 krowy, 
l jałówkę, l cielę, 11 świń, 20 owiec. Zbiory w roku sprawozdawczym były 
następujące: 28 q pszenicy, 120 q żyta, 23 q jęczmienia, 80 q grochu. Ilość 
tego zboża wystarczy na wydanie deputatów pracownikom oraz na częściową 
zamianę na inne zboże. Nie wystarcza natomiast na zasiewy wiosenne. 
Ziemniaków i paszy wystarczy na cały rok. Siewy jesienne były opóźnione, 
tak że należy liczyć się z mniejszą wydajnością plonów. Dotychczas obsiano 
18 ha żyta i 4, 5 ha pszenicy. Na zagospodarowanie majątku zarząd Bratniej 
Pomocy zaciągnął w Państwowym Banku Rolnym pożyczkę w wysokości 
150 tys. zł, która zostanie wpłacona po sprzedaniu cukru. 
aSekretarka wz Szypowska a [Prezes] (-) Zaremba Jerzy 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Dział Nauczania, sygn. DN-14/10, k. 1-4. 
a Ręką Szypowskiej. 
l Por. dok. 55. 
2 Razem z barakiem przy ul. Mickiewicza 2/4. 


103 


1947, 10 stycznia, Toruń. - 5/Jrawozdanie z działalności AZS-Toruń 
za 1946 r. dla Rektoratu UMK.
		

/Licencje_017_08_166_0001.djvu

			148 


W odpowiedzi na pismo Rektoratu z dnia 9 XII [19]46 r. AZS 
w Toruniu podaje następujące sprawozdanie z działalności za rok 1946. 
l. Skład osobowy Zarządu: prezes - Wigura Jerzy, I wiceprezes - 
RamIo Mieczysław, II wiceprezes - Kurland Leon, sekretarz - Bieniek 
Maria, gospodarz - Kokowicz Zdzisław, I członek zarządu - Beiger 
Benedykt, II członek zarządu - Stefanowicz Lech. Komisja Rewizyjna: 
przewodniczący - Bartosiewicz Stanisław, I członek komisji - Zdrój- 
kowska Barbara, II członek komisji - Putowska Helena. Sąd koleżeński: 
przewodniczący - Wysocki Adam, I członek sądu - Byczkowski Stanisław, 
II członek sądu - Paczkowski Henryk. 
2. Liczba członków zwyczajnych AZS wynosi 330 osób. Członków 
wspierających, jako też seniorów AZS nie posiada. 
3. Sprawozdanie z działalności sportowej. 
Ubiegły rok akademicki był rokiem pracy organizacyjnej, gdyż AZS- 
-Toruń powstał dopiero w styczniu 1946 r. Już jednak po upływie miesiąca 
swego istnienia grupa naszych narciarzy wzięła udział w "Silesiadzie" 
w Karpaczu zdobywając szereg sukcesów: trzecie miejsce w biegu zjazdowym 
pań oraz jedenaste i dwudzieste siódme w biegu panów na 16 km. Było to 
pierwsze wystąpienie AZS-Toruń na arenie ogólnopolskiej i dzięki niemu 
zapoczątkowaliśmy swą pracę tak pomyślnym startem. Łyżwiarze nasi 
z powodu braku odpowiednich warunków atmosferycznych nie mogli 
zademonstrować swej wysokiej klasy. 
Jako jedną z pierwszych powołano do życia Sekcję Gier Sportowych, 
która zaczęła trenować w hali sportowej 2 Oficerskiej Szkoły Artylerii. 
Sekcja rozegrała szereg spotkań z A-klasowymi drużynami odnosząc kilka 
sukcesów. Gościła również u siebie drużynę AZS-Łódź, ulegając jej w siat- 
kówce 2:0 (15: 11, 15: 12) i koszykówce 44:26. 
Sekcja pingpongowa rozpoczęła treningi i na zakończenie sezonu zorga- 
nizowała turniej o mistrzostwo AZS zakończony zwycięstwem kol. Stefano- 
wicza. 
Dużą rolę w propagandzie sportu akademickiego, szczególnie wśród 
starszych, odegrała sekcja szachowa, pod sprężystym kierownictwem 
Kurlanda. Ma ona za sobą szereg sukcesów, jak np. dwukrotne zwycięstwo 
nad mistrzem zespołowym Pomorza 1939 roku. Ogólnie w rozgrywkach 
drużyna szachowa nie poniosła żadnej porażki, uzyskując tym samym jedno 
z czołowych miejsc na Pomorzu. Zorganizowany turniej szachowy cieszył się 
wielkim zainteresowaniem i licznym udziałem zawodników. 
Lekkoatleci nasi rozpoczęli treningi na wiosnę. Kilku z nich miało 
jechać na zawody akademickie do Krakowa, które jednak zostały odwołane. 
Szereg innych zawodników startowało w reprezentacji Torunia przeciwko 
Bydgoszczy, odnosząc kilka sukcesów. W mistrzostwach AZS w Między- 
zdrojach w biegu na 800 m kol. Beiger zajął drugie miejsce, następnie zaś,
		

/Licencje_017_08_167_0001.djvu

			149 


występując w reprezentacji obozu na zawodach z Pomorzem Zachodnim 
w Szczecinie, w biegu na 800 m zajął również drugie miejsce, a w sztafecie 
olimpijskiej na 400 m uzyskał doskonały czas. 
Sekcja pływacka, z powodu bardzo późnego otwarcia basenu garnizo- 
nowego w Toruniu, nie mogła wcześniej rozpocząć normalnych treningów, 
tym bardziej, że Toruń krytej pływalni nie posiada. Kilku naszych pływaków 
brało udział w obozie pływackim w Sierakowie. Na obozie w Międzyzdrojach 
kol. Karolczak Barbara na dystansie 50 m stylem klasycznym zajęła trzecie 
miejsce. 
Dzięki pomocy Bratniej Pomocy i Komisji Porozumiewawczej 
zdołaliśmy naprawić oraz oddać do użytku bardzo zniszczony kort tenisowy 
znajdujący się przy Cukierni Akademickiej l. Co prawda brak większych 
funduszów i brak odpowiednich materiałów nie pozwolił doprowadzić go do 
stanu doskonałości. Dużą przeszkodą w używaniu kortu były ciągłe deszcze. 
Olbrzymią trudność stanowi zdobycie sprzętu tenisowego, szczególnie piłek. 
W przyszłym sezonie chcemy zaangażować trenera, który by ćwiczył człon- 
ków stawiających pierwsze kroki, jak również podniósł poziom zaawanso- 
wanych, tak, by projektowane letnie tenisowe mistrzostwa akademickie były 
masowe i stanęły na wysokim poziomie. 
W końcu roku akademickiego powołaliśmy do życia sekcję turysty- 
czno-krajoznawczą, która ma na celu organizowanie wycieczek, rajdów, 
odczytów itp. Obecnie chcemy ją połączyć z sekcją motorową. 
W październiku br. zawiązała sie sekcja szybowcowa z inicjatywy 
grupy studentów-pilotów. Cele sekcji są następujące: a) umożliwienie prowa- 
dzenia treningu lotniczego dla wyszkolonych pilotów szybowcowych, 
b) teoretyczne i praktyczne szkolenie kandydatów w pilotażu szybowcowym, 
motorowym i nawigacyjnym, c) popularyzacja sportu lotniczego wśród 
młodzieży akademickiej. Sekcja szybowcowa działała w oparciu o Aeroklub 
Pomorski, który oddał jej do użytku część swego sprzętu lotniczego i który za 
pośrednictwem fachowych sił instruktorskich sprawuje nadzór nad prawidło- 
wym rozwojem działalności sekcji. Członkowie biorą czynny udział w pra- 
cach Aeroklubu, czego dowodem jest obecność członków sekcji w zarządzie 
Aeroklubu. Dwa razy w tygodniu odbywają się loty treningowe członków 
pilotów na miejscowym lotnisku. Obecnie zostały zorganizowane teoretyczne 
kursy pilotażu, prowadzone przez fachowych instruktorów Aeroklubu, cieszą- 
ce się dużą popularnością wśród studentów. Sekcja kompletuje z darów 
"Biblioteczkę lotniczą", zaś z funduszów AZS ekwipunek lotniczy. 
Sekcja łyżwiarska prowadzi suchą zaprawę pod kierownictwem (acho- 
wej instruktorki. 
Sekcja narciarska przed wyjazdem na obóz zimowy do Karpacza 
zakupiła w Centrali Przemysłu Drzewnego większą ilość sprzętu narciar- 
skiego. Prowadzi ona intensywną suchą zaprawę przed udziałem w zawodach
		

/Licencje_017_08_168_0001.djvu

			150 


narciarskich w Karpaczu. Kilku członków sekcji wyjedzie na obóz treningowy 
do Zakopanego. 
Nowo powstała sekcja hokejowa zajmuje się kompletowaniem sprzętu 
łyżwiarskiego oraz nawiązaniem kontaktu z Polskim Związkiem Hokeja na 
Lodzie. 
[4.] Sprawozdanie z działalności organizacyjnej. AZS w Toruniu 
powstał 10 I 1946 r. powołany do życia przez Komitet Organizacyjny. Na 
pierwszym Walnym Zebraniu Organizacyjnym wybrano Zarząd z kol. 
Kopcewiczem jako prezesem na czele. 1M Rektor UMK ustosunkował się 
bardzo przychylnie do naszego stowarzyszenia i mianował kuratorem prof. 
dr. Zygmunta Czernego, długoletniego opiekuna AZS lwowskiego. Praca 
Zarządu była niezmiernie ciężka, gdyż wszystko trzeba bylo organizować od 
podstaw, tworzyć niemal z niczego i pokonywać ustawicznie piętrzące się 
trudności: jak brak sprzętu, urządzeń sportowych i subwencji pieniężnych. 
Mimo to powołano do życia szereg sekcji, rozegrano wiele spotkań 
w różnych dziedzinach sportu, odnosząc dużo sukcesów. Brak odpowiednich 
funduszów uniemożliwiał nam zakup odpowiedniej ilości sprzętu i to w wielu 
wypadkach hamowało naszą pracę. Z powodu wyjazdu prezesa odbyło się 
dnia 14 października br. Nadzwyczajne Walne Zebranie, na którym dokonano 
wyboru nowego Zarządu z kol. 1. Wigurą na czele. 
Na zjeździe Delegatów Centrali AZS w Warszawie, z AZS-Toruń 
weszli do Komisji Rewizyjnej Centrali kol. RamIo i do Sądu Koleżeńskiego 
kol. Wigura. 
W dniu 23 XI 1946 r. zorganizowano zabawę AZS o charakterze 
propagandowo-dochodowym, mającą na celu nawiązanie bliższego kontaktu 
ze społeczeństwem toruńskim. Dochód z zabawy został przeznaczony na 
zakup sprzętu sportowego. 
Zarząd powołuje obecnie do życia Sekcję Hokejową, a także angażuje 
instruktorkę do jazdy figurowej na łyżwach. Liczba członków dzięki umieję- 
tnej propagandzie wzrosła o 50% w porównaniu z rokiem ubiegłym i nadal 
stale wzrasta. Dzięki otrzymanym funduszom możemy rozszerzyć nasze 
stowarzyszenie i umożliwić jak naj szerszym rzeszom młodzieży akademickiej 
uprawianie sportu. Obecnie toczą się pertraktacje z prezesem Polskiego 
Związku Towarzystw Wioślarskich mające na celu otrzymanie taboru wioś- 
larskiego na uruchomienie sekcji wioślarskiej. 
[5.] Sprawozdanie z działalności finansowej. Z powodu tego, że 
AZS-Toruń powstał dopiero w styczniu 1946 r. oraz z powodu niewielkiej 
początkowo ilości członków fundusze organizacji były bardzo małe. Sytuacja 
zmieniła się pod koniec roku akademickiego. Ogólny obrót kasowy AZS 
wynosił od stycznia 1946 r. do lipca 1946 r. włącznie - 30 500 zł. Obrót 
kasowy w miesiącu październiku i listopadzie wynosił 89028 zł, z czego 50 
tys. zł otrzymaliśmy z centrali AZS, jako jednorazowe subsydium, 7 tys. zł 
z kwestury UMK jako subsydium na miesiąc październik, dochód z zabawy 


..........
		

/Licencje_017_08_169_0001.djvu

			151 


AZS 25 700 zł, reszta zaś ze składek i wpisowego. Rozchód w ciągu tych 
dwóch miesięcy wynosił 30 200 zł. Suma ta została przeznaczona prawie 
całkowicie na zakup sprzętu sportowego, uruchomienie Sekcji Szybowcowej 
i Hokejowej oraz na remont sali gimnastycznej. Pozostała suma znajduje się 
w Komunalnej Kasie Oszczędności w Toruniu i zostanie zużyta na zakup 
sprzętu narciarskiego. 
[6.] Program prac i działania na r. 1947. Naczelnym zadaniem AZS 
w Toruniu, którego realizacja leży w programie pracy, jest naj szerzej pojęta 
propaganda sportu wśród rzesz akademickich i wciągnięcie ich do pracy 
w stowarzyszeniu. Naszym zadaniem będzie nie tylko zdobywanie możliwie 
najlepszych miejsc w ogólnych rozgrywkach sportowych, lecz przede wszy- 
stkim podniesienie poziomu fizycznego i wyrobienie postawy sportowej wśród 
studentów, a także obudzenie i rozszerzenie wśród mas zamiłowania do sportu 
i jego uprawianie w życiu. 
W najbliższym planie pracy mamy dalsze rozszerzenie istniejących już 
sekcji i umożliwienie ich członkom korzystania ze wszelkich urządzeń sporto- 
wych i sprzętu oraz założenie kilku nowych sekcji, jak: hippicznej, żeglarskiej 
i strzeleckiej. 
W programie pracy sekcji gier sportowych leży rozegranie szeregu 
spotkań towarzyskich z miejscowymi klubami sportowymi, wzięcie udziału 
w rozgrywkach o mistrzostwo Pomorza, rozegranie meczu rewanżowego 
z AZS-Łódź. Projektuje się zorganizowanie spotkania w grze siatkowej 
i koszykowej z AZS-Wrocław i AZS-Poznań, które są projektowane w mie- 
siącu marcu 1947 r. 
Sekcja szybowcowa w okresie ferii letnich ma zamiar wysłać jednego 
pilota szybowcowego na kurs instruktorski do Szkoły Instruktorów w Ino- 
wrocławiu, zaś ośmiu pilotów na wyższe wyszkolenie do ośrodków szybow- 
cowych do Gronowa i Zabrza, czterech pilotów do Szkoły Lotniczej na 
praktyczną naukę pilotażu motorowego. Spośród kandydatów projektuje się 
wysłanie pięciu pilotów na praktyczny kurs nawigacji oraz trzydziestu osób 
na początkowe szkolenia praktyczne w lotach szybowcowych. W okresie 
zimowym sekcja projektuje zorganizowanie na terenie akademickim cyklu 
odczytów popularyzujących lotnictwo sportowe oraz urządzenie zabawy 
tanecznej w celu uzyskania funduszów na opłaty szkolenia dla swoich 
pilotów. 
W nadchodzącym sezonie sekcja narciarska, oprócz wyjazdu na obóz 
zimowy do Karpacza i wysłania kandydatów na instruktorów do Zakopanego, 
projektuje urządzenie biegu na 12 km, co jednak będzie uzaleŻIlione od 
warunków atmosferycznych. 
Sekcja łyżwiarska projektuje wzięcie udziału w mistrzostwach 
łyżwiarskich w jeździe figurowej pań, w związku z czym, wraz z sekcją 
hokejową, stara się o nawiązanie kontaktu z innymi AZS-ami i wspólne
		

/Licencje_017_08_170_0001.djvu

			152 


zorganizowanie mistrzostw hokejowych, narciarskich i łyżwiarskich w czasie 
trwania obozu zimowego w Karpaczu. 
Sekcja szachowa przygotowuje się do rozegrania meczu z Akademią 
Handlową w Szczecinie i z AZS-Wrocław. 
[7.] Preliminarz rozchodowy AZS-Toruń na r. 1947. 
l) Budowa boiska, kortu tenisowego, przystani wioślar- 370 000 zł 
skiej, remont domu wypoczynkowego w Międzyzdrojach 
2) Sekcja Gier Sportowych (zakup piłek, dętek, pantofli, 36000 zł 
koszulek, reperacja i budowa koszy) 
3) Sekcja Lekkoatletyczna (zakup kolców, oszczepów, 50000 zł 
dysków, tyczek, kul, spodenek, koszulek, budowa płotków, 
stojaków i poprzeczek) 
4) Sekcja Szachowa (zakup kompletów szachowych, 15000 zł 
wykonanie 10 stolików szachowych i 20 krzeseł) 
[Razem:] [471 000 zł] 
[8.] Preliminarz dochodowy na r. 1947 
l) Składki członkowskie 48000 zł 
2) Wpisowe 3 000 zł 
3) Składki sekcyjne 10000 zł 
4) Subwencje z Uniwersytetu 90000 zł 
5) Imprezy sportowe i zabawy 180000 zł 
6) Subwencje z centrali AZS 200000 zł 
7) Subwencje ,z TPMSW 100 000 zł 
8) Różne 10000 zł 
Razem: 641 000 zł 
Niedobór 916000 zł 2 
[9.] Wykaz sprzętu sportowego AZS-Toruń. 
l) Buty hokejowe z łyżwami 5 par 
2) Kije hokejowe 8 sztuk 
3) Krążki hokejowe 3 sztuki 
4) Koszulki gimnastyczne 12 sztuk 
5) Spodenki gimnastyczne 15 sztuk 
6) Piłki do kosza i siatki 7 sztuk 
7) Oszczepy 2 sztuki 
8) Rękawice bokserskie 2 pary 
9) Siatka l sztuka 
10) Siatka do tenisa l sztuka 
11) Szachy l komplet 
12) Kolce do biegu 2 pary 
13) Kostiumy damskie 8 sztuk 
14) Kosze do gry w koszykówkę 2 sztuki
		

/Licencje_017_08_171_0001.djvu

			153 


15) Dysk l sztuka 
16) Stół pingpongowy l sztuka 
17) Pompki do piłek 2 sztuki 
[10.] Wykaz urządzeń sportowych. Jedna sala gimnastycma o rozmia- 
rach 10m x 20 m. 
[11.] Możliwość uzyskania urządzeń. W celu uzyskania urządzeń 
sportowych AZS-Toruń prosił Centralę o wystosowanie ze swej strony pisma 
do prezesa Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich, p. Bojańczyka we 
Włocławku, z prośbą o udzielenie AZS-Toruń jak naj dalej idącej pomocy 
w uzyskaniu taboru wioślarskiego. Na terenie Torunia istnieje Gimnazjalny 
Klub Sportowy posiadający bogaty tabor, który nie jest jednak w zupełności 
wykorzystany przez gimnazistów. Prezes Bojańczyk ze swej strony podziela 
naszą opinię i pragnie podporządkować nam Gimnazjalny Klub Sportowy, 
tym bardziej, że mamy w swych szeregach wielu wioślarzy, którzy z powodu 
braku sprzętu muszą trenować w innych klubach. Pomoc materialna 
Uniwersytetu jest bardzo niewystarczająca, gdyż otrzymywane stamtąd 
subwencje miesięcme wynoszą zaledwie od 5 do 10 tys. zł. Resztę musimy 
zdobywać własnymi pomysłami urządzając imprezy i zabawy. 
[12.] Współpraca z innymi organizacjami. AZS jest jedną z najpotęż- 
niejszych i najlicmiejszych organizacji na terenie akademickim, gdyż będąc 
organizacją apolitycmą zrzesza całą młodzież, bez względu na jej zapatry- 
wania politycme i kierunki naukowe. Współpracujemy ściśle z Zarządem 
Bratniej Pomocy, który zalicza się też do naszych członków i który 
w krytycmych sytuacjach finansowych ratuje nas czasem pożyczką, 
względnie przydziałem koszulek gimnastycmych z UNRRA. Staramy się też 
zawiązać współpracę z innymi organizacjami i kołami na terenie UMK. 
JM Rektor prof. dr Kolankowski jest do nas bardzo przychylnie 
ustosunkowany i popiera nas w miarę swych możliwości. Towarzystwo 
Przyjaciół Młodzieży Szkół Wyższych powstało w Toruniu niedawno, lecz 
już nawiązaliśmy z nim kontakt i otrzymaliśmy przyrzeczenie przekazania 
subwencji w wysokości 50 000 zł. 
Za Zarząd: 
Sekretarz Prezes 
(-) 1. Żeniewska J. Wigura a 
Kurator: Prof. dr Z. Czemy 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Dzial Nauczania, sygn. DN-J/20, k. 56-61. 
a Dopisek piórem: wz prezesa M. RamIo 
l Chodzi o posesję przy ul. Fredry 8. 
2 Niezrozumiale. 


........
		

/Licencje_017_08_172_0001.djvu

			154 


104 


1947, 20 stycznia, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do ZM 
w Toruniu, na ręce Władysława Dobrowolskiego, prezydenta m. Torunia. 
Postuluje przekazanie Uniwersytetowi gmachu Collegium Maius na 
własność. 


W odpowiedzi na list ZM w Toruniu, Wydział Gospodarczy nr 
3032/7/1/46 z dnia 19 XII 1946 r., pozwalam sobie prosić o pewną zmianę 
propozycji, która została przedłożona w powyższym liście w sprawie czynszu 
dzierżawnego, jaki UMK miałby płacić z tytułu zajmowania budynku tzw. 
Collegium Maius, przy ul. Fosa Staromiejska 3. 
Otóż, gdy w dobie zakładania UMK, zostałem po raz pierwszy 
wezwany do Ministerstwa Oświaty, ażeby objąć funkcję rektora, ob. wice- 
minister Bieńkowski oświadczył mi, że przedstawiciele m. Torunia, zabiega- 
jąc o utworzenie Uniwersytetu, przyrzekli oddać Uniwersytetowi na własność 
budynek przemaczony na jego pomieszczenie. 
Gdy następnie kilkakrotnie rozmawiałem o tych sprawach z przed- 
stawicielami miasta, ob. Prezydent i inni powtarzali mi to samo oświadczenie. 
Wynikło z tego przeświadczenie nasze, że budynek tzw. Collegium Maius 
będzie własnością Uniwersytetu. 
Zresztą nie ulega wątpliwości dla fachowc,Ów, obemanych z tymi spra- 
wami, że Uniwersytet Toruński, tak jak każdy inny uniwersytet w Polsce, 
musi być panem, przed nikim nieodpowiedzialnym w granicach prawnych za 
swoją siedzibę (Pomań, Wrocław, Warszawa, Kraków). 
Dlatego najuprzejmiej i usilnie proszę Pana Prezydenta, by zechciał 
spowodować odpowiednią uchwałę MRN Torunia, przekazującą budynek 
tzw. Collegium Maius przy ul. Fosa Staromiejska 3 na własność Uniwersy- 
tetu. Praktycmie będzie to równomacme z darowaniem Uniwersytetowi 
corocmie czynszu, ale dla prestiżu Uniwersytetu i jego prawnego stanu 
stanowi to wielki plus. W ten sposób ob. Prezydent osobiście, MRN, Zarząd 
Miejski, przyczyniając się walnie do rozwoju UMK i zyskując tak zasłużenie 
jeszcze jeden tytuł do naszej niewygasającej wdzięcmości, ułatwią Uniwersy- 
tetowi jego wytężoną pracę dla dobra i wspaniałości m. Torunia, które nam 
wszystkim tak bardzo leżą na sercu. 


Rektor 
(-) Prof. dr L. Kolankowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-123, k. 5.
		

/Licencje_017_08_173_0001.djvu

			155 


105 


1947, 13 marca, Toruń. - Ze sprawozdania Kola Akademickiego PPR za 
okres od 1 XlI 1946 do 13 III 1947 r. Ocena sytuacji politycznej na UMK. 


I. Stan organizacyjny: 
W dniu l XII 1946 r. członków 12, w dniu 13 III 1947 r. członków 76: 
pracownicy - 12, profesorowie i asystenci - 5, studenci - 57; w tym 
kobiet - 16 - _8 
IV. Współpraca z innymi organizacjami: 
Współpraca z innymi organizacjami na naszym terenie przedstawia się 
pomyślnie. 
a. Z AZWM "Życie" współpraca idzie po linii wspólnej. Zarząd rekru- 
tuje się z ludzi naszej Partii. 
b. Z ZNMS. Początkowo współpraca była trudna, ponieważ brak było 
zrozumienia ze strony ZNMS, który wykręcał się od współpracy mówiąc 
o swej niezależności. W okresie przedwyborczym udało się nam dojść do 
porozumienia i współpraca jest całkowita aż do chwili obecnej. 
c. Z ZMD współpraca harmonijna. 
[d.] Z AZMW "Wici" po usunięciu z zarządu grupy byłych "endeków" 
współpraca istnieje. W komitecie wyborczym brali udział ńawet przedstawi- 
ciele "Wici", w myśl wytycmych Komitetu Demokratyzacji "Wici". 
V. Reakcja PSL. W r. 1946 na terenie naszego Uniwersytetu była dość 
znacma. Starano się nawet wywołać strajk studentów w maju 1946 r., który 
nie doszedł do skutku, dzięki postawie części młodzieży demokratycmej, 
zrzeszonej w organizacjach demokratycmych. Aby zapobiec strajkowi zwo- 
łano konferencję komisji porozumiewawczej organizacji wychowawczo- 
-ideowych. Wydano odezwę wzywającą do niestrajkowania. Wyszło to 
z inicjatywy członków naszej Partii z tow. Zarembą na czele. Strajk zlikwido- 
Wano w zarodku. Podszepty reakcji początkowo majdowały zwolenników, 
lecz dzięki wieczorom dyskusyjnym organizowanym przez AZWM "Życie", 
[których] inicjatywę dała nasza Partia, młodzież akademicka doszła do 
przekonania, że wszystkie podszepty prowadzą tylko na drogę wstecmą 
i hamują prace nad odbudową kraju. Reakcja zaczęła słabnąć. 
W kampanii wyborczej PSL działało bardzo mało. Po wyborach 
objawy reakcji bardzo słabe. 
Największym skupiskiem reakcji obecnie jest Senat Akademicki i pro- 
fesorowie. Praca nasza posunęła się na tym odcinku. Udało się nam zwer- 
bować kilku asystentów i profesora Reissa do szeregów naszej Partii. Dalsza 
praca na tym terenie w opracowaniu. - _b 
XIII. Współpraca z kierownictwem i Bratnią Pomocą. Z Senatem 
Akademickim współpraca jest trudna. Nastawienie reakcyjne. Powoływanie
		

/Licencje_017_08_174_0001.djvu

			156 


się na autonomię uniwersytecką. Obecnie w toku opracowywany jest plan 
harmonijnej współpracy z Senatem. 
. Powołano Koło asystentów profesorów PPR-owców. Z Bratnią 
Pomocą współpraca bardzo dobra. 


Sekretarz Koła 
Czesław Świrko 


Kopia. maszynopis. 
AP Bydgoszcz. Wydział PPR - Toruń 1945-1948, sygn. 5/VI/8. 
a Opuszczono listę członków z ich oceną (aktywny. mniej aktywny) oraz punkty n 
WerbWlek do Partii, ID Akcja politycma i inna. 
b Opuszczono punkty VI Propaganda, vn Bezpartyjność, vm Organizacja masowa, IX 
AZWM "Życie", X Działalność kulturalno-oświatowa, XI Wychowanie politycmo- 
-ideologicme, xn Wydajność pracy. 


106 


1947, 30 kwietnia, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor UMK. do 
Ministerstwa Oświaty. Informuje o działalności stowarzyszeń akademickich 
na UMK w r. 1946. 


Zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Wymań Religijnych i Oświe- 
cenia Publicmego z dnia 14 X 1937 r. (
22) o stowarzyszeniach akade- 
mickich, Rektorat w załączeniu przedstawia sprawozdania z działalności 
ogólnej i finansowej za r. 1946 niżej wymienionych stowarzyszeń akademi- 
ckich, działających na terenie UMK w Toruniu: 
l. Bratnia Pomoc Studentów UMK (liczba członków 1380). Wywiązuje 
się w zupełności ze swych zadań. Boryka się z trudnościami w związku 
z brakiem pomieszczeń dla studentów, kosztami utrzymania Domu Akademi- 
ckiego i prowadzeniem stołówki akademickiej. 
2. Akademickie Koło Młodzieży Wiejskiej "Wici" (liczba członków 
34). Zatwierdzenie Koła - z uwagi na pewne poprawki statutu - w toku. 
Współpracuje z innymi stowarzyszeniami młodzieżowymi na terenie UMK. 
3. AZS (liczba członków 330). Bardzo aktywny. Brak sprzętu i urzą- 
dzeń sportowych hamuje osiągnięcie lepszych wyników i szerszy rozwój. 
4. Harcerski Krąg Instruktorski "Gryfici" (liczba członków 43). 
Wykazuje dużo energii i wkładu pracy nawet poza Kołem. Praca instruk- 
torsko-harcerska w okręgu toruńskim spoczywa przeważnie na barkach 
"Gryfitów" . 
5. Akademickie Koło PCK (liczba członków 325). Najaktywniejsze 
Koło na terenie UMK. Przejawia dużo inicjatywy zarówno w pracach PCK, 
jak i w niesieniu pomocy potrzebującym na terenie UMK oraz w prowadzeniu
		

/Licencje_017_08_175_0001.djvu

			157 


akcji kulturalno-oświatowej wśród młodzieży szkolnej. Zasługuje na specjal- 
ne umanie. 
6. Akademickie Koło ZNMS (liczba członków 56). Sprawa zatwier- 
dzenia statutu Koła w toku. Wykazuje duży wkład pracy nad pogłębieniem 
u młodzieży akademickiej idei demokratycmych. 
7. Sekcja Akademicka ZMD (liczba członków 33). Sprawa zatwier- 
dzenia Sekcji i statutu w toku. Wykazuje się dużym wkładem pracy na terenie 
młodzieżowym UMK. 
8. Chór Akademicki (liczba członków 36). Odczuwa brak stałego 
instrumentu muzycmego (pianina względnie fortepianu). Pod batutą zaanga- 
żowanego profesora muzyki l, w okresie sprawozdawczym, poczynił poważne 
postępy. 
9. Koło Anglistów Studentów UMK (liczba członków 38). Działalność 
Koła w roku sprawozdawczym tak wewnątrz, jak i na zewnątrz Koła bardzo 
duża. W zupełności zadania swoje spełnia. 
łO. Koło Chemików Studentów UMK (liczba członków 5l). Mimo 
braku stałego pomieszczenia dla sekretariatu i biblioteki Koło wykazuje 
intensywną pracę nad pogłębieniem wiedzy fachowej swych członków. 
11. Koło Etnograficme Studentów UMK (liczba członków 33). 
12. Koło Geograficme Studentów UMK (liczba członków 25). 
13. Koło Historyków Studentów UMK (liczba członków 88). 
Urządzane przez [te] Koła wycieczki naukowe, zebrania dyskusyjne 
i wygłaszane referaty spełniają swe zadanie. Ogółem Koła odczuwają brak 
większych dotacji na urządzenie wycieczek naukowych. 
14. Koło Matematycmo-Fizycme Studentów UMK (liczba członków 
39). W zupełności wywiązuje się ze swych zadań. Przez organizowanie 
repetytoriów oraz systematycmych kursów dla młodszych studentów, ułatwia 
im w dużej mierze studia. 
15. Koło Polonistów Słuchaczy UMK (liczba członków 95). Koło 
i poszczególne jego sekcje, przez urządzane "Czwartki literackie", wygłasza- 
ne odczyty, referaty i zebrania dyskusyjne pracują poważnie nad podniesie- 
niem poziomu wiedzy nie tylko swych członków, lecz i szerszego 
społeczeństwa. Koło odczuwa brak książek o charakterze naukowym 
i odpowiednich kompletów czasopism. 
16. Koło Prawników Studentów UMK (liczba członków 687). Naj- 
żywotniejsze i najlicmiejsze z kół naukowych UMK, mane szerszemu 
społeczeństwu ze swej dział&łności. Urządzanie publicmych odczytów, zorga- 
nizowanie "Środy prawniczej" z dyskusyjnymi odczytami naukowymi na 
tematy prawne świadczą o energicmej pracy naukowej tego Koła; 
17. Koło Pedagogów Słuchaczy UMK (liczba członków 41). Współ- 
pracuje z Wydziałem Kształcenia Nauczycieli przy Kuratorium Okręgu 
Szkolnego Pomorskiego. W zupełności spełnia swoje zadania.
		

/Licencje_017_08_176_0001.djvu

			158 


18. Koło Przyrodnicze Studentów UMK (liczba członków 67). Pracuje 
z wynikiem dodatnim nad pogłębianiem wiedzy swych członków. Brak pod- 
ręcmików w stosunku do potrzeb. 
19. Koło Romanistów Studentów UMK (liczba członków 21). Rok 
ubiegły upłynął na pracy organizacyjnej Koła i podniesieniu poziomu wiedzy 
studentów. 
20. Koło Słuchaczy Wydziału Sztuk Pięknych (liczba członków 58). 
Spełnia w zupełności swoje zadanie, stwarzając atmosferę sumiennej pracy 
i koleżeństwa. 
21. Akademickie Koło PZZ (liczba członków 40). Z uwagi na brak 
funduszów szerszej akcji repolonizacyjnej na Ziemiach Odzyskanych Koło 
przeprowadzić nie mogło. 


Prorektor 
(-) Prof. dr Wł. Dziewulski 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Dział Nauczania. sygn. DN-14/15. k. 29. 
l Chodzi o Jana Michała Wieczorka. 


107 


1947, 29 maja, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Oświaty. Utworze- 
nie Katedry Meteorologii i Klimatologii; zwinięcie Katedry Ekonomii 
Technicznej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym oraz przemiano- 
wanie niektórych katedr w UMK. 


Na podstawie art. 3 ust. l ustawy z dnia 15 III 1933 r. o szkołach 
akademickich (Dz. U. RP z 1938 r. nr l poz. 6) zarządzam, co następuje: 

 l. Zwija się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakłada- 
mi naukowymi: 
A. W UMK w Toruniu, na Wydziale Matematycmo-Przyrodniczym: 
- Ekonomii Technicmej. - _8 

 2. Tworzy się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakła
inauko
i: - _8 
D. W UMK w Toruniu, na Wydziale Matematycmo-Przyrodniczym: 
- Meteorologii i Klimatologii. _ _8 

 3. Przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami nauko
i: 
A. W UMK w Toruniu: 
a) na Wydziale Matematycmo-Przyrodniczym: 
- Ochrony Przyrody na Katedrę Ochrony Przyrody i Ekologii,
		

/Licencje_017_08_177_0001.djvu

			159 


b) na Wydziale Sztuk Pięknych: 
- Malarstwa Witrażowego na Katedrę Rysunku. - _8 

 4. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 
z mocą obowiązującą od dnia l IV 1947 r. 
Minister Oświaty 
Dr St. Skrzeszewski 


Druk. 
Dz.urz. Min.Ośw. 1947 nr 6 poz. 129. 
8 Opuszczono zmiany dotyczące innych uczelni. 


108 


1947, 2 października, Toruń. - Protokół zebrania Koła Inicjatorów 
Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej UMK (odbytego w miesz- 
kaniu doktorowej Steinbornowej przy ul. Bydgoskiej 90). 


Obecni: doktorowa Steinbomowa, dyrektor dr Burhardt, ks. dziekan 
mgr Ringwelski, mgr Zgoda, prezes Sądu Apelacyjnego Radłowski, dyrektor 
NBP Szeliga, mecenas dr Michałek, prezes PZZ Ogłoza i ks. prefekt 
Kowalski. 
Porządek obrad: l. Zagajenie - doktorowa Steinbomowa. 2. Wybór 
prezydium. 3. Słowo wyjaśniające na temat celowości Towarzystwa - 
dyskusja. 4. Odczytanie projektu statutu i dyskusja. 5. Ustalenie listy człon- 
ków. 6. Wolne głosy. 
Ad l. W zagajeniu doktorowa Steinbomowa określiła w krótkich 
słowach cel zebrania, dziękując równocześnie zebranym za gotowość do 
współpracy w organizacji Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Uniwersytekiej 
UMK w Toruniu. 
Ad 2. Na wysuniętą propozycję przewodnictwo zebrania przejął prezes 
Sądu Apelacyjnego Radłowski. Tymczasową funkcję sekretarza zlecono 
ks. prefektowi Z. Kowalskiemu. Z kolei dyrektor dr Burhardt odczytał porzą- 
dek dzienny zebrania. 
Ad 3. W słowie wyjaśniającym na temat celowości Towarzystwa 
podkreślił dyrektor dr Burhardt, że z chwilą urzeczywistnienia i pomyślnego 
ukoronowania przeszło 80-letniej akcji założenia wyższej uczelni w Toruniu 
palącą kwestią stała się organizacja Biblioteki Uniwersyteckiej, jako warsz- 
tatu pracy naukowej i fundamentu skutecmej walki o polskość Pomorza. 
Dyrektor Burhardt uwypuklił przy tym zasługi Pomorskiego TNl, śp. dyrek- 
tora Mocarskiego oraz domu Steinbomów i mecenasa dr. Michałka. Społe- 
czeństwo pomorskie przyczyniło się do urzeczywistnienia podjętego dzieła
		

/Licencje_017_08_178_0001.djvu

			160 


przez ofiarowanie pięknego i obszernego gmachu Muzeum Ziemi Pomorskiej 
na cele Biblioteki Uniwersyteckiep. Mimo wielkich trudności powojennych 
praca organizacyjna posunęła się już bardzo daleko, zwłaszcza przy poparciu 
JM Rektora prof. dr. Kolankowskiego. Jednakże praca personelu naukowego 
UMK i Biblioteki Uniwersyteckiej napotyka nadal na wiele przeszkód. 
Biblioteka rozporządza zbyt szczupłymi funduszami, personel bibliotecmy 
jest niedostatecmy, normalny rozwój placówki opóźniają trudności techni- 
cme, jak brak środków transportowych, półek i regałów, materiałów introli- 
gatorskich, stypendiów dla sił zastępczych (studentów). Towarzystwo 
Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej miałoby na celu organizację środków 
finansowych i technicmych na szerszej podstawie wśród społeczeństwa 
pomorskiego oraz ułożenie najlepszych stosunków między Biblioteką 
Uniwersytecką i Książnicą Miejską w Toruniu. 
W dyskusji wyjaśnił rzecmik UMK, dziekan prof. dr Hartleb, że od 
chwili realizacji dawnych zabiegów i założenia UMK w Toruniu miasto 
otrzymało wyraźny charakter i wysunęło się na czoło miast uniwersyteckich; 
owszem, nowa uczelnia przyczyniła miastu dużo zysków. Tymczasem 
potrzeby UMK i Biblioteki Uniwersyteckiej nie malazły dotąd należytego 
poparcia ze strony Zarządu Miejskiego, napotyka się nawet na pewne opory 
i niechęć. Towarzystwo Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej winno zreali- 
zować pewne koniecme postulaty, od których uzależniona jest pożytecma 
akcja i rozwój nowo powstałych placówek naukowych. Przede wszystkim 
palącą potrzebą jest zebranie i zakup polskich książek naukowych, dotąd 
Biblioteka Uniwersytecka posiada ich małą ilość, przy doskonałym zaopa- 
trzeniu w literaturę obcojęzycmą. UMK liczy na pomoc społeczeństwa 
pomorskiego, wartościowa książka polska staje się coraz rzadsza i cenniejsza. 
Brak funduszów państwowych musi zastąpić wysiłek pomorskiego społe- 
czeństwa. 
W dalszym ciągu dyskusji zabierali głos: doktorowa Steinbornowa, 
mecenas dr Michałek, prezes Ogłoza, dyrektor dr Burhardt. Podkreślono 
niezrozumiałą niechęć urzędowych czynników miejskich do pewnych potrzeb 
i postulatów UMK oraz Biblioteki Uniwersyteckiej. Towarzystwo Przyjaciół 
Biblioteki Uniwersyteckiej winno tę niechęć przełamać i pogłębić wzajemną, 
życzliwą współpracę, zwłaszcza wśród młodszego pokolenia. Prezes Ogłoza 
zwrócił uwagę na formalną stronę organizacji Towarzystwa wobec faktu 
istnienia Towarzystwa Przyjaciół UMK; postanowiono rozpatrzyć statut tego 
Towarzystwa oraz rozważyć ewentualną współpracę projektowanego 
Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej w ramach wspomnianej 
organizacji. 
Ad 4. Odczytanie projektu statutu Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki 
Uniwersyteckiej odłożono do następnego zebrania. 
Ad 5. Dyrektor dr Burhardt odczytał listę przewidywanych członków 
Towarzystwa (p. załącmik)8. Postanowiono z chwilą organizacji Towarzys- 


J.....
		

/Licencje_017_08_179_0001.djvu

			161 


twa przystąpić do werbowania członków wśród wszystkich warstw 
społeczeństwa toruńskiego i pomorskiego. 
Ad 6. W wolnych wnioskach ustalono termin następnego zebrania na 
dzień 7 X br. o godz. 18 w Bibliotece UniwersyteckiejJ. 
Toruń, dnia 9 X 1947 r. 
Protokółował: 


(-) Ks. Zygfryd Kowalski 


(-) Michałek 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Toruniu, sygn. 3, k. l. 
a Załącznika nie odnaleziono. 
l Chodzi o Towarzystwo Naukowe w Toruniu. 
2 Uroczyste otwarcie Biblioteki Uniwersyteckiej odbyło się 10 V 1947 r. 
3 Projekt Statutu Towarzystwa został przyjęty przez Senat UMK 30 X 1947 r. 
Towarzystwo nie rozwinęło szerszej działalności z uwagi na istnienie Towarzystwa Przyja- 
ciół UMK, do którego zadań włączono sprawy pomocy Bibliotece. Na posiedzeniu 
Towarzystwa Przyjaciół UMK 23 X 1947 r. utworzono Komisję do spraw Biblioteki 
Uniwersyteckiej. 


109 


1947, przed 12 grudnia, Toruil. - Zaproszenie na uroczystość poświęcenia 
i otwarcia Zakładów Chemii. 


Rektor i Senat UMK w Toruniu zapraszają na uroczystość poświęcenia 
i otwarcia zakładów chemii w dniu 12 XII 1947 r. 
Przebieg uroczystości: 
godz. 10 00 - Nabożeństwo w Kościele Najświętszej Marii Panny 
godz. 11 30 - W wielkiej sali wykładowej Collegium Chemicum (róg 
ul. Grudziądzkiej i Legionów): 
l. Gaude Mater Polonia - chór akademicki. 
2. Zagajenie uroczystości przez JM Rektora l. 
3. Przemówienie dziekana Wydziału Matematycmo-Przyrodniczego 
prof. dr. Edwarda Passendorfera. 
4. Wykład prof. dr. Antoniego Basińskiego pt. "Z dziejów rozwoju 
chemii" . 
5. Hymn państwowy. 


Druk. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-123. k. 3. 
l Ludwika Kolankowskiego. 


j
		

/Licencje_017_08_180_0001.djvu

			162 


110 


1947/1948, [b. d. i m.], Toruń. - Informacja Duszpasterstwa Akade- 
mickiego w Toruniu o słuchaczach i programie Studium Wiedzy Religijnej 
w r. akad. 1947/1948 1 . 


Katolicki Instytut Kultury Religijnej w Toruniu 
"Studium Wiedzy Religijnej" 
Wykłady w r. akad. 1947/1948 
allość słuchaczy8 -.255. W tym: studentów 184 (akademików 55, 
akademiczek 129), uczniów licealnych 18, nauczycielstwa 25, innych ze 
bstarszego społeczeństwa b 28. 
aUczestnicy poszczególnych przedmiotów: a 
l. Filozofia chrześcijańska (ks. prof. Stanisław Bajko)2 - 213. 
2. Teologia fundamentalna (ks. prof. Henryk Poczobutt) - 165. 
3. Historia porównawcza religii (ks. superior Leon Nowak) - 125. 
4. Zarys dziejów pracy charytatywnej Kościoła katolickiego (prof. dr 
Karol Górski) - 121. 
5. Jezus Chrystus na tle epoki (ks. prefekt Zygfryd Kowalski) - 94. 
6. Dzieje Kościoła katolickiego (ks. dziekan mgr Franciszek Ringwel- 
ski) - 80. . 
7. Encykliki społecme - 78. 


Kopia, maszynopis. 
Zbiory prywatne O. Stanisława Bajki SJ w Bydgoszczy. 
a-a W tekście podkreślone. 
b-b W tekście: starsz. spoI. 
1 Działalność Duszpasterstwa Akademickiego w Toruniu byla przedmiotem informacji 
POP PZPR dla władz partyjnych - zob. dok. 168. 
2 O. Stanisław Bajko byl opiekunem Duszpasterstwa Akademickiego w Toruniu 
w latach 1947-1949. 


111 


1948, 21 stycznia, [Bydgoszcz). Sprawozdanie z posiedzenia 
Towarzystwa Przyjaciół UMK poświęconego ufUndowaniu insygniów 
rektorskich. 


Dnia 21 I 1948 r. o godz. 18 w gabinecie Prezydenta miasta odbyło się 
zebranie starszych cechów, poświęcone ufundowaniu insygniów rektorskich 
dla UMK. Zebraniu przewodniczył prezydent miasta Twardzicki w obecności 
wyżej wspomnianych.
		

/Licencje_017_08_181_0001.djvu

			163 


Rytownik, który wykonuje insygnia, ob. Sentkiewicz przedstawił zebra- 
nym wykonany ze srebra łańcuch, omawiając go szczegółowo. Dalej zazna- 
czył, że berło jest w opracowaniu i niebawem zostanie ze srebra wykonane, 
przy czym przedstawił dokładny rysunek. Jednocześnie oświadczył on, że 
srebro na insygnia ofiarował cech złotników jako dar, pozostałaby do 
zapłacenia robocizna i pozłacanie insygniów, co wyniesie po szczegółowej 
kalkulacji 375 tys. zł. Na poczet tego wpłacono już 80 tys. zł. 
W czasie dyskusji zabrał głos oh: Godek, który zadeklarował w imieniu 
cechów na ten cel kwotę 150 tys. zł, płatną w 3 ratach miesięcznych. 
Również prezes Izby Rzemieślniczej ob. Kuczma oświadczył, że Izba 
niezawodnie zadeklaruje pewną sumę na ten cel, o czym specjalnie doniesie a . 
(-) Hałas 


Oryginał, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Bydgoszczy, sygn. 4. 
a Na odwrociu lista obecności: imię i nazwisko, kogo reprezentuje; złożono 21 podpi- 
sów, w większości nieczytelnych; byli to reprezentanci cechów fotografów, dekarzy, komi- 
niarzy, blacharzy, zdunów-garncarzy, kowali, kołodziejów, fryzjerów, siodlarzy, krawców 
i kuśnierzy, elektryków, kamieniarzy, malarzy, szewców i cholewkarzy. koszykarzy, 
bieliźniarzy. 


112 


1948, 27 stycznia, Toruń. - Protokół walnego zebrania Towarzystwa 
Przyjaciół UMK (w Bibliotece Uniwersyteckiej) wraz z referatem Emila 
Ogłozy " Program prac Towarzystwa na r. 1948". 


Obecni: Towarzystwo liczy 50 członków, przybyło na zebranie 20. 
Nieobecni: usprawiedliwieni. 
Porządek obrad przyjęto. - l. Odczytanie protokołu z ostatniego 
zebrania. 2. Wybór przewodniczącego zebrania. 3. Sprawozdanie ustępują- 
cego Zarządu i Komisji Rewizyjnej. 4. Udzielenie absolutorium. 5. Wybór 
nowego Zarządu. 6. Dalsza praca Towarzystwa. 7. Wolne wnioski. 
Ad l. Zagaił zebranie p. prezes mecenas Stefan Michałek, dziękując 
równocześnie zebranym za przybycie. Następnie odczytano i przyjęto proto- 
kół z dnia 27 X 1947 r. 
Ad 2. Na przewodniczącego zebrania wybrano p. Zakrzewskiego. 
Ad 3. P. prezes Ogłoza w krótkich słowach zdał sprawozdanie z dzia- 
łalności ustępującego Zarządu. Dr Dygdała przedstawił sprawę składek, 
członkowskich, dając wyjaśnienie, że na 50 członków, 32 opłaca składki. 
Następnie [nastąpiło] sprawozdanie skarbnika ze stanu kasy w dniu 27 I 
1948 r.
		

/Licencje_017_08_182_0001.djvu

			164 


Ad 4. Odczytano sprawozdanie Komisji Rewizyjnej. Jej wniosek 
o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi przyjęto jednogłośnie. 
Ad 5. W wyniku wyborów do prezydium weszli obrani jednogłośnie: 
prezes - mecenas Stefan Michałek, I wiceprezes - redaktor Emil Ogłoza, 
II wiceprezes - mgr Edward Wawrzoń, III wiceprezes - prezes Rudolf 
Radłowski, sekretarz - dr Adam Dygdała, skarbnik - dyrektor Stanisław 
Jeziorowski, zastępca skarbnika - mgr Maksymilian Zgoda. 
Do Zarządu wybranych zostało 6 dalszych członków: p. dyrektor 
Mieczysław Niezabitowski, p. Jan Zakrzewski, ap. Krzemieniowa Maria a 
("Głos Pomorza"), p. mgr Józef Mossakowski, p. Twardzicki, p. Staufer 
Stanisław, p. Piskorska Helena. 
W skład Komisji Rewizyjnej weszli: dyrektor Szeliga Franciszek, 
sędzia Czaniecki Juliusz, ks. prefekt Kowalski. 
Ad 6. Program prac Towarzystwa omówił prezes Emil Ogłoza. Jego 
referat w załączeniu. 
W dyskusji nad referatem zabrał głos p. dyrektor Niezabitowski. 
Zaproponował i osobiście podjął się zwerbowania jak największej ilości 
członków. Należy dążyć do tego, ażeby jak naj szersze masy mieszkańców 
Torunia stały się gorliwymi członkami Towarzystwa. Oczywiście, w pierw- 
szym rzędzie należy rozpocząć tę pracę wśród grona najbliższych przyjaciół 
i znajomych. 
Mecenas Michałek wyjaśnił bierne zachowanie się społeczeństwa 
jedynie tym, że Towarzystwo [Przyjaciół] UMK nie potrafi tak szeroko 
zainteresować społeczeństwa jak to czyni Towarzystwo Przyjaciół Młodzieży 
Szkół Wyższych i że społeczeństwo nieraz te dwa Towarzystwa identyfikuje. 
Akcję trzeba przeprowadzać ciągle, nie zrażajac się chwilowymi niepowodze- 
niami. Umieszczać raz po raz pewne artykuły w gazetach, aby w ten sposób 
wzbudzić zainteresowanie się społeczeństwa. 
Ad 7. W wolnych wnioskach zabrał głos dyrektor Burhardt, prosząc 
Zarząd o subsydium celem opłacenia niedzielnych dyżurów Czytelni Głównej 
w wysokości 3 tys. zł miesięcznie oraz kilku tysięcy złotych na wykonanie 
mapy terenu zainteresowań Biblioteki od Rugii do Dago, od Odry do jeziora 
Pejpus. Ponadto zaapelował do osób posiadających pewne wpływy w insty- 
tucjach, aby przyczyniły się do wsparcia niezamoŻDych studentów pracu- 
jących na terenie Biblioteki - zasiłkiem w postaci skromnych przydziałów 
cukru, mydła. 
Na tym zostało zamknięte walne zebranie Towarzystwa Przyjaciół 
UMK. 
Protokółowała: (-) [H. Piskorska]b [Prezes:] (-) Michałek 


..J....
		

/Licencje_017_08_183_0001.djvu

			165 


Załącznik 
Skromne nasze środki nie pozwalają na opiekowanie się kilkoma zakła- 
dami uniwersyteckimi naraz, gdyż byłaby to pomoc raczej symboliczna, 
zakłady by po prostu tej pomocy nie odczuły z powodu mikroskopijnych 
dawek. 
Zarząd Towarzystwa w bieżącym roku postanowił więc skoncentrować 
całą swoją uwagę na jednym zakładzie uniwersyteckim, a mianowicie na 
Bibliotece Uniwersyteckiej i przenoszącej się do tegoż gmachu Książnicy 
Miejskiej im. Kopernika. 
Jakie są najbardziej palące potrzeby tych bibliotek? Potrzebują one 
żywszego kontaktu ze społeczeństwem. Trzeba żeby toruńczycy wiedzieli, co 
się w tych bibliotekach znajduje i z nich korzystali. Trzeba żeby wiedzieli, 
czego w tych bibliotekach brak i żeby dopomagali w zapełnianiu tych luk. 
Inaczej mówiąc należy dążyć do tego, ażeby jak najwięcej mieszkańców 
Torunia stało się gorliwymi i nałogowymi wprost konsumentami tego, co 
biblioteki dają i dać mogą oraz żeby poczuli się ich troskliwymi współ- 
właścicielami, dbającymi o ich rozkwit. Podobnie jak silny ruch spółdzielczy 
wzbogaca kraj, przemysł, handel i poszczególnego udziałowca, tak żywe 
zainteresowanie się społeczeństwa bibliotekami wzbogaci zarazem i biblio- 
teki, i poszczególnych czytelników. 
Towarzystwo stawia sobie za cel dopomożenie Bibliotece Uniwersy- 
teckiej i Książnicy Miejskiej -:- jako dwom bibliotekom naukowym, z których 
skarbów Uniwersytet od początku swego istnienia korzysta. Nie zamierza 
natomiast zajmować się filiami i siecią bibliotek oświatowych, którym 
patronować ma sędziwa Książnica, obejmująca ostatnio poważne obowiązki 
Biblioteki Wojewódzkiej. Książnica, jako Biblioteka Wojewódzka, będzie 
zabezpieczona finansowo przez samorząd m. Torunia, przez wojewódzki 
samorząd oraz przez Ministerstwo Oświaty. Jako naukowa, obsługująca obok 
Uniwersyteckiej profesorów i studentów UMK, ma prawo oczekiwać pomocy 
także i od społeczeństwa toruńskiego, na równi z tą pomocą, jaką 
społeczeństwo okaże Bibliotece Uniwersyteckiej. Dr Otton Steinborn, prałat 
Mańkowski i dyrektor Zygmunt Mocarski, i wielu innych pragnęło, ażeby 
Książnica stała się Biblioteką Uniwersytecką, przekonani byli głęboko, iż 
niedługo marzenia ich staną się rzeczywistością. Czasy obecne urzeczy- 
wistniły prócz tych i inne gorące marzenia, kraj cały pokrył się siecią 
bibliotek oświatowych, Książnica predystynowana była do objęcia pierwszego 
miejsca w wojewódzkiej sieci. Obu zadań realizować nie mogła, bo i żadna 
inna biblioteka na świecie nie mogłaby wziąć na siebie dwóch tak wielkich 
obowiązków naraz. Toteż role się podzieliły, Książnica, nie przestając być 
biblioteką naukową i w tym programie wspierając się na Towarzystwie 
Naukowym i na Uniwersytecie, podjęła się nowej roli w innym kierunku, 
mianowicie akcji rozbudowy i stałego patronowania bibliotekom powiato- 
wym, miejskim i gminnym swego województwa. Część społeczeństwa 



III...
		

/Licencje_017_08_184_0001.djvu

			166 


toruńskiego została zdezorientowana, kogoż mamy popierać, czy troskliwie 
wypielęgnowaną przez Steinboma i Mocarskiego Książnicę, czy kiełkującą 
dopiero po ich śmierci, ale niejako z ich posiewu Bibliotekę Uniwersytecką? 
Ustępującemu Zarządowi przypada zaszczytne i miłe zadanie uspokojenia 
i zapewnienia zaniepokojonych serc toruńskich, że nie ma żadnego dylematu, 
że tak jak Steinbom, Mańkowski, Mocarski, Kostrzewski, Borowik, Musz- 
kowski i wielu innych domagało się i prorokowało bliskie powstanie 
Uniwersytetu, a jednocześnie gorąco kochało Książnicę Miejską, tak i my dziś 
możemy i powinniśmy kochać i przyczyniać się z całych sił do rozbudowy 
i rozkwitu obu tych instytucji. Jeżeli kto z Was, Panie i Panowie, nie może 
zdobyć się na jednakowy sentyment do Biblioteki i Książnicy, można 
zaznaczyć w deklaracji, że składki członkowskie lub inne darowizny ofiaruje 
wyłącznie na jedną z tych bibliotek; wola ofiarodawców będzie uszanowana 
i nikt nie będzie na ten temat dysputował, można nawet zastrzeżenie takie 
traktować jako zlecenie poufne dla skarbnika, gdyby ofiarodawca chciał nie 
podawać do publicznej wiadomości swoich zastrzeżeń. 
Biblioteka Uniwersytecka przekroczyła pół miliona woluminów, 
Książnica zbliża się do 200 tys. woluminów. Przy tak wielkich zbiorach 
nawet pojedyncze tomy czy nawet zeszyty lub numery czasopism mogą się 
spotkać z innymi z tego wydawnictwa i stworzyć jakąś całość. W domu 
prywatnym pojedynczy zeszyt lub tom jest tylko bezwartościowym szcząt- 
kiem. Nieraz jakaś niepozoma jednokartkowa odezwa jest rzadszym drukiem, 
niż wspaniała, w skórę oprawna, z klamrami i złoconymi brzegami księga. 
Biblioteka apeluje więc, żeby nie wdawać się w ocenę, a po prostu wszystkie 
niepotrzebne książki i czasopisma, ulotki, ryciny, c mapy , nuty, rękopisy, 
fotografie C ofiarować Bibliotece Uniwersyteckiej lub Książnicy. Ta z biblio- 
tek w poszczególnym wypadku powinna mieć pierwszeństwo w otrzymaniu 
daru, dla której to jest uzupełnieniem do posiadanych już części tegoż dzieła. 
O taki najbardziej celowy podział darów dbać będzie Zarząd Towarzystwa 
w wypadkach, gdy ofiarodawca nie zastrzeże, że np. ofiarowuje wyłącznie do 
Książnicy Miej skiej. 
Istniały w Polsce takie gazety, z których dziś ani jeden pełny komplet 
się nie zachował - każdy pojedynczy nawet numer może mieć duże 
znaczenie dla nauki. Oczywiście, w pierwszym rzędzie pożądane są druki 
drukowane w miastach rejonu zainteresowań Biblioteki i Książnicy, a tym 
jest całe wielkie Pomorze w naj szerszym znaczeniu tego słowa, czyli od Rugii 
aż po wyspę Dago, od Gryfli aż po jezioro Pejpus. Do naj rzadszych druków 
polskich, litewskich i staropruskich należą zwłaszcza pochodzące z terenu 
dawnych Prus Wschodnich. 
Bibliotece Uniwersyteckiej zależy głównie na drukach w językach: 
polskim, łacińskim, rosyjskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, angiel- 
skim, litewskim, łotewskim, estońskim. Najwięcej mamy druków niemieckich, 


....j
		

/Licencje_017_08_185_0001.djvu

			167 


ale i w tym języku nieraz trafi się książka, której Biblioteka nie posiada, 
i która może być cennym darem. 
Bardzo cenne są dla nas rękopisy, a więc pamiętniki, zbiory listów, 
czasem nawet zupełnie nieznanych osobistości, ale z ciekawej epoki - lub 
większy komplet - np. archiwum starej firmy handlowej lub majątkowe czy 
rodzinne, nadania królewskie, patenty wojskowe, dyplomy honorowe, 
naukowe, odznaczeniowe, księgi rachunkowe mogą czasem służyć jako cenny 
materiał do badań naukowych. Stare kalendarze (oczywiście nie ścienne, ani 
tabele); są wypadki, że nawet książka dziecinna, ale z podpisem ofiarodawcy 
lub właściciela powędruje do zbioru autografów, jeżeli pochodzi od wybitnej 
na jakimkolwiek polu osobistości. Nawet zwykły bilet wizytowy, ale znanej 
osobistości, lub sprzed więcej niż stu laty, widoczki starego Torunia czy 
innego regionalnego miasta, zbiorek fotografii, klepsydr, programów 
teatralnych, koncertów, ulotek wyborczych, nut, stary cennik antykwarski - 
wszystko to ma dla Biblioteki znaczenie. 
Biblioteki wdzięczne są też za ofiarowanie mebli, których jest wiecznie 
za mało, a więc - szafy, regały, etażerki, stoły, ławy, fotele, ckrzesła, 
zydle c , drabinki, podstawki do kwiatów, zegary, chodniki, dywany od naj- 
większych do najmniej szych, draperie, story, firanki, portiery przy urządzaniu 
wystaw potrzebne są dla dekoracji, wazony z trwałymi krzewami czy 
kwiatami. Biblioteka ma własną stolarnię i chętnie wyremontuje ofiarowane 
jej meble podniszczone, obłamane, z brakującymi częściami - zawsze 
potrzebujemy desek, gwoździ; dykty, blachy, tektury. 
Pomoc społeczeństwa może się też wyrazić w postaci bezinteresownej 
pracy, cennych informacji, gdzie mOŻIla nabyć czy uzyskać w darze, czy 
uzyskać przydział władz na jakieś nieznane nam obiekty biblioteczne. 
Werbowanie nowych członków Towarzystwa, urządzanie imprez dochodo- 
wych na rzecz Towarzystwa. Wypożyczanie środków transportowych jak wóz 
lub samochód ciężarowy - Biblioteka ma 12 bibliotek na terenie naszego 
województwa jeszcze nie zwiezionych z powodu braku środków transpor- 
towych. 
Wielką bolączką jest brak maszyn do pisania - wypożyczenie na 
pewien okres, ofiarowanie maszyny (chociażby nawet wymagającej większego 
remontu) byłoby dla Biblioteki czy Książnicy wielkim dobrodziejstwem. 
Zarząd Towarzystwa będzie umieszczał w miejscowej prasie podzięko- 
wania ofiarodawcom. 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Towarzystwo Przyjaciół UMK w Toruniu, sygn. 3, k. 14-17. 
a-a Dopisano ołówkiem w miejsce skreślonego p. Kapczyńska Zofia 
b Prawdopod
bnie; podpis mało czytelny. 
c-c Nadpisane piórem. 


j ........
		

/Licencje_017_08_186_0001.djvu

			168 


113 


1948, 28 stycznia, Toruń. - Przemówienie Ludwika Kolankowskiego, 
rektora UMK, na nadzwyczajnym posiedzeniu Senatu dla uczczenia pamięci 
zmarłego profesora Mieczysława Limanowskiego. 


Wysoki Senacie! Na dzisiejszym naszym nadzwyczajnym zebraniu, 
mającym uroczysty, żałobny charakter, mamy - tak w imieniu swoim, jak 
i wszystkich polskich uniwersytetów i całej polskiej nauki - złożyć hołd 
wielkiemu duchowi śp. prof Mieczysława Limanowskiego i uczcić Jego 
pamięć l . Czynimy to, wyrażając w imieniu wszystkich naszych środowisk 
naukowych i kulturalnych głęboki żal, że zgasło jedno z żywych ognisk, że 
umilkł na wieki jeden z wielkich motorów w warsztatach wytwarzających 
nowe walory i wartości naszej nauki i kultury. Zgasł śp. prof Limanowski, 
jak przystało wielkiemu polskiemu uczonemu, w nędzy, podtrzymywany 
w ostatnich chwilach życia przez pomoc kolegów 2 . Oddając Zmarłemu, 
wielkiemu uczonemu, należny hołd na tym naszym zebraniu uczynimy to 
w głębokim przekonaniu, że jak każdego prawdziwego twórcy - myśli i idee 
śp. prof Limanowskiego żyć będą wiecznie, tak same przez się, jak i przez 
Jego uczniów i następców. Cześć Jego pamięci! 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 1945-1947, s. 76-77. 
l Pro! M. Limanowski zmarł 25 I 1948 r. 
2 Na posiedzeniu Senatu 15 I 1948 r. jednomyślnie uchwalono: Senat UMK zwraca się 
do ob. Ministra Oświaty z uprzejmą prośbą, by zechciał przedstawić ob. Prezydentowi 
Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o przyznanie prof. dr. M. Limanowskiemu, wielkiemu 
uczonemu i synowi wielkiego obywatela i twórcy socjalizmu polskiego Bolesława 
Limanowskiego, jako akt łaski Prezydenta, pełnej emerytury wraz z dodatkiem naukowym, 
z uwagi na wielkie zasługi prof. dr. M. Limanowskiego zarówno w dziedzinie naukowej, 
jak i szerzenia kultury szerokich mas (Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń 
Senatu 1945-1947, s. 73). Na koszta pogrzebu M. Limanowskiego przeprowadzono zbiórkę 
pieniężną wśród profesorów i asystentów (ibid., s. 81); na tym samym posiedzeniu Senatu, 
na którym przyjęto do wiadomości sprawozdanie ze zbiórki pieniężnej, uchwalono: że jest 
konieczne i pilne założenie ogólnouniwersyteckiej kasy pomocy koleżeńskiej i pogrzebowej. 
Uchwalono przekazać sprawę Komisji Prawniczej, by przy współpracy prof. Czeżowskiego 
jak najszybciej przedstawiła odpowiedni projekt - ibid., s. 82. 


114 


1948. 4 lutego, [Bydgoszcz]. - Protokół posiedzenia komisji do realizacji 
wniosku o utworzenie Wydziału Rolnego UMK.
		

/Licencje_017_08_187_0001.djvu

			169 


Obecni: l) Adamowicz Marian - przewodniczący WRN, 2) Kolan- 
kowski Ludwik - rektor UMK w Toruniu, 3) Twardzicki Józef - prezydent 
m. Bydgoszczy, 4) Tilgner Damazy - przedstawiciel Państwowego Instytutu 
Gospodarki Wiejskiej, 5) Malinowski Henryk - przedstawiciel Wojewódz- 
kiego Komitetu PPR. 
Nieobecni usprawiedliwieni: Król Franciszek - prezes Związku Samo- 
pomocy Chłopskiej. 
Posiedzenie o godz. 10 zagaił przewodniczący WRN, ob. Adamowicz, 
prosząc o ustalenie ostatecznych wytycznych w postępowaniu nad realizacją 
sprawy, do której Komisja została powołana. 
Rektor UMK, ob. Kolankowski, przedsta
ł zebranym starania UMK 
od r. 1945 o utworzenie Wydziału Rolnego. Sprawa ta od 2 lat była 
szczegółowo omawiana i przygotowana, po raz pierwszy gotowy i opraco- 
wany plan przedłożono w r. [19]45 ministrowi Wycechowi, drugi memoriał 
24 IX [19]46 Ministerstwu Oświaty, który pozostał bez załatwienia i ostatni 
9 XII [19]46, na który otrzymaliśmy odpowiedź dyrektora departamentu 
ob. Arnolda, iż nadal nie widzi możliwości utworzenia Wydziału Rolnego 
w Toruniu. 
Memoriał szczegółowy UMK znajduje się w Ministerstwie Oświaty 
i czeka załatwienia. 
Następnie ob. Rektor odczytał treść memoriału złożonego w Minister- 
stwie Oświaty: "Gdy w r. 1945 fundowano Uniwersytet w Toruniu, wówczas 
po raz pierwszy rozważano projekt zorganizowania tu Wydziału Rolnego. Na 
żywotność sprawy zorganizowania Wydziału Rolnego w Toruniu składa się: 
l) fakt, że Wydział Matematyczno-Przyrodniczy wraz ze swoim naukowym 
aparatem przyrodniczym w przeszłości ściśle był związany z naukami 
rolniczymi, 2) konieczności natury gospodarczej, kulturalnej i oświatowej 
rejonu, na który Uniwersytet Toruński miałby oddziaływać. 
Rejon powyższy obejmuje obszary od Szczecina w kierunku wschodnim 
poprzez Gdańsk do wschodnich granic województwa olsztyńskiego, a w kie- 
runku południowym po dorzecze Noteci, obejmując ziemie kujawskie. 
Szeroką podstawą oparty o wybrzeża Bałtyku, promienisto skierowany ku 
żyznym ziemiom kujawskim obszar ten posiada charakter wybitnie rolniczy, 
jest jednym z najbardziej charakterystycznych terenów w Polsce pod 
względem gleboznawczym i klimatycznym. Warunki glebowe i klimatyczne 
na tym obszarze stawiają rolnictwo wobec bardzo skomplikowanych 
zagadnień gospodarczych, a pomyślne ich rozwiązanie zależeć będzie od 
naukowo-badawczych ośrodków, które będą obsługiwały specjalnie ten teren. 
Zaznaczyć należy, że większość wymienionego obszaru, to ziemie odzyskane 
o dużej niegdyś wartości produkcyjnej. Ziemie na wschód i zachód od 
Gdańska są terenem nadającym się szczególnie do hodowli rasowego bydła 
nizinnego, koni i owiec. Ten charakter hodowlany, mający głębokie 
uzasadnienie w warunkach klimatycznych, glebowych i tradycjach rolniczych,
		

/Licencje_017_08_188_0001.djvu

			170 


należałoby nadal utrzymać. W związku z tym zagadnienia hodowli 
i produkcji zwierzęcej winny znaleźć, w organizacji Wydziału Rolnego, 
daleko idące rozbudowanie odnośnych zakładów naukowych i katedr. Dalsze 
części omawianego obszaru wykazują przewagę produkcji roślinnej, bardzo 
znaczny procent gleb oddany jest pod gospodarkę leśną, która obok wzorowo 
prowadzonych rewirów leśnych posiada cenne rezerwaty, stanowiące 
wartościowe ośrodki dla prac naukowo-badawczych w zakresie ochrony 
roślin. Zaznaczyć należy, że na wymienionym obszarze Niemcy posiadali, 
obok instytutów doświadczalnych i szkół rolniczych na poziomie średnim, 
również wyższe uczelnie rolnicze, np. w Elblągu, katedry rolnictwa na 
Politechnice Gdańskiej, Instytut Doświadczalny im. Cesarza Wilhelma 
w Bydgoszczy. Podkreślając bezcenne wartości tkwiące w rolniczych możli- 
wościach omawianego terenu, należy przystąpić do uruchomienia Wydziału 
Rolnego przy Uniwersytecie Toruńskim, umożliwi to bowiem szybsze 
i bardziej celowe zagospodarowanie ziem odzyskanych". 
- _a Uwagi końcowe. Charakter studiów rolniczych wymaga zwią- 
zania wydziałów rolniczych nie z politechnikami, a przede wszystkim 
z uniwersytetami, zwłaszcza tymi, które mają celowo rozbudowany dział 
przyrodniczy. Daje to mo:żliwość pełnego wykorzystania wykładowców 
i zbiorów pracowni naukowych, pozwalając słuchaczom wyzyskać możliwość 
wysłuchania, poza obowiązkowymi wykładami, również innych stosownie do 
swoich specjalnych zainteresowań naukowych, np. w zakresie filozofii, 
zagadnień psychologicznych, ogólnokuIturalnych, języków obcych, wreszcie 
umożliwia wyżycie się studenckie w ramach zbiorowości akademickiej 
o naj rozmaitszych zainteresowaniach naukowych i społecznych. Toruń posia- 
da wszelkie warunki, by zapewnić młodzieży studiującej właściwą atmosferę 
kształcenia naukowego i zawodowego w zakresie rolnictwa. Biorąc pod 
uwagę masowe zapotrzebowanie rolników dla celów realizowania postulatów 
powszechnego nauczania rolnictwa zdać musimy sobie sprawę, że gospo- 
darstwa rolne na terenie północnym wymagają już obecnie i wymagać będą 
przez długie jeszcze lata pomocy instruktorów przeszkolonych specjalnie do 
prac terenowych w pasie naszych północnych gleb i surowego klimatu. Tę 
pracę pionierską może wykonać projektowany Wydział Rolny, nastawiony 
ponadto w swoim specjalnym dziale na kształcenie pracowników oświaty 
rolniczej. 
- _b Następnie omówiono zagadnienie pomieszczenia Wydziału 
i uposażenia profesorów. 
W związku z tym, iż studia Wydziału Rolniczego byłyby podzielone na 
półtora roku w Toruniu, resztę w Bydgoszczy, należałoby znaleźć mieszkanie 
w Toruniu dla trzech profesorów i młodzieży. 
Ob. Rektor proponuje zwrócić się do Związku Samopomocy 
Chłopskiej, by na ten cel odstąpiła dom przyznany Związkowi, znajdujący się 
na rogu ul. Klonowicza i Bydgoskiej, który stoi dotychczas zupełnie próżny.
		

/Licencje_017_08_189_0001.djvu

			171 


Poza tym zwrócić się do ob. wicewojewody Jakubowicza, by tenże przy- 
śpieszył sprawę załatwienia opuszczenia przez trzech oficerów sowieckich 
trzech will zajmowanych przez nich, a które zostałyby przeznaczone na 
mieszkania dla profesorów. 
Jeżeli chodzi o fundusze potrzebne na otwarcie Wydziału, ob. Rektor 
wymienia sumę 60 milionów zł, którą należałoby uzyskać. Ponadto majątki 
UMK mogłyby służyć swoimi środkami, bowiem są już zagospodarowane 
i nie wymagają dopłat i inwestycji. 
Ob. Tilgner w dyskusji podkreśla, że zamierzenia w związku z utworze- 
niem Wydziału należy dostosować do rzeczywistych potrzeb, stworzyć 
Wydział odmienny od dotychczasowych wydziałów rolnych, taki, który 
szedłby w kierunku specjalizacji w pewnych dziedzinach; np. Pomorze, które 
jest klimatem przystosowane szczególnie do hodowli, należy wykorzystać 
i stworzyć specjalizację w tym kierunku (hodowla). 
Ob. Rektor wyraża pogląd, iż młodzież pomorska winna przejść przez 
zbiorową duszę naukową [ss], by w przyszłości mogła dać walory dla siebie 
i państwa. Podkreśla, że teraz chodzi tylko o to, by sprawa utworzenia 
Wydziału z Ministerstwa Oświaty została przesłana do Najwyższej Rady 
Naukowej w celu rozpatrzenia. 
Uzgodnienie struktury wewnętrznej Wydziału pomiędzy Uniwersytetem 
a Państwowym Instytutem Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego może 
nastąpić po utworzeniu Wydziału, komisyjnie, przy współudziale czynnika 
społecznego. 
Ob. Malinowski podał, iż w Ministerstwie Oświaty, w Najwyższej 
Radzie Naukowej i Ministerstwie Rolnictwa utworzenie Wydziału Rolniczego 
w Bydgoszczy jest koncepcją mocną. Uprzednio noszono się z zamiarem 
utworzenia Wydziału Rolniczego po byłej szkole rolniczej niemieckiej 
w Elblągu, ponieważ tam są obiekty nie zniszczone i przystosowane do tego 
celu, lecz z powodu małego zaplecza (brak obsady profesorskiej i słuchaczy) 
sprawa stała się nieaktualna. Poza tym Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego 
w Łodzi nie spełnia swego zadania i będzie rozwiązana. Należałoby pomy- 
śleć, aby kredyty Szkoły przerzucić na Bydgoszcz. Ponadto ob. Malinowski 
stwierdza, że czynniki realnej pracy są za tworzeniem akademii. 
Ob. Rektor w odpowiedzi podaje, iż młodzież chętniej wstępuje na 
uniwersytet niż na akademię. NiezależHlc od tego należy uzgodnić, czy 
w Bydgoszczy ma być Wydział Rolniczy, czy Akademia Rolnicza oparta 
o Łódź, względnie przekształcić Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego w Łodzi na 
wydział uniwersytecki. 
Ob. Twardzicki stwierdza, że należy realnie i praktycznie opracować 
Sprawę, aby wystąpić do Ministerstwa o ostateczne jej załatwienie. Jeżeli 
chodzi o pomieszczenie w Bydgoszczy, to są dzielnice, które specjalnie nadają 
się do celów naukowych, jak np. Bielawki. Proponuje na umieszczenie 
Wydziału Rolnego budynki zajmowane przez Wojewódzką Komendę MO,
		

/Licencje_017_08_190_0001.djvu

			172 


które należałoby zwolnić przez przeniesienie Wojewódzkiej Komendy MO do 
uprzednio odremontowanych gmachów po Szpitalu Garnizonowym, na bursę 
dla studentów należałoby uzyskać koszary przy ul. Warszawskiej i odremon- 
tować je. 
Najtrudniejszą sprawą jest znalezienie funduszów na remonty. Ponie- 
waż m. Bydgoszcz jest zupełnie niezadłużone, należałoby zaciągnąć na ten cel 
pożyczkę w Komunalnym Banku Kredytowym w wysokości stu milionów, 
początkowo jako kredyt krótkoterminowy, a w r. 1949 przenieść na kredyt 
średnioterminowy. 
Na propozycję ob. Prezydenta zebrani wyrazili zgodę, przy czym po 
krótkiej dyskusji postanowiono: że ob. Rektor przygotuje i wyśle ponownie 
memoriał do Ministerstwa Oświaty w oparciu o opinię publiczną, uchwałę 
WRN, przy czym odpis memoriału prześle Prezydium WRN do wiadomości, 
ob. Twardzicki w terminie dwutygodniowym opracuje sprawy techniczne 
związane z utworzeniem Wydziału Rolniczego (kosztorysy na remonty budyn- 
ków, rozmieszczenie itd.), ob. Tilgner opracuje i przedłoży do dnia 20 lutego 
konkretnie opracowany projekt organizacji Wydziału, który by szedł w nowo- 
czesnym kierunku i jego strukturę wewnętrzną. 
Na tym posiedzenie zakończono o godz. 12.15. 
Protokólant Przewodniczący 
(-) Gawin Wanda (-) M. Adamowicz 


Oryginal. maszynopis. 
AP Bydgoszcz. Zespól nr 852, sygn. 262. 
a Opuszczono Szczegółowe wytycme organizacji Wydziału Rolnego, zawierające wykaz 
proponowanych katedr. 
b Opuszczono Projekt organizacji Wydziału Rolniczego zgłoszony przez UMK, będący 
w rzeczywistości programem studiów. " 


115 


1948, 26 lutego, Toruń. - Wykaz świadczeń ZM w Toruniu na rzecz UMK 
i studentów. 


Na rzecz UMK względnie studentów (Bratniej Pomocy) Zarząd Miejski 
(Wydział Gospodarczy) wykazuje następujące świadczenia: 
l. Użytkowanie gmachu Fosa Staromiejska 3 od l XI 1945 r. - czynsz 
dzierżawny rocznie 487 tys. zł zalicza się jako subwencja dla Uniwersytetu. 
2. Gmach Sądu Apelacyjnego przy ul. Grudziądzkiej - bezpłatnie 
przekazany Uniwersytetowi. Akt darowizny jest w przygotowaniu.
		

/Licencje_017_08_191_0001.djvu

			173 


3. Gmach Biblioteki Uniwersyteckiej przy ul. Szopena-Fredry przeka- 
zano bezpłatnie. Sprawa ostatecznego przewłaszczenia w opracowaniu. 
4. Gmach i ogród przy ul. Fredry nr 8 zajmuje AZWM "Życie" od 
listopada 1945 r., Cukiernia Akademicka, za czynszem rocznym 96 tys. zł. 
AZWM "Życie" wpłacił dotąd tylko 16 tys. zł i dalszych wpłat czynszu nie 
uskutecznia. 
5. Z kompleksu koszar Piłsudskiego l przekazano w użytkowanie bez- 
płatne na rzecz Bratniej Pomocy Studentów 3 budynki awartości czynszowej 
około 250 tys. zła. 


Naczelnik Wydziału Gospodarczego b 
cZ e strony Wydziału Oświaty i Kultury: 
l. Począwszy od 1946 r. 10 stypendiów dla studentów UMK rocznie - 
180 tys. zł, w bieżącym roku budżetowym stypendia będą podwyższone do 
kwoty 3 tys. zł miesięcznie, czyli rocznie 300 tys. zł. 
2. Subwencja dla Bratniej Pomocy w r. 1946 - 35 tys. zł, a w 1947 r. 
- 40 tys. zł. 
3. Pomoc w dożywianiu z Miejskiego Komitetu Pomocy Dziatwie 
Szkolnej i Kształcącej się Młodzieży 36 tys. zł rocznie począwszy od 
1946 r. 


Naczelnik Wydziału Oświaty i Kultury 
(-) Arkuszewski 


Oryginał. rękopis. 
AP Toruń. MRN i ZM w Toruniu. sygn. 69. s. 87-88. 
a-a Dopisek inną ręką. 
b Następuje nieczytelny podpis. 
c Od tego miejsca do końca ręką Arkuszewskiego. 
l Najprawdopodobniej chodzi o koszary przy placu Gen. Świerczewskiego (obecnie św 
Katarzyny). które do r. 1952 pozostawały w administracji Uniwersytetu. 


116 


J 948, 28 lutego. Bydgoszcz. - Zrzeszenie Kupców Samodzielnych 
w Bydgoszczy do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Zwraca uwagę 
na zbyt częste przypadki odmowy przyjmowania synów kupieckich na studia. 


Z prawdziwą przykrością, zmuszeni jednak okolicznościami, zwracamy 
się do Jego Magnificencji ze sprawą, która nam, kupiectwu, jako jednemu 
z integralnych członków pomorskiej społeczności, daje się poważnie we znaki.
		

/Licencje_017_08_192_0001.djvu

			174 


Chodzi tu o immatrykulacje naszych synów na UMK. Wypadki odmo- 
wy przyjmowania synów kupieckich na uczelnie są zbyt częste, by wolno było 
nam przejść nad faktem tym do porządku dziennego. 
Sprawa ta boli nas o tyle bardziej, że aż nadto gorliwie i często łożymy 
- wzorem odwiecznego dobrego przykładu polskiego kupiectwa - na 
potrzeby tak Uczelni, jak i samych jej słuchaczy. 
Jesteśmy bardzo liczną grupą zorganizowaną w Towarzystwie Przyja- 
ciół Akademika, niezorganizowani z nie mniejszą gorliwością i serdecznością 
w miarę swoich zasobów śpieszą z pomocą potrzebującej tej pomocy 
młodzieży. Nie cofniemy się nigdy z raz obranej drogi niesienia tej pomocy, 
przeciwnie, nosimy się z realną myślą utworzenia przez Zrzeszenie nasze, 
liczące około 1600 członków, kilku, a w przyszłości kilkunastu stypendiów 
dla nieza.moŻ11ej młodzieży. 
Świadomi tego, że realne są nasze stwierdzenia i poczynione obietnice, 
świadomi i tego, że przy równych - a częstokroć i znacznie wyższych _ 
obowiązkach przysługiwać muszą i równe prawa, z pełną ufnością odnosimy 
się do Jego Magnificencji [z prośbą] o zwrócenie uwagi na podniesione przez 
nas zagadnienie. Wierzymy, że nasz wkład, tak materialny, jak i energii, 
w propagowanie myśli kulturalnej, zostanie mimo wszystko i we właściwy 
sposób oceniony. Wierzymy, że Jego Magnificencja zechce usunąć przeszko- 
dy stawiane młodzieży kupieckiej w czerpaniu z bogatego źródła wiedzy 
i kultury na UMK. 
Nie wątpiąc na chwilę w spełnienie naszych dezyderatów l , prosimy 
Jego Magnificencję o przyjęcie kupieckiego pozdrowienia. 
Za Zarząd [m.p.]a 
(-) mgr A. Goździk 
Prezes 


(-) K. Rzanny 
Sekretarz 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK. Dział Nauczania. sygn. DN-14/15a. k.6. 
a Okrągła pieczęć z napisem: Zrzeszenie Kupców Samodzielnych w Bydgoszczy 
l W odpowiedzi Rektor prosił o podanie konkretnych faktów odmowy przyjęcia mło- 
dzieży kupieckiej do UMK - Archiwum UMK. Dział Nauczania. sygn. DN-14/15a. 


117 


1948, 29 kwietnia, Poznań. - 5'prawozdanie Szczepana Szczeniowskiego, 
wizytatora z ramienia Sekcji Organizacji Szkolnictwa Wyższego Rady 
Głównej, z wizytacji UMKl.
		

/Licencje_017_08_193_0001.djvu

			175 


Obecny stan organizacyjny UMK w Toruniu 
Zgodnie ze zleceniem Prezydium Rady Głównej z dnia 12 II 1948 r. 
(pismo Rady Głównej nr R.GI. 20/48 z dn. 26 II 1948), powierzającym mi 
zbadanie sytuacji UMK pod względem organizacyjnym, odwiedziłem w 
dniach 23 i 24 marca br. UMK w Toruniu. By zorientować się w obsadzie 
katedr na wydziałach, ilości kwalifikowanych i pomocniczych sił naukowych, 
ilości i warunkach pracy studentów, przeprowadziłem w porozumieniu 
z rektorem, prof. dr. L. Kolankowskim, szereg konferencji, a mianowicie: 
z rektorem prof. dr. L. Kolankowskim, z prorektorem prof. dr. Koranyim, 
z dziekanem Wydziału Humanistycznego prof. dr. Hartlebem oraz z prof. dr. 
Z. Czemym, z dziekanem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, prof. dr. 
E. Passendorferem, z prodziekanem Wydziału Prawno-Ekonomicznego, prof. 
dr. W. Namysłowskim oraz z prof. dr. W. Hejnoszem, z dziekanem Wydziału 
Sztuk Pięknych prof. dr. Stefanem Narębskim, z prodziekanem prof. 
Hoppenem i prof. T. Niesiołowskim, z mgr. WI. Hołubowiczem, delegatem 
Ministerstwa Oświaty do spraw młodzieży. 
Ponadto zwiedziłem pomieszczenia Uniwersytetu, jak również znajdu- 
jące się jeszcze w budowie Collegium Chemicum, dokąd już zostały przenie- 
sione zakłady chemiczne i gdzie w przyszłości pomieszczą się również katedry 
fizyczne i matematyczne. 
Na podstawie zebranych w Toruniu materiałów przedstawiam poniżej 
referat o obecnej sytuacji organizacyjnej UMK w Toruniu. 
UMK w Toruniu utworzony został jesienią 1945 r. i posiada on cztery 
WYdziały, a mianowicie: Wydział Humanistyczny, Wydział Matematyczno- 
-Przyrodniczy, Wydział Prawno-Ekonomiczny, Wydział Sztuk Pięknych. 
Projektowane jest w r. 1948/1949 zorganizowanie Wydziału Rolnego 2 . 
Uniwersytet posiada również centralną Bibliotekę; prócz tego przy 
Uniwersytecie zorganizowane jest Studium Prawno-Administracyjne w 
Olsztynie, prowadzone przez profesorów Wydziału Prawno-Ekonomicznego 
UMK. 
Spośród czterech wydziałów UMK dwa, a mianowicie Humanistyczny 
i Matematyczno-Przyrodniczy, są wydziałami mocnymi i rozwijającymi się 
w obecnych warunkach dobrze. Dwa natomiast, Wydział Sztuk Pięknych, 
a zwłaszcza aWydział Prawno-Ekonomicznya, są o wiele słabsze. 
J. Pomieszczenia 


UMK rozporządza obecnie 9 budynkami. Są to: 
Collegium Maius (Fosa Staromiejska 3), mieszczące biura uniwersyte- 
ckie i zakłady naukowe Wydziału Humanistycznego oraz częściowo Wydziału 
Sztuk Pięknych; budynek jest wydzierżawiony od Zarządu Miejskiego i obej- 
muje 8 sal wykładowych, 50 lokali seminaryjnych i zakładowych, 26 lokali
		

/Licencje_017_08_194_0001.djvu

			176 


biurowych i 4 pokoje gospodarcze. Budynek zawiera prócz tego 4 mieszkania 
służbowe o 7 pokojach. 
Collegium Minus (Fosa Staromiejska la) stanowi własność woj e- 
wód
iej Komunalnej Kasy Oszczędności i jest również dzierżawiony przez 
Uniwersytet. Parter zajęty jest w większej części przez biura Komunalnej 
Kasy Oszczędności, reszta budynku mieści zakłady naukowe Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego. Budynek posiada 5 sal wykładowych, 51 pokoi 
zakładowych, 1 gościnny i 2 gospodarcze; 9 pokoi niewyremontowanych jest 
przeznaczonych dla Wydziału Sztuk Pięknych. Budynek mieści również 
2 mieszkania służbowe o 5 pokojach. 
W dużym budynku przy ul. Sienkiewicza 30/32 mieszczą się zakłady 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego; jest to dawny lokal seminarium 
nauczycielskiego przejęty obecnie przez Uniwersytet od Zarządu Miejskiego. 
Budynek mieści 3 sale wykładowe, l salę sportową, 59 pokoi zakładowych 
i 2 pokoje gospodarcze. Mieści się tu również 11 mieszkań służbowych o 27 
pokojach. 
Wymienione budynki nadają się dobrze do celów uniwersyteckich 
i mieści się w nich rdzeń Uniwersytetu. 
Zakłady Wydziału Sztuk Pięknych mieszczą się głównie w pałacyku 
przy ul. Moniuszki 10, stanowiącym własność prywatną i dzierżawionym 
przez Uniwersytet. Budynek obejmuje 17 lokali zakładowych; można go 
jednak traktować tylko jako tymczasowe pomieszczenie, gdyż jako całość nie 
nadaje się on do celów uniwersyteckich. 
Budynek poniemiecki przy ul. Danielewskiego 6, dzierżawiony od 
Zarządu Miejskiego, mieści 6 pokoi należących do Zakładu Zoologii i 5 
mieszkań służbowych. Budynek nadaje się raczej na cele mieszkalne. 
Własność Uniwersytetu stanowią dwa dalsze nowoczesne budynki. 
Jeden z nich to gmach Biblioteki Uniwersyteckiej (Szopena 10), całkowicie 
przebudowany i dostosowany do swego obecnego przeznaczenia. Jest to 
gmach o 4 kondygnacjach i podziemiu, obejmujący 2 czytelnie, 5 magazynów 
na książki, 68 pokoi gospodarczych oraz 4 mieszkania służbowe o 9 poko- 
jach. Gmach urządzony jest całkowicie nowocześnie i celowo; położony jest 
w miejscu, gdzie w przyszłości staną dalsze budynki uniwersyteckie. 
W budowie jeszcze znajduje się wielki gmach Collegium Chemicum 
(Grudziądzka 5/7), przeznaczony pierwotnie na pomieszczenia Prokuratorii 
Generalnej, lecz nie wykończony przed wojną. Wykończone jest już prawe 
skrzydło gmachu, mieszczące zakłady chemiczne (4 kondygnacje, które obej- 
mują 1 salę wykładową, 58 pokoi zakładowych i 6 pokoi gospodarczych oraz 
2 mieszkania służbowe o 7 pokojach). W stanie surowym stoją już mury 
części środkowej, przeznaczonej na pomieszczenia dla zakładów matematy- 
cznych, oraz części lewego skrzydła przeznaczonego dla fizyki; budowa tych 
części ma być ukończona w ciągu roku bieżącego. Po wykończeniu gmachu
		

/Licencje_017_08_195_0001.djvu

			177 


pomieszczenie zakładów fizycznych i zakładów matematycznych będzie 
jednym z najlepszych w Polsce. 
Ponadto Uniwersytet dzierżawi siedmiopokojowy lokal na czwartym 
piętrze budynku przy ul. Mickiewicza 61, w którym mieszczą się zakłady 
geograficzne. Jest to pomieszczenie zupełnie nieodpowiednie na zakład. 
Dwa dalsze gmachy uniwersyteckie przeznaczone są na domy miesz- 
kalne dla studentów. Jeden z nich to gmach przy ul. Mickiewicza 2/4, oddany 
do dyspozycji Bratniej Pomocy Studentów. Gmach ten (Dom Akademicki 
nr l) składa się z dwu części - głównego budynku, zajmowanego przez 
kobiety, i mniejszego budynku, oddanego mężczyznom. W gmachu mieści się 
obecnie 506 osób (312 kobiet i 194 mężczyzn). Budynek jest już dostosowany 
do swego obecnego przeznaczenia. 
Bratniej Pomocy przekazany został również i drugi budynek przy ul. 
Jagiellońskiej, tzw. Dom Akademicki nr 2. Budynek ten przeznaczony jest 
wyłącznie dla mężczyzn, wymaga on jednak remontu. 
Należy podkreślić, że dzięki ciągłym zabiegom ze strony UMK, 
a zwłaszcza Rektora, UMK w ciągu dwu i pół roku swego istnienia 
w znacznej mierze zdołał zaspokoić potrzeby lokalowe wydziałów, zdobył 
nowoczesne pomieszczenia dla bibliotek i rozpoczął budowę wielkiego 
gmachu dla fizyki i chemii. Wydatki na cele remontu i przebudowy gmachów 
wyniosły przeszło 60 000 000 zł; znaczną część tych pieniędzy uzyskał 
Uniwersytet dzięki życzliwemu stanowisku Ministerstwa Skarbu. Pilną 
potrzebę Uniwersytetu stanowi obecnie urządzenie należytego pomieszczenia 
dla Wydziału Sztuk Pięknych. 
Sprawa pomieszc:aeń dla personelu naukowego i administracyjnego 
UMK polepszyła się w ciągu 1947 r., ale wciąż jeszcze brak mieszkań dla 
przeszło 40 rodzin, a brak mieszkań utrudnia poważnie zaangażowanie dal- 
szych sił naukowych. 


II. Majątki UMK 
Obiekty rolne przyznane UMK obejmują cztery majątki w powiecie 
toruńskim o ogólnej powierzchni 1920,2 ha, z czego 1796 ha gruntów ornych. 
Majątki zagospodarowane są dobrze; stan inwentarza obejmuje: koni 101 
sztuk, bydła 128 sztuk, trzody chlewnej 86 sztuk, owiec 605 sztuk. Prócz tego 
majątki posiadają 12 traktorów i 5 młocarni. W ciągu roku 1947 majątki 
spłaciły 9 000 000 zł z l2-milionowego krótkoterminowego kredytu inwesty- 
cyjnego Banku Rolnego, udzielonego w tymże roku. W roku bieżącym 
przewiduje się stosunkowo znaczne dochody, które zostaną użyte na potrzeby 
Uniwersytetu. Jeden z majątków przeznaczony jest na pomieszczenie 
projektowanego obserwatorium astronomicznego, którego budowa ma być 
rozpoczęta w roku bieżącym.
		

/Licencje_017_08_196_0001.djvu

			178 


III. Biblioteka 
Dobrze rozwija się dotychczas Biblioteka Uniwersytecka. Jak wspo- 
mniałem wyżej, rozporządza ona już obecnie nowoczesnym obszernym 
gmachem. Obecnie Biblioteka posiada około 600 000 woluminów, z czego 
około 550 tys. woluminów są to książki poniemieckie (depozyt Ministerstwa 
Oświaty), a 50 tys. woluminów są to dary oraz książki z wymiany i kupna. 
Około 24 bibliotek poniemieckich ubezpieczonych i przyznanych Bibliotece 
w Toruniu przez Naczelną Dyrekcję Bibliotek czeka na zwiezienie. Biblioteka 
posiada szereg cennych starodruków i inkunabułów, udostępnionych w spe- 
cjalnej sali. Należy jednak zaznaczyć, że ogromną większość książek stanowią 
książki niemieckie i odczuwa się duży brak książek polskich. W roku 
ubiegłym biblioteka dzięki dotacji Centralnego Urzędu Planowania (2 miliony 
zł) nabyła 7 tys. tomów książek polskich, prócz tego wpłynęło dotychczas 
około 1700 tomów egzemplarzy obowiązkowych, tym niemniej jednak pilną 
potrzebę Biblioteki stanowią jeszcze książki polskie. W ciągu czerwca br. do 
gmachu Biblioteki przenosi się Książnica Miejska w Toruniu. 
Personel biblioteki wynosi obecnie 28 osób, z czego 6 bibliotekarzy 
naukowych i 11 bibliotekarzy technicznych. Dyrektorem Biblioteki jest dr 
S. Burhardt. Personel ten jest stosunkowo nieliczny; skutkiem tego zainwen- 
taryzowano dotychczas zaledwie 30 tys. tomów. 
Biblioteka odczuwa brak kredytów na zakup czasopism zagranicznych 
- obecnie posiada ona 54 czasopisma angielskie, francuskie i rosyjskie, co 
stanowi o wiele za małą ilość na potrzeby Uniwersytetu. 
IV. Wydział Humanistyczny 
Wydział Humanistyczny jest najsilniejszym ilościowo i jakościowo 
wydziałem UMK i warunki rozwoju jego w Toruniu należy uważać za dobre. 
Trzon Wydziału stanowią doświadczeni profesorowie wydziałów humani- 
stycznych byłego USB w Wilnie i byłego UJK we Lwowie. Wydział posiada 
obecnie 28 katedr, z których 21 jest obsadzonych przez profesorów zwyczaj- 
nych i nadzwyczajnych. Są to katedry: 
Filozofia I - prof. zw. dr Tadeusz Czeżowski, 
Filozofia II - prof. zw. dr Henryk Elzenberg, 
Pedagogika - prof. nadzw. dr Kazimierz Sośnicki, 
Historia Polski Średniowiecznej - prof. nadzw. dr Bronisław Wło- 
darski, 
Historia Polski Nowożytnej - prof. zw. dr Ludwik Kolankowski, 
Historia Ziem Pomorskich i [Krajów] Nadbałtyckich - prof. nadzw. 
dr Karol Górski, 
Historia Europy Wschodniej - prof. nadzw. dr Ryszard Mienicki, 
Historia Kultury - prof. zw. dr Kazimierz Hartleb,
		

/Licencje_017_08_197_0001.djvu

			179 


Historia Gospodarcza i Społeczna - prof. nadzw. dr Stanisław 
Hoszowski, 
Językoznawstwo Indoeuropejskie - prof. nadzw. dr Eugeniusz Słusz- 
kiewicz, 
Język Polski - prof. nadzw. dr Stanisław Urbańczyk, 
Historia Literatury Polskiej I - prof. zw. dr Konrad Górski, 
Historia Literatury Polskiej II - prof. nadzw. dr Tadeusz Makowiecki, 
Teoria Literatury - prof. zw. dr Eugeniusz Kucharski, 
Filologia Klasyczna I - prof. zw. dr Stanisław Skimina, 
Filologia Klasyczna 11- prof. zw. dr Stefan Srebrny, 
Filologia Romańska - prof. zw. dr Zygmunt Czerny, 
Prehistoria - prof. nadzw. dr Roman Jakimowicz, 
Etnologia - prof. nadzw. dr Bożena Stelmachowska, 
Antropogeografia - prof. nadzw. dr Maria Kiełczewska-Zaleska. 
Trzy dalsze katedry obsadzone są przez zastępców profesorów, 
a mianowicie: 
Psychologia - zastępca prof. dr Andrzej Lewicki, 
Języki Słowiańskie - zastępca prof. dr Stefan Hrabec, 
Filologia Angielska - zastępca prof. Józef Szczepkowski. 
Katedra Archeologii Klasycznej obsadzona jest przez urlopowanego 
bezpłatnie profesora nadzwyczajnego 3 . 
Nie obsadzone są trzy katedry: 
Historia Powszechna Nowożytna (wykłady zlecone) - doc. dr Broni- 
sław Pawłowski, 
Filologia Niemiecka - (wykłady zlecone) dr Gustaw Foss, 
Historia Sztuki - prof. kontraktowy Jerzy Remer. 
Wydział posiada dwu docentów etatowych, obu historyków, a miano- 
wicie: dr. Bronisława Pawłowskiego i dr. Mariana Gumowskiego. 
Stosunkowo naj silniej reprezentowana jest na Wydziale historia, najsła- 
biej filologia nowożytna i historia literatur nowożytnych. 
Z sił pomocniczych naukowych Wydział posiada następujące etaty: 
adiunktów [stop. służb.] VI - 4, z tego obsadzony l etat, adiunktów [stop. 
służb.] VII- 13, z tego obsadzonych 12 etatów, st. asystentów [stop. służb.] 
VIII - 19, z tego obsadzonych 19 etatów, mł. asystentów [stop. służb.] 
IX - 11, z tego obsadzonych 8 etatów (6 pełnych i 4 połówki, z tego 3 pełne 
i l połówka z kwalifikacjami), prócz tego Wydział ma 14 sił pomocniczych 
niekwalifikowanych (studentów), z których 10 osób pobiera połowę uposa- 
żenia X stop. służb., 2 osoby 2/3 uposażenia X grupy służbowej i 2 osoby po 
1/3 uposażenia X grupy służbowej. Razem więc Wydział posiada 56 sił 
pomocniczych naukowych, z których 36 z kwalifikacjami. Ponadto na 
Wydziale jest 11 lektorów. Jak widać z powyższego zestawienia, liczbę sił 
pomocniczych uważać można za wystarczającą.
		

/Licencje_017_08_198_0001.djvu

			180 


Wydział liczy obecnie 587 słuchaczy; liczba ta w przyszłym roku 
akademickim ulegnie niewątpliwie zwiększeniu, gdyż dotychczas czynne są 
właściwie dopiero trzy lata studiów; czwarty rok uruchomiony będzie dopiero 
w r. akad. 1948/1949. Spośród słuchaczy 555 stanowią studenci, resztę wolni 
słuchacze. Rozkład studentów pomiędzy poszczególne lata studiów przedsta- 
wia się następująco: Kurs Wstępny - 16, I rok studiów - 159, II rok 
studiów - 178, III rok studiów - 138, IV rok i wyższe - 64. 
O działalności naukowej Wydziału świadczą liczby dotyczące ilości 
wydanych dotychczas dyplomów. Na Wydziale Humanistycznym wydano 
dotychczas od początku istnienia Uniwersytetu 47 dyplomów magisterskich, 
15 dyplomów doktorskich oraz odbyły się 3 habilitacje. 
Pomieszczenia Wydziału już obecnie są nieco zbyt szczupłe - sytuacja 
pogorszy się w ciągu roku przyszłego, ze względu na spodziewany przyrost 
liczby słuchaczy. Biblioteki zakładowe są na ogół niezłe, z wyjątkiem katedr 
romanistyki i filozofii. Ogólnie biorąc stan organizacyjny Wydziału jest 
dobry. 


V. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy 
Wydział Matematyczno-Przyrodniczy jest drugim z kolei tak co do 
liczby posiadanych, jak i obsadzonych katedr. Wydział ten rozwija się na ogół 
dobrze, biorąc pod uwagę dzisiejsze powojenne stosunki, choć rozwój ten nie 
jest równomierny i hamują go trudne warunki finansowe. Trzon wydziału 
stanowią przedwojenni profesorowie byłego USB (obecnie 8 profesorów). 
Wydział posiada obecnie 25 katedr, z tego 16 katedr obsadzonych przez 
profesorów zwyczajnych i nadzwyczajnych. W ciągu ostatnich dwu miesięcy 
Wydział poniósł dotkliwe straty wskutek śmierci profesorów: dr. Juliana [s] 
Rudnickiego i dr. Mieczysława Limanowskiego. Obsadzone są obecnie 
katedry następujące: 
Matematyka III - prof. nadzw. dr Stanisław Jaśkowski, 
Astronomia - prof. zw. dr Władysław b Dziewulski, 
Astrofizyka - prof. nadzw. dr Wilhelmina Iwanowska, 
Fizyka Doświadczalna - prof. zw. dr Aleksander Jabłoński, 
Meteorologia i Klimatologia - prof. zw. dr Władysław Gorczyński, 
Mineralogia i Petrografia - prof. nadzw. dr Maria Kołaczkowska, 
Chemia Nieorganiczna - prof. nadzw. dr Antoni Basiński, 
Chemia Organiczna - prof. nadzw. dr Witold Zacharewicz, 
Geografia Fizyczna - prof. nadzw. dr Rajmund Galon, 
Geologia - prof. zw. dr Edward Passendorfer, 
Botanika Ogólna - prof. zw. dr Jan Zabłocki, 
Systematyka i Geografia Roślin - prof. nadzw. dr Jan Walas, 
Zoologia - prof. zw. dr Jan PIiiffer, 
Ochrona Przyrody i Ekologia - prof. nadzw. dr Józef Mikulski,
		

/Licencje_017_08_199_0001.djvu

			181 


Biologia Ogólna - prof. zw. dr Jan Wilczyński, 
Neurofizjologia i Fizjologia Porównawcza - prof. nadzw. dr Janina 
Hurynowicz. 
Katedra Fizyki Teoretycznej obsadzona jest przez zastępcę prof. dr. 
Jerzego Rayskiego. 
Nieobsadzone katedry Chemii Fizycznej oraz Chemii Technicznej 
prowadzone są zastępczo przez prof. dr. Antoniego Basińskiego. Również nie 
obsadzona Katedra Anatomii Porównawczej prowadzona jest zastępczo przez 
prof. dr. Jana Priiffera. Nie obsadzona Katedra Anatomii Człowieka ma być 
przemianowana na Katedrę Antropologii. 
Nieobsadzone są dwie katedry Matematyki - wykłady prowadzi 
zastępczo prof. dr S. Jaśkowski, prof. dr W. Iwanowska i adiunkt dr Leon 
Jeśmanowicz, przewidziane są również wykłady rektora prof. dr. Turskiego 
z Gdańska. 
Nieobsadzona jest również Katedra Mechaniki Teoretycznej - wykła- 
dy zlecone z mechaniki prowadzi dr Jan Rzewuski. 
Od chwili śmierci prof. dr. M. Limanowskiego nieobsadzona jest 
wreszcie Katedra Geografii. 
Wydział posiada jedną docenturę etatową fitopatologii i mykologii, 
obsadzoną przez doc. dr Wandę Zabłocką. 
Co do pomocniczych sił naukowych, to Wydział posiada następujące 
etaty: adiunktów w VII stop. służb. 13, st. asystentów w VIII stop. służb. 20, 
mI. asystentów w IX stop. służb. 24, razem 57 etatów. Etaty te obsadzone są 
przez 73 siły pomocnicze, spośród których 31 sił jest kwalifikowanych, 
a mianowicie 13 adiunktów, 17 st. asystentów i 1 mI. asystent. Dwa etaty 
st. asystentów i 14 etatów mI. asystentów podzielone są na połówki i obsa- 
dzone wobec tego razem przez 32 osoby (niekwalifikowane). 
Na uruchomionych dotychczas trzech latach studiów Wydział liczy 751 
słuchaczy, z tego 62 wolnych słuchaczy i 690 studentów. Liczby słuchaczy 
według lat studiów przedstawiają się następująco: Kurs Wstępny - 33, I rok 
studiów - 379, II rok studiów - 217, III rok studiów - 110, IV rok 
studiów i dalsze - 12. I tu należy się liczyć ze wzrostem ogólnej liczby 
słuchaczy w przyszłym roku akademickim, ze względu na uruchomienie 
IV roku studiów. 
Od początku istnienia Wydziału wydanych zostało 21 dyplomów magi- 
sterskich i 3 dyplomy doktorskie oraz przeprowadzono 4 habilitacje. 
Obsada katedr Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK przed- 
stawia się stosunkowo dobrze, choć w tym roku wskutek śmierci dwu profe- 
sorów sytuacja pogorszyła się. Jeśli chodzi o 8 nie obsadzonych katedr, trzy 
spośród nich prowadzone są zastępczo przez profesorów z innych katedr, na 
dwu prowadzone są wykłady zlecone (Matematyka i Mechanika Teorety- 
czna), trzy zaś - Anatomia Człowieka, Matematyka i Geografia - są nie 
obsadzone; dwie ostatnie wskutek śmierci profesorów w ostatnich miesiącach.
		

/Licencje_017_08_200_0001.djvu

			182 


Najgorzej przedstawia się sytuacja studium matematycznego, gdzie nie będzie 
łatwo obsadzić dwie wakujące katedry. W trudnej sytuacji znajduje się 
również i studium chemiczne, gdzie wakują katedry Chemii Fizycznej 
i Chemii Technicznej. W toku jest obecnie obsada Katedry Chemii Technicz- 
nej - wniosek o mianowanie profesora znajduje się obecnie w Ministerstwie 
Oświaty. Na Katedrę Mechaniki Teoretycznej jest już upatrzony kandydat na 
zastępcę profesora. 
Liczba etatów sił pomocniczych jest jeszcze zbyt mała, by Wydział 
mógł funkcjonować normalnie. Szczególnie brak etatów daje się zauważyć na 
katedrach chemicznych, fizycznych i Katedrze Mineralogii. W poszcze- 
gólnych zakładach Wydziału poważną trudność stanowią obecnie zbyt małe 
pomieszczenia. Sytuacja lokalowa Wydziału polepszy się z chwilą ukończenia 
budowy Collegium Chemicum, co nastąpić ma w r. 1949. Przewiduje się 
również w roku bieżącym rozpoczęcie budowy obserwatorium astronomicz- 
nego w majątku uniwersyteckim Piwnice. Pod względem lokalowym zatem 
sytuację Wydziału ocenić można dodatnio. 
Najpoważniejszą bolączkę Wydziału stanowi brak pomocy naukowych, 
a więc książek i przyrządów. Wszystkie zakłady odczuwają dotkliwie brak 
nowszej literatury specjalnej, a zwłaszcza czasopism naukowych za- 
granicznych. Zapełnienie luk będzie wymagało odpowiednich kredytów 
inwestycyjnych - jeszcze większych kredytów wymagać jednak będzie 
skompletowanie przyrządów. Zwłaszcza należyte wyposażenie katedr Astro- 
nomii, Fizyki, Chemii i Mineralogii wymagać będzie znacznych kredytów 
inwestycyjnych w ciągu lat najbliższych. Najpilniejsze potrzeby kredytów 
inwestycyjnych Wydziału na najbliższe trzy lata ocenić można na około 
15 milionów zł rocznie. 
Dla postawienia prac Wydziału na należytym poziomie konieczne jest 
również zwiększenie etatów personelu naukowo-technicznego. Obecnie 
Wydział posiada 3 etaty mechaników i 2 laborantów - zwłaszcza liczba 
laborantów będzie musiała ulec zwiększeniu. Dotacje na bieżące potrzeby 
Wydziału, choć bardzo nikłe, są nieco wyższe niż na innych analogicznych 
wydziałach. 


VIC. Wydział Prawno-Ekonomiczny 
Wydział Prawno-Ekonomiczny posiada 16 katedr. Spośród nich a5 
tylko a jest obsadzonych przez profesorów zwyczajnych i nadzwyczajnych. Są 
to katedry: 
Teoria Prawa - prof. zw. dr Michał Wyszyński, 
Historia Powszechna Ustrojów Państwowych i Prawa - prof. zw. dr 
Karol Koranyi, 
Historia Ustroju i Prawa Polskiego - prof. zw. dr Wojciech Hejnosz, 
Prawo Narodów - prof. nadzw. dr Władysław Namysłowski, 


..J....
		

/Licencje_017_08_201_0001.djvu

			183 


Skarbowość i Prawo Skarbowe - prof. nadzw. dr Leon Kurowski 
(mieszka stale w Warszawie). 
Dwie dalsze katedry nie obsadzone, prowadzone są zastępczo przez 
profesorów socjologii. Są to katedry prowadzone zastępczo przez prof. 
nadzw. dr. Tadeusza Szczurkiewicza z Poznania oraz Katedra Prawa 
Państwowego, prowadzona zastępczo przez prof. zw. dr. Karola Koranyi'ego 
(Toruń). 
Większość pozostałych katedr prowadzona jest przez niekwalifiko- 
wanych zastępców profesorów; dla dwu spośród nich przewód habilitacyjny 
jest jeszcze w toku. Są to katedry: 
Ekonomii I - zastępca prof. dr Adolf Tokarski (nie habilitowany), 
Statystyki - zastępca prof. dr Stefan Prószyński (nie habilitowany), 
Ekonomii II - zastępca prof. dr Włodzimierz Hagemejer (były 
asystent UJ, habilitacja w toku), 
Administracji i Prawa Administracyjnego - zastępca prof. mgr Witold 
Reiss (nie habilitowany), 
Prawa Handlowego i Wekslowego - zastępca prof. dr Stefan 
Buczkowski (przewód habilitacyjny ukończony, czeka na zatwierdzenie Mini- 
sterstwa Oświaty), 
Prawa Cywilnego - zastępca prof. dr Witold Olszewski (były adiunkt, 
nie habilitowany). 
Wreszcie na trzech katedrach nie obsadzonych prowadzone są wykłady 
zlecone, a mianowicie na katedrze: 
Prawa Rzymskiego - wykłady zlecone prof. dr. Michała Wyszyń- 
skiego i dr. Witolda Olszewskiego, 
Prawa Cywilnego - wykłady zlecone dr. Stefana Dembińskiego 
i adwokata Stefana Michałka, 
Prawa Karnego - wykład zlecony prezesa Sądu Apelacyjnego mgr. 
Antoniego Balcerzyka. 
Stosownie do obowiązującego programu studiów prowadzone są ponad- 
to następujące wykłady zlecone: 
l) Wstęp do nauk prawnych. Logika - prof. zw. dr Michał Wy- 
szyński, 
2) Historia filozofii - adiunkt dr Waldemar Voise, 
3) W spółczesne doktryny społeczne - mgr Marian Palamarczyk, 
4) Ustrój i prawo krajów anglosaskich - prof. zw. dr Karol Koranyi, 
5) Międzynarodowe prawo prywatne - prof. nadzw. dr Władysław 
Namysłowski, 
6) Postępowanie niesporne - notariusz dr Wiktor Natanson, 
7) Medycyna sądowa - dr med. Eugeniusz Mancewicz, 
8) Prawo komunikacyjne - prof. nadzw. dr Władysław Namysłowski, 
9) Fundusz komunalny - prof. nadzw. dr Leon Kurowski,
		

/Licencje_017_08_202_0001.djvu

			184 


10) Prawo gospodarcze - zastępca prof. dr Stefan Buczkowski, 
11) Filozofia prawa - prof. zw. dr Michał Wyszyński, 
12) Ustawodawstwo pracy i ubezpieczenie - sędzia Sądu Okręgowego 
st. asystent mgr Marian Wilewski, 
13) Państwowe prawo wyznaniowe - adiunkt mgr Kazimierz Sand. 
Wydział posiada następujące etaty pomocniczych sił naukowych: 
adiunktów w VII stop. służb. 6, st. asystentów w VIII stop. służb. 10, mI. 
asystentów w IX stop. służb. 4 (z tego 4 etaty pełne i 4 połówki). Etaty te 
obsadzone są przez 24 osoby, a mianowicie 6 doktorów prawa, 16 magistrów 
prawa i 2 studentów starszych lat studiów. 
Na uruchomionych dotychczas trzech latach studiów Wydział liczy 
ogółem 1066 słuchaczy - jest to więc najliczniejszy wydział UMK. Liczby 
studentów (z czego 9 wolnych słuchaczy) według lat studiów są następujące: 
Kurs Wstępny - 35 studentów, I rok studiów - 400 studentów, II rok 
studiów - 298 studentów, III rok studiów - 255 studentów, IV i dalsze lata 
- 69 studentów. 
IV rok studiów zostanie w pełni uruchomiony dopiero w przyszłym 
roku akademickim, a w związku z tym przewidywać należy wzrost liczby 
studentów o mniej więcej 150-200 osób. 
Od początku istnienia Wydziału wydano 82 dyplomy magisterskie 
(z tego 6 w br. akad.) oraz 6 dyplomów doktorskich. 
Pod względem obsady katedr Wydział Prawno-Ekonomiczny jest naj- 
słabszy w UMK, z 16 katedr zaledwie cztery obsadzone są normalnie przez 
profesorów mieszkających w Toruniu, piąta zaś przez wiceministra skarbu, 
prof. dr. L. Kurowskiego, mieszkającego w Warszawie. Dwie dalsze katedry 
nie obsadzone prowadzone są zastępczo przez profesorów, z których jeden 
znajduje się stale w Toruniu, drugi zaś dojeżdża z Poznania. 
Dwie katedry obsadzone są przez zastępców profesorów, których 
przewody habilitacyjne są w toku; trzech dalszych zastępców profesorów ma 
stopień naukowy doktora prawa, jeden zaś jest magistrem prawa. Trzy 
pozostałe katedry mają tylko wykłady zlecone. Tak więc właściwie obsadzo- 
nych jest jedenaście katedr, z tych pięć przez profesorów, dwie przez 
zastępców o właściwie pełnych kwalifikacjach naukowych. Nieobsadzonych 
katedr jest pięć, wśród nich tak ważne, jak katedry Prawa Cywilnego i Prawa 
Karnego. Uzupełnienie obsady katedr przez w pełni kwalifikowane siły 
naukowe nie będzie prawdopodobnie możliwe w najbliższym czasie ze wzglę- 
du na brak takich sił w kraju. O wiele lepiej przedstawia się stan sił 
pomocniczych naukowych. W porównaniu z innymi wydziałami, zwłaszcza 
Matematyczno-Przyrodniczym, charakterystyczny jest wysoki poziom kwali- 
fikacji tych sił - na 24 osoby zaledwie dwie nie posiadają stopnia 
naukowego. 



 

 
I 

 


J..
		

/Licencje_017_08_203_0001.djvu

			185 


Również i sytuacja lokalowa Wydziału jest dobra - w tak zwanym 
Collegium Minus Wydział rozporządza na ogół wystarczającymi pomieszcze- 
niami na cele wykładowe i pokoje do pracy. 
VII. Studium Prawno-Administracyjne UMK w Olsztynie 
Studium posiada program studiów i egzaminów identyczny z Wydzia- 
łem Prawno-Ekonomicznym UMK, z tą tylko różnicą, że kształci ono 
studentów w kierunku administracyjnym, podczas gdy studia wydziałowe 
mają kierunek sądowo-administracyjny. 
Na Studium wykłada szereg profesorów Wydziału Prawno-Ekono- 
micznego, a mianowicie: prof. zw. dr Michał Wyszyński, prof. zw. dr Karol 
Koranyi, prof. zw. dr Wojciech Hejnosz i prof. nadzw. dr Władysław Namy- 
słowski. 
Prócz tego w Olsztynie wykłada również prof. nadzw. dr Stanisław 
Hoszowski z Wydziału Humanistycznego UMK. 
Na Studium w Olsztynie wykłada również zastępca profesora mgr 
Witold Reiss oraz mgr Marian Palamarczyk, obaj z UMK. Pozostali wykła- 
dowcy są miejscowi, zamieszkali w Olsztynie. Są to: mgr W. Jaśkiewicz 
(wojewoda olsztyński), mgr A. Wojakiewicz (wiceprezes Sądu Okręgowego 
w Olsztynie), mgr 1. Sekita (prezes Sądu Okręgowego w Olsztynie), mgr 
M. Lewicki (dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie), mgr A. Feliksiewicz 
(radca Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie), mgr K. Szczurzewski (prokura- 
tor), mgr H. Cywiński, ob. E. Biedrawina-Sukertowa (działaczka społeczna 
warmińska). 
Jak widać z powyższego, wykładowcy mają duże doświadczenie 
administracyjne, co może zastąpić brak pełnych kwalifikacji naukowych. 
Studium liczy obecnie wraz z kursem wstępnym 460 słuchaczy; liczby 
słuchaczy według lat studiów są następujące: Kurs Wstępny - 100 
słuchaczy, I rok studiów - 200 słuchaczy, II rok studiów - 125 słuchaczy, 
III rok studiów - 35 słuchaczy. Wśród słuchaczy znajduje się 2 Mazurów. 
III rok studiów nie jest jeszcze w pełni obsadzony przez studentów. 
W przyszłym r. akad. przewiduje się uruchomienie IV roku i znaczny wzrost 
liczby studentów na III roku studiów, ale jeszcze i w r. akad. 1949/1950 
należy liczyć się z dalszym wzrostem liczby studentów ze względu na to, że 
dopiero wówczas rok IV osiągnie właściwy komplet słuchaczy. Od jesieni 
1947 r. Studium rozporządza własnym gmachem, a mianowicie starym 
archiwum, którego skrzydlo północne jest już odremontowane, a skrzydło 
południowe jest pod dachem. Część odremontowana zawiera cztery sale 
wykładowe, gabinet dziekana, pokój profesorski, sekretariat i kancelarię 
Bratniej Pomocy. Wszystkie te pomieszczenia są umeblowane. Z ukończe- 
niem remontu Studium rozporządzać będzie całkowicie wystarczającym 
lokalem.
		

/Licencje_017_08_204_0001.djvu

			186 


Należy podkreślić, że i m. Olsztyn, i województwo mają pełne 
zrozumienie potrzeb Studium i okazują mu duże poparcie, gdyż potrzeba 
takiej uczelni w Olsztynie jest odczuwana bardzo żywo. Słuchacze są bardzo 
chętni i dobrze zorganizowani. W tych warunkach Studium ma widoki 
pomyślnego rozwoju. 


VIII. Wydział Sztuk Pięknych 
Wydział liczy obecnie 8 katedr obsadzonych jak następuje: 
Malarstwo Figuralne - prof. zw. Tymon Niesiołowski, 
Malarstwo Dekoracyjne - prof. nadzw. Stanisław Borysowski, 
Malarstwo Pejzażowe - prof. zw. Bronisław Jamontt, 
Rzeźba - prof. nadzw. [Stanisław] Homo-Popławski, 
Grafika - prof. nadzw. Jerzy Hoppen, 
Rysunek - prof. nadzw. Konrad Dargiewicz, 
Projektowanie Wnętrz - prof. zw. inż. Stefan Narębski, 
Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo - prof. kontraktowy Jerzy 
Remer. 
Trzon wydziału stanowią profesorowie Wydziału Sztuk Pięknych 
byłego USB w Wilnie. 
Wydział posiada 12 etatów pomocniczych sił naukowych, a miano- 
wicie: adiunktów VII grupy służbowej 7, st. asystentów VIII grupy służbowej 
3, mI. asystentów IX grupy [służbowej] 2. 
Wydział liczy obecnie 99 słuchaczy, z tego 12 wolnych słuchaczy. Rok 
IV nie jest jeszcze w pełnym komplecie - właściwie czynne są całkowicie 
dopiero trzy pierwsze lata. 
Od początku istnienia Wydział wydał 4 dyplomy artystów plastyków. 
Liczba katedr jest obecnie wystarczająca na potrzeby Wydziału. 
Również i obsada ich jest dobra. Niewystarczająca jest natomiast liczba 
etatów sił pomocniczych, zwłaszcza asystentów starszych i młodszych. 
Czynnikiem hamującym silnie rozwój Wydziału Sztuk Pięknych jest 
brak odpowiednich pomieszczeń. Wydział zajmuje obecnie pomieszczenia 
w trzech różnych miejscach, i to pomieszczenia bardzo nieodpowiednie. 
Znalezienie właściwych pomieszczeń dla Wydziału Sztuk Pięknych jest jedną 
z najpilniejszych potrzeb lokalowych UMK. Przewiduje się w tym celu grun- 
towną przebudowę starego magazynu wojskowego, który ma być przekazany 
UMK. 
Widoki rozwoju Wydziału Sztuk Pięknych w Toruniu są dobre. Typ 
miasta bardzo odpowiada potrzebom Wydziału (miasto zabytkowe nie znisz- 
czone, ładnie położone). Liczba słuchaczy, stosunkowo niewielka, ulegnie 
zwiększeniu w roku przyszłym ze względu na uruchomienie IV roku, a już 
obecnie jest większa niż na Wydziale Sztuk Pięknych byłego USB w Wilnie.
		

/Licencje_017_08_205_0001.djvu

			187 


Wydział Sztuk Pięknych zamierza nie tylko kształcić dyplomowanych 
artystów plastyków (malarzy, rzeźbiarzy i grafików), lecz pragnie wprowa- 
dzić i nowy typ studiów korzystając ze współpracy wydziałów Humanisty- 
cznego i Matematyczno-Przyrodniczego. 
Akademie Sztuk Pięknych kształcą wyłącznie artystów plastyków, 
wydziały humanistyczne uniwersytetów teoretyków i historyków sztuki, 
Wydział Sztuk Pięknych UMK zamierza kształcić wykwalifikowanych kryty- 
ków, popularyzatorów i konserwatorów sztuki, których brak silnie dawał się 
odczuwać. Dotychczas działalność tego rodzaju prowadzili bądź artyści 
praktycy, którzy musieli sami pogłębić swe wiadomości z filozofii, teorii 
i historii sztuki, bądź też wychowankowie wydziałów humanistycznych
 nie 
mający bezpośredniej znajomości procesu tworzenia dzieł sztuki. Program 
opracowany przez Wydział Sztuk Pięknych UMK przewiduje kształcenie: 
a) magistrów sztuk pięknych bądź w zakresie konserwatorstwa i muzeal- 
nictwa, bądź też w zakresie historii sztuki, oraz b) dyplomowanych artystów 
plastyków. Studium magisterskie przewidziane jest czteroletnie, dyplomowe 
zaś pięcioletnie, przy czym pierwsze lata studiów są wspólne dla wszystkich 
i obejmują pracownie rysunku, malarską, grafiki, modelowanie itp. 
IX. Młodzież 
Na 10 XI 1947 r. UMK liczył ogółem razem z Kursem Wstępnym 
2416 słuchaczy, z tego 73 wolnych słuchaczy oraz 83 słuchaczy Kursu 
Wstępnego. Spośród słuchaczy. było 1399 mężczyzn i 1007 kobiet. Podział 
słuchaczy według wydziałów był następujący: 
Wydział Mężczyzn Kobiet Ogółem 


Humanistyczny 201 369 570 
Matematyczno- Przyrodniczy 382 331 713 
Prawno-Ekonomiczny 771 269 1040 
Sztuk Pięknych 45 48 93 
UMK 1399 1007 2416 


Jak widać, największy procent kobiet miał Wydział Humanistyczny; 
następny z kolei był Wydział Sztuk Pięknych; najmniej kobiet miał Wydział 
Prawno-Ekonomiczny. Około 600 studentów należy do organizacji ideowo- 
-wychowawczych; prócz Bratniej Pomocy istnieją 24 koła naukowe 
i Sportowe. Najsilniejsze i najlepiej jest zorganizowane Koło Prawników, liczy 
przeszło 1000 członków. W roku bieżącym zostały przyznane 292 stypendia 
i wydano 18 zapomóg losowych, z tego 128 stypendiów dało Ministerstwo 
OŚwiaty, 10 zaś - ZM m. Torunia.
		

/Licencje_017_08_206_0001.djvu

			188 


X. Zestawienie ogólne 
Jak wynika z podanych wyżej danych, w ciągu niecałych trzech lat 
swego istnienia UMK wykazał dużą żywotność i szybki rozwój. Wydział 
Humanistyczny jest obecnie obsadzony dobrze, posiada dostateczną liczbę 
katedr - z wyjątkiem studium języków nowoczesnych. Wydział posiada na 
ogół również korzystne warunki dalszego rozwoju, o czym świadczy stosun- 
kowo znaczna liczba 15 doktoratów. Dobrze rozwija się na ogół również 
i Wydział Matematyczno-Przyrodniczy; naj słabiej przedstawia się na nim 
obecnie matematyka. Wydział ten wymagać jednak będzie znacznych 
nakładów inwestycyjnych dla doprowadzenia laboratoriów i bibliotek do 
należytego poziomu. Wydział Sztuk Pięknych cierpi na brak pomieszczeń; 
obsada katedr jest wystarczająca. Program magisteriów opracowany przez 
Wydział pozwoli zapełnić dającą się odczuwać lukę, umożliwiając kształcenie 
należycie przygotowanych krytyków sztuki i konserwatorów. Najsłabszy jest 
Wydział Prawno-Ekonomiczny, na którym konieczne jest wydatne 
wzmocnienie katedr. Natomiast Studium Prawno-Administracyjne w Olszty- 
nie rozwija się stosunkowo pomyślnie i zaspokaja istotną potrzebę. 
Na ogół dalsze widoki rozwoju UMK w Toruniu uważać należy za 
pomyślne; miasto niezbyt wielkie, nie zniszczone, spokojne i o charakterze 
w znacznej mierze zabytkowym nadaje się na miasto uniwersyteckie, typu 
spotykanego często za granicą. Być może należałoby rozważyć przemiesz- 
czenie Wydziału Prawno-Ekonomicznego do Olsztyna, gdzie Studium 
Prawno-Administracyjne rozwija się dobrze. Przeniesienie takie pozwoliłoby 
wzmocnić obsadę Studium i byłoby korzystne dla rozwoju Olsztyna. 
(-) Prof. dr Sz. Szczeniowski 


Kopia, maszynopis. 
AAN, Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego, sygn. 724, k. 1-18. 
a-a Podkreślone. 
b W tekście mylnie Wacław . 
c W tekście omyłkowo V i do końca numeracja przesunięta o jeden. 
l Sprawozdanie przesłane przez S. Leszczyekiego, przewodniczącego Sekcji Organi- 
zacji Szkolnictwa Wyższego Rady Głównej, J. Wasilkowskiemu, przewodniczącemu Sekcji 
Prawno-Ekonomicznej Rady, wraz z prośbą o wyrażenie opinii odnośnie do losów 
Wydziału Prawno-Ekonomicznego. 
2 Por. dok. 114. 
3 Kazimierza Bulasa. 


118 


1948, [przed 23 maja), Toruń. - Zaproszenie na uroczystość przekazania 
insygniów rektorskich ufundowanych przez społeczeństwo m. Bydgoszczy.
		

/Licencje_017_08_207_0001.djvu

			189 


Rektor i Senat UMK w Toruniu zapraszają na uroczystość wręczania 
insygniów rektorskich ufundowanych przez społeczeństwo m. Bydgoszczy. 
Uroczystość odbędzie się 23 V 1948 r. o godz. 11 na dziedzińcu Ratu- 
sza w Toruniu, Rynek Staromiejski. 
Program uroczystości: 
l. Chór akademicki. 
2. Odczyt prorektora prof. dr. Karola Koranyi'ego "O symbolice insyg- 
niów rektorskich". 
3. Wręczenie insygniów wraz z aktem przez prezydenta Twardzickiego 
w imieniu społeczeństwa m. Bydgoszczy. 
4. Objaśnienia dotyczące insygniów - prof. 1. Hoppen. 
5. Przemówienie JM Rektora l. 
6. Chór akademicki. 


Druk. 
AP Bydgoszcz. Towarzystwo Przyjaciół UMK w Bydgoszczy, sygn. 4. 
l Ludwika Kolankowskiego. 


119 


1948, 9 lipca, Olsztyn. - Rezolucja organizacji studenckich UMK protestu- 
jąca przeciwko zamierzonej likwidacji Studium Prawno-Administracyjnego 
w Olsztynie. 


Rezolucja powzięta na zebraniu przedstawicieli akademickich 
organizacji ideowo-wychowawczych (AZWM "Życie", ZNMS, AZMW 
"Wici", ZMD) oraz przedstawicieli aktywistów akademickiej młodzieży 
niezorganizowanej, studentów Studium Prawno-Administracyjnego w Olszty- 
nie UMK w Toruniu, odbytym dnia 9 VII 1948 r. w sali Studium im. 
Wł. Czajkowskiego. 
Niżej podpisani przedstawiciele, reprezentujący ogół studentów 
Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie UMK w Toruniu, zwa- 
żywszy: 
l) że już od 15 V 1948 r. uderzyła w akademicką młodzież Olsztyna 
fala zmyślonych i niezmyślonych . wiadomości o likwidacji pionierskiej 
wyższej placówki naukowej na Ziemiach Odzyskanych, Studium Prawno- 
-Administracyjnego w Olsztynie, i o pokrzywdzeniu pionierskiej, uspołecz- 
nionej i budowniczej młodzieży woj. olsztyńskiego przez odjęcie jej ciężko 
zdobytych praw do nauki i skazanie na tułaczkę po innych ośrodkach 
akademickich
		

/Licencje_017_08_208_0001.djvu

			190 


2) że w dniu 23 VI 1948 r. ob. wiceminister E. Krassowska i delegacja 
Ministerstwa Oświaty przybyła do Olsztyna oświadczyła, że akademickie 
Studium Prawno-Administracyjne będzie przeorganizowane na trzyletnią 
Szkołę Nauk Społecznych, oświadczając jednocześnie, że dotychczasowi 
studenci prawa w niczym nie będą upośledzeni w porównaniu do innych 
studentów prawa; 
3) że na skutek krótkiej bytności ob. wiceminister E. Krassowskiej 
i delegacji Ministerstwa Oświaty w Olsztynie przedstawiciele akademickiej 
młodzieży Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie nie mogli być 
wysłuchani i nie mogli przedstawić swoich dezyderatów; 
4) że młodzież akademicka Olsztyna zawsze myślała o akademickiej 
uczelni prawno-administracyjnej w Olsztynie i w tym celu wysłała latem 
1946 r. (przedtem już posiadała trzyletnią Szkołę Społeczno-Administra- 
cyjną) delegację do Ministra Oświaty, który przyjął w całości pod uwagę jej 
życzenia i zapewnił, że młodzież Olsztyna będzie mogła ukończyć zamierzone 
studia prawnicze w Olsztynie; 
5) że młodzież akademicka w Olsztynie, z własnej inicjatywy, 
przystąpiła w r. 1947 do odbudowy własnego gmachu dla Studium Prawno- 
-Administracyjnego w Olsztynie i dzięki pomocy materialnej i moralnej 
Ministerstwa Ziem Odzyskanych poprzez ruiny doszła do posiadania włas- 
nych sal wykładowych; 
6) że licząc na zagwarantowane jej prawa do odbywania studiów 
prawniczych w Olsztynie, młodzież akademicka Olsztyna podjęła również 
pracę zawodową nad odbudową Polski Ludowej w takich resortach jak 
szkolnictwo powszechne wiejskie i miejskie, szkolnictwo średnie, spółdziel- 
czość, organizacje społeczne, związki zawodowe, kolej, poczta, samorząd, 
urzędy bezpieczeństwa, administracja ogólna, banki itp., i że przeniesienie się 
młodzieży tej na studia do innych ośrodków akademickich stanowiłoby 
uszczerbek dla społeczeństwa, a młodzieży samej przyniosłoby niezasłużone 
pogorszenie warunków egzystencji; 
7) że młodzież akademicka w ciągu 3 lat studiów w Studium Prawno- 
-Administracyjnym w Olsztynie zdobyła całkowite uznanie rektora, dziekana 
i wszystkich profesorów Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK w Toruniu 
za jej wyniki i zainteresowanie w nauce prawa oraz pozyskała w miejscu 
najlepszych prawników dla prowadzenia wykładów zleconych, ćwiczeń 
i seminariów; także rektor, dziekan i profesorowie UMK w Toruniu wyrazili 
zgodę na bezpłatne prowadzenie wykładów dla studentów Studium Prawno- 
-Administracyjnego w Olsztynie w r. akad. 1948/1949; 
8) że młodzież akademicka (Bratnia Pomoc) w ciągu 3 lat studiów nie 
otrzymała dotychczas pomocy z Ministerstwa Oświaty, a jej pisma: w r. 1947 
do Ministerstwa Oświaty oraz w r. 1948 do Delegata Ministerstwa Oświaty 
do Spraw Młodzieży Akademickiej w Toruniu - w sprawie pomocy _ 
pozostały bez odpowiedzi i obecnie zamiast spodziewanej i oczekiwanej
		

/Licencje_017_08_209_0001.djvu

			191 


pomocy miałyby być zniweczone jej dotychczasowe osiągnięcia i skonsolido- 
wana wiara; 
9) że młodzież akademicka Studium Prawno-Administracyjnego 
w Olsztynie - oprócz zasług dla dobra Polski Ludowej - w niczym nie 
zawiniła, aby stracić przez reorganizację Uczelni przez to, że: 
a) nie byłby utworzony I rok prawa dla słuchaczy roku wstępnego, 
b) II i III rok prawa miałby być przeniesiony do UMK w Toruniu 
- postanowili: 
1. Wysłać do Ministerstwa Oświaty i Ministerstwa Ziem Odzyskanych 
delegację w składzie: kol. Żuk Józef - przewodniczący Komitetu Federacji 
Polskich Organizacji Studenckich, kol. Górny Jan - przewodniczący Środo- 
wiskowego Komitetu Jedności Demokratycznej, kol. Malkowski Tadeusz - 
wiceprzewodniczący AZWM "Życie", kol. Skowroński Jerzy - wice- 
przewodniczący AZMW "Wici", absolwent roku wstępnego, upoważnioną do 
przedłożenia wszystkich dezyderatów i próśb akademickiej młodzieży 
Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie. 
2. Prosić Ministerstwo Oświaty o zachowanie pionierskiej akademickiej 
uczelni na Ziemiach Odzyskanych, Studium Prawno-Administracyjnego 
w Olsztynie. 
3. Prosić Ministerstwo Oświaty o umożliwienie w każdym wypadku dla 
słuchaczy roku wstępnego kontynuowania zamierzonych studiów i obiecanych 
im w Olsztynie, a dla stud
ntów II i III roku studiów na odbywanie 
w Olsztynie dalszego ciągu studiów, tak aby do UMK w Toruniu potrzebo- 
wali jeździć tylko jeden rok, jak studenci dotychczasowi, i jak to zostało 
ustalone w czasie delegacji do ob. Ministra Oświaty w r. 1946. 
4. W wypadku nieodwróconej konieczności dojeżdżania studentów 
Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie na wykłady do UMK 
w Toruniu lub do innych uniwersytetów - prosić Ministerstwo Oświaty 
o wypłacanie każdemu dojeżdżającemu lub przenoszącemu się studentowi 
odpowiedniego stypendium celem wyrównania strat, spowodowanych przez 
przesiedlenie i dojeżdżanie. 
5. Przesłać odpisy niniejszej rezolucji do: 
a) Senatu Akademickiego UMK w Toruniu, 
b) Komisji do spraw nowej uczelni w Olsztynie (na ręce ob. wojewody 
olsztyńskiego mgr. W. Jaśkiewicza), 
c) Prezydium Rady Federacji Polskich Organizacji Studenckich, 
d) Centralnego Komitetu Akademickiego Jedności Demokratycznej, 
e) Przedstawiciela Ministerstwa Oświaty do spraw młodzieży akademi- 
ckiej oraz 
t) olsztyńskiej WRN, olsztyńskiej Komisji Związków Zawodowych oraz 
partii politycznych w Olsztynie z prośbą o poparcie stanowiska młodzieży 
akademickiej Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie.
		

/Licencje_017_08_210_0001.djvu

			192 


Za Środowiskowy Komitet Federacji Polskich Organizacji Studenckich 
i Bratnią Pomoc: l) (-) Żuk Józef - przewodniczący, delegat Rady Federacji 
Polskich Organizacji Studenckich, 2) (-) Sieniuciówna Teresa - sekretarz 
Bratniej Pomocy, 3) (-) Radwański Wacław - członek, 4) (-) Malinowska 
Janina - skarbnik. 
Za Środowiskowy Komitet Jedności Demokratycznej: l) (-) Górny Jan 
- przewodniczący, 2) (-) Bartnikowski Witold - sekretarz, 3) (-) Szpader- 
ski Kazimierz - członek, 4) (-) Matras Edward - członek. 


Oryginal. maszynopis. 
Archiwum UMK. Dzial Nauczania. sygn. DN-1I19, k. 33-35. 


120 


1948. 12 października, Toruń. - Karol Koranyi. rektor UMK, do Minister- 
stwa Oświaty. Przesyła uchwałę Senatu Akademickiego UMK o nadaniu 
doktoratu honorowego pro! dr. Ludwikowi Kolankowskiemu. 


Przesyłam w załączeniu uchwałę Senatu Akademickiego UMK w Toru- 
niu z dnia 16 IX 1948 r. w sprawie [nadania] tytułu doktora honoris causa 
prof. dr. Ludwikowi Kolankowskiemu, pierwszemu rektorowi tej wszechnicy, 
za zasługi państwowe przy organizowaniu Uniwersytetu, i proszę ob. 
Ministra o udzielenie swej zgody na powyższą uchwałę, po myśli art. 23 p. 2 
Dekretu o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego. 
Rektor 
(-) Prof. dr K. Koranyi 


Załącznik 
Senat Akademicki UMK w Toruniu uchwalił jednomyślnie w dniu 
16 IX 1948 r., na wniosek JM Rektora prof. dr. K. Koranyi' ego: 
l. Nadać pierwszemu rektorowi wszechnicy Mikołaja Kopernika, prof. 
dr. L. Kolankowskiemu, tytuł doktora honoris causa za zasługi państwowe 
przy organizowaniu Uniwersytetu. 
2. Wystąpić do Ministra Oświaty z prośbą o udzielenie zgody na 
powyższą uchwałę po myśli art. 23 p. 2 Dekretu o organizacji nauki i szkol- 
nictwa wyższego. 
Senat Akademicki UMK pozwala sobie przedstawić następującą moty- 
wację powyższych uchwał: kiedy zrodziła się idea i pomysł utworzenia 
najwyższej szkoły narodowej, która by zaspokajała potrzeby tak bardzo tego 
potrzebujących ziem pomorskich i mazurskich, prof. Kolankowski powołany 
został na pierwszego Rektora, któremu przypadła nad wyraz ciężka i trudna
		

/Licencje_017_08_211_0001.djvu

			193 


rola organizatora Uniwersytetu. Po dłuższych rokowaniach i często zmien- 
nych pomysłach umiejscowienia tejże wszechnicy w Toruniu, wyznaczony 
Rektor z calym zasobem swej wiedzy naukowej, jako też doświadczeniem 
z okresu swej pracy przedwojennej, przystąpil do zrealizowania wytkniętego 
celu. Zadania miał przed sobą istotnie trudne. Złożyły się na nie: brak 
tradycji naukowej w nowym środowisku, gdzie nie istniał wyższy zakład 
naukowy, ciężkie warunki pomieszczenia nowej uczelni w okresie po 
zakończeniu niedawnych działań wojennych. W rekordowo szybkim czasie 
potrafił organizator Uniwersytetu pokonać je, jak i tyle jeszcze innych, 
których wyszczególniać nie mamy zamiaru. W okresie bez mała dwu- 
miesięcznym zorganizował cztery wydziały, a w szczególności: l) Wydział 
Humanistyczny, 2) Matematyczno-Przyrodniczy, 3) Prawno-Ekonomiczny 
i wreszcie 4) Sztuk Pięknych, początkowo potraktowany jako oddział 
Wydziału Humanistycznego. Obsada sil naukowych postąpiła tak szybko, iż 
na trzech pierwszych wydziałach można było rozpocząć zajęcia naukowe 
(wykłady, ćwiczenia itp.) już w dniu l grudnia tegoż roku. Sama inauguracja 
odbyła się w dniu 5 a I 1946 r., po czym już cały Uniwersytet stanął do pracy 
wychowawczej i naukowej. Praca organizacyjna w kilku musiała postępować 
kierunkach, niemal równocześnie wykonywanych: 
l. Pozyskania odpowiednich sil naukowych z dawnych środowisk 
uniwersyteckich lub szukania nowych. Rzecz zrozumiala, iż w okresie 
tworzenia trzech nowych uniwersytetów, mając na uwadze niepomiernie 
ciężkie straty świata naukowego w okresie najazdu niemieckiego, powyższe 
zabiegi Wymagały sporo trudu, pracy, znajomości ludzi. Luki szybko się 
zapełniały, tak, iż już po dwu latach rządów rektorskich powołane czynniki 
stwierdzały, iż Uniwersytet Toruński mimo swej młodej genealogii zajął 
w rzędzie uniwersytetów polskich pozycję jedną z pierwszych, gdyż rzeczy- 
wiście w zespole nauczających znalazły się siły pierwszorzędne zarówno pod 
względem naukowym, jak i wychowawczym. 
2. Wynalezienie odpowiedniego pomieszczenia dla prac uniwersytec- 
kich, ogniskujących się w kilkudziesięciu zakładach naukowych, salach 
wykładowych, laboratoryjnych, wreszcie i administracyjnych. Odpowiedniego 
pomieszczenia miasto samo nie posiadało. Należało je wyszukiwać, remonto- 
wać dostosowując dla celów uniwersyteckich, wreszcie budować od nowa. Po 
trzech latach wytężonej pracy, zdobywania na powyższe cele odpowiednich 
funduszów, Uniwersytet rozporządza już sześcioma gmachami wyłącznie 
służącymi Uniwersytetowi, w tym [są] nowocześnie urządzone zakłady 
chemiczne i budujące się fizyczne oraz Obserwatorium Astronomiczne. 
Osobno wymienić się godzi zupełnie nowocześnie urządzony gmach Biblioteki 
Uniwersyteckiej razem z samym księgozbiorem, który dzisiaj już liczy ponad 
pół miliona książek, stworzony dosłownie z najbardziej nikłych zaczątków. 
3. Milczeniem nie wolno pominąć starań dla wynalezienia i zdobycia 
samych mieszkań dla tak licznego zespołu naukowego i administracyjnego.
		

/Licencje_017_08_212_0001.djvu

			194 


Przy czym podkreślić należy zupełną obojętność i brak zrozumienia dla tych 
potrzeb miejscowych czynników administracyjnych. 
Uwzględniając wszystkie powyższe zabiegi, ujęte w najbardziej 
sumarycznym zestawieniu, Senat, świadom ich wagi, zarazem włożonych 
starań i prac, powziął powyższą uchwałę, wychodząc b z tego najbardziej 
podstawowego założenia, iż świeżo powstały Uniwersytet, spełniając swe 
zaszczytne zadania, utrwala zręby państwowości, służy naj szczytniej pojętym 
ideom i hasłom demokratycznym odbudowanej Polski. Za ten wielki czyn 
o znaczeniu państwowym pierwszy doktorat honorowy naszej wszechnicy 
winien przypaść organizatorowi i pierwszemu Rektorowi tejże szkołyl. 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. K-8/102, s. 73-74. 
Druk (tylko załącznika). 
A. Tomczak, op. cit., s. 20-22. 
a W tekście podano mylnie 6. 
b W tekście: wychodził 
l Nie udało się odnaleźć odpowiedzi na niniejsze pismo; doktoratu honorowego 
L. Kolankowski nie otrzymał. 


121 


1948, 26 października, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do Rektora 
UMK. Przekazuje decyzję dotyczącą młodzieży akademickiej studiującej 
w Olsztynie, w związku z likwidacją Studium Prawno-Administracyjnego l. 


w związku z likwidacją Studium Administracyjnego w Olsztynie zarzą- 
dzoną pismem z dnia 19 VII 1948 r. L. IV SH-8243/48 Ministerstwo 
Oświaty postanowiło w następujący sposób załatwić sprawę dalszych studiów 
młodzieży akademickiej, studiującej dotąd w Olsztynie. 
l. Absolwenci roku wstępnego z Olsztyna mogą być przyjęci na I rok 
Wydziału Prawa UMK. 
2. Absolwenci I roku Studium Prawno-Administracyjnego mogą być 
przyjęci na II rok Wydziału Prawa UMK, z tym, iż winni złożyć egzaminy 
uzupełniające z przedmiotów objętych programem I roku studiów prawnych, 
a nie zamieszczonych w programie I roku Studium. 
3. Absolwenci II roku Studium mogą być przyjęci na III rok Wydziału 
Prawa UMK pod warunkiem złożenia egzaminów uzupełniających z przed- 
miotów objętych program[em] I i II roku Wydziału Prawa, a nie zamieszczo- 
nych w programie I i II roku Studium. 
Równocześnie zezwala się na zorganizowanie w Olsztynie w roku 
szkolnym 1948/1949 obowiązkowych ćwiczeń przedmiotów II i III roku pod 


--01....
		

/Licencje_017_08_213_0001.djvu

			195 


warunkiem, że będą one prowadzone wyłącznie przez osoby uprawnione do 
prowadzenia wykładów i ćwiczeń na wyższych uczelniach, oraz pod warun- 
kiem, iż Wydział Prawa UMK weźmie całkowitą odpowiedzialność za ich 
poziom naukowy. Jednocześnie Ministerstwo Oświaty nie zezwala na prowa- 
dzenie w Olsztynie wykładów wchodzących w zakres programu Wydziału 
Prawa UMK. 
4. Absolwenci III roku Studium mogą być przyjęci na IV rok Wydziału 
Prawa, z tym, iż winni złożyć egzaminy uzupełniające z przedmiotów 
obowiązkowych na I, II i III roku Wydziału Prawa, a nie objętych progra- 
mem Studium w Olsztynie. 
Rada Wydziału [Prawa] UMK roztoczy specjalną opiekę nad byłymi 
studentami Studium w Olsztynie i dopilnuje, by studenci ci prawidłowo 
wykonywali swe obowiązki. 


Podsekretarz Stanu 
(-) E. Krassowska 


Odpis, maszynopis. 
Archiwum UMK, Dział Nauczania, sygn. DN-l/19, k. 42. 
l Maszynopis przesłany 30 X 1948 r. przez Z. Czemego. prorektora UMK, do Referatu 
Młodzieżowego. 


122 


1948, 6 listopada, Toruń. - Przemówienie Karola Koranyi 'ego, rektora 
UMK, wygłoszone na inauguraoji r. akad. 1948/1949. 


- _a Ze skromnych początków dwu-, a niebawem trzywydziałowego 
Uniwersytetu, z sekcją Sztuk Pięknych przy Wydziale Humanistycznym 
przekształconą rychło w osobny Wydział, stał się Uniwersytet nasz ważnym 
ośrodkiem badań naukowych i nauczania. 
Ale tym, cośmy w pierwszym trzechleciu istnienia naszej Wszechnicy 
zdobyli, zadowolić się nie możemy. Musimy dążyć do rozbudowy naszej 
Almae Matris. 
Głównym naszym celem jest uzyskanie dalszych fakultetów, przede 
wszystkim Wydziału Lekarskiego. 
Przed pół przeszło wiekiem, w r. 1894 powiedział, obejmując godność 
rektorską, jeden z największych naszych historyków, Tadeusz Wojciechowski, 
"że nauki przyrodnicze to połowa naszej wiedzy, a nauki lekarskie, to korona 
nauk przyrodniczych, pomost do nauk humanistycznych i zamknięcie całego 
kręgu wiedzy".
		

/Licencje_017_08_214_0001.djvu

			196 


Do prawa posiadania Wydziału Lekarskiego legitymuje nas nazwisko 
wielkiego uczonego, które nosi nasz Uniwersytet; bo wszakże Kopernik 
sławny był nie tylko jako znakomity astronom, jako wybitny ekonomista, ale 
także jako dobry lekarz. 
Patrząc jednakże realnie zdawać sobie musimy sprawę, że utworzenie 
Wydziału Lekarskiego wymaga poważnych przygotowań i dlatego w począt- 
kowym etapie musimy się zadowolić rozbudową naszego Uniwersytetu 
w takim kierunku, który by zbliżał nas do zamierzonego celu. 
Mam tu na myśli utworzenie w najbliższej przyszłości Wydziału 
Fannaceutycznego. Nowy ten Wydział miałby kształcić przede wszystkim 
pracowników dla przemysłu fannaceutycznego, który powstaje, a którego 
rozbudowa jest konieczna, jeśli na tym polu uniezależnić się mamy od zagra- 
nicy. Byłby to więc pierwszy Wydział Fannaceutyczny tego typu w Polsce. 
Z radością podkreślić mogę, że w staraniach swych o utworzenie tego 
Wydziału Uniwersytet nasz spotkał się z najżycz1iwszym zrozumieniem 
i poparciem ze strony Ministerstwa Zdrowia w osobach p. ministra Michejdy 
i p. wiceministra Sztachelskiego, za co im w imieniu naszej Wszechnicy 
składam jak najgorętsze podziękowanie l. 
Dalszym naszym postulatem musi być uzyskanie Wydziału Rolnego. 
_ _b 


Spoczywa wreszcie na nas zadanie związania naszego Uniwersytetu, 
jako najbliżej Wybrzeża leżącego, z problemami morskimi, na które mimo 
wszystko zbyt mało jeszcze zwraca się u nas uwagi, a to zarówno w zakresie 
nauk humanistycznych, jak prawnych i ekonomicznych, a zwłaszcza nauk 
przyrodniczych. Potrzeba utworzenia w związku z tym stacji naukowej 
Uniwersytetu nad morzem staje się coraz bardziej rzeczą nieodzowną. - 3 
Nowy rok akademicki jest rokiem wyjątkowym w dziejach naszej 
Almae Matris. W nadchodzącym bowiem roku akademickim mury naszej 
Wszechnicy opuszczą absolwenci, którzy wstąpili do niej w r. 1945, a więc 
z chwilą jej powstania, i całość swych studiów w niej ukończyli. - _d 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-57, k. 19-23. 
a Opuszczono fragment na temat M. Kopernika i F. Skarbka. 
b Opuszczono argumentację za utworzeniem tego Wydziału w Toruniu. 
c Opuszczono fragment o młodzieży akademickiej i warunkach, jakie należy jej stwo- 
rzyć. 
d Opuszczono fragment o tradycjach uniwersyteckich i obowiązkach studentów. 
l W sierpniu 1948 r. przebywała w UMK komisja z Ministerstwa Zdrowia w składzie 
2 wiceministrów, 3 dyrektorów departamentu i dziekana Wydziału Farmacji z Gdańska dla 
ostateczneg
 sfinalizowania otwarcia tego Wydziału - Uniwersytet Mikołaja Kopernika 
1945-1955, s. 33; zob. tel dok. 100. 


.....
		

/Licencje_017_08_215_0001.djvu

			197 


123 


1948, 12 listopada, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Uniwersytec- 
kiego Komitetu PPR za okres od l X do 10 XI 1948 r. 


I. Układ sił na terenie UMK i Uniwersyteckiego Kursu Przygotowaw- 
czego. 
l. Studenci. W bieżącym roku akademickim UMK liczy około 3500 
studentów. Dzięki wysiłkom naszej Partii udało się w ciągu ostatnich lat 
zmienić skład socjalny młodzieży studiującej przez wprowadzenie na pier- 
wszy rok studiów synów robotników i chłopów małorolnych. W chwili 
obecnej 993 studentów należy do ZAMP. Do Bratniej Pomocy zarejestrowało 
się na razie około 1600 studentów. 
2. Organizacje studenckie. 
a. Bratnia Pomoc. W miesiącu październiku dokonano zmiany zarządu 
Bratniej Pomocy. Na 15 członków zarządu 9 należy do PPR, l do Stron- 
nictwa Ludowego, l do Stronnictwa Demokratycznego, a 4 jest bez- 
partyjnych. W wyniku pracy Komisji Kwalifikacyjnej obsadzonej przez 
naszych towarzyszy procentowy rozdział bezpłatnych obiadów przedstawia 
się następująco: synowie robotników 35,6%, synowie chłopów 38%, reszta 
inteligencja pracująca. Również staraliśmy się, by zapewnić mieszkanie 
w domach akademickich młodzieży robotniczo-chłopskiej. 32,4% mieszka- 
jących w domach akademickich to synowie robotników, 36,2% synowie 
chłopów, reszta inteligencja pracująca. 
b. ZAMP. W okresie tworzenia ZAMP zwróciliśmy baczną uwagę na 
obsadzenie kluczowych stanowisk w zarządzie przez naszych ludzi. 
W rezultacie Zarząd Okręgowy ZAMP, złożony z 23 osób, liczy 14 członków 
PPR, co stanowi 60%. Peperowcy zajmują takie ważne stanowiska jak 
przewodniczący, kierownik wydziału aktywu, kierownik [wydziału] warun- 
ków socjalnych itp. 
W dziesięcioosobowym zarządzie Wydziału Prawno-Ekonomicznego 
jest 7 pepen;>wców (70%), w zarządzie Wydziału Humanistycznego jest 
5 członków PPR (50%). Zarząd Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, 
który liczy 14 członków, ma 8 peperowców (57%); zarząd Uniwersyteckiego 
Kursu Przygotowawczego na 13 członków posiada 10 należących do PPR 
(71%). Na Roku Wstępnym na 7 członków zarządu jest 6 członków PPR 
(85%). 
Ogółem ZAMP liczy z dniem 12 XI 1948 r. 993 członków, w tym 
225 członków PPR, co stanowi 23%. 
Skład socjalny ZAMP przedstawia się następująco: synowie robotni- 
ków - 261 (26%), synowie chłopów do 2 ha - 21 (2%), synowie chłopów 
do 5 ha - 104 (10%), synowie chłopów do 10 ha - 149 (15%), synowie
		

/Licencje_017_08_216_0001.djvu

			198 


chłopów ponad 10 ha - 48 (5%), inteligencja pracująca - 321 (32%), 
rzemieślnicy - 36 (4%), inne zawody - 53 (6%). 
Miesiąc październik był miesiącem organizowania aparatu kierownicze- 
go ZAMP. Zadanie to zostało wypełnione. Stworzono działającą już w tej 
chwili sprawnie, szeroko rozczłonkowaną sieć organizacyjną. ZAMP liczy 
obecnie 19 kół. 
W pierwszych dniach listopada ZAMP przeprowadził dwie ważne 
akcje: akademię w rocznicę rewolucji listopadowej i inaugurację roku akade- 
mickiego. Akademia została zorganizowana sprawnie. Była duża frekwencja. 
Referaty uzgodnione z Komitetem odpowiadały założeniom ideologicznym 
i hasłom propagandowym naszej Partii. Podobny przebieg miała inauguracja 
roku akademickiego. Przedstawiciel młodzieży (członek naszej Partii) zwrócił 
uwagę na konieczność oparcia nauki o ideologię marksistowsko-leninowską. 
Przemówienie Rektora Uniwersytetu zawierało podobne postulaty. W chwili 
obecnej działalność ZAMP zwrócona jest w kierunku należytej organizacji 
Tygodnia Akademika, który przyniesie fundusze niezarnożnej młodzieży 
robotniczo-chłopskiej. Rozpoczęto również pracę szkolenia ideologicznego, 
która rozbita jest na trzy szczeble: kół, wydziałowy i środowiskowy. Szkole- 
nie przeprowadzają członkowie naszej Partii. 
c. AZS. Również na terenie AZS-u dążymy do zmiany składu zarządu 
przez wprowadzenie większej ilości peperowców. Na prezesa AZS został 
wytypowany nasz towarzysz. 
d. Koła naukowe. Koła naukowe były dotychczas w większej części 
bazami reakcji na terenie Uniwersytetu. Walka rozpoczęta na tym odcinku 
jeszcze w roku ubiegłym doprowadziła do opanowania przez naszych ludzi 
zarządów wielu kół. W chwili obecnej po naszej linii pracuje Koło Wydziału 
Prawno-Ekonomicznego. Opanowane są przez nas wszystkie koła Wydziału 
Matematyczno-Przyrodniczego. Najgorzej przedstawia się sytuacja na 
Wydziale Humanistycznym, ale i tutaj prowadzimy walkę. Na wspólnym 
zebraniu Prezydium Federacji Polskich Organizacji Studenckich i Koła 
Polonistów nasza Partia postawiła przed kołem zadanie propagowania 
marksizmu i dała mu wytyczne pracy zgodnie z założeniami ideologicznymi 
naszej Partii. 
3. Profesorowie. Na 86 profesorów zwyczajnych i nadzwyczajnych 
zaledwie l profesor należy do PPR, a z 300 pomocniczych sił naukowych 
tylko 2% stanowią członkowie naszej Partii. Obok profesorów biernych 
politycznie istnieje w gronie profesorskim grupa zdecydowanie negatywnie 
ustosunkowana do Polski Ludowej, skupiająca się dokoła prof. Konrada 
Górskiego. Ich działalność jest szczególnie niebezpieczna i szkodliwa, ponie- 
waż są to profesorowie Wydziału Humanistycznego i Prawno-Ekonomiczne- 
go, którzy kształtują światopogląd młodzieży robotniczo-chłopskiej 
wychowywanej przez Partię na Uniwersyteckim Kursie Przygotowawczym 
i Studium Wstępnym i wprowadzanej obecnie na Uniwersytet. Wysłaliśmy do
		

/Licencje_017_08_217_0001.djvu

			199 


Wojewódzkiego Komitetu PPR charakterystykę kilku czołowych przywódców 
tej grupy reakcyjno-klerykalnej. Prowadzimy z nimi walkę wszelkimi 
dostępnymi nam środkami. Jednym z pozytywnych osiągnięć ostatniego 
okresu była rezygnacja z wykładów dr. Waldemara Voise (znany reakcjo- 
nista) na rzecz mgr. Indana (członek PPR). Rozumiejąc znaczenie 
opanowania tego odcinka staraliśmy się o wprowadzenie naszych ludzi na 
stanowiska asystentów. W ostatnim miesiącu 3 peperowców wysunięto na 
asystentury. Podkreślić tutaj jednak należy wyjątkowo trudną sytuację 
naszych towarzyszy asystentów, którzy pracują pod kierunkiem reakcyjnych 
profesorów. 
II. Charakterystyczne nastroje. 
Na zebraniach przeprowadzanych przez naszą Partię i organizacje 
młodzieżowe ZAMP dały się zauważyć częste wypowiedzi wzywające do 
energicznej walki z klerem na odcinku akademickim. 
III. Przejawy obcej propagandy i walka z nimi. 
Punkt ciężkości walki z reakcją na naszej Uczelni przeniósł się w tej 
chwili wyraźnie na odcinek kleru. Caritas i Sodalicja nie tylko że skupiają 
w swoich szeregach element najbardziej nam obcy i wrogi, ale usiłują prze- 
prowadzić planową akcję zdecydowanie przeciwstawiającą się naszej linii 
działania. Najlepszym tego dowodem może być w porę udaremniona próba 
stworzenia na terenie Uniwersytetu Studium Wiedzy Religijnej. Ciągle jeszcze 
organizacje te przyciągają do swoich szeregów duży procent młodzieży przez 
wydawanie bezpłatnych (lub w bardzo niskich cenach) śniadań, obiadów 
i kolacji. Jeden z przejawów czynnej wrogiej propagandy to pojawiające się 
na murach napisy w rodzaju: "Precz z żydo-komuną". Jako jeden z czyn- 
ników naszej walki z reakcją trzeba tutaj wymienić utworzenie tajnych trójek 
porządkowych. Ich dotychczasowa działalność to usuwanie ogłoszeń organi- 
zacji religijnych ze ścian Uniwersytetu, akcja w czasie akademii z okazji 
rocznicy Rewolucji Listopadowej i na inauguracji roku akademickiego. 
Obecnie w związku z Tygodniem Akademika trójki będą miały zadanie 
utrzymania porządku. 


I Sekretarz UK PPR 
Zaremba Jerzy 


Kopia, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, Akta KM PPR - Toruń, 1945-1948, sygn. 5/VI/8.
		

/Licencje_017_08_218_0001.djvu

			200 


124 


1949, 10 marca, Bydgoszcz. - Wydział Propagandy, Oświaty i Kultury KW 
PZPR w Bydgoszczy do KC PZPR. Przesyła swoje sugestie dotyczące zmian 
kadrowych w Bibliotece Uniwersyteckiej oraz przypomina propozycję 
nominacji Stanisława Borysowskiego na dziekana Wydziału Sztuk Pięknych 
UMK. 


W piśmie do Ministerstwa Oświaty - Departament Szkół Wyższych 
- z dnia 29 IX 1948 r. L. dz. 67l/48/X - prosiliśmy o zamianowanie tow. 
prof. Stanisława Borysowskiego dziekanem Wydziału Sztuk Pięknych UMK 
w Toruniu a . 
Odpis tego pisma wysłaliśmy również do KC PPR - Wydział Oświaty 
dnia 30 IX 1948 r. L. dz. 676/48/X. 
Dnia 6 XII 1948 r. przy piśmie przewodnim nr 94l/48/X przesłaliśmy 
do KC PPR - Wydział Oświaty i Kultury - uchwałę szóstki profesor- 
sko-asystenckiej przy UMK w Toruniu w sprawie zdjęcia dr. Stefana b 
Burhardta ze stanowiska dyrektora Biblioteki UMK w Toruniu i powierzenia 
tego stanowiska tow. dr Marii Puciatowej. Uchwałę powyższą szóstka profe- 
sorsko-asystencka przesłała bezpośrednio do Ministerstwa Oświaty - 
Departament VI. 
Ponadto pismem z dnia II I 1949 r. L. dz. 37/49/XII przesłaliśmy do 
KC PZPR - Wydział Oświaty ponowną prośbę o załatwienie sprawy 
nominacji prof. tow. Borysowskiego i dr Marii Puciatowej. Na pisma te 
otrzymaliśmy odpowiedź z KC PZPR dnia 31 I 1949 r. L. dz. 39/49, 
w którym zastępca kierownika Wydziału Kultury i Nauki tow. Wojtyga dono- 
si nam, że sprawa tow. prof. Borysowskiego Stanisława jest rozpatrywana 
przez Ministerstwo Oświaty i zostanie załatwiona pozytywnie - natomiast 
sprawa tow. Marii Puciatowej, proponowanej przez nas na stanowisko 
dyrektora Biblioteki przy UMK, została przez Ministerstwo Oświaty przyjęta 
negatywnie. Obsadzenie tego stanowiska zostanie rozstrzygnięte w drodze 
konkursu. Żadnych konkretnych zarzutów przeciw tow. Puciatowej nie 
podano. 
Od czasu otrzymania przez nas powyższego pisma upływa drugi 
miesiąc, a sprawa nominacji tow. prof. Borysowskiego dotąd nie została 
definitywnie załatwiona, pomimo że zaangażowany został w tę sprawę auto- 
rytet Partii. 
Tymczasem dotarła do nas wiadomość, że na stanowisko dyrektora 
Biblioteki przy UMK Ministerstwo zamierza zamianować prof. Kolankow- 
skiego, byłego rektora UMK, znanego jeszcze z okresu przedwojennego 
czynnego sanatora i senatora do wybuchu wojny 1939 r. Jako rektor również 
nie wykazał najmniejszej chęci do współpracy. Przeciwko tej kandydaturze
		

/Licencje_017_08_219_0001.djvu

			201 


kategorycznie protestujemy i w dalszym ciągu na to stanowisko podtrzymu- 
jemy kandydaturę tow. dr Marii Puciatowej l. 
Jednocześnie prosimy o definitywne załatwienie sprawy nominacji prof. 
S. Borysowskiego, gdyż sprawa ta niepotrzebnie przeciąga się, co podrywa 
autorytet Partii. 


Z-ca Kierownika Wydziału Propagandy 
do spraw Oświaty 
(-) W. Pypkowski [m.p.] 


Oryginał. maszynopis. 
MN. KC PZPR. sygn. 237/XVI-71, s. 39-40. 
a Z lewej strony, nieco powyżej, odręczna adnotacja: Zmanicka - wyjaśniła 18 marca 
(telefonicznie) [u] (Michajłowa), że Borysowski otrzymał nominację przed dwoma 
tygodniami. Podpis nieczytelny. 
b W tekście omyłkowo: Stanisława 
l W tym wypadku Ministerstwo utrzymało swoją kandydaturę, nominację na dyrektora 
otrzymał L. Kolankowski, natomiast S. Borysowskiego mianowano dziekanem Wydziału 
Sztuk Pięknych. 


125 


1949, 1 czerwca, Bydgoszcz. - Z protokołu posiedzenia Egzekutywy KW 
PZPR. Sprawy pracy Partii i ZAMP na Uniwersytecie. 


- _a Porządek dzienny: l. Praca Partii i ZAMP-u w Uniwersytecie. 
2. Przygotowanie do Konferencji Wojewódzkiej. 3. Organizacje wypoczyn- 
ków świątecznych. 4. Różne. 
[Ad] l. Tow. Zaremba, sekretarz POP na terenie Uniwersytetu, 
wygłosił sprawozdanie z pracy partyjnej na Uniwersytecie Toruńskim podając 
stan członków i wpływy organizacji partyjnej na poszczególnych wydziałach. 
Na Wydziale [Prawno-]Ekonomicznym pozycja organizacji jest najsilniejsza, 
a najsłabsza pozycja organizacji partyjnej jest na terenie Wydziału Humani- 
stycznego. 
Praca na odcinku młodzieżowym wyra:żała się udzielaniem pomocy 
w pracy ZAMP, Myśli Wolnej, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 
i Bratniej Pomocy. W ciągu trzech miesięcy praca partyjna zmierzała do 
wysuwania członkąw PZPR na terenie ZAMP-u. 
W Bratniej Pomocy jest 26 członków PZPR. W Toruniu jest 14 kół 
naukowych obejmujących 1800 studentów, w tym 628 ZAMP-owców. Na 
tym odcinku wpływy organizacji partyjnej są najsłabsze w UMK. 
Działalność wroga na terenie Uniwersytetu koncentruje się przeważnie 
w Caritasie i w Sodalicji Mariańskiej, obecnie zakonspirowanej. Około 120
		

/Licencje_017_08_220_0001.djvu

			202 


studentów brało udział w przyjmowaniu Wyszyńskiegol. Napisy "Precz 
z Żydo-Komuną", "Pomścimy Katyń" [to] dzieło reakcyjnej części studen- 
tów. - _b 
Tow. Cieślak poruszył zagadnienie rozbudowy Wydziału Medycyny, 
Rolnego i Farmaceutycznego oraz stwierdził, że od roku przyszłego prze- 
widziana jest Katedra Marksizmu-Leninizmu 2 . Poza tym podkreślił, że 
zagadnienie kadr osobowych jest poważnym problemem stojącym przed 
organizacją partyjną. - 3 
Tow. Malinowski zreferował uchwałę Biura Organizacyjnego KC 
[PZPR] w sprawie organizacji partyjnej i ZAMP-u na uniwersytetach 
podkreślając, że w województwie pomorskim mamy dosyć poważne osiągnię- 
cia w postaci umasowienia się organizacji ZAMP oraz w postaci zaktywizo- 
waniajego działalności na terenie ZMP. 
Braki zasadnicze, mówił tow. Malinowski, polegają na działaniu 
metodami zaśniedziałymi, braku szukania nowych form oddziaływania na 
młodzież niezorganizowaną, a nawet na młodzież ZAMP-u (szkolenie). 
Wszystkie kierownicze stanowiska opanowane były w ZAMP-ie przez 
Partię, lecz nie było pracy masowej. Przełomu ideologicznego nie było jesz- 
cze na tym odcinku, dowodem czego może być fakt witania prymasa przez 
liczną grupę studentów (około 300). Sodalicja bardziej bojowo i bardziej 
prężnie czuje się niż ZAMP. 
Nikogo nie wydalono za wrogą robotę; za mało [jest] bojowości i walki 
klasowej. Walki z reakcyjnymi profesorami nie prowadzono, a trzeba było to 
robić. Bardziej należy ubojowić organizację ZAMP-u. Profesora [Konrada] 
Górskiego, który dostał 1/4 miliona za robotę antypaństwową, należało 
usunąć koniecznie, a tego nie dokonan0 3 . 
Okres letni wykorzystać dla wzmocnienia walki klasowej na terenie 
spędzania wczasów przez poszczególnych ZAMP-owców, a oprócz tego okres 
ten trzeba wykorzystać do pracy na odcinku młodzieżowym, do pomocy 
w szkoleniu partyjnym; 500 członków może zrobić poważną robotę. 
O nowych asystentów trzeba będzie mocno bić się, by w nowym roku 
szkolnym stać się mocniejszymi. Obowiązkiem naszym jest walka o dalszy 
rozwój Uniwersytetu. 
(Należy] wysłać delegację do Warszawy po linii uzyskania poparcia 
naszych słusznych żądań. Na miejsce tow. Zaremby, który kończy studia 4 , 
Egzekutywa KU ustalić winna odpowiedniego kandydata - zastępcę. 
dWydział Farmacji Przemysłowej mad największe szanse rozbudowy. 
Wydział Rolny może rozbudować się na bazie wykorzystania Państwowego 
Instytutu Naukowego Gospodarki Wiejskiej. Z Poznania wpłynęła koncepcja 
odstąpienia drugiego i trzeciego rocznika. Zagadnienie budynku jest poważną 
i największą trudnością. W Warszawie w tej sprawie nigdy nie mówili "nie", 
co świadczy, że wniosek ten ma oparcie. - _e
		

/Licencje_017_08_221_0001.djvu

			203 


Protokółował 
Szapołowski 


Sekretarz Wojewódzki 
Minor Marian 


Kopia. maszynopis. 
AP Bydgoszcz. KW PZPR w Bydgoszczy. sygn. 51/IV/1. k. 194-202. 
a W tym miejscu informacje o obecności członków Egzekutywy według załączonej listy; 
listy tej brak w aktach. 
b Pominięto zagadnienia wewnątrzpartyjne. 
c Opuszczono wypowiedź Zdzisława Wróbła na temat rozwoju organizacyjnego 
ZĄMP-u na UMK. 
d-d W maszynopisie Wydział farmacji i przemysłowej mają 
e Pominięto dalszą część dyskusji nad p. 1 dotyczącej potrzeby rozwoju organizacji 
partyjnej i ZAlvlP-u na Uniwersytecie oraz punkty 2 i 3. 
1 Stefan Wyszyński był w Toruniu 2 II 1949 r., w drodze na ingres do Gniezna. zatrzy- 
mał się w kościele parafialnym na Podgórzu; A. Micewski, Kardynał Wyszyński, prymas 
i mąż stanu, Paris 1982. s. 61. 
2 Katedrę Podstaw Marksizmu i Leninizmu utworzono na Wydziale Prawa w listopa- 
dzie 1950 r., po rozwiązaniu tego Wydziału została przydzielona do Wydziału Humanisty- 
cznego - Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1945-1955, s. 78. 
3 Tak skomentowano przyznanie K. Górskiemu w kwietniu 1949 r. naukowej i lite- 
rackiej nagrody Episkopatu Polskiego za całokształt twórczości naukowej w wysokości 250 
tys. zł; fakt ten odbił się zresztą szerokim echem w prasie polskiej - Z. Dokurno, 
Bibliografia podmiotowa i przedmiotowa Konrada Górskiego, [w:] Księga pamiątkowa ku 
czci Konrada Górskiego, Toruń 1967.. s. 86-87. 
4 Jerzy Zaremba. immatrykułowany 5 I 1946 r. na Wydziale Prawno-Ekonomicznym; 
studia ukończył 20 VI 1949 r. uzyskując dyplom magistra praw - Archiwum UMK. Akta 
studenckie. sygn. 2988. 


126 


J 949, 14 września, Toruń. - Zygmunt Czerny, prorektor UMK, do Janiny 
Kutzner, naczelnika Wydziału Wychowania Fizycznego Ministerstwa Oświa- 
ty. Prośba o kredyty na adaptację obiektów na sale gimnastyczne oraz 
o poparcie u władz miejskich dla starań o odpowiednie obiekty. 


UMK pismem z dnia 14 maja do liczby 2073/49 przesłał do 
Ministerstwa sześcioletni plan inwestycji dla [Ośrodka] Wychowania 
Fizycznego. W planie tym, przewidującym wprowadzenie powszechnego 
obowiązku wychowania fizycznego, Uniwersytet prosił o znaczniejsze kredyty 
na adaptację dwóch wielkich obiektów (hall) na sale gimnastyczne z przy- 
ległościami. 
Obiekty te należą do ZM Torunia i o ile Rektorat w swych staraniach 
nie zostanie przez Ministerstwo poparty wobec Zarządu Miejskiego, obiekty
		

/Licencje_017_08_222_0001.djvu

			204 


te mogą się dostać komu innemu, a będzie to dla Uniwersytetu niepoweto- 
wana strata. 
Zwłaszcza tzw. Hala Powystawowa, której odręczny szkic załącza sięa, 
wraz z 9-hektarowym terenem przyległym jest obiektem nieocenionym na 
powyższy cel. Jak widać ze szkicu, zdoła ona pomieścić dwie sale gimnasty- 
czne po 11 m x 22 m, a prócz tego pomiędzy nimi okrągłą salę o średnicy 
18 m, wszystkie z górnym światłem (dach szklany). Po obu stronach wszy- 
stkich sal znajdują się pomieszczenia 7,60 m x 27,50 m, tak że w nich na 
parterze i na piętrze pomieszczą się szatnie, natryski, gabinety instruktorów, 
magazyny sportowe, a zaś na piętrze sale do boksu, szermierki, biblioteka 
[Ośrodka] Wychowania Fizycznego, gabinet lekarski, kancelaria [Ośrodka] 
Wychowania Fizycznego i pokój kierownika 1. 
Rektorat prosi o zajęcie przychylnego stanowiska w tej tak ważnej 
sprawie dla wychowania fizycznego w Toruniu, a przede wszystkim o jak 
naj rychlejsze powiadomienie go, czy powszechny obowiązek wychowania 
fizycznego będzie tego roku wprowadzony i kiedy. 
Prorektor 
(-) Prof. dr Z. Czerny 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, sygn. R-53, k. 18. 
a Waktach UMK brak załącznika. 
1 UMK nie przejął Hali Powystawowej ani na potrzeby wychowania fizycznego. ani na 
urządzenie uniwersyteckiego ogrodu botanicznego; korespondencja w tej sprawie prowa- 
dzona była do 1952 r. 


127 


[1950, styczeń-luty, Toruń]l. - Ze sprawozdania z działalności POP PZPR 
przy UMK za okres od Kongresu Zjednoczeniowego (1948) do 1950 r. 
Ocena polityczna kół naukowych oraz profesury UMK. 


_ _a Przeanalizujmy teraz działalność kół naukowych. Do maja 
ubiegłego roku zarządy kół naukowych przedstawiały w swej działalności 
dwa typy. Były zarządy bezideowe, opanowane przez tak zwaną "złotą 
młodzież" (Koło Sztuk Pięknych), oraz zarządy będące ekspozyturą 
reakcyjnych organizacji klerykalnych (np. Koło Polonistów). O ile pierwsze 
z nich ograniczały się wyłącznie do działalności o charakterze towarzyskim 
(herbatki zapoznawcze), to drugie przejawiały ożywioną działalność 
polityczną przeciwko marksistowskim koncepcjom naukowym i postępowym 
naukowcom.
		

/Licencje_017_08_223_0001.djvu

			205 


Sklerykalizowanym zarządom kół udało się izolować ZAMP-owców 
i członków Partii od szerszej pracy w Kole. Sytuację utrudniało to, iż 
członkowie Partii i ZAMP-owcy stanowili stosunkowo niski procent wśród 
członków kół naukowych. Mimo tak trudnej sytuacji na tym odcinku Partia 
nie zrezygnowała z walki ideologicznej. Dowodem tego chociażby ofensywa, 
którą przypuściliśmy na reakcyjny zarząd Koła Polonistów na wiosnę 1949 r., 
a która odbiła się echem w pomorskiej prasie partyjnej. Rozpoczęta w maju 
ubiegłego roku poprzez Federację Polskich Organizacji Studenckich akcja 
reorganizacji kół naukowych dała pozytywne wyniki nie tylko pod względem 
organizacyjnym, ale i pod względem ideologicznym, ponieważ wyrugowa- 
liśmy z kół naukowych referaty i prace rozpowszechniające przestarzałe 
teorie naukowe, wprowadzając stopniowo na ich miejsce prace o postępowej 
treści. 
Szczególnie dobrze pracują obecnie Koła Naukowe Geografów i Biolo- 
gów. Na tym ostatnim Kole wygłoszono cykl odczytów bo osiągnięciach 
uczonych b Miczurina i Lysenki. cRównież Koło Wydziału Sztuk Pięknych 
posiada w tej dziedzinie osiągnięcia. Odbyły się zebrania z udziałem bezpar- 
tyjnych, na których omówiono referat tow. Bermana: ,,0 sztuce socjalisty- 
cznego realizmu" i specjalne zebranie, na którym zapoznano się z zadaniami 
sztuk artystycznych w planie sześcioletnim c . 
W wyniku wprowadzania na członków kół wszystkich ZAMP-owców 
studiujących poszczególne spęcjalności i wyborów zarządów kół nastąpiła 
tutaj także poważna zmiana w kierownictwie kół naukowych. Do zarządów 
weszli członkowie Partii, ZAMP-owcy i pozytywnie ustosunkowani do Polski 
Ludowej studenci niezorganizowani. Skończono w zasadzie z towarzyską 
i gospodarczą działalnością kół naukowych, nastawiając ich pracę na 
działalność o charakterze wyłącznie naukowym i samopomocowym. Dla 
ściślejszego powiązania kół naukowych z Partią i ZAMP-em utworzono 
w niektórych zarządach zespoły ZAMP-owe, w których kierownictwo przejęli 
PZPR-owcy. Pracą tych zespołów była ideologiczna i polityczna opieka nad 
działalnością koła. 
- _d Na odcinku asystencko-profesorskim wpływy naszej organizacji 
partyjnej poważnie wzrosły, mimo to są małe. Na ogólną liczbę 276 
profesorów i asystentów w Partii naszej znajduje się zaledwie [... ]e 
profesorów i 28 asystentów (członków i kandydatów)2. Mamy na odcinku 
profesorskim do zanotowania osiągnięcia pozytywne powstałe dzięki zmianie 
programów nauczania na I roku studiów. Niektórzy profesorowie nie zdradza- 
jący dawniej zainteresowania nauką marksistowską zaczęli się nią zajmować, 
a niekiedy nawet cytować marksizm w swych wykładach. Mamy grupę 
profesorów, którzy wykazują dużo dobrej woli i usiłują zbliżyć się do 
marksistowskiej nauki głównie poprzez rewizję dotychczasowych metod 
badawczych. W grupie tej można wymienić profesorów Borysowskiego,
		

/Licencje_017_08_224_0001.djvu

			206 


Zacharewicza, Kornatowskiego, Brzezińskiego, Hrabca Coraz wykładowców, 
jak Cieślak, Dygdała, Hołubowicz, Indan, Turska, Sand i inni f. 
Zmieniony został już skład młodzieży akademickiej, ale młodzież ta 
wciąż jeszcze znajduje się pod odziaływaniem ideologicznym niechętnej nam 
części profesury. Najgorzej sytuacja wygląda na Wydziale Humanistycznym. 
Panuje tam prawie całkowicie kierunek idealistyczny. Z katedr, zwłaszcza 
z historii literatury polskiej (prof. Konrad Górski) i filozofii (prof. 
Czeżowski), głosi się poglądy sprzeczne z nauką marksistowską. I tak prof. 
Czeżowski w historycznym przeglądzie doktryn filozoficznych zupełnie 
pomija materializm dialektyczny. Natomiast jako materializm przedstawia 
teorie fizykalne. Prof. Konrad Górski głosi znów, że sztuka jest tylko 
kaprysem fantazji i uczucia, a nie odbiciem rzeczywistości. Prof. Górski jest 
także autorem kilku artykułów w "Tygodniku Powszechnym", w którym pisze 
paszkwile na materializm, a w pracach jego nie brak dwuznacznych aluzji 
pod adresem marksizmu. Np. (cytuję) "...a jeśli ktoś powie, że do tych 
zwyrodniałych praktyk prowadzi niemiecki nacjonalizm i rasizm to trzeba 
będzie stwierdzić, że źródłem owych zatrutych moralnie dążeń i pojęć był 
pogląd na świat oparty na teoriach przyrodniczych"g. 
Praca partyjna na terenie uniwersyteckim jest szczególnie ciężka, 
ponieważ z jednej strony musimy cenić wszystkie posiadane przez nas kadry 
naukowe, z drugiej jednak strony nie możemy zamykać oczu na szkodliwą 
działalność niektórych pracowników naukowych, odnoszących się negatywnie 
lub wyczekująco do przemian ideologicznych ogarniających naukę Polski 
Ludowej. Mała ilość w organizacji profesorów partyjnych, przewaga kandy- 
datów i większość młodych pracowników naukowych, utrudnia wywieranie 
poważniejszego wpływu na tym terenie. Wpływ ten musi ogarnąć bezpartyjne 
siły naukowe. Niestety Komitet Koordynacyjny, który miał to właśnie na 
celu, nie spełnił swego zadania. Nie udało nam się także zorganizować klubu 
demokratycznej profesuryh. Błędy naszej organizacji nie pozwoliły wywrzeć 
wpływu na Towarzystwo Naukowe, Towarzystwo Historyczne, Literackie 
i szereg innych; za wyjątkiem Towarzystwa Chemicznego nie wchodziły 
w zakres naszej działalności i naszych wpływów. Od dwóch lat Komitet 
Uczelniany prowadzi akcję wysuwania na stanowiska asystentów członków 
Partii, ZAMP-owców i postępowych studentów niezorganizowanych, 
zdolnych i pragnących poświęcić się pracy naukowej. Akcja ta znalazła pełne 
zrozumienie u części profesorów. Mieliśmy z ich strony zarówno formalne, 
jak i moralne poparcie i . Z drugiej strony jednak akcja ta natrafiła na poważne 
przeszkody ze strony części profesorów niechętnych kandydatom wysuwanym 
przez ZAMP i Partię. Znalazło to swój wyraz w postaci regulaminu 
utrudniającego przyjmowanie asystentów, który wymaga od kandydata na 
asystenta napisania pracy seminaryjnej, przy czym nie uwzględniającego 
faktu, że nie przy wszystkich katedrach były prowadzone seminaria. 
Charakterystyczne, że regulaminu tego nie było do czasu, kiedy Partia nie
		

/Licencje_017_08_225_0001.djvu

			207 


interesowała się sprawami asystentów. Część profesorów Wydziału Matema- 
tyczno-Przyrodniczego wyniosła tę sprawę na Radę Wydziału, gdzie wypo- 
wiadała się zdecydowanie negatywnie przeciwko mieszaniu się naszej Partii 
do spraw obsady asystentów. Na Radzie Wydziału Prawno-Ekonomicznego 
stwarzano trudności naszym kandydatom na asystentów. - 
 


Kopia z wieloma poprawkami ręcznymi. maszynopis. 
MN. KC PZPR. sygn. 237/XVI-71, s. 14-18. 
a Opuszczono ustępy zajmujące się analizą składu społecznego studentów, upartyjnie- 
niem studentów i profesury oraz omawiające strukturę organizacyjną, działalność propa- 
gandową i rolę Partii w organizacjach młodzieżowych. 
b-b Przekreślono: o genetyce i nadpisano odręcznie czarnym atramentem. 
c-c Dopisek ręczny u dołu strony. 
d Opuszczono ustępy zajmujące się sprawami AZS. stypendiów. działalnością Koła 
TPPR. 
e W tekście zostawiono puste miejsce. 
f-f Nadpisano ręcznie. 
g W tekście następuje: W rozwoju walki klasowej należy liczyć się z tym, iż na naszej 
Uczelni mogą zjawić się wykładowcy, którzy będą maskować marksistowskimi frazesami 
SWe idealistyczne koncepcje głoszone z katedr - zdanie to wykreślono; na marginesie 
odręcznie znak zapytania. 
h W tekście następuje: ani planowanego Stowarzyszenia Marksistów Historyków _ 
WYk
eślone. 
l Dopisane odręcznie. 
j Opuszczono ustępy oceniające samokrytycznie braki w działalności organizacji 
partyjnej na UMK. 
l Sprawozdanie nie jest datowane. podaną datę odtworzono już w Archiwum KC PZPR. 
o czym świadczy adnotacja na pierwszej stronie: I lub II 1950 
2 Por. dok. 123. 


128 


1950, 12 lutego, (Toruń). - Karol Koranyi, rektor UMK, do Eugenii 
Krassowskiej, wiceministra Oświaty. Zgłasza swq rezygnację ze stanowiska 
rektora. 


Poufne! 
Z powodu stosunków, jakie się wytworzyły w Uniwersytecie w Toru- 
niu, w szczególności zaś z powodu stałego podrywania autorytetu władz 
akademickich oraz często powtarzających się gołosłownych szkalowań 
profesorów publicznie na zebraniach młodzieżowych oraz w prasie, zgłaszam 
rezygnację ze stanowiska rektora UMK w Toruniu. 
Prof. dr Karol Koranyi
		

/Licencje_017_08_226_0001.djvu

			208 


Odpis, maszynopis. 
AAN, KC PZPR, sygn. 237/XVI-72, s. 140. 


129 


1950, 14 lutego, Toruń. - Karol Koranyi, rektor UMK, do Komisji 
Kontroli Partyjnej przy KC PZPR. Prosi o zajęcie stanowiska wobec 
komentarzy Włodzimierza Hołubowicza, członka PZPR i pracownika UMK, 
dotyczących okoliczności rezygnacji ze stanowiska rektora. 


w związku z moją rezygnacją ze stanowiska rektora UMK w Toruniu 
wyraził się ob. dr Włodzimierz Hołubowicz w dniu 13 II 1950 r. w rozmowie 
z prof. dr. Michałem Wyszyńskim, prodziekanem Wydziału Prawa UMK, 
w obecności osób trzecich, iż rezygnacja moja nastąpiła pod wpływem 
czynników wrogich Polsce Ludowej. Rozmowę tę powtórzył mi w moim 
gabinecie w Uniwersytecie prof. Wyszyński w obecności prorektora prof. dr. 
Zygmunta Czernego, który sporządził z rozmowy tej urzędową notatkę 
podpisaną przez siebie i przez prof. Wyszyńskiego. Odpis jej załączam. 
Ponieważ ob. Hołubowicz jest członkiem PZPR, przeto proszę o zażą- 
danie od ob. Hołubowicza dowodów na zarzut postawiony mi, człowiekowi, 
któremu całą rodzinę wymordowali hitlerowcy i który był przez kilka lat 
profesorem w uniwersytecie radzieckim. 
Byłbym zobowiązany za poinformowanie mnie o dostarczonych przez 
ob. Hołubowicza dowodach. 
Ze swej strony zwróciłem się do mojej władzy przełożonej, Ministra 
Oświaty, z prośbą o wdrożenie przeciw mnie dochodzeń dyscyplinarnych 
w tej sprawie. 


(-) Prof. dr Karol Koranyi 


l załącznik l 


Oryginał, maszynopis. 
AAN, PZPR, sygn. 237-XVI-72, k. 146. 
l Załącznik jest uwierzytelnionym odpisem zapiski urzędowej o treści: Ob. prof. dr 
Wyszyński Michał stwierdza 1M Rektorowi w mej obecności, że starszy asystent dr Włodzi- 
mierz Hołubowicz oświadczył dnia 13 II br. w Bibliotece Uniwersyteckiej o godz. około 21, 
w obecności dr M. Puciatowej i kilku ilUlych, że Rektor rezygnuje w porozumieniu z kołami 
wrogimi obecnemu ustrojowi i że to zaraz pójdzie do radia londyńskiego. Podpisy: 
Wyszyński m[anu] p[ropria]; Czemy m[anu] p[ropria].
		

/Licencje_017_08_227_0001.djvu

			209 


130 


J 950, 14 lutego, Toruń. - Protokół nadzwyczajnego posiedzenia Senatu 
Akademickiego UMK Okoliczności rezygnacji Karola Koranyi 'ego ze sta- 
nowiska rektora oraz pismo Rektora podajqce motywy tego kroku l. 


Obecni: JM Rektor prof. dr Koranyi Karol, prorektor prof. dr Czerny 
Zygmunt
 dziekan Wydziału Prawno-Ekonomicznego prof. dr Namysłowski 
[Władysław], Sztuk Pięknych prof. dr Borysowski Stanisław
 prodziekan 
Wydziału Humanistycznego prof. dr Włodarski [Bronisław], Matematyczno- 
-Przyrodniczego prof. dr Hurynowicz [Janina], Prawno-Ekonomicznego 
prof. dr Wyszyński [Michał], Sztuk Pięknych prof. inż. Narębski [Stefan]; 
delegat docentów: dr Pawłowski Bronisław, dr Zabłocka Wanda
 delegat 
pomocniczych sił naukowych: dr Dygdała Adam, dr Krupowicz Jan. 
Nieobecni usprawiedliwieni: dziekan [Wydziału Humanistycznego] 
prof. dr Hartleb Kazimierz, [Matematyczno-Przyrodniczego] prof. dr Zacha- 
rewicz Witold. 
Prowadzący pióro: mgr Stani szewski Stanisław. 
Początek o godz. 12 00 . 
Przedmiot: Zawiadomienie Senatu o rezygnacji ze stanowiska rektora. 
Uchwała: JM Rektor zawiadamia Senat o swej rezygnacji przesłanej 
Ministrowi Oświaty i podaje motywy, jak załącznik. 
Po złożeniu oświadczenia JM Rektor opuszcza zgromadzenie i przewo- 
dnictwo obejmuje Prorektor, który oświadcza co następuje: Mam zaszczyt 
objąć przewodnictwo Wysokiego Senatu Akademickiego UMK i proszę go 
o zajęcie stanowiska w sprawie rezygnacji JM Rektora. 
Sprawa ma dwa oblicza, jedno rzeczowe, a mianowicie wszech- 
stronnego rozpatrzenia stosunków, które skłoniły JM Rektora do tego bez 
wątpienia ciężkiego kroku, i drugie oblicze formalne, ustosunkowanie się 
Wysokiego Senatu do rezygnacji JM Rektora. 
Jestem zdania, i tuszę, że Wysoki Senat podzieli je, by na dziś zostawić 
wyłącznie tylko sprawę formalną i bez dyskusji przejść od razu do wniosków, 
do których zgłaszania mam zaszczyt wezwać obecnych. 
Senat jednomyślnie przyjmuje oświadczenie Prorektora, przy czym 
prodziekan Włodarski stawia następujący wniosek: Senat stwierdza, że w 
ostatnim okresie czasu mnożące się zatargi wewnętrzno-uniwersyteckie 
przynoszą poważne szkody dobremu imieniu Uczelni i przeszkadzają normal- 
nemu tokowi studiów. Senat wyraża obawę, że podobna atmosfera uniemożli- 
wi pracę pedagogiczną i naukową Uczelni. Senat dołoży wszelkich starań dla 
uzdrowienia stosunków. Przyjmując do wiadomości ustąpienie JM Rektora 
Senat wyraża jednak nieplonną nadzieję Jego powrotu do władzy dla dobra 
Uniwersytetu po wyjaśnieniu sytuacji.
		

/Licencje_017_08_228_0001.djvu

			210 


Po stwierdzeniu przez Prorektora, że nikt z obecnych nie żąda tajnego 
głosowania Prorektor wzywa do głosowania przez podniesienie rąk. W głoso- 
waniu wszyscy obecni oświadczają się za zgłoszonym wnioskiem. 
Prorektor oświadcza, że poda przebieg dzisiejszego posiedzenia do 
wiadomości władz i zawiadomi o nim JM Rektora. 
Prorektor 
(-) Prof. dr Z. Czerny 


Załącznik 
Od początku objęcia przeze mnie obowiązków rektora w UMK było 
moim dążeniem nawiązanie jak najściślejszego kontaktu z młodzieżą i ścisłej 
z nią współpracy, zwłaszcza że w tym czasie rozpoczął się silniejszy napływ 
na Uniwersytet młodzieży pochodzenia robotniczego i chłopskiego. 
Niestety, nie zawsze moje intencje były należycie oceniane, a w realizo- 
waniu ich napotykałem często na nieprzewidziane trudności. Szczególnie 
zastanawiające było dla mnie, że jakimś dziwnym trafem te zarządy 
związków młodzieżowych, które jak naj ściślej ze mną pracowały, bywały 
nagle zmieniane w całości lub też nagle ubywały z zarządów tych osoby, 
które były szczególnie mi pomocne. Aby nie być gołosłownym przytoczę 
kilka przykładów, jak: nagłe usunięcie całego zarządu ZAMP-u w lutym 
1949 r., ustąpienie z następnego zarządu studentki Rekłajtisówny i studentki 
Homungowej, zrzeczenie się prezesury Bratniej Pomocy przez studenta 
Stachurskiego oraz stanowiska przewodniczącego Towarzystwa Koła Prawni- 
ków przez studenta Skibę. 
Wszystkie te zmiany następowały nagle, bez uprzedniego zawiadamia- 
nia o tym władz akademickich i często bez przestrzegania obowiązujących 
przepisów o stowarzyszeniach akademickich. Co więcej, w jednym z pism do 
rektora ZAMP zastrzegł się przeciw wtrącaniu się rektora w sprawy 
wewnętrzne ZAMP-u, pomimo że dekret o organizacji nauki i szkolnictwa 
wyższego [z] 1947 r. wydany przez władze Polski Ludowej wyraźnie 
podkreśla wart. 91, że "stowarzyszenia akademickie działają pod nadzorem 
i opieką władz szkoly". 
Dzieją się inne jeszcze trudne do zrozumienia rzeczy, jak np. przy- 
pomnienie sobie przez wykładowcę (Adolf Tokarski), który od dawna już 
w Uniwersytecie nie wykładał, i to po dwóch przeszło latach, iż stopień 
zapisany przez niego studentowi (Jerzemu Zarembie) w aktach egzamina- 
cyjnych powinien być inny, mianowicie lepszy. Co skłoniło wykładowcę do 
tego kroku, nie badano. Podkreślę ten fakt, gdyż może on podważyć zaufanie 
młodzieży i społeczeństwa do sprawiedliwości ocen[iania] przez egzamina- 
torów. 
Wszystkie te sprawy, niektóre z nich może drobne, doskonale naświet- 
lają atmosferę panującą w naszej Uczelni i pozwalają zrozumieć, dlaczego
		

/Licencje_017_08_229_0001.djvu

			211 


ustosunkowanie się do naszej Uczelni przez społeczeństwo nie zawsze jest 
pozytywne. 
Nie dziw też, że cierpi na tym powaga naszej Uczelni oraz jej profe- 
sorów, którym często stawia się zarzuty nie poparte konkretnymi dowodami, 
ani też z przytoczeniem nazwisk tych profesorów, przeciw którym zarzuty te 
się wysuwa. 
Jako przykład przytoczę tu konferencję wojewódzką PZPR, na którą 
Uniwersytet nie był zaproszony. Z konferencji tej doszły do nas wiadomości 
tylko z prasy, z której dowiedzieliśmy się, że przedstawione przez ob. Dzieni- 
siuka fragmenty wykładów niektórych profesorów (nazwiska ich nie były 
pOdane) wywołały salwy śmiechu obecnych. Nie wiadomo po dziś dzień, 
o wykłady których profesorów tu chodziło. Na zapytanie moje pisemne, 

kierowane do KW, nie otrzymałem niestety konkretnych danych. 
Niekiedy wysuwa się wobec władz akademickich żądania sprzeczne 
z prawem, jak np. żądanie prowadzenia ćwiczeń dla studentów z Bydgoszczy 
w Bydgoszczy. Kiedy jako rektor odmówiłem temu żądaniu, byłem ostro 
krytykowany na zwołanym w Bydgoszczy publicznym wiecu, o którym 
dowiedziałem się dopiero pÓŹIliej od studentów. Jest rzeczą jasną, że na wiecu 
tym sprawy wyświetlane były jednostronnie. 
Ostatnio na konferencji ZAMP-u w dniu 29 I 1950 r., która odbyła się 
na terenie Uniwersytetu, padły zarzuty, "że niektórzy z profesorów usiłują 
maskować pewne idealistyczne koncepcje marksistowskim frazesem", które to 
zdanie ogłoszone zostało następnie w prasie (zob. "Gazeta Toruńska", nr 36 
z 5 II 1950 r.). Kiedy od studenta Rogowskiego, który to oświadczenie na 
konferencji złożył, żądałem podania nazwisk tych profesorów, gdyż chciał- 
bym wyciągnąć odpowiednie konsekwencje, spotkałem się z odmową, 
a zarząd ZAMP-u zaczął sugerować mi w swym piśmie skierowanym do 
mnie "chęć zahamowania walki klasowej na Uniwersytecie środkami admini- 
stracyjnymi" . 
Młodzież wyraźnie bagatelizuje - możliwe, że przez kogoś inspiro- 
wana, ale nie śmiem twierdzić tego stanowczo - zarządzenia władz akade- 
mickich, które wymagane są przez ustawę, czego jaskrawym przykładem jest 
fakt, iż na przewidziane art. 38 Dekretu ogólne zebranie, które odbyło się 
22 VI 1949 r., nie przybyli przedstawiciele młodzieży, mimo że byli zapro- 
szeni i ustawowo zobowiązani do wzięcia udziału. 
Z przykrością też należy stwierdzić fakt, że na urządzanej przez 
Uniwersytet sesji naukowej ku czci Puszkina nie zjawili się ani przedstawi- 
ciele ZAMP-u, ani przedstawiciele kół naukowych. 
Bagatelizowanie zarządzeń władz akademickich, gołosłowne ataki na 
profesorów, lekceważące odnoszenie się do rektora, pomimo iż dekret 
przewiduje, że "rektor jest zwierzchnikiem młodzieży studiującej", skłoniły 
mnie do wyciągnięcia jedynie możliwej konsekwencji, mianowicie do zrezy- 
gnowania ze stanowiska rektora. O decyzji mojej zawiadomiłem telegraficznie
		

/Licencje_017_08_230_0001.djvu

			212 


Ministra Oświaty, następnie w osobnym liście podałem motywy mojego 
kroku, które brzmią: "Z powodu stosunków, jakie się wytworzyły w Uniwer- 
sytecie w Toruniu, w szczególności zaś z powodu stałego podrywania 
autorytetu władz akademickich oraz często powtarzających się gołosłownych 
szkalowań profesorów, publicmie, na zebraniach młodzieżowych oraz 
w prasie, zgłaszam rezygnację ze stanowiska rektora UMK w Toruniu"2. 


Maszynopis, kopia. 
Archiwum UMK, Protokoły posiedzeń Senatu 1948/1949-1950/1951. k. 70-76. 
l Rezygnacja Rektora nie została przyjęta - na stanowisku rektorskim pozostał jesz- 
cze w następnym r. akad. 1950/1951. W aktach uniwersyteckich nie natrafiono na dalsze 
informacje w sprawie tu poruszonej. 
2 Zob. dok. 128. 


131 


1950, 17 lutego, Warszawa. - Sprawozdanie Wiesława Gruszeckiego, 
wysłanego do Torunia przez Zarzqd Główny ZAMP, z przeprowadzonych na 
UMK rozmów w dniach 14-16 lutego, w zwiqzku z konfliktem organizacji 
politycznych z władzami Uczelni l. 


Upoważniony przez przewodniczącego Zarządu Głównego ZAMP-u 
jedynie do zebrania pewnej ilości materiału o stanie faktycmym w Toruniu, 
ograniczyłem się tylko do przeprowadzenia szeregu rozmów, nie pobierając 
[s] na miejscu żadnych decyzji. 
Przeprowadziłem rozmowy zarówno z aktywistami ZAMP-owcami, jak 
i z osobami mogącymi wnieść w całą sprawę pewne interesujące dane. 
aDelegat Ministerstwa Oświaty, tow. Krupowicza: 
- Twierdzi stanowczo, że istnieje w Toruniu grupa, klika, która stara 
się opanować wszystkie ważniejsze stanowiska w życiu zarówno ZAMP-u, 
jak i Partii na terenie UMK. Zapytany, kto wchodzi do tej kliki, po wahaniu 
wymienił nazwisko Zaremby i Hołubowicza. 
- Niejako dla usprawiedliwienia swej poprzedniej tezy, tłumaczy, że 
wszystkie sprawy mają podłoże personalnych, ambicjonerskich rozgrywek. 
- Twierdzi, że klika nie działa bezpośrednio, lecz za pośrednictwem 
powolnych sobie osób. Jako przyczynę tej powolności podaje, że klika wysu- 
wa na stanowiska ludzi, o których wie, że coś w przeszłości "zgrzeszyli", 
i tym ich szarttażuje. W wypadku, gdy te "marionetki" zaczynają się bunto- 
wać, tworzy się wokół nich odpowiednią atmosferę, wygrzebuje się stare 
grzeszki - kończy się. Dla poparcia swej tezy Krupowicz daje przykłady: 
Szuta - o jego sprawkach wiedziano poprzednio, nie wykorzystywano ich 
jednak do czasu, gdy Szuta stał się klice niewygodny. Wówczas dopiero
		

/Licencje_017_08_231_0001.djvu

			213 


sprawę ujawniono - i skończono Szutę (Krupowicz zresztą zaraz poprawia 
się: "Szutę, to słusznie wykończono"). Stachurski - którego szachowano 
klerykalnymi tradycjami jego żony, ślubem kościelnym itp. - wykończono 
[go] z powodu buntu, jaki podniósł. Domaniecki (być może inne nazwisko?) 
z Koła Prawników, również był podany przez Krupowicza, jako jeden 
z przykładów. 
- Według oceny Krupowicza należy klikę jak najszybciej rozwiązać, 
bo taka sytuacja szkodzi robocie politycznej i organizacyjnej ZAMP i Partii. 
aRektor UMK, ob. Koranyi a . Człowiek bardzo nerwowy, nieopanowa- 
ny. Rozmowa z nim polegała właściwie na jego monologu. Obecny był przy 
niej tow. Staniszewski, dyrektor administracyjny UMK. 
- [Koranyi mówi:] "kończy się ludzi, którzy współpracują z Kora- 
nyim: Szuta, Rekłajtysówna, Steyer i (jeszcze jedno nazwisko, które 
zapomniałem)". 
- Powołuje się na ustawę (dekret) z 1947 roku (zdaje mi się Dz.U. RP 
nr 63), według której rektorowi przysługują rozległe prerogatywy w zakresie 
kontroli i nadzoru nad organizacjami młodzieżowymi. 
- Nie indagowany i nie pytany, w sposób bardzo gwałtowny od- 
żegnuje się od posądzeń o umieszczenie w ZAMP-ie czy innych organi- 
zacjach swoich informatorów. 
- Wyraził manifestacyjnie chęć opuszczenia stanowiska rektora, które 
mu nie imponuje. 
- Ostatecznie stwierdza, że na UMK jest grupa, klika, która wszy- 
stkim kręci i przeszkadza mu w pracy. Proszony o wymienienie nazwisk - 
uchyla się od odpowiedzi. 
aDyrektor administracyjny UMK, tow. Staniszewski a . 
- W organizacji partyjnej na UMK stwierdza istnienie dwu grup, 
grupy Cieślaka i grupy Hołubowicza. 
- Hołubowicza uważa za główną sprężynę, Zarembę traktuje jako 
pomocnika Holubowiczowego. Grupę Hołubowicza cechuje kapralski, ostry 
stosunek do ludzi, czym Partia sobie zraziła wielu ludzi, asystentów i profeso- 
rów. Partia jest wskutek tego niepopularna. 
- Grupa Cieślaka opiera się na asystentach i profesorach z Oddziało- 
wej Organizacji PZPR. Grupa ta stara się uatrakcyjnić Partię, uczynić ją 
bardziej dostępną dla asystentów i profesorów wahających się. 
- Na zwróconą sobie uwagę, że stwierdzenie: "W Partii istnieją 
grupy" jest poważnym zarzutem, wycofuje się i twierdzi, że to był skrót 
myślowy, że to jest jego, osobiste i subiektywne określenie. 
- Twierdzi, że Rogowski "źle taktycznie rozegrał swą partię", 
powinien był wyjawić wszystko Rektorowi, który jest w prawie żądać od 
swego asystenta tego rodzaju informacji. 
aDr Cieślak (członek Partii)a jest audytorem dla sprawy Rogowskiego.
		

/Licencje_017_08_232_0001.djvu

			214 


- Uważa, że Rogowski winien był złożyć żądane przez Rektora dane. 
- Rektor jest w pełni upoważniony do żądania tych danych, a przyjęty 
tryb indagowania bezpośrednio Rogowskiego jest słuszny, bo Rektor nie musi 
znosić się z Zarządem Okręgowym, kiedy ma bezpośredni kontakt ze swym 
pracownikiem. 
- Wszczęcie dochodzenia dyscyplinarnego przeciw Rogowskiemu 
niczego nie przesądza, gdyż Rogowski złoży jakiekolwiek oświadczenie 
i sprawa będzie załatwiona: "Jestem powołany przez Rektora jako audytor 
sprawy, więc robię, jak mi Rektor każe". 
aUwaga a : Jak wiadomo, Rektor sprawę Rogowskiego poddał docho- 
dzeniu dyscyplinarnemu (Rogowski bowiem złamał przepisy, nie chcąc 
Rektorowi wskazać żądanych nazwisk). Audytorem (coś w rodzaju funkcji 
prokuratora z nominacji Rektora) został Cieślak. Rogowski w wyznaczonym 
terminie nie zgłosił się, dano mu drugi termin grożąc surowymi konsekwen- 
cjami. 
aTow. Stachurski - był kierownikiem Wydziału Organizacyjno- 
-Ogólnego Studentów Zarządu Okręgowego ZAMpa. 
- Skarży się na dyrygenctwo ze strony Zaremby. Określa Zarembę 
jako bardzo ambitnego, upartego, przeprowadzającego swoją wolę bez wzglę- 
du na rację i słuszność. Daje kilka przykładów (kobiety z Domu Akade- 
mickiego nr l, sprawa Kakowicza, pracownika Bratniej Pomocy itp.). 
- Obecnie Stachurski usunął się zupełnie od roboty, ale czuje, że mu 
się chce szkodzić. Konkretnych przykładów szkodzenia nie podaje. 
aTow. Krasowski, student II roku [Wydziału] Prawno-Ekonomicznego, 
pracownik Delegatury Ministerstwa Oświaty, kierownik referatu kadr 
Zarządu Wydziału Prawno-Ekonomicznego a . 
- Do czasu, jak Zaremba prowadził bezpośrednio i aktywnie sprawy 
Partii i ZAMP-u, praca "grała", była bojowość, czuło się robotę i siłę orga- 
nizacji. Od kwietnia 1949 r. Zaremba odsunął się od aktywnej pracy. Pracuje, 
ale nie tak, jakby mógł i powinien. W tym czasie zaczęło się w organizacji 
dziać gorzej. 
- Na konferencji uczelnianej 29 I 1950 r. w swym samokrytycznym 
wystąpieniu na temat sytuacji personalnej w Zarządzie Wydziałowym, którą 
zganił przewodniczący Zarządu Okręgowego w swym sprawozdaniu, Krasow- 
ski postawił tezę, że za obsadę personalną w Zarządzie Wydziałowym 
odpowiedzialny jest" w pierwszym rzędzie Wydział Kadr Zarządu Okręgo- 
wego. Wystąpienie to spotkało się z żywymi brawami sali. 
aKoI. Graczyk - aktywista ZAMP-owya. 
- Zaremba cieszy się dużą popularnością wśród ZAMP-owców. 
aWnioski: a 
l. Zarzuty w stosunku do Zaremby wysuwane są przez ludzi stosunko- 
wo słabo powiązanych z Partią. Kto wie, czy nie są one wyrazem liberali- 


..J
		

/Licencje_017_08_233_0001.djvu

			215 


stycznych i drobnomieszczańskich nawyków tamtejszego środowiska. Np. 
Stani szewski (były PPS-owiec), człowiek słabo wyrobiony politycznie, zupeł- 
nie zakrzyczany przez Rektora, nie posiadający prawie swego zdania
 Cieślak 
(były PPR-owiec), przed paru laty manifestacyjnie wyraził chęć wystąpienia 
z Partii. Chęć "uatrakcyjnienia Partii" - okazywana według słów Stani szew- 
skiego przez Cieślaka i jego grupę - wygląda na próby neutralizowania 
politycznego pracowników naukowych przez wciągnięcie ich do Partii 
i uczynienie Partii bardziej "strawną". 
2. Rektor zajmuje wyraźną pozycję lawirowania między tymi dwoma 
grupami, przy czym jego rola jest tym bardziej dwuznaczna, że Staniszewski, 
Cieślak i inni są od Rektora mocno zależni: Stani szewski jest ,jego" 
dyrektorem administracyjnym, Cieślak pisze u niego pracę naukową, jest jego 
audytorem. 
3. Rektor swą współpracę z ZAMP-em pojmuje dosyć swoiście, zaś 
jako kuty prawnik wie, kiedy i w jakich okolicznościach może wykorzystać 
przysługujące mu z ustawy prerogatywy. Charakterystyczny jest fakt, że 
Rektor sprawę Steyera i Szuty traktuje jako "kończenie" ludzi z nim współ- 
pracujących. Sprawę Rekłajtysówny można jeszcze zbadać (jakie były 
przyczyny jej odejścia z Torunia), wszystko jednak wskazuje na to, że nie 
było tam mowy o "kończeniu". 
4. Zarzuty w stosunku do Zaremby, mówiące o jego niewłaściwych 
metodach wpływania na decyzje ZAMP-owców zajmujących jakieś stanowis- 
ka w ZAMP-ie czy Federacji Polskich Organizacji Studenckich, wydają mi 
się słuszne i uzasadnione. Zaremba nie jest młodzieżowcem, nie jest wycho- 
wawcą. Zraża do siebie ludzi swym niejednokrotnie komenderskim stylem 
bycia. Zaremba robi w ZAMP-ie niedobrą robotę. Ludzie boją się go. 
Wypowiedź kol. Graczyka uważam za nieszczerą. 
5. Łączy się z tym generalne zagadnienie stosunku Partia-ZAMP. 
Komitet Partyjny stał się faktycznie instancją ZAMP-ową, rozstrzygającą 
i dyrygującą Zarządem Okręgowym. Niewątpliwie istniejące w Komitecie 
Partii rozgrywki personalne przenoszone są na forum ZAMP-owe i odbijają 
się ujemnie na toku prac ZAMP-owych. 
6. Niesłuszny wydaje się zarzut kumoterstwa. Żona Zaremby odsunęła 
się od kierowniczych funkcji. Wróbel ożenił się z Zarembianką w grudniu - 
a w styczniu zszedł z funkcji przewodniczącego Zarządu Okręgowego. 
Wydaje mi się, że dobry skład społeczny, klasowy Prezydium Zarządu 
Okręgowego wskazuje na słuszną politykę personalną prowadzoną w Toru- 
niu. Nie ulega wątpliwości, że te koligacje Zaremby musiały się rzucać 
w oczy i były komentowane. Jeśli dodać do tego fakt, że Zaremba posiada 
wadliwy, niewychowawczy styl pracy - jasne się staje, że koligacje te są 
dowolnie interpretowane i kojarzone.
		

/Licencje_017_08_234_0001.djvu

			216 


aWnioski konkretne: a 
l. Zarembę odsunąć od wszelkiego wpływu na organizację 
ZAMP-ową. 
2. Zarząd Okręgowy otoczyć szczególną opieką. Są to ludzie dobrzy, 
lecz słabo wyrobieni (przykłady: sprawa niepodporządkowania się uchwale 
Prezydium Zarządu Głównego ZAMP w sprawie kolumn akademickich 
i ostatnia sprawa z Rektorem, gdzie fałszywie postawiono zagadnienie walki 
klasowej i roli czynnika administracyjnego i inne). 
3. W Prezydium Zarządu Okręgowego ZAMP przeprowadzić zmiany 
personalne w kierunku wysunięcia nowego przewodniczącego (stwierdziłem, 
że dotychczasowy nie nadaje się na to stanowisko, a poza tym dzięki swemu 
niewłaściwemu stylowi pracy - jest bardzo niepopulamy) oraz ewentualnie 
[zmienić] kierownika Wydziału Kadr, którym jest dobry chłopak, lecz bardzo 
słabo wyrobiony organizacyjnie i ideologicznie. 
4. Zwołać rozszerzone zebranie Prezydium Zarządu Okręgowego 
ZAMP, na którym postawić należy: 
- uchwałę Prezydium Zarządu Okręgowego ZAMP z omówieniem jej 
fałszywości, 
- omówienie fałszywości administracyjnych metod załatwiania tego 
rodzaju spraw, 
- sprawę współpracy z władzami Uczelni w dziele demokratyzacji 
wyższego szkolnictwa oraz określenie roli czynnika administracyjnego i czyn- 
nika młodzieżowego w walce klasowej na Uczelni, 
- zreferowanie decyzji KC Partii i Ministerstwa Oświaty w sprawie 
rezygnacji Koranyi'ego. 
5. W Komitecie Centralnym i poprzez niego w KW Bydgoszcz posta- 
wić zagadnienie stosunku Partia-ZAMP, który na terenie Torunia wymaga 
uzdrowienia. Mechaniczne przenoszenie uchwał Partii na forum ZAMP-u, 
dyrygowanie itp. objawy są na porządku dziennym. 
6. Poczynić starania o nowelizację norm prawnych regulujących 
organizację wyższych uczelni w zakresie uprawnień rektora w stosunku do 
ZAMP-u. Ustawa z 1947 r. wydaje mi się przestarzała. Może ona być (a na 
przykładzie Torunia widać, że jest) wykorzystywana przez rektorów-pływa- 
ków dla dwuznacznych celów. 
7. Wystąpić do KC Partii i Ministerstwa Oświaty z wnioskiem popiera- 
jącym prośbę Rektora o zwolnienie go z funkcji. 
(-) Gruszecki Wiesław 


Oryginal, maszynopis. 
AAN w Warszawie, KC PZPR. sygn. 237/XVI-72. s. 1-5. 
a-a Podkreślone.
		

/Licencje_017_08_235_0001.djvu

			217 


Sprawy ZAMP oraz POP na UMK znalazły odbicie na łamach prasy studenckiej - 
A. Jesionek, Dramat w 2 aktach. Bez tytułu z epilogiem, "Po prostu ", nr 18 (104), 1950, 
oraz Epilog toruńskiego dramatu, ibid., nr 23 (109), 1950. 


132 


1950, 8 maja, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do rektorów szkół 
wyższych. Informuje o trybie przeprowadzenia likwidacji stowarzyszeń 
Bratnia Pomoc. 


w związku z likwidacją stowarzyszenia Bratnia Pomoc Ministerstwo 
Oświaty zawiadamia ob. Rektora, że: 
l. Uczelnia winna przejąć na własność od Komisji Likwidacyjnej 
Bratniej Pomocy wszystkie nieruchomości z wyjątkiem Domów Akademic- 
kich (p. 2) oraz tę część majątku ruchomego, która nie zostanie przekazana 
Komitetowi Uczelnianemu ZSP, jak tabor samochodowy, wyposażenie 
stołówek itd. 
2. Domy akademickie prowadzone dotychczas przez Bratnią Pomoc 
zostaną oddane do tymczasowej administracji Delegatowi Ministra Oświaty 
do Spraw Młodzieży Szkół Wyższych l. 
3. Należy wstrzymać wszelkie wypłaty na rzecz Bratniej Pomocy, 
a wszystkie sprawy finansowe Załatwiać z Komisją Likwidacyjną. 
4. Na prowadzenie przejętych od Bratniej Pomocy obiektów Minister- 
stwo Oświaty przekaże Uczelni odpowiednie fundusze na podstawie wniosku 
ob. Rektora. 
5. Ob. Rektor wydeleguje swego przedstawiciela do Komisji Likwida- 
cyjnej Bratniej Pomocy2 oraz będzie przedkładał co 3 miesiące sprawozdania 
z przebiegu prac Komisji. 
6. Władze Uczelni winny udzielać rad i pomocy prawnej w sprawach 
wynikłych w toku pracy Komisji Likwidacyjnej. 
W załączeniu przesyła się instrukcję ZSP w sprawie likwidacji Bratniej 
Pomocy. 


Dyrektor Departamentu 
(-) Mgr Karol Strzałkowski 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Dział Nauczania, sygn. DN-14/1Oa, k. 109. 
l Zob. dok. 145. 
2 Karol Koranyi, rektor UMK, delegował mgr. Stanisława StaniszBWskiego, dyrektora 
administracyjnego UMK, jako .rwego przedstawiciela do Komisji Likwidacyjnej Slowarzy- 
szenia Bratnia Pomoc Studentów UMK w TorUniu - Archiwum UMK, Dział Nauczania,
		

/Licencje_017_08_236_0001.djvu

			218 


sygn. DN-14/lOa, k. 116; w tej samej teczce znajduje się Protokół zdawczo- 
-odbiorczy urządzenia stołówki Bratniej Pomocy, k. 119-122. 


133 


1950, 17 maja, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do Rektora UMK. 
Komunikuje o mającej nastąpić w najbliższym czasie likwidacji Wydziału 
Sztuk Pięknych. 


Ministerstwo Oświaty komunikuje, że wobec negatywnego stanowiska 
Ministerstwa Kultury w sprawie przeorganizowania Wydziału Sztuk 
Pięknych w Wydział Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa - w najbliższym 
czasie Wydział ten będzie musiał ulec likwidacji l. 
Wobec powyższego Ministerstwo prosi o podanie ilości studentów na 
poszczególnych latach według kierunków studiów i o podanie nazwisk trzech 
kandydatów do Komisji Likwidacyjnej, z których dwu byłoby z grona 
nauczającego, a trzeci byłby przedstawicielem młodzieży2. 
Dyrektor Departamentu 
wz Henryk Żeligowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Sztuk Pięknych, sygn. WSz-1/5, k. 262. 
l Koło Studentów Wydziału Sztuk Pięknych UMK zwróciło się 3 VI 1950 r. z prośbą 
do rektora ASP w Warszawie i do Ministerstwa Kultury i Sztuki o przyjęcie tego Wydziału 
jako filii ASP w Warszawie - Archiwum UMK, Wydział Sztuk Pięknych, sygn. WSz-1I5, 
k. 270-271; dalsze losy Wydziału zob. dok. 136. 
2 Uchwałą Rady Wydzialu z 29 V 1950 r. powołano Komisję Likwidacyjno-Reorgani- 
zacyjną w osobach: prof. S. Narębskiego, prodziekana Wydziału Sztuk Pięknych, prof. 
J. Remera, kierownika Zakładu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa i ob. Heleny Gilaso- 
wej, jako przedstawiciela młodzieży - ibid., k. 264. 


134 


1950, 30 maja, Toruń. - KU PZPR przy UMK do Wydziału Nauki KC 
PZPR. Przesyła wyciąg z posiedzenia Egzekutywy w sprawie obsady 
stanowisk dziekanów i prodziekanów na UMK w r. akad. 1950/1951 
i 1951/1952. 


Ad 3. 
W sprawach uniwersyteckich referent tow. dr Cieślak T. stwierdził, że 
po przeanalizowaniu i przedyskutowaniu z Egzekutywą Oddziałowej Organi- 
zacji Asystencko-Profesorskiej obsada stanowisk dziekanów i prodziekanów 


J..
		

/Licencje_017_08_237_0001.djvu

			219 
w UMK winna wyglądać w r. akad. 1950/1951 1951/1952 w następujący 
sposób: 
aWydział Humanistyczny8: 
Dziekan: prof. dr Włodarski Bronisław. 
Prodziekan: prof. dr Hrabec Stefan. 
aWydział Prawno-Ekonomicznya: 
Dziekan: prof. dr Namysłowski Władysław (na l rok tylko z uwagi na 
fatalny stan zdrowia). 
Prodziekan: prof. dr Wyszyński Michał. 
aWydział Matematyczno-Przyrodniczya: 
Dziekan: prof. dr Szarski Henryk. 
Prodziekan: prof. dr Zacharewicz Witold. 
aWydział Sztuk Pięknycha: 
Dziekan: prof. Borysowski [Stanisław]. 
Prodziekan: prof. inż. Narębski Stefan. 
Egzekutywa KU PZPR po zastanowieniu się powzięła uchwałę, by 
zatwierdzić wniosek tow. Cieślaka i przesłać go do KC PZPR i do Minister- 
stwa Oświaty celem zajęcia stanowiska l. 
I Sekretarz KU PZPR 
(-) Boberski 


Oryginał, maszynopis. 
MN, KC PZPR, sygn. 237/XVI-7I, s. 98. 
a-a W tekście podkreślone. 
l W r. akad. 1950/1951 obsada stanowisk dziekanów i prodziekanów była zgodna 
z tymi sugestiami, natomiast w następnym uległa zmianom; związane one były ze zwięk- 
szeniem liczby wydziałów. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy podzielono na Wydział 
Matematyki, Fizyki i Chemii - dziekan: prof dr Stanisław Jaśkowski, prodziekan: z-ca 
pro! dr Leon Jeśmanowicz, oraz Wydział Biologii i Nauk o Ziemi - dziekan: prof dr 
Henryk Szarski, prodziekan: zastępca prof dr Wincenty Okołowicz; na Wydziale Sztuk 
Pięknych - dziekan: prof inż. Stefan Narębski, prodziekan: prof art. graf Jerzy Hoppen; 
prof dr Witold Zacharewicz pełnił funkcję prorektora; na pozostałych wydziałach bez 
zmian. 


135 


1950, 1 czerwca, Toruń. - Sprawozdanie Władysława Namysłowskiego, 
dziekana Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK, za r. akad. 1949/1950. 


W r. akad. 1949/1950 wprowadzona została dwustopniowa organizacja 
studiów prawnych, która objęła I rok. Mimo trudności personalnych program
		

/Licencje_017_08_238_0001.djvu

			220 


przepisany Rozporządzeniem Ministerstwa Oświaty z 23 XII 1949 r. (Dz. U. RP 
nr 6 z 1950 r. poz. 58) został wprowadzony w życie i w całości wykonany. 
Lata wyższe, to jest II, III i IV rok, prowadzone były nadal wedle 
programu z r. 1946, obejmując kierunki: administracyjny, cywilistyczny 
i kryminologiczny. 
Wykłady i ćwiczenia, które rozpoczęły się dnia l X 1949 r., trwały bez 
żadnych przerw aż do zakończenia, to jest do 10 VI br. Frekwencja studentów 
jednak była nadal słaba, w szczególności w godzinach przedpołudniowych, 
gdyż poważna liczba studentów z powodu trudności ekonomicznych była 
zmuszona przyjąć różne zajęcia zarobkowe. 
Liczba studentów wynosiła: 
na I roku w r. akad. 1949/1950 - 409, w ubiegłym 1948/1949 - 512, 
na II roku w r. akad. 1949/1950 - 429, w ubiegłym 1948/1949 - 382, 
na III roku w r. akad. 1949/1950 - 295, w ubiegłym 1948/1949 - 358, 
na IV roku w r. akad. 1949/1950 - 322, w ubiegłym 1948/1949 - 256. 
Na I roku po pierwszym semestrze odbyły się egzaminy: ze wstępu do 
nauki o państwie i prawie oraz z historii gospodarczej, do egzaminów tych 
przystąpiło prawie 75% studentów, przy czym ogólny poziom przygotowania 
był dobry. Do egzaminów rocznych w terminie letnim zgłosiło się: na I roku 
przeciętnie 208 studentów, na II roku przeciętnie 335 studentów, na III roku 
przeciętnie 190 studentów, na IV roku przeciętnie 160 studentów. (Uwaga: 
zgłoszenia do egzaminów były przedmiotowe, a nie integralne na wszystkie 
przedmioty, toteż podaje się w sprawozdaniu tylko liczbę przeciętną.) 
Stopień doktora prawa uzyskała w r. akad. 1949/1950 - l osoba, 
a dwa postępowania doktoryzacyjne rozpoczęły się. 
Postępowanie habilitacyjne dr. Cypriana Tadeusza a zostało ukończone 
i zatwierdzone przez Ministra Oświaty. 
Wykonanie pełnego programu nauczania w r. akad. 1949/1950 było 
możliwe ze względu na pełny skład grona profesorskiego tutejszego 
Wydziału. 
Zakłady poszczególnych katedr znacznie wzmocniły swoją działalność 
prowadząc nie tylko przepisane programowo ćwiczenia, ale i seminaria dla 
doktorantów i bardziej zaawansowanych w danym przedmiocie studentów. Ta 
wzmożona i rozszerzona działalność ich została umożliwiona przez poważ- 
niejsze dotacje na pomoce naukowe w postaci bibliotek. Biblioteki zakładowe 
dysponują obecnie wszystkimi zasadniczymi działami danego przedmiotu, 
książki są skatalogowane i odpowiednio zabezpieczone w zamykanych 
szafach. Do ważnych nabytków zakładowych należą naukowe czasopisma 
radzieckie, które normalnie już zwiększają księgozbiory. 
Rozwojowi zakładów sprzyjają także korzystniejsze warunki lokalowe 
oraz zwiększony przez zakupy inwestycyjne sprzęt meblowy.
		

/Licencje_017_08_239_0001.djvu

			221 


W ramach pracy zakładowej nawiązali profesorowie i pomocnicze siły 
naukowe ścisły kontakt z młodzieżowymi organizacjami, w szczególności 
w ramach samopomocy naukowej. Dzięki tej współpracy przygotowanie 
studentów do egzaminów było w bieżącym r. akad. 1949/1950 znacmie 
lepsze niż w latach ubiegłych. Odbyte narady przedakcyjne [s] wskazały 
młodzieży sposoby i drogę nauki oraz wymagania organizacyjne. 
Grono nauczycielskie liczyło w r. akad. 1949/1950: prof. zw. 3, prof. 
nadzw. 2, prof. kontraktowych 4, zastępców prof. 4, wykładowców 10. 
Pomocniczych sił naukowych było: adiunktów 5, st. asystentów 6, mI. asys- 
tentów 15, zastępców asystentów 5. 
Powyższa liczba pomocniczych sił naukowych nie była jednak wystar- 
czająca wobec licznie zgłoszonych studentów na ćwiczenia; w konsekwencji 
tego grupy studentów na ćwiczeniach były za wielkie, utrudniając w ten 
sposób pracę dydaktyczną. 
Tak profesorowie, jak i pomocnicze siły naukowe poza swoimi 
obowiązkami brali żywy udział w życiu społecznym czy to w ramach pracy 
poszczególnych partii politycznych, czy też zrzeszeń społecznych, biorąc 
również udział w wykładach powszechnego uniwersytetu lub kursach ideolo- 
gicznych organizowanych przez partie polityczne i zrzeszenia zawodowe. 
W szczególności wszyscy wzięli czynny udział w akcji prowadzonej przez 
Komitety Obrońców Pokoju. 
Część składowa Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK w postaci 
Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie uległa w r. akad. 
1949/1950 dalszej likwidacji. Odbywały się w Studium Prawno-Administra- 
cyjnym w Olsztynie jedynie ćwiczenia III roku. Studenci III roku po zdaniu 
egzaminów uzupełniających zostali przyjęci na IV rok Wydziału Prawno- 
-Ekonomicznego UMK w Toruniu. 


Dziekan 
Prof. dr WI. Namysłowski 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydzial Prawno-Ekonomiczny, sygn. WPE-148, k. 23-24. 
a W tekście następuje zbędny w tym miejscu wyraz: które 


136 


1950, 15 lipca, Toruń. - Protokól konferencji przedstawicieli Ministerstwa 
Kultury i Sztuki oraz Rady Wydziału Sztuk Pięknych UMK. Sprawa znalezie- 
nia rozwiązania problemu Wydziału Sztuk Pięknych UMK.
		

/Licencje_017_08_240_0001.djvu

			222 


Delegatów Ministerstwa Kultury i Sztuki w imieniu Uniwersytetu przy- 
witał prorektor prof. dr Zygmunt Czemy, w imieniu Wydziału Sztuk 
Pięknych dziekan prof. Stanisław Borysowski. 
Na wstępie 'zabrał głos dyrektor Departamentu Szkół Wyższych 
w Ministerstwie Kultury i Sztuki ob. Jabłoński, mówiąc: "To co wiedzieliśmy 
na temat Wydziału Sztuk Pięknych w Toruniu nie mogło stanowić o całości 
poglądu, więc przyjechaliśmy. Ta sprawa doszła do skutku ze względu na 
zagadnienia sieciowości szkolnictwa artystycznego i sprawę kształcenia kadr. 
Wczoraj obejrzeliśmy doroczną wystawę sprawozdawczą oraz poszczególne 
zakłady. Przyjazd nasz pozwolił nam wyrobić pogląd, w jaki sposób poza 
siecią szkolnictwa artystycznego ująć sprawę dotychczasowego Wydziału 
Sztuk Pięknych w Toruniu. Może Rada Wydziału wypowie się, jakie istnieją 
możliwości życia Wydziału w ramach Uniwersytetu w zestawieniu z siecią 
podobnych szkół Ministerstwa Kultury i Sztuki. Zauważyliśmy tutaj momen- 
ty, które wyprzedziły dotychczasowe zamierzenia naszego resortu. Były 
alarmy, że my stoimy na stanowisku likwidatorskim. Zamierzenia nasze 
wręcz nie idą w tym kierunku. Chcielibyśmy, widząc wyniki, tylko synchroni- 
zować w drodze konsultacji zasadnicze ustawienie programowe. Oczywiście 
chodzi o to, by nie powtarzać tego, co jest w resorcie Ministerstwa Kultury 
i Sztuki". 
Profesor Remer przedstawił zamierzenia programowe dotyczące kon- 
cepcji ewentualnego Wydziału Zabytkoznawstwa i Muzealnictwa. 
Prorektor, prof. dr Czemy, wyraża zadowolenie, że stanowisko przed- 
stawicieli Ministerstwa Kultury i Sztuki nie pokrywa się z intencjami pisma 
Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki z dnia 17 maja br. I , z pismem, którego 
- mówi Prorektor - nie przyjęliśmy bezbronnie, ale odwołaliśmy się do 
opinii Ministerstwa Kultury i Sztuki. I oto z wypowiedzi Dyrektora Departa- 
mentu Szkół Wyższych tego Ministerstwa dowiadujemy się, że chodzi właści- 
wie o znalezienie odpowiedniego modus vivendi. Mnie nie chodzi - mówi 
Prorektor - o sprawy formalne, nie chodzi o to, czy Wydział będzie zależny 
od Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki, czy też od Ministerstwa Kultury 
i Sztuki, mnie chodzi o to, by pozostała żywa placówka, placówka naprawdę 
wydajna i niezbędna. 
Dyrektor Departamentu ob. Mangelowa mówi: "W imieniu Minister- 
stwa powiem niejako samokrytykę. Panowała chęć likwidacji. Muszę się 
przyznać, że nasz przyjazd tutaj zmienił zasadniczo naszą opinię. Wnioski 
nasze sformułujemy po powrocie 2 . Teraz pracujemy nad nowymi programa- 
mi. Zagadnienie konserwatorstwa będzie uzgodnione z Naczelną Dyrekcją 
Muzeów i Ochrony Zabytków. Jeżeli chodzi o stanowisko likwidacyjne, będę 
się starała o zmianę tego stanowiska, będę się starała o jego skorygowanie. 
Moim zdaniem - mówi ob. dyrektor Mangelowa - Wydział powinien pójść 
w dwóch kierunkach: l - rozszerzać się w kierunku teoretycznym, 2 - 
stworzyć studium pedagogiczne dla kształcenia kandydatów na nauczycieli
		

/Licencje_017_08_241_0001.djvu

			223 


szkół średnich artystycznych, ogólnokształcących i zawodowych. Takie 
przygotowanie kadr nauczycieli będzie bardzo ważne. Złączenie wysiłków 
z Wydziałem Humanistycznym dałoby ten typ pedagoga, o który nam chodzi. 
Jak postąpić z młodzieżą? Przeważna ilość młodzieży zdąża w kierunku 
artystycznym. Te sto osób trzeba związać z dyscypliną pedagogiczną. Chodzi 
o upraktycznienie życiowe". 
Ob. Prorektor zapewnia, że możliwości personalne pozwalają na 
zapewnienie przygotowania pedagogicznego. 
Na tym samym stanowisku stoi dziekan Wydziału Humanistycznego 
prof. dr Hartleb. 
Ob. Prorektor podnosi jeszcze konieczność umożliwienia studentom 
promowanym na piąty rok ukończenia studiów na miejscu w trybie dotych- 
czasQwym. 
Ob. dyrektor Mangelowa podkreśla specjalnie, że przy ewentualnym 
organizowaniu studium pedagogicznego należałoby unikać supremacji przed- 
miotów teoretycznych, natomiast bardzo silny nacisk położyć na gruntowność 
podbudowy artystycznej. 
Prof. Hoppen i prof. Dargiewicz apelują o położenie większego nacisku 
programowego na rysunek. 
Ob. dyrektor Mangelowa w odpowiedzi wyjaśnia, że po festiwalu 
Poznańskim Ministerstwo Kultury i Sztuki jako pierwszy postulat wysuwa 
rysunek, z którego właściwym honorowaniem i wyposażeniem wiążą się 
Wszystkie inne zagadnienia. 
Na zakończenie ob. Prorektor scharakteryzowai wyjątkowe znaczenie 
Wydziału w zakresie pracy kulturalnej dla terenu i dla społeczeństwa oraz dał 
wyraz wdzięczności dla przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Sztuki za ich 
przyjazd i ustosunkowanie się do spraw dotychczasowego Wydziału Sztuk 
Pięknych. 
W dyskusji zabierali głos wszyscy członkowie Rady Wydziałowej. 
Dziekan 
(-) Borysowski St. 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Wydział Sztuk Pięknych. sygn. WSz-l/5. k. 276. 
l Zob. dok. 133. 
2 Ministerstwo Szkół Wyższych i Nauki pismem z 21 VII 1950 r. do Rektora UMK 
zakomunikowało. że w wyniku wizytacji Wydziału Sztuk Pięknych w dniach 14 i 15 vn br. 
Przez przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Sztuki zostało uzgodnione stanowisko 
w sprawie tego Wydziału w następujący sposób: l. Wydział Sztuk Pięknych UMK. nie 
ZOstanie zlikwidowany. 2. Wydział zostanie przeorganizowany w kierunku artystycmo- 
-pedagogicmym oraz zabytkomawstwa i konserwatorstwa - Archiwum UMK, Wydział 
Sztuk Pięknych. sygn. WSz-l/5. k. 290.
		

/Licencje_017_08_242_0001.djvu

			224 


137 


1950, 19 lipca, Jastrzębia Góra. - Konrad Górski do Bronisława Włodar- 
skiego, dziekana Wydziału Humanistycznego. Informuje, że w wyniku 
konferencji z dyrektorem Henrykiem Żeligowskim, odbytej w Ministerstwie 
Szkół Wyższych i Nauki, złożył prośbę o przeniesienie go do Instytutu Badań 
Literackich w Warszawie. 


Gdy na wezwanie Pana Dziekana w sprawie nowego opracowania 
budżetów dla kierowanych przeze mnie zakładów przybyłem dnia 13 bm. do 
Torunia, zastałem tam inne wezwaniel, a mianowicie na konferencję do 
Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki, podpisane przez dyrektora departa- 
mentu, Henryka Żeligowskiego. Niezwłocznie udałem się do Warszawy 
i stawiłem w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego i Nauki dnia 14 bm. 
W wyniku konferencji odbytej przeze mnie z dyrektorem Żeligowskim 
złożyłem na jego ręce podanie, w którym proszę Ministerstwo o przeniesienie 
mnie do Instytutu Badań Literackich w Warszawie z zachowaniem mojej 
dotychczasowej rangi, tytułu i poborów profesora zwyczajnego. Ponieważ 
podanie to zostało złożone z upoważnienia dyrektora Żeligowskiego nie drogą 
służbową, lecz bezpośrednio do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki, 
więc niniejszym mam zaszczyt zawiadomić Pana Dziekana zarówno o jego 
złożeniu, jak i o jego treści. 


Konrad Górski 
Profesor zwyczajny UMK 


Oryginal, rękopis. 
Archiwum UMK, Akta osobowe, sygn. WH-33/27. 
l Pismo Mini!Jterstwa Szkól Wyższych i Nauki z 8 VII 1950 r. - Archiwum UMK, Akta 
osobowe, sygn. WH-33/27. 


138 


1950, 21 sierpnia, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół 
Wyższych i Nauki w sprawie zmian organizacyjnych w niektórych szkołach 
akademickich. Utworzenie na UMK katedr: Chemii Ogólnej, Fizjologii 
Roślin, Geografii 11 i 111, Paleontologii. Zwinięcie Katedry Antropo- 
geografii. 


Na podstawie art. 20 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz.U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje:
		

/Licencje_017_08_243_0001.djvu

			225 



 l. Na Wydziale Humanistycznym UMK w Toruniu zwija się Katedrę 
Antropogeografii. 
. 
 2. Tworzy się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakła- 
dami naukowymi: - _8 
3. na UMK w Toruniu: - l) Chemii Ogólnej, 2) Fizjologii Roślin, 
3) Geografii III, 4) Paleontologii i 5) Geografii II; _ _8 

 3. Przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi: -, _8 
2. Na UMK w Toruniu Katedrę Geografii na Katedrę Geografii I. 
_ _8 



 5, Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą 
obowiązującą od dnia l IX 1950 r. 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz.U. 1950 nr 41 poz. 369. 
8 Opuszczono fragmenty dotyczące innych uczelni, 


139 


1950, 21 sierpnia, Warszawa. - Z Rozporządzenia w sprawie zmian 
organizacyjnych w niektórych szkołach akademickich. Przemianowanie na 
UMK 8 katedr, przeważnie na Wydziale Prawa, zwinięcie Katedry Socjo- 
logii, utworzenie Katedry Prawa Cywilnego 11 i Katedry Postępowania 
Karnego. 


Na podstawie art. 20 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz.U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje: 

 l. Przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi na wydziałach prawa: - _8 
E. Na UMK w Toruniu: l) Katedrę Teorii Prawa na Katedrę Teorii 
Państwa i Prawa; 2) Katedrę Historii Prawa na Zachodzie Europy na Katedrę 
Powszechnej Historii Państwa i Prawa; 3) Katedrę Historii Ustroju Polski 
i Dawnego Prawa Polskiego na Katedrę Historii Państwa i Prawa Polskiego; 
4) Katedrę Ekonomii na Katedrę Zespołową Ekonomii Politycznej; 
5) Katedrę Nauki o Państwie i Prawa Państwowego na Katedrę Prawa 
Państwowego; 6) Katedrę Prawa Narodów na Katedrę Prawa Międzynarodo- 
wego Publicznego; 7) Katedrę Skarbowości i Prawa Skarbowego na Katedrę 
Prawa Finansowego; 8) Katedrę Prawa Handlowego na Katedrę Prawa 
Cywilnego III; - _8
		

/Licencje_017_08_244_0001.djvu

			226 



 2. Zwija się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakłada- 
mi naukowymi na wydziałach prawa: _ _8 
E. Na UMK w Toruniu: Katedrę Socjologii; _ _8 

 3. Tworzy się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakła- 
dami naukowymi na wydziałach prawa: _ _8 
E. Na UMK w Toruniu: l) Katedrę Prawa Cywilnego II; 2) Katedrę 
Postępowania Karnego; - _8 

 4. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą 
obowiązującą od dnia l IX 1950 r. 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz.U. 1950 nr 41 poz. 368. 
8 Opuszczono fragmenty dotyczące innych uczelni. 


140 


1950, 15 września, Warszawa. - Minister Szkół Wyższych i Nauki do 
Rektora UMK. Informuje o wprowadzeniu wojskowego szkolenia studentów. 


Zgodnie z ustawą z dnia 7 IV 1949 r. o wojskowym szkoleniu 
studentów szkół wyższych (Dz. U. RP nr 25 poz. 173) w bieżącym r. akad. 
1950/1951 Uniwersytet Toruński zostanie objęty szkoleniem wojskowym. 
Zarządzenie wykonawcze Ministra Obrony Narodowej uzgodnione 
z Ministrem Szkół Wyższych i Nauki zostanie ogłoszone w najbliższym 
czasie l. W r. akad. 195.0/1951 szkolenie wojskowe prowadzone będzie na 
I roku wszystkich wydziałów w wymiarze 16 godz. miesięcmie, które należy 
uwzględnić przy opracowaniu planu zajęć. 
Dla uniknięcia zwłoki w rozpoczęciu szkolenia wojskowego Minister- 
stwo Obrony Narodowej namacza już oficerów na stanowiska kierowników 
studiów wojskowych. 
Kierownik studiów wojskowych zgłosi się u ob. Rektora celem objęcia 
stanowiska. 
Dla Studium Wojskowego należy wymaczyć odpowiednie pomiesz- 
czenie2 . 


Dyrektor 
(-) wz8 


Oryginal, maszynopis.
		

/Licencje_017_08_245_0001.djvu

			227 


Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-52. k. l. 
a Podpis nieczytelny. 
1 Chodzi o Zarządzenie Ministra Obrony Narodowej z 28 IX 1950 r. - MP 1950 r. 
nr A-l 04 poz. BlO. 
2 Studium Wojskowe UMK otrzymalo dwa. a w marcu 1951 r. trzy pokoje oraz salę 
wykładową w Collegium Minus; Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-52. k. J. 


141 


1950, 22 listopada, Bydgoszcz. - Z protokołu posiedzenia Egzekutywy KW 
PZPR w Bydgoszczy. wraz ze sprawozdaniem POP PZPR na UMK. Sytuacja 
polityczna na UMK oraz działalność ideologiczno-polityczna wobec 
pracowników naukowych. 


Obecni: członkowie Egzekutywy KW: tOW.tow. Misiaszek, Nieśmiałek, 
Grudziński, Konarski, Bosiakowa, Leluch, Matusiak, Nowakowski, Lewoń- 
ska, Nowicki, Rakoczy, Wołczyk. 
Zaproszeni do pkt. l, 2, 3, 4: tow. tow. Olkowski (kierownik Wydziału 
ROlnego KW), Waszczuk (zastępca kierownika Wydziału Rolnego KW), 
Kuźba (kierownik Wydziału Administracyjnego KW), Betcher (kierownik 
Wydziału Komunikacyjnego KW), Wierzbicki (komendant Wojewódzkiej 
Komendy MO). 
Zaproszeni dodatkowo do pkt. l: tow. tow. Boberski (sekretarz Komite- 
tu Partyjnego przy UMK Toruń), Szwalbe (kierownik Wydziału Personalnego 
UMK), dr Dygdała (pełnomocnik Ministra do spraw rekrutacji przy UMK), 
dr Cieślak (adiunkt UMK), Dembiński (student - przewodniczący ZMP przy 
UMK), Pypkowski (zastępca kierownika Wydziału Propagandy do spraw 
Oświaty), Martiński (instruktor Wydziału Propagandy KW do spraw 
Oświaty), Lisewski (instruktor Wydziału Propagandy do spraw Oświaty). 
- _a Porządek obrad: l. Sprawy UMK - referuje tow. Boberski. 
2. Sytuacja na odcinku służby zdrowia - referuje tow. Minkiewicz. 
3. Informacja o przebiegu przygotowań do powszechnego spisu ludności _ 
referuje tow. Kuźba. 4. Walka z alkoholizmem - referuje tow. Kuźba. 
Posiedzenie rozpoczęło się o godz. 15, skończyło się o 22. 
Ad l. Sprawozdanie Komitetu Partyjnego o pracy POP na UMK wśród 
profesorów i studentów w kierunku wychowania właściwego kadr naukowych 
zreferował tow. Boberski - co załącza się jako załącznik nr l. 
Dyskusja: 
Tow. Dembiński - dane cyfrowe z roku ubiegłego nie obrazują nam 
całości pracy. Aby móc wiedzieć, kogo mamy na Uniwersytecie, przystąpiono 
do gruntownego przeprowadzenia rejestracji młodzieży ZMP-owskiej. Trzeba 
stwierdzić, że przez okres dwóch lat nie było jakiejkolwiek kontroli odnośnie
		

/Licencje_017_08_246_0001.djvu

			228 


do przypływu i odpływu członków ZMP. Pewna grupa dobrze pracujących, 
aktywnych ZMP-owców przeszła do województwa olsztyńskiego, gdzie dalej 
kontynuuje naukę. Analiza pracy na odcinku naukowym wykazała, że zagad- 
nienie nauki było prowadzone systemem dorywczym, studenci nie zawsze 
stawali do końcowych egzaminów, nie zwracano uwagi na wyniki nauki. Stąd 
też odsiew studentów w roku ubiegłym był bardzo poważny, np. na Wydziale 
Humanistycznym 50%. ZMP po linii pracy naukowej zwołał narady ze 
studentami, organizując jednocześnie seminaria, które będą tworzyć siłę 
kadry pomocniczo-naukowej. 
W roku ubiegłym członków ZMP szkolono na kołach ZMP, zespołach 
ZMP oraz 
a trzytygodniowych kursach w czasie ferii. Kiedy chodzi o szko- 
lenie na kołach ZMP, to trzeba stwierdzić, że nie spełniło swego zadania: 
referaty na niskim poziomie polityczno-naukowym, oderwane całkowicie od 
problematyki uniwersyteckiej, taka sama sytuacja na zespołach - przera- 
biano I stopień szkolenia partyjnego - brak nadania życiowego kierunku, 
dyskusja bardzo słaba. Obecnie dla zainteresowania i spopularyzowania 
szkolenia stwarzamy kolektyw prelegencki z wprowadzeniem aktualnych 
zagadnień, jak: zebrania otwarte, zagadnienie nauki, krytyka bumelantów 
i wysuwanie przodujących w nauce oraz jak ma wyglądać nauka zespołowa. 
Trzecia forma szkolenia była najwłaściwsza - studenci powrócili z dobrym 
bojowym nastawieniem. 
Pomoc Partii i współpraca z Partią dobra. Trzeba jednak stwierdzić, że 
za ostatni okres czasu żaden ZMP-owiec nie wstąpił w szeregi Partii. 
Tow. Wołczyk - sprawozdanie posiada dwa zasadnicze braki, a mia- 
nowicie: nie widzimy organizacji partyjnej w walce o treść nauczania oraz 
w jaki sposób organizacja partyjna i ZMP jest powiązana z młodzieżą. 
Studenci skarżą się na niskie stypendia, brak mieszkań, a ZSP nie 
troszczy się o warunki bytowe studentów. Brak pomocy dla studentów I roku, 
brak przejawów walki klasowej. Słaba praca polityczna organizacji partyjnej 
i ZMP wypływa z braku aktywności i uświadomienia polityczno-ideologi- 
cznego tak ze strony ZMP-owców, jak również i ze strony członków Partii. 
Jeżeli zabezpieczymy młodzieży odpowiednie warunki naukowe i byto- 
we, to sprawa odsiewów na UMK nie będzie miała miejsca. Trzeba stworzyć 
w miastach, z powiązaniem profesury, grupy i zespoły samopomocy 
studentom w nauce oraz skomasować w jedną całość POP i Koła ZMP UMK 
z Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym, co wpłynie dodatnio na kolek- 
tywizację pracy i powiązanie z młodzieżą robotniczą. 
Tow. Nowicki - zwraca uwagę na zagadnienie oblicza uniwersy- 
teckiego i nauki. Tow. BQberski w analizie nie wykazał przejawów polityki 
gomułkowszczyzny, która oddziałuje na odcinku profesury i nauki. Trzeba 
stwierdzić, że w dziedzinie ideologii zabagniony jest odcinek uniwersytecki, 
gdzie grasuje wróg, przy małym oddziaływaniu ze strony organizacji partyj- 
neJ.
		

/Licencje_017_08_247_0001.djvu

			229 


Nie pokazano nam również działalności organizacji partyjnej w dzie- 
dzinie nauki. Jako przykład podaje Puławy, gdzie Stacja Doświadczalna 1 
interesuje się zagadnieniami tropikalnymi - praca całkowicie oderwana od 
zagadnień uczelnianych; trzeba zwrócić uwagę na tego rodzaju wypaczenia, 
aby na terenie naszego Uniwersytetu nie miały one miejsca, nasza POP winna 
przeciwdziałać w tym kierunku. 
Na Wydziale Humanistycznym praca oderwana od dzisiejszej rzeczy- 
wistości, brak kontroli ze strony Partii nad profesorami. Trzeba o jednym 
pamiętać, że zagadnienie nauki i oddziaływanie na kadry to zagadnienie 
węzłowe, stojące przed POP. Organizacja ZMP na UMK działalności nie 
przejawia, ZMP-owcy na niskim poziomie ideologiczno-politycznym. 
Należy odciążyć od dodatkowych prac aktyw naukowy, z konkretnym 
zobowiązaniem go do prac naukowych, oraz stworzyć ośrodek marksistowski 
przy UMK. 
Tow. Cieślak - mimo zakulisowego bałaganu UMK zajmuje poważne 
miejsce w skali ogólnokrajowej, nabieramy stopniowej wagi. Kontakt z nauką 
radziecką istnieje, nie stwarza nam jednak to pełnego obrazu przełomu, gdyż 
nasi profesorowie muszą być przede wszystkim naukowcami, dlatego też 
należy odciążyć ich od wszystkich prac dodatkowych. Nasi profesorowie 
zrozumieli sens i znaczenie planu sześcioletniego, nawiązali kontakt z różny- 
mi zakładami pracy w celu dokonywania zleconych badań naukowych. 
W pracy naszej posiadamy jeszcze wiele niedociągnięć, np. mecha- 
niczne zwalnianie studentów, którzy nieregulamie uczęszczali na wykłady - 
z I roku zwolniono około 50%. 
Odnośnie do pomocy studentom I roku - Uniwersytet jest nastawiony 
na umożliwienie każdemu nauki, istnieje kurs początkowy zorganizowany 
przez ZAMP, daje się ułatwienie w formie pytań, skrypty itp. Trzeba 
stwierdzić, że w wielu wypadkach poziom studentów dojeżdżających jest 
o wiele wyższy niż studentów miejscowych; drugi moment to własna 
inicjatywa ze strony samych studentów. 
Zagadnienie rozszerzenia polityki personalnej jest zagadnieniem węzło- 
wym, tak samo kiedy chodzi o kontrolę prac naukowych. Przy UMK istniał 
Klub Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków - w czasie czteromiesięcznej 
pracy przy obsadzie sześcioosobowej uzyskano pierwsze miejsce w Polsce. 
Trzeba jednak stwierdzić, że Ministerstwo nie zagwarantowało podstawo- 
wych możliwości - brak etatów i fmansów, w związku z tym klub ten został 
rozwiązany. Obecnie prowadzi się pogłębiony kurs historii WKP(b) na I, II 
i III roku, zaś słuchacze IV roku otrzymują specjalne materiały o nauce 
współczesnej; wpływa to dodatnio na rozszerzanie sieci seminariów i charak- 
terystykę polityczną studentów. 
Wykłady powszechne są podstawą Miesiąca Pogłębiania Przyjaźni 
Polsko-Radzieckiej, poruszyły one wszystkie zagadnienia, potrafiły spełnić
		

/Licencje_017_08_248_0001.djvu

			230 


nową rolę, zmienił się zewnętrzny wygląd gmachu, widać, że organizacja 
partyjna robi i działa. 
Obserwacja rozwoju ideologicznego profesorów musi być jeszcze 
głębsza, uderzenia z naszej strony muszą być silniejsze, dla uzyskania pełnego 
obrazu prac profesorów-naukowców. Brak krytyki planów prac naukowych. 
Organizacja partyjna nie może dać pozwolić ponieść się optymizmowi, zdol- 
ność naszych prac naukowych musi być wzmocniona. 
ZSP nie przejawia żadnej działalności. 
Tow. Szwalbe - główna uwaga Biura Personalnego przy UMK 
zwrócona jest na młode kadry naukowców. Przewidywano większy nabór 
kadry aspiranckiej, w związku z tym asystentura profesorska kształci młode 
kadry na miejscu i otacza właściwą opieką i pomocą naukową. Dziekanaty 
i rektorzy wytypowali dużą ilość młodych ludzi, o których organizacja 
partyjna wydała dobrą opinię, obecnie wymagamy od profesorów, aby ci 
z kolei wydali charakterystykę postępów w pracy. Mamy pewne symptomy 
poprawy na UMK, POP usunęła 11 asystentów 2 - wrogów obecnego 
ustroju, w ich miejsce wytypowano 26 ZMP-owców. Na 260 studentów 
ZMP-owców mamy 50% wytypowanych do prac po linii naukowej. 
Jednym z podstawowych zadań, jakie stoją przed UMK, to wykazy- 
wanie się pracą naukową dla krytyki nauki z [pozycji] marksizmu dialek- 
tycznego. 
Tow. Rakoczy. - trzeba stwierdzić, że jeżeli mamy 13% członków 
Partii w składzie studentów na 30% młodzieży studiującej, to ogólnie w skali 
wojewódzkiej procent upartyjnienia młodzieży będzie zamykał się cyfrą 
15%3, stąd też nasuwa się pytanie kogo my uczymy, gdyż skład socjalny 
studentów nie stwarza nam odpowiedniej atmosfery. Dla wytworzenia 
poważnej siły POP winna przeanalizować dokładnie skład socjalny studentów 
i uwzględnić to w swoim sprawozdaniu. Tak samo kiedy chodzi o przekrój 
socjalny składu Komitetu Partyjnego przy UMK. W analizie winna być 
również naświetlona kadra profesorska od strony politycznej. 
Zagadnienie ideologiczne jest sprawą zasadniczą na UMK. Niektóre 
katedry są na wymarciu, szczególnie katedra z dziedziny materializmu dialek- 
tyczneg0 4 . Należy więc przeprowadzić różnego rodzaju konsultacje na temat 
kierunków w nauce w oparciu o tematy marksizmu-leninizmu, powiązać 
kierunki naukowe z dziedziną marksizmu dialektycznego, rozmiłować tymi 
zagadnieniami młodzież. 
Tow. Grudziński - są pewne posunięcia i poprawa, jednak przebłyski 
separatyzmu w dalszym ciągu mają miejsce, istnieje tendencja separowania 
się od Komitetu Miejskiego Partii, dowodem tego to nieobecność I Sekreta- 
rza, który mógłby nam wnieść dużo właściwych momentów. Drugim błędem 
to brak wzrostu członków Partii, szczególnie na Wydziale Humanistycznym, 
to znaczy, że organizacja partyjna nie przejawia działalności w kierunku 
pozyskania przodujących uczniów i profesorów w szeregi Partii.
		

/Licencje_017_08_249_0001.djvu

			231 


Sprawa Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego winna być 
rozwiązana, gdyż zgodnie z wytycznymi sprawa ta nie była postawiona na 
właściwej płaszczyźnie. 
Dało się również zauważyć niedostateczną postawę ofensywną ze 
strony uczniów w stosunku do profesorów, w wyjaśnianiu, na czym opierają 
Swoje teorie. 
Praca organizacji partyjnej winna być rozwinięta przy pomocy Komite- 
tu Miejskiego w celu udaremnienia w przerzuceniu form idealistycznych 
przez profesorów na wyższej uczelni [ss]. 
Tow. Misiaszek - na podstawie analizy ustosunkować należy się do 
wyników pracy naszej organizacji partyjnej na UMK, do wyników pracy 
naszych członków i aktywistów. Na UMK zachodzą poważne zmiany, mamy 
towarzyszy, którzy kierują polityczną działalnością, życiem Partii i mamy już 
paru towarzyszy przygotowanych do podjęcia prac naukowych, a ci będą 
pOdstawą wprowadzenia nowych metod nauki i treści. Należy również 
Widzieć działalność aktywu partyjnego, który szedł w kierunku zmiany 
atmosfery na UMK, zmiany oblicza Uczelni. 
Trzeba stwierdzić, że praca ta nie jest jeszcze systematyczna, brak 
ciągłości przyczynia się do zahamowania podjętych prac, np. sugestia czy 
zapowiedź o rozwiązaniu Klubu Demokratycznej Profesury powoduje zastój 
działalności tej organizacji. 
Wnioski wysunięte przez towarzyszy biorących udział w dyskusji są 
słuszne, dotyczą one sprawy pracy naszej organizacji partyjnej, pracy, która 
musi oprzeć się na szerszym aktywie, jest to bowiem jeden z warunków 
oddziaływania na studentów i profesorów. 
Należy nawiązać ściślejszy kontakt z grupą profesorów, którzy powinni 
pozyskać do współpracy szerszy ogół bezpartyjnych i pracować z nimi nad 
przekształceniem młodzieży. 
Skład studentów, jakkolwiek zmienił się ostatnio, nie zabezpiecza nam 
jednak składu socjalnego. Zadaniem tej grupy pod kierunkiem Partii i ZMP 
będzie oddziaływanie na studentów w kierunku przebudowy ich świadomości 
klasowej. 
POP winna rozbudzić poczucie obowiązku wykonania zadań postawio- 
nych przez Partię wśród niektórych profesorów i uczniów, którzy z wiado- 
mych przyczyn nie mogą być członkami Partii. Plan pracy Komitetu 
Partyjnego winien uwzględniać walkę o zdobycie jak największego wpływu 
na bezpartyjnych studentów, walkę o postępy w nauce, o moralną postawę 
organizacji, co ułatwi nam dostrzeganie wyróżniających się jednostek i przy- 
dzielanie im określonych zadań. Dla pomocy w przekształceniu atmosfery 
w UMK i przebudowy personalnej niektórych odcinków życia naukowego 
Winny szerzej włączyć się Związki Zawodowe. Dla Wydziału Humani- 
stycznego, który wymaga lepszego zabezpieczenia, stworzyć cykl wykładów 
oddziaływających na profesorów i studentów oraz uruchomić koła samo-
		

/Licencje_017_08_250_0001.djvu

			232 


kształcenia. Celem koordynacji i kontroli Komitetu Uczelnianego w każdym 
posiedzeniu winien uczestniciyć I Sekretarz Komitetu Miejskiego. Oddziele- 
nie organizacji partyjnej i młodzieżowej Uniwersyteckiego Studium Przygoto- 
wawczego od UMK jest niesłusme. Należy skomasować je w jedną 
organizację partyjną i ZMP-owską. 
Wyniki pracy organizacji partyjnej w okresie od ubiegłego posiedzenia 
Egzekutywy KW należy umać jako poważne - towarzysze idą po linii 
nakreślonej przez partię. Przy likwidowaniu istniejących braków i nie- 
dociągnięć należy walczyć o większą aktywność i mobilizację profesorów 
i studentów na odcinku życia partyjnego. W uchwale należy pokazać 
osiągnięcia i braki organizacji partyjnej na odcinku partyjnym, profesury, 
przepływu i odpływu członków Partii i organizacji ZMP-owskiej. 
Egzekutywa KW postanowiła: 
l. Sprawozdanie zreferowane przez tow. Boberskiego przyjąć do wia- 
domości. 
2. Uchwałę opracować kolektywnie w składzie: tow. tow. Boberski, 
Cieślak, Martiński i przedstawić do zatwierdzenia Egzekutywie w terminie do 
dnia 25 XI 1950 r. - _b 


Załącznik nr 1 
Sprawozdanie Komitetu Partyjnego o pracy POP na Uczelni wśród 
profesorów i studentów w kierunku wychowania właściwego kadr nauko- 
wych. 
Druga konferencja naszej Partii odbyta w lipcu br. omawiając zadania 
organizacji partyjnych województwa bydgoskiego w świetle uchwał V Plenum 
KC PZPR w obliczu planu sześcioletniego wytyczyła na podstawie referatu 
tow. Malinowskiego zadania, jakie stoją przed naszą organizacją partyjną 
przy UMK oraz dała słusmą ocenę sytuacji, jaka istniała w ostatnim roku 
akademickim 1949/1950 na naszej Uczelni. Charakterystycznym stwierdze- 
niem był fakt, że mimo pewnej poprawy w drugim półroczu w stylu pracy 
naszej POP w wytworzeniu pracy kolektywnej, wciągnięcia do pracy nauko- 
wej młodych kadr, przełomu na Uczelni dotychczas nie dokonano. 
Do najważniejszych zadań, jakie nam druga konferencja wytyczyła, 
należały następujące zadania: 
l. Należy ulepszyć prace ideologicmo-wychowawc
 wśród profeso- 
rów, zaktywizować Klub Demokratycmej Profesury, śmiało wysuwać nowe 
kadry naukowe spośród ZMP-owców i otoczyć je opieką. 
2. Uporczywie i konsekwentnie walczyć o zmianę składu socjalnego na 
naszej Uczelni przez zabezpieczenie dopływu młodzieży pochodzenia robotni- 
czo-chłopskiego.
		

/Licencje_017_08_251_0001.djvu

			233 


3. Zaktywizować wszystkich członków Partii i ZAMP-u w walce o po- 
ziom i wyniki nauczania, ubojowić i przepoić duchem ideologicznej ofensy- 
wy, walczyć o ukształtowanie nowego ZMP-owca. 
Jakie wnioski wyciągnęła nasza POP ze swej konferencji odbytej 
w marcu br. z III, IV i V Plenum KC PZPR i jak wzięła się do zadań 
wytkniętych przez II Konferencję Wojewódzką naszej Partii? Towarzysze, 
aby wiernie zobrazować sytuację, jaka panuje obecnie na naszej uczelni, 
musimy sięgnąć do genezy powstania Uniwersytetu Toruńskiego, którego 
tworzenie się następowało według określonych wzorów historycznych 
w procesie naśladowczego odtwarzania tradycyjnych wzorów przedwojen- 
nych, a nie w procesie krytycznej rewizji społecznego dziedzictwa uniwersyte- 
tów, rewizji kierowanej rewolucyjną ideą społeczną marksizmu-leninizmu. 
Warunki, w jakich organizowana była nasza Uczelnia, nie należały do 
szczęśliwych. Rok 1945 - stęchła atmosfera toruńskiego mieszczaństwa, 
krucht kościelnych, brak właściwej bazy społecznej i robotniczego środo- 
wiska, a przede wszystkim brak postępowych kadr naukowych. 
Oto, towarzysze, warunki towarzyszące tworzeniu się naszej jedynej 
wyższej uczelni pomorskiej w Toruniu. Co prawda były uczynione energiczne 
próby przez naszą Partię, PPR w 1945/1946 r. i jej I Sekretarza KW PPR 
tow. Alstera i innych towarzyszy z KW (Juraska, Malinowskiego), jak 
również istniejący już wówczas ośrodek postępowych naukowców naszych 
z prof. dr. Namysłowskim, dr. Cieślakiem Tadeuszem, dr Puciatową i prof. 
dr. Passendorferem i dr. Dygdałą na czele, by Uczelnię naszą ustawić do 
postępu intelektualnego, by bardziej powiązać ją z życiem województwa 
pomorskiego, z nowymi rewolucyjnymi prądami. Jednak próby te były 
w pewnym stopniu niwelowane przez chwiejną ideologicznie kadrę naukową, 
rekrutującą się przeważnie ze środowiska wileńskiego i lwowskiego. 
Charakterystycznie dominującą tendencją tej kadry było oprzeć się o trady- 
cyjne wiązadła społeczne, tkwiące nie w nowatorstwie, a tym mniej 
w rewolucji społecznej, lecz w nawiązaniu ciągłości przerwanej przez wojnę 
i okupację, a mającej być kontynuacją spuścizny naukowej Uniwersytetu 
w Wilnie i Uniwersytetu Lwowskiego. Dlatego C [przy] fonnowaniu się 
naszego Uniwersytetu Toruńskiego część istniejącej już wówczas postępowej 
profesury naukowców mimo wydatnej pomocy ze strony KW PPR nie nadała 
naszej Uczelni rewolucyjnego oblicza ideologicznego. 
Dlaczego na naszej, jak i na innych nowych wyższych uczelniach 
naszego kraju stworzonych ręką robotnika i chłopa, naszej władzy ludowej 
i naszej Partii, chciano kopiować wzory tradycyjne Polski przedwrześniowej? 
Odpowiedź na to pytanie leży, towarzysze, nie w indywidualnej psychologii 
profesorów, lecz w historyczno-socjalistycznej [s] sytuacji inteligencji Polski 
powojennej. W tej sytuacji można znaleźć [klucz] do zrozumienia tradycjona- 
lizmu inteligenckiego, któremu ulegały także sfery naszej postępowej inteli- 
gencji. Nie możemy, towarzysze, zapominać, że należała ona do liberalno-
		

/Licencje_017_08_252_0001.djvu

			234 


-mieszczańskiego gatunku (poza nielicznym gronem intelektualistów 
związanych z rewolucyjnym ruchem robotniczym). Wielu naukowców posia- 
dało typowy rys postawy do przeobrażeń [ss] powojennych naszej Polski 
Ludowej, który polegał na traktowaniu ich nie jako przejawu ogólnej rewo- 
lucji społecznej idącej przez świat, ale jako po prostu przypadkowy zbieg 
okoliczności. Stąd, towarzysze, w pierwszych latach po wojnie powstała 
liberalna koncepcja pracy ideologiczno-naukowej uniwersytetu. Chciano 
wolności od faszyzmu, tak jak nasi przodkowie byli za wolnością od 
feudalizmu, tworząc kapitalizm, a nasi teraźniejsi postępowi naukowcy 
chcieli wolności od faszyzmu nie widząc tego, że wolność od faszyzmu to 
znaczy budowa socjalizmu. Tej atmosferze ideologicznej sprzyjały również 
pewne czynniki ówczesnego Ministerstwa Oświaty. Kongres Zjednoczeniowy 
naszych partii w grudniu 1948 r. wreszcie wywarł pewne piętno na naszych 
uczelniach wyższych. Uświadomiono sobie, że współczesny konflikt ideologi- 
czny, który dotyka nauki i uniwersytetu, przebiega wzdłuż linii kapitalizm 
i socjalizm. W perspektywie tego istotnego konfliktu zagadnienie liberalnej 
nauki stało się bezprzedmiotowe. Walka, towarzysze, między liberalizmem 
a marksizmem, to nie jest walka oderwanych od życia koncepcji 
teoretycznych, lecz walka między systemami myślowymi, za którymi stoją 
wewnętrzne antagonizmy klasowe społeczeństwa wychowanego w ustroju 
kapitalistycznym. W tym sensie uniwersytety naszego kraju, i nasz Uniwer- 
sytet Toruński nie tylko stoi na polu walki klasowej, ale bierze w niej udział. 
To jest, towarzysze, podłoże, które mniej więcej chciałem scharakteryzować, 
by ukazać w całej pełni nowe elementy społecznej struktury uniwersytetu, 
które nabierają ogromnego znaczenia w przebudowie naszej Uczelni 
w ośrodek kształcącej się socjalistycznej kultury intelektualnej. I takim 
podstawowym elementem, który odgrywa w tej pracy decydującą rolę, jest 
nasza POP, Związek Zawodowy, organizacja akademicka ZMP i ZSP. 
Towarzysze, WKP(b) i jej wielcy przywódcy i organizatorzy Lenin i Stalin 
zawsze przykładali olbrzymią wagę do pracy partyjno-organizacyjnej. 
. Najważniejsze zagadnienia pracy partyjno-organizacyjnej to dobór i roz- 
mieszczenie kadr, przygotowanie, i prowadzenie zebrań partyjnych, opraco- 
wana słuszna linia polityczna, jasne perspektywy pracy, los powziętych 
decyzji, kontrola ich wykonania, reagowanie na sygnały dotyczące niedocią- 
gnięć w pracy, przekazywane czy to ze strony naszych towarzyszy, czy 
bezpartyjnych. Nasza POP przy UMK uważała za najważniejsze w swoich 
zadaniach zapewnienie wpływu partyjnego i kierowniczej roli Partii na 
wszystkich odcinkach życia uniwersyteckiego. Znaczyło to także, że rola 
naszego komitetu partyjnego i egzekutywy polegała również na współpracy 
z rektorem, kierownictwem Uniwersytetu w podniesieniu na właściwy poziom 
całej naukowo-wychowawczej pracy w duchu marksizmu-leninizmu, podnie- 
sieniu dyscypliny pracy i współdziałaniu z nimi w zorganizowaniu kontroli 
w zakresie organizacji pracy i przestrzegania rygorów. Mimo chwilowych,
		

/Licencje_017_08_253_0001.djvu

			235 


częściowych nieporozumień, zatargów, jakie wynikały ze strony bezpartyj- 
nych rektorów Koranyi'ego i Czemego, na skutek kategorycznej, zdecydo- 
wanej i konsekwentnej postawy kierownictwa Partii, wobec słusznych 
wysuwanych przez nas postulatów, zastosowania słusznej taktyki, zażegnano 
powstające kryzysy wynikłe na skutek tendencji Ministerstwa Kultury 
i Sztuki oraz Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki w sprawie likwidacji 
u nas Wydziału Sztuk Pięknych oraz całego szeregu katedr. Komitet nasz 
partyjny obronił zdecydowanie spoistość dotychczasowego stanu naszej 
Uczelni, nawet zyskując kilkanaście nowych katedr na pozostałych wydzia- 
łach UMK w nowym r. 1950/1951. 
W wyniku szkodliwej, reakcyjnej wersji krążącej na początku nowego 
roku akademickiego, a lansowanej przez rektora Koranyi' ego, o przeniesieniu. 
naszego Uniwersytetu do Gdańska, a mającej za cel storpedowanie akcji 
rekrutacyjnej na naszą Uczelnię i odpłynięcie wartościowych kadr naukowych 
na inne uczelnie naszego kraju, organizacja nasza partyjna zdecydowanie 
przeciwdziałała tej akcji, dokonując dużego wysiłku w swej pracy, zdobyła na 
Swoje pozycje [ss] kierownictwo naszej Uczelni z obu rektorami na czele 
i ustawiła cały Senat Akademicki, poważną część profesury bezpartyjnej, 
frontem nie do przenosin, ale do radykalnej rozbudowy, stworzenia nowych 
wydziałów oraz Akademii Lekarskiej w celu należytego ustawienia UMK 
w planie sześcioletnim, zgodnie z potrzebami gospodarczymi i państwowymi 
województwa bydgoskiego. Nasza organizacja partyjna, mimo wielu swych 
braków, niedociągnięć i błędów w swej dotychczasowej pracy, postawiła 
sobie za punkt honoru dokonać w nowym roku akademickim 1950/1951 
przełomu na naszej Uczelni, w sensie uczynienia z niej socjalistycznej wszech- 
nicy naukowej. 
Organizacja stanęła na stanowisku, że ma wszelkie szanse ku temu, by 
walczyć na naszej Uczelni o wielkie sprawy, o szerszy horyzont swych 
zamierzeń, o rozmach swej pracy, uzyskanie konkretnych wyników w swych 
zamierzeniach. Wszcząć dużą ofensywę ideologiczną, zapalić i ubojowić 
i zmobilizować swymi planami całą organizację partyjną, organizację akade- 
lUicką ZMP, postępową część profesury i młodzieży akademickiej, by zdobyć 
na swoje pozycje tę wahającą się część starej, cennej kadry naukowej, 
poprzez dalszy wzrost działalności Uniwersyteckiego Komitetu Obrońców 
Pokoju, ZSP, Zarząd Ośrodków Akademickich, ZMP, jako transmisji Partii 
do bezpartyjnych, wykorzystać, ubojowić i rozwinąć działalność ZSP, jako 
transmisji Partii do młodzieży studenckiej. Organizacja nasza mogła tylko 
SWe ambitne zamierzenia zrealizować przy zaostrzeniu walki klasowej i poli- 
tycznej w naszym Uniwersytecie. Czy walka ta, towarzysze, się zaostrzyła, 
jakie są momenty charakterystyczne tej walki? 
Jak wygląda sytuacja na odcinku profesorów? Możemy wyodrębnić 
trzy grupy wśród profesorów: pierwsza, zdecydowani wrogowie. Jest to grupa 
nieliczna, która stopniowo jest likwidowana i której Partia nie spuszcza
		

/Licencje_017_08_254_0001.djvu

			236 


z oczu. Tu należą przede wszystkim profesorowie Górscy (Konrad i Karol), 
Kunicki. Druga grupa - naj liczniej sza - to element niezdecydowany, posia- 
dający liczne opory "inteligenckie", "drobnomieszczańskie". Oni są głównym 
celem naszego ataku, ich pragniemy pozyskać poprzez Kluby Demokra- 
tycznej Profesury, walkę ideologiczną z pozostałościami przestarzałych 
koncepcji, poprzez umożliwianie im pracy nad samym sobą, poznawanie 
metody dialektycznej. Czy są już skutki naszej pracy? Są, i to pozytywne. 
Bezpartyjny rektor Koranyi wydrukował szereg artykułów (ostatnio Burżu- 
azja a armia w "Państwie i Prawie") o charakterze marksistowskim, 
bezpartyjna prof. Hurynowicz wraz z dr. Kowalewskim i innymi przepro- 
wadza arcyważne badania nad zmęczeniem w pracy, bezpartyjni profesorowie 
Zabłocki, PIiiffer, Mikulski zaczęli wykonywać konkretne prace ważne dla 
gospodarki narodowej. Po pierwszych doświadczeniach narady produkcyjne 
poszczególnych wydziałów, na których studenci i pracownicy naukowi 
oceniają dorobek, ustalają sposoby usunięcia usterek. 
Praca" nad bezpartyjną grupą profesorów może dać o wiele większe 
rezultaty, jeśli jeszcze dokładniej przyglądniemy się ich pracy, metodom, jeśli 
będziemy z nimi otwarcie, bezpośrednio przedyskutowywać plany Uczelni 
i ich miejsce w wykonaniu tych planów i jeśli im jasno powiemy, co uważamy 
za błędne i szkodliwe. O wiele większą troską musimy otoczyć Klub 
Demokratycznej Profesury, który nie jest jeszcze dostateczną transmisją do 
bezpartyjnych. Musimy uaktywnić towarzyszy naukowców, których tylko 
część włączyła się w problemy planu sześcioletniego (chemia), ale niektórzy 
stanowią przystań marazmu. Od ludzi, którzy chcą uzyskać szlachetny tytuł 
"bezpartyjny pozytywny", musimy zacząć wymagać, poza deklaracją, kon- 
kretnych przejawów tej postawy w działalności naukowej. 
Trzecia grupa profesorów to nasi członkowie Partii. Nie są oni liczni 
i grupa ich powinna zwiększyć się. Ponadto nie pracują dostatecznie na niwie 
naukowej. Są zawaleni pracą administracyjną. To też ważna sprawa, ale nie 
można zapominać o działalności naukowej. Nasi postępowi naukowcy muszą 
uzyskać lepsze rezultaty naukowe. Partia pragnie im w tym pomóc, gdyż 
dopiero wówczas zlikwiduje się w pełni wrogów i obejmie swym wpływem 
całą wielką grupę bezpartyjnych. 
Lepiej wygląda sytuacja na odcinku pomocniczych sił naukowych. 
Partia zlikwidowała kilkanaście reakcyjnych jednostek i wprowadziła nową 
kadrę wychowanków ZAMP-u. Nie na wszystkich wydziałach sytuacja jest 
jednakowa. Momentem charakterystycznym w tej walce jest fakt, że na 
początku roku akademickiego nie natknięto się dotychczas na fakty przemy- 
cania antypaństwowych, reakcyjnych koncepcji na wykładach u bezpartyj- 
nych profesorów, natomiast dochodzi duża ilość sygnałów do nas mówiących 
o przestawieniu się wielu profesorów, którzy w. oparciu o materiały 
zaczerpnięte z radzieckich naukowych podręczników w swych wykładach 
przeszli na tory marksizmu-leninizmu. Jak nas pracownicy Biblioteki
		

/Licencje_017_08_255_0001.djvu

			237 


Uniwersyteckiej infonnują, zapanował w ostatnim czasie ogromny popyt 
wśród pracowników naukowych na książki naukowe radzieckie, a na zebra- 
niach wielu profesorów podnosi fakt dotkliwego braku podręczników radziec- 
kich, które w zbyt szczupłych ilościach dochodzą do nas. 
Dla zilustrowania walki klasowej i politycznej prowadzonej na 
Uniwersytecie, celem umożliwienia jak naj szerszego dostępu młodzieży 
robotniczo-chłopskiej i inteligencji pracującej, przyjęto pewne zasady postę- 
powania przy ustalaniu kolejności pierwszeństwa kandydatów na I rok 
studiów. Trzeba przy tym zaznaczyć, że nabór kandydatów na I rok był 
w pierwszym tenninie ujemny, mimo to jednak wyeliminowano kandydatów 
- synów kułaków czy wolnych zawodów, jak: adwokatów, kupców itd. 
- _d Również wystąpiono wobec władz ministerialnych w celu rozsze- 
rzenia prerogatyw pełnomocnika uczelnianego do spraw rekrutacji dotychczas 
na I roku studiów [na] wyższe lata przez okres całego roku, by w ten sposób 
uniemożliwić zaśmiecanie klasowe i polityczne podejrzanymi elementami 
wędrującymi po ućzelniach naszego kraju, które dotychczas jakimiś dziwnymi 
furtkami dostają się na starsze lata studiów, np. na Wydziale Humanisty- 
cznym studiuje 5 księży. Dla zilustrowania walki klasowej [na] naszej Uczelni 
trzeba przytoczyć dane charakterystyczne komisji kwalifikacyjnej ZSP, która 
odrzuciła 156 podań e w sprawie stypendiów, 214 w sprawie mieszkań oraz 
117 w sprawie zapomóg. W ubiegłym roku mimo braku afiszów brało udział 
w procesji Bożego Ciała przeszło 500 dewotek i wychowanków prof. dr. 
Karola Górskiego z Wydziału Humanistycznego i innych. Obecnie z okazji 
rozpoczęcia roku akademickiego i afisze wywieszone na murach kościołów 
nawołujące "społeczność akademicką" do wzięcia udziału w uroczystym 
nabożeństwie, i szeroko reklamowany przyjazd biskupa Kowalskiego zdołały 
zgromadzić zaledwie kilkadziesiąt osób młodzieży akademickiej. Natomiast 
nasza organizacja partyjna przeciwdziałając tej akcji zorganizowała atrak- 
cyjny poranek filmowy, dwie imprezy sportowe oraz naradę aktywu AZS-u. 
Na podstawie powyższego faktu nie wysuwamy żadnych fałszywych 
wniosków, jakoby młodzież akademicka wyrwała się z objęć klerykalizmu 
i religianctwa, przeciwnie, stwierdzamy, że trzeba jeszcze długiej, żmudnej 
i uciążliwej pracy nad tą częścią młodzieży, szczególnie młodzieży 
pochodzenia chłopskiego, tkwiącej jeszcze w okopach św. Trójcy, którą 
trzeba wychować w duchu światopoglądu materialistycznego. Towarzysze, 
walkę na naszej Uczelni będziemy ciągle zaostrzać tak długo, dopóki nie 
uczynimy z niej ośrodka myśli socjalistycznej o bazie młodzieży robotniczo- 
-chłopskiej. Czy nasza organizacja partyjna jest dość silna pod względem 
ideologicznym, jak i organizacyjnym, aby powyższe zadania wykonać i czy 
dotychczasowa struktura naszej POP jest słuszna? Obecnie organizacja nasza 
liczy 328 członków i kandydatów, co stanowi 13% ogółu pracowników 
naukowych, administracyjnych i studentów. Stan ten pozwala na zachowanie
		

/Licencje_017_08_256_0001.djvu

			238 


kierowniczej roli wśród bezpartyjnych. Dane, jakie przytoczę, wskazują na 
właściwy klasowy charakter przyjmowania do Partii. 
Posiadamy 6 odziałowych organizacji partyjnych, a mianowicie: 
Pierwsza Oddziałowa Organizacja Partyjna Pracowników Naukowych, 
która posiada 37 członków wśród 320 pracowników naukowych, to jest 12% 
upartyjnionych. Organizacja ta jest podzielona na trzy grupy wydziałowe, 
mianowicie na grupę a) Humanistyczną, do której należy także Wydział Sztuk 
Pięknych oraz Biblioteka Uniwersytecka, b) Matematyczno-Przyrodniczą, 
c) Prawno-Ekonomiczną. Każda grupa rozpracowuje zagadnienia ze swego 
terenu. 
Druga Organizacja Partyjna Pracowników Administracyjnych, [gdzie] 
na 194 [pracowników administracyjnych] jest 59 członków Partii, a więc 
31 % upartyjnienia. 
Trzecia Oddziałowa Organizacja Prawno-Ekonomiczna, gdzie na 1085 
[studentów jest] 89 członków Partii, a więc 8%. 
Czwarta Oddziałowa Organizacja Humanistyczna, [gdzie] na 687 
studentów [jest] 19 członków Partii, a więc 3% upartyjnienia. 
Piąta Oddziałowa Organizacja Matematyczno-Przyrodnicza, [gdzie] na 
1081 studentów [jest] 98 członków Partii, a więc 8% upartyjnienia. 
Szósta Oddziałowa Organizacja Sztuk Pięknych, [gdzie] na 111 studen- 
tów [jest] 12 członków Partii, a więc 9% upartyjnienia. 
Na podstawie powyższej analizy stwierdzić należy, że za mały procent 
zorganizowanych jest na Wydziale Humanistycznym, Matematyczno- 
-Przyrodniczym i Sztuk Pięknych. Istnieje na obecnym etapie zadań 
zagadnienie rozbudowy naszej POP. Poprzez przyciągnięcie do Partii pod 
względem politycznym i naukowym biorących aktywny udział w pracy 
społecznej naukowców oraz przodowników pracy, laborantów, jak również 
należy sięgnąć do ZMP i upartyjnić tę część zaawansowanej społecznie 
i politycznie kadry ZMj>-owskiej, trzonu proletariackiego, która posiada już 
paroletni staż pracy na odcinku. młodzieżowym. Przy przeprowadzeniu 
szerokiej ofensywy ideologicznej, właściwej agitacji, planowej rozbudowy, 
jesteśmy przekonani, że około 100 do 150 osób stanie się wartościowym 
narybkiem nadającym się do Partii. W celu łatwiejszego i organizacyjnego 
ujęcia, i zwiększenia operatywności pracy partyjnej zostały w naszych 
oddziałowych organizacjach utworzone grupy partyjne według lat studiów 
liczące 3-5 towarzyszy. Na czele takiej grupy stoi grupowy. Taka struktura 
daje możliwość wciągnięcia do kierownictwa Partii większej ilości towarzy- 
szy, a to sprzyja ich rozwojowi i przyzwyczai ich do pracy organizacyjno- 
-partyjnej. Ponadto istniały u nas grupy agitatorskie, które obecnie zostały 
silnie rozbudowane, jednak otaczane one były przez Egzekutywę zbyt słabą 
opieką. Miernikiem niezrozumienia prac agitatorskich były fakty zaistniałe na 
wydziałach: Matematyczno-Przyrodniczym i Sztuk Pięknych, mówiące 
o tym, że tamte grupy utwierdzone zostały w błędnym mniemaniu przez
		

/Licencje_017_08_257_0001.djvu

			239 


kierownika grupy agitatorów, że rola ich polega na podsłuchiwaniu rozmów 
studentów i donoszeniu o tym Egzekutywie naszej POP. Praca agitatorów na 
Wydziale Humanistycznym była otaczana przez sekretarza tamtejszej 
organizacji tow. Wajdę jak naj ściślejszą tajemnicą. Fakty powyższe, 
świadczące o błędach, zostały stwierdzone w trakcie przeprowadzania 
kontroli pracy agitatorów i wypadki te natychmiast wyprostowano. Do 
najbardziej aktywnych grup agitatorskich, które były motorem mobilizującym 
organizację partyjną, młodzież zorganizowaną i niezorganizowaną do akcji 
politycznych i organizacyjnych (jak np. akcja Apelu Sztokholmskiego, akcja 
rozbudowy TPPR), należały grupy Wydziału Prawno-Ekonomicznego. Do 
poważnych błędów naszej pracy organizacyjnej można było zaliczyć błąd, 
który należy przypisać prawie że wszystkim Oddziałowym Organizacjom 
Partyjnym, mianowicie nienadsyłanie w tenninie przewidzianym planów oraz 
Sprawozdań. W tych niedociągnięciach najbardziej [zawiniła] Organizacja 
Oddziałowa Pracowników Naukowych. 
Najwyższą instancją partyjną na naszym Uniwersytecie jest Konferen- 
cja zwoływana co roku w celu przyjęcia sprawozdania Komitetu Partyjnego, 
dokonania wyborów nowego Komitetu. W okresie między konferencjami 
kierownictwo nad organizacjami sprawuje Komitet Uniwersytecki. Składa się 
on z 11 towarzyszy, mianowicie: profesorów, studentów, wykładowców, 
robotników i pracowników administracji. Komitet ten w ciągu swej działal- 
ności całorocznej stanowi wzrost blisko czterokrotny zainteresowania 
naj rozmaitszymi problemami [ss). Na czele Komitetu Uniwersyteckiego stoją 
sekretarze: jeden student i adiunkt. Komitet posiada obecnie rozbudowane 
WYdziały, które pracują w oparciu o zorganizowany kolektyw. Wydział 
Organizacyjny np. posiada pięcioosobowy kolektyw, Wydział Propagandy 
Oświatowo-Szkoleniowy - 15 osób, w tym uniwersytecka komisja szkole- 
niowa, Wydział Kadr - 3 osoby, skarbnik - 2 osoby [s]. 
Jeśli chodzi o powiązanie pracy z Komitetem Miejskim naszej Partii 
w Toruniu, to łączność ta jest obecnie stała, gdyż sekretarz Komitetu 
Uniwersyteckiego jest członkiem Egzekutywy Komitetu Miejskiego oraz jest 
obecny na cotygodniowej konsultacji z Wydziałem Oświaty Komitetu Woje- 
Wódzkiego. Ponadto przedstawiciele poszczególnych wydziałów Komitetu 
Uczelnianego pracują i są członkami kolektywów poszczególnych wydziałów 
Komitetu Miejskiego Toruń. W celu ścisłej łączności z oddziałowymi 
organizacjami Komitet Partyjny prowadzi systematyczną pracę wycho- 
wawczą z kadrami, organizując przynajmniej raz w miesiącu odprawy 
z sekretarzami oddziałowych organizacji. Trzej sekretarze są członkami 
Egzekutywy Komitetu Uczelnianego. Prace egzekutyw oddziałowych kontro- 
lowane są poprzez obsługiwanie posiedzeń egzekutyw i odziałowych organi- 
zacji przez nasz Komitet Partyjny [i poprzez] zobowiązanie nadsyłania 
planów pracy i sprawozdań, poprzez periodyczne rozmowy z poszczególnymi 
aktywistami i szeregowymi członkami w celu instruktażu. Skomplikowana
		

/Licencje_017_08_258_0001.djvu

			240 


i rozgałęziona struktura organizacji partyjnej wymaga od Komitetu naszego 
i Egzekutywy troskliwego dobierania kadr, surowego przestrzegania słusznej 
partyjnej oceny pracowników według ich wartości politycznej, naukowej 
i zawodowej. Z reguły organizacja nasza partyjna powierzyła kierownicze 
stanowiska najlepszym towarzyszom partyjnym. 
Bardzo ważnym momentem w życiu organizacyjno-partyjnym jest 
przygotowywanie i przeprowadzanie zebrań. Ponieważ w ubiegłym roku do 
najpoważniejszych niedociągnięć zaliczyć należy słabą frekwencję na zebra- 
niach, wahającą się od 40-50% (np. na Prawie) do 70-85% (na 
Matematyczno-Przyrodniczym). Obecnie. przykładamy wielką wagę do 
starannego i należytego przygotowania, aby zebrania istotnie były szkołą 
wychowania partyjnego. Bardzo poważnym odcinkiem w pracy naszej, który 
w ostatnim roku nie stał na wysokości zadania, było zagadnienie szkolenia 
partyjnego. Przede wszystkim należy przytoczyć sprawę niezadowalającej 
frekwencji na zebraniach szkoleniowych, w szczególności na organizacjach 
studenckich. Wynosiła ona w ubiegłym roku od 1/3 do 1/5 ogółu objętych 
szkoleniem. Drugą ujemną cechą w pracy szkoleniowej Komitetu Uczelnia- 
nego był zupełny brak powiązania się z Komitetem Miejskim, a w szczegól- 
ności z Miejską Komisją Szkoleniową. [Jako] trzecie poważne niedociągnięcie 
wymienić należy brak specjalnego powołania przez Egzekutywę uniwersy- 
tecką kolektywu, który by zajmował się wyłącznie sprawami szkolenia. 
Skutki powyższych niedomagań można by ująć w sposób następujący. 
l. Szkolenie, które winno podnieść dyscyplinę partyjną członków, 
prowadzone niewłaściwie przyczyniło się do dalszego jej osłabienia. 
2. Brak powiązania z KM PZPR wykluczał możliwość kontroli pracy 
szkolenia na Uniwersytecie ze strony wyższych instancji partyjnych. Unie- 
możliwiał korzystanie z doświadczeń Miejskiej Komisji Szkoleniowej, 
refleksem czego był nikły udział studentów, członków Partii, w pracy 
Komitetu Miejskiego na odcinku robotniczym. 
Jednostkowe, niekolegialne prowadzenie pracy szkoleniowej sprowadza 
tę możliwość popełniania stałych błędów, odsuwało doświadczonych towa- 
rzyszy od możliwości brania udziału w rozstrzyganiu w niezwykle ważnych 
dla Partii spraw szkoleniowych [ss]. 
Z błędów, jakie należałoby tu jeszcze przytoczyć, należy zaliczyć [ss] 
uchwałę Oddziałowej Organizacji Prawno-Ekonomicznej: na okres wakacji, 
który miał być okresem wypoczynku, wyznaczono tak poważną lekturę do 
przestudiowania jaką jest Historia WKP(b), Zagadnienia leninizmu, Mani- 
fest komunistyczny, Wstęp do teorii marksizmu. 
Sytuacja polityczna na Uniwersytecie w okresie stale zaostrzającej się 
walki klasowej wymaga: podniesienia nie zawsze zadowalającego poziomu 
uświadamiania politycznego, szkolenia i wyrobienia ideologicznego oraz 
maksymalnego wzmocnienia świadomej dyscypliny partyjnej. Organizacja 
uniwersytecka poświęci tym zagadnieniom szczególną wagę. Dobrze posta-
		

/Licencje_017_08_259_0001.djvu

			241 


wiona praca szkoleniowa będzie najważniejszym czynnikiem pracy, mogącym 
kształtować nowy styl pracy partyjnej. W związku z tym na specjalnym 
posiedzeniu Egzekutywy w sprawach szkoleniowych powzięliśmy następujące 
uchwały: 
l. Włączyć szkolenie uniwersyteckie w organizacyjne ramy szkolenia 
ogólnomiejskiego. 
2. Utworzyć Uniwersytecką Komisję Szkoleniową, która by współ- 
działała z Miejską Komisją Szkoleniową i przenosiła na teren uczelni 
ogólnopartyjne wytyczne o pracy szkoleniowej. 
3. W znacznie szerszym niż dotychczas stopniu korzystać ze środków 
wychowawczych przewidzianych statutem Partii w stosunku do niezdyscy- 
plinowanych towarzyszy. 
4. Zwiększyć odpowiedzialność Oddziałowych Organizacji Partyjnych 
i naszej POP za samokształcenie. 
5. Wprowadzić ścisłą ewidencję przeszkolonych. 
Dalszym poważnym problemem partyjnym, któremu Komitet nasz dużą 
uwagę poświęca, jest praca z liczebnie małą, partyjną kadrą naukową, 
a mianowicie na ogólną liczbę 250 doktorów, profesorów, adiunktów, liczącą 
34 towarzyszy, która znacznie w ostatnim czasie wzmocniła swój kręgosłup 
polityczny. Jakie charakterystyczne zjawisko widzimy na tym odcinku? 
Widzimy ofiarną i aktywną pracę prawie całej kadry partyjnej w pracy 
partyjno-organizacyjnej i pracy społecznej, co jest bezsprzecznie bardzo 
dodatnią cechą, ale obok niej alannuje nas cecha wysoce niepokojąca, cecha, 
która może zakończyć się poważnym kryzysem, a nawet katastrofą, 
a mianowicie, że nasi towarzysze za mało pracują naukowo. 
Tutaj należy wymienić tow. [dr.] Dygdałę, [dr.] Krupowicza, dr 
Puciatową, prof. Zacharewicza oraz innych towarzyszy, którzy dokładają 
ogromnego wysiłku i starają się od czasu do czasu pisać naukowo i pracować 
naukowo. Do nich zaliczyć należy tow. [dr.] Cieślaka, [dr.] Indana, [dr.] 
Hrabca, którzy bardzo aktywnie pracują na odcinku partyjnym i borykają się 
z bardzo dużymi trudnościami, a mianowicie brak im czasu do pracy nauko- 
wej. Jedynym towarzyszem, który mało udziela się na odcinku partyjnym, ale 
dużo pisze, chociaż nie zawsze metodą dialektyczną, jest tow. [dr] Matysik. 
Tutaj organizacja nasza zrobiła kilka taktycznych posunięć powodując 
przeniesienie tow. [prof.] Zacharewicza na stanowisko prodziekana w nowym 
r. akad. ze stanowiska dziekana, by w ten sposób umożliwić mu pracę 
naukową, której zamierza się poświęcić bardziej niż dotychczas. 
W związku z powyższą sytuacją organizacja nasza zwiększyła w ostat- 
nim okresie zasięg oddziaływania na bezpartyjną kadrę naukową, aktywizując 
poważną liczbę naukowców bezpartyjnych, specjalistów naukowych, biolo- 
gów, inżynierów, lekarzy również spoza Uniwersytetu, z terenu województwa 
bYdgoskiego, wciągając ich do akcji rozbudowy UMK i stworzenia dwu- 
lUiastowego centrum naukowego Bydgoszcz-Toruń, aktywizując poważną
		

/Licencje_017_08_260_0001.djvu

			242 


liczbę profesorów i pracowników naukowych w TPPR, ZOZ, ZNP. Zasięg 
naszego oddziaływania, upolitycmienia, powiększymy w najbliższym czasie 
do tego stopnia, by wszystkich wciągnąć do pracy polityczno-społecznej, by 
stawiać przed każdym indywidualne, konkretne zadania polityczne do 
wykonania, a także kontrolować ich prace. W ten sposób wykorzystamy 
nieuruchomione dotąd a poważne rezerwy. do pracy społecznej, politycznej, 
do walki o pokój, i w ten sposób odciążymy naszą partyjną kadrę naukową do 
bardziej aktywnej pracy naukowej. 
Obecnie najważniejszą transmisją Partii do bezpartyjnych stał się 
Uniwersytecki Komitet Obrońców Pokoju i Komitety Wydziałowe. Tutaj 
nasza organizacja partyjna na skutek poważnego wkładu pracy ma do 
zanotowania najważniejsze osiągnięcia, które stawiają Uniwersytet nasz do 
przodującej roli na odcinku walki o pokój na terenie województwa 
bydgoskiego. [W] skład Uniwersyteckiego Komitetu Obrońców Pokoju na 
zebraniu w dniu 5 IV 1950 r. weszło 23 profesorów bezpartyjnych, 
15 doktorów i magistrów oraz przedstawiciele pracowników administra- 
cyjnych i młodzieży. Ponadto powołano do życia Wydziałowe Komitety 
Obrońców Pokoju przy poszczególnych wydziałach, przy Bibliotece Uniwer- 
syteckiej, ponadto wśród pracowników administracyjnych oraz w Państwo- 
wych Gospodarstwach Doświadczalnych Piwnice i Koniczynka powiatu 
toruńskiego, należących do naszej Uczelni. 
Do najpoważniejszych prac i akcji, jakie z inicjatywy naszego POP 
zostały zorganizowane, zaliczyć należy: 
l. Zorganizowanie procesu publicznego nad podżegaczami wojennymi 
dla ilustracji stanowiska polskiego prawa karnego (ludowego) wobec pod- 
żegaczy do wojny. Proces ten, wystawiony w Toruniu i Bydgoszczy, wywołał, 
jak wiadomo, olbrzymie zainteresowanie nawet w obozie podżegaczy 
wojennych, gdyż sam "Głos Ameryki" poświęcił mu dziesięciominutową 
audycję. 
2. Zorganizowanie wystawy ilustrującej walkę o pokój w Bibliotece 
Uniwersyteckiej. 
3. Zorganizowanie pierwszego w naszym województwie wielkiego 
wiecu poświęconego Sesji Sztokholmskiej - odbytego w dniu 21 IX 1950 r. 
4. Zorganizowanie manifestacyjnego, pokojowego marszu młodzieży 
toruńskiej akademickiej i szkolnej oraz pracującej z okazji zakończenia 
Światowego Tygodnia Młodzieży. 
5. W akcji Apelu Sztokholmskiego zorganizowano dzielnicowy Komitet 
Obrońców Pokoju na Bydgoskim Przedmieściu, 4 zakładowe i 6 szkolnych. 
Natomiast w "trójkach" wzięło udział przeszło 800 osób z UMK. Wygłoszo- 
no 22 odczyty w miastach województwa bydgoskiego. 
6. Wprowadzono tematykę walki o pokój w ramy powszechnych wykła- 
dów uniwersyteckich i kół naukowych.
		

/Licencje_017_08_261_0001.djvu

			243 


7. Z okazji II Konferencji Wojewódzkiej Obrońców Pokoju zorganizo- 
Wano manifestacyjny wiec na Starym Rynku solidaryzujący się z pozycjami 
[s] pokojowymi ONZ. 
8. W pierwszych dniach października br. zorganizowano w sali 
Collegium Maximum wiec profesorów, studentów i pracowników administra- 
cyjnych przeciwko barbarzyństwom wojsk anglo-amerykańskich na [s] Korei 
oraz "zebrano pokaźną sumę na tym wiecu w wysokości 14670 zł w celu 
ufundowania ambulansu sanitarnego dla Korei. 
9. Komitet Wydziałowy Organizacji Partyjnej Sztuk Pięknych wysłał 
list ze 100 podpisami do młodzieży szkół plastycznych w Neapolu wzywający 
tamtej szą młodzież do walki o pokój. 
10. Młodzież Wydziału Sztuk Pięknych wzięła czynny udział w przy- 
gotowaniu wystawy ogólnopolskiej organizowanej w Warszawie z okazji 
II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju pod hasłem: "Młodzież w walce 
o pokój" i [w] cały [m] szereg[u] innych drobnych akcji. 
Charakterystyczną oznaką więzi naszego Komitetu z Wojewódzkim 
Komitetem Organizacji Partyjnej jest fakt, że w skład Wojewódzkiego Komi- 
tetu Organizacji Partyjnej weszło 6 członków z ramienia UMK: 3 studentów 
i 3 reprezentantów naukowców. Obecnie w związku ze zbliżającym się 
II Kongresem Obrońców Pokoju Komitet nasz powziął następujące 
zobowiązania: 
1. W okresie od II XI 1950 r. Komitet nasz bierze pod szefostwo trzy 
dzielnice Torunia: Bydgoskie Przedmieście, Mokre i Śródmieście w celu 
zaktywizowania Komitetów Obwodowych i Blokowych Obrońców Pokoju 
i rozbudowy TPPR poprzez zorganizowanie blokowych zebrań mieszkańców. 
W akcji tej weźmie udział ponad 1000 osób z ramienia UMK. 
2. W dniach od 29 X do 15 XI 1950 r. przeprowadzi masową pierwszą 
W kraju akcję przesyłania listów 5 przez wszystkich naukowców UMK do 
zagranicznych przedstawicieli świata naukowego, w celu wymiany poglądów 
na temat walki o pokój i podkreślenia przez nas niezłomnej woli utrzymania 
pOkoju jako czynnika decydującego w pracy naukowej. 
3. Wystąpienie z inicjatywą zaproszenia czołowych przywódców 
Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju do wygłoszenia odczytów w Toruniu 
i w Bydgoszczy; w pierwszym rzędzie zaproszony został prof Infeld, 
Dębowski, dr Rapacki i inni. 
4. Zorganizowanie konkursowej kampanii wyborczej na Wydziale 
Prawno-Ekonomicznym wśród profesorów i studentów w celu zebrania 
l11ateriału obciążającego głównych podżegaczy wojennych i wezwania wszy- 
stkich wydziałów prawnych uczelni w naszym kraju do wspólnego publiko- 
Wania [nazwisk] głównych podżegaczy wojennych. 
5. Zorganizowanie konkursu na najlepszą pracę o tematyce pokojowej. 
6. Objęcie spółdzielni produkcyjnych siecią wykładów.
		

/Licencje_017_08_262_0001.djvu

			244 


Dalszym ważnym odcinkiem pracy, który jest transmisją Partii do 
bezpartyjnych, jest koło TPPR-u, które rozwija bardzo żywą działalność. 
Z inicjatywy POP Uniwersytet nasz urządza cały szereg narad o charakterze 
polityczno-naukowym, do których należało zaliczyć spotkanie profesorów 
biologów z przodownikami pracy i racjonalizatorami rolnictwa, przedstawi- 
cielami Państwowego' Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego, które 
odbyło się z okazji otwarcia Stacji Doświadczalnej Biologii Stosowanej 
w Koniczynce. Wydziały poszczególne organizowały narady wytwórcze, 
produkcyjne, a ostatnio zorganizowano konferencje prasowe w celu nawią- 
zania ścisłej więzi z prasą pomorską. Oznaki tej więzi są widoczne od dwóch 
miesięcy, szczególnie na łamach "Ziemi Pomorskiej". Biblioteka Uniwersy- 
tecka, według danych oficjalnych Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 
i Nauki, pod względem współzawodnictwa pracy stoi na I miejscu w Polsce. 
Zakład Chemii Technicznej pod kierownictwem prof. dr. Pischingera ściśle 
współpracuje z przemysłem sodowym, Zakład Ochrony Przyrody (prof. 
Mikulski), Botaniki Ogólnej (prof. Zabłocki) pracuje w Koniczynce nad 
zwalczaniem szkodników, takich jak stonki ziemniaczanej, płaszczyńca 
buraczanego i słodyszka. Prof. Basiński, kierownik Zakładu Chemii Nieorga- 
nicznej i Fizycznej, współpracuje naukowo z Monopolem Solnym i z Solan- 
kami oraz z Centralnym Instytutem Chemicznym nad garbnikami itp. Zakład 
Chemii Organicznej pod kierownictwem prof. dr. Zacharewicza współpracuje 
natomiast z Instytutem Badawczym Leśnictwa w zakresie terpenów, kamfory, 
kalafonii. Prof. Passendorfer
 Zakład Geologii, z Państwowym Instytutem 
Geologicznym w poszukiwaniu soli. Prof. Galon współpracuje z Państwową 
Komisją Planowania Gospodarczego w zakresie badań terenowych 
z dziedziny geografii. Prof. dr Janina Hurynowicz pracuje wydatnie na 
odcinku naukowym w walce z alkoholizmem. Prof. Walas z Państwowym 
Instytutem Gospodarstwa Wiejskiego w sprawie regulacji Wisły, współpraca 
z rejonem w Szczecinku nad grzybowiskami i jagodziskami w lasach bałtyc- 
kich. Prof. dr Gorczyński współpracuje z Instytutem Medycyny Morskiej 
i Tropikalnej przy Stacji Biologicznej koło Gdańska nad pomiarami promie- 
niowania słonecznego. 
Ostatnia wycieczka uczonych radzieckich, astronomów, która zwiedziła 
nasze Obserwatorium w Piwnicach, wyraziła się z olbrzymim uznaniem 
wobec przedstawicieli PAP i krajowej prasy w Warszawie o przodującej 
pracy naukowej naszego Obserwatorium w okresie 5 lat pracy UMK. 
Odbyły się 53 promocje doktorskie, 13 habilitacji; ogółem wydano 616 
dyplomów. Profesura UMK bierze czynny udział w procesach przygoto- 
wawczych do I Kongresu Nauki Polskiej. 
W związku z ogromnymi zadaniami w świetle planu sześcioletniego, 
jakie stoją przed naszą Uczelnią, Uniwersytet nasz będzie musiał lepiej, 
więcej i taniej produkować kadry do zadań gospodarki narodowej. Jakie 
warunki w pierwszym rzędzie muszą być spełnione,. aby bardziej niż
		

/Licencje_017_08_263_0001.djvu

			245 


dotychczas przygotować naszą Uczelnię do realiZacji zadań wytkniętych przez 
V Plenum KC PZPR? 
Pierwszym warunkiem jest podwyższenie wydajności i przepustowości 
[s] i sprawności naszej Uczelni do 80%, wobec dotychczasowej 40 do 45%, 
spełnienie tego podstawowego warunku wymagać będzie ogromnych 
wysiłków naszej organizacji partyjnej, organizacji ZMP i ZSP, które wyrażać 
się będą w wypowiedzeniach zdecydowanej walki przeciwko jakiemukolwiek 
bumelanctwu, niedbalstwu, marnotrawstwu czasu, w walce f o dyscyplinę 
pracy, o przestrzeganie obowiązkowego uczęszczania na wykłady. Podstawo- 
Wa nasza Organizacja Partyjna i ZMP-owska muszą przykuć swoją uwagę do 
tak ważnej sprawy, jaką jest sprawa nauki. 


Oryginał, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, sygn. 51/IV/ll, Protokół nr 37/50, s. 243-248, Załącznik nr l do protokołu 
nr 37/50 z 22 XI 1950 r., s. 253-267. 
a Opuszczono nazwiska osób zaproszonych dodatkowo do omawiania spraw służby 
zdrowia, przygotowań do spisu ludności oraz walki z alkoholizmem. 
b Opuszczono pozostałe punkty posiedzenia, nie dotyczyły one UMK. 
c W tekście: dlaczego 
d Opuszczono liczbę przyjętych na poszczególne wydziały i ich skład socjalny. 
e W tekście: podczas 
f W tekście: walki 
l Chodzi zapewne o Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puła- 
wach. 
2 Na podstawie reskryptu Ministerstwa Oświaty z 29 X 1949 r. nie wyrażono zgody na 
dalsze zatrudnienie Z. Abramowiczówny, C. Łubieńskiej (Iwaniszewskiej), L. Małunowi- 
czówriy, Z. Skłodowskiej-Antonowicz, 1. Sławińskiej, K. Swinarskiej, K. Ślaskiego, 
W. Voise, A. Zajkowskiej (przesunięta do Biblioteki); z Cz. Zgorzelskim rozwiązano umowę 
o pracę 31 III 1949 r., w 1950 r. musiał odejść z Uczelni A. Tomczak - Archiwm UMK, 
Akta osobowe wymienionych. 
3 Tekst niezupełnie zrozumiały. 
4 Na UMK nie było katedry materializmu dialektycznego. Wykłady z materializmu 
dialektycznego i historycznego prowadził dr Franciszek Indan, zatrudniony wówczas 
w Katedrze Filozofii. Katedra Podstaw Marksizmu-Leninizmu powstała w listopadzie 
1950 r. na Wydziale Prawa, a po jego likwidacji przeniesiona została na Wydział 
Humanistyczny. Pierwszym jej kierownikiem był dr Tadeusz Cieślak, a od r. 1951 zastępca 
pro! dr Franciszek Indan. Zlikwidowano ją l IX 1957 r. (Dz.urz. Min. Szkol. Wyż. 1958 
nr 9 poz. 43) - zob. dok. 146. 
5 Sprawozdanie z tej akcji KW PZPR przesłał do Wydziału Nauki KC 13 XI 1950 r., 
MN, Akta KC PZPR, sygn. 237/XVI-63, s. 1-2.
		

/Licencje_017_08_264_0001.djvu

			246 


142 


1950, 25 listopada, Toruń. - Memoriał w sprawie rozbudowy szkolnictwa 
wyższego dla regionu pomorskiego w ośrodku naukowym Toruń- 
-Bydgoszcz}. 


Uwagi ogólne 
Społeczny Komitet Rozbudowy Szkolnictwa Wyższego w regionie 
. Pomorskim przy Prezydium WRN w Bydgoszczy, zgodnie z potrzebami 
terenu wielokroć wyrażanymi przez masy pracujące Pomorza oraz zgodnie 
z założeniami szkolenia kadr wysoko wykwalifIkowanych wedle planu 
sześcioletniego, przedkłada szczegółowo opracowany projekt rozbudowy 
szkolnictwa wyższego na Pomorzu2. 
Region pomorski, leżący niemal w centrum Polski i jeden z najważniej- 
szych jej rezerwuarów ludności oraz zasobów gospodarczych, jest do dziś 
niepokojąco upośledzony pod względem szkolnictwa wyższego. 
Tymczasem dobrobyt i kulturalny poziom ludności regionu pomor- 
skiego, których szybkie i planowe rozwinięcie ofIaruje jej Polska Ludowa, 
wymagają przede wszystkim kadr wysoko wykwalifIkowanych pracowników. 
Tych brak właśnie w rejonie Pomorza najbardziej daje się odczuwać. 
Region pomorski, pracując dla swego własnego dobra, równocześnie 
i równomiernie pracuje dla dobra ogólnopaństwowego, jako jeden z najbar- 
dziej czynnych 'tejonów eksportu wewnętrmego i zewnętrznego, którego 
intensywna rozbudowa w tym kierunku przewidziana jest w planie sześcio- 
letnim. 
Trzy są zwłaszcza dziedziny, które nawet po powstaniu UMK 
w Toruniu pozostały dotychczas w rejonie pomorskim zupełnie upośledzone. 
Te trzy dziedziny, zresztą nierozerwalnie ze sobą złączone, to mianowicie: 
l. Planowo, a naukowo i fachowo pogłębione zagospodarowanie rolni- 
cze i hodowlane, które wymaga wyższego szkolnictwa rolniczego i wetery- 
naryjneg0 3 . 
2. Planowa ochrona zdrowotności ludzkiej i związana z nią sanitarnie 
i ekonomicmie [ochrona] zdrowotności zwierzęcej, która wymaga wyższego 
szkolnictwa lekarskiego i weterynaryjneg0 4 . 
3. Planowe dostarczanie w powyższych celach leków, sporządzanych 
nowocześnie, to jest: fabrykowanie dla ludzi i zwierząt, które wymaga 
wyższego szkolnictwa przemysłowo- farmaceutyczneg0 5 . 
Te trzy działy szkolnictwa wyższego nie są reprezentowane w regionie 
pomorskim. A zatem wobec nieustannie wzrastających potrzeb w tym 
kierunku brak nam następujących wyższych uczelni: Rolniczej, Weteryna- 
ryjnej, Lekarskiej, Przemysłowo-Farmaceutycznej. 
Brak ten jest szczególnie bolesny pod względem ekonomicmym 
warstwom pracującym, to jest słabiej uposażonym. Nie mogą one utrzy-
		

/Licencje_017_08_265_0001.djvu

			247 


mywać swych dzieci w wyższych uczelniach daleko od Pomorza położonych. 
Zresztą o dostęp do owych uczelni w Poznaniu, Łodzi, Gdańsku, Wrocławiu 
czy Warszawie bez porównania łatwiej jest młodzieży lokalnej, niż obcej 
w tych środowiskach młodzieży pomorskiej. Wiele więc cennego materiału 
ludzkiego marnuje się rezygnując w ogóle z uczęszczania na wyższą uczelnię 
lub mechanicznie wybierając fach, w którym nie ma warunków wybicia się. 
Powstanie wyżej wspomnianych wyższych uczelni w rejonie pomorskim 
jest więc koniecznością chwili. Są one jednak tak ze sobą zrośnięte, że nie 
mniej konieczne okazuje się ich równoczesne otwarcie. Programem, perso- 
nelem, pomieszczeniami, urządzeniami, celem swym tak się z sobą zazębiają, 
tak jedno w drugą warunkują [ss], że ich kolejna realizacja przyniosłaby 
poważniejsze straty. Dopiero jako całość tworzą koncepcję najbardziej 
oszczędną i przedstawiającą największą ilość dogodności w natychmiastowej 
realizacji. 
Jako podstawa organizacyjna i źródło energii i zasobów osobowych 
i materiałowych ma służyć nowym wyższym uczelniom UMK w Toruniu, 
rozbudowany w jednolity ośrodek naukowy Toruń-Bydgoszcz. 
Przebudowa życia gospodarczego w Polsce, dokonywana w myśl zasad 
Socjalistycznych, polega między innymi na rozładowaniu terenów zbytnio 
uzbrojonych na skutek gospodarki kapitalistycznej w obiekcie przemysłowym 
[s] i na aktywizacji gospodarczej terenów rozporządzających dotąd zbyt 
małym potencjałem. W związku z tym Pomorze uzyska w planie sześcio- 
letnim znaczną rozbudowę gosppdarczą, co nie może pozostać bez oparcia 
o naukę i kształcenie kadr wysoko wykwalifikownych. Wzrastające masy 
robotnicze Pomorza muszą uzyskać odpowiedni zespół fachowców w zakresie 
rolnictwa, hodowli, opieki nad zwierzętami, przetwórstwa rolniczego i prze- 
mysłu farmaceutycznego, a dorastająca młodzież robotnicza, chłopska 
i inteligencji pracującej musi dostać możnOść rozwoju i zastosowania swych 
zdolności w rozmaitych kierunkach, kształcąc się najbliżej swego rodzimego 
środowiska w swych pomorskich uczelniach. 
Trzy nowe studia wyższe, pojęte bądź jako wydziały UMK w Toruniu 
i Bydgoszczy, bądź jako samodzielne uczelnie oparte o personalne i naukowe 
zasoby UMK, zaspokajają [s] słuszne potrzeby ludności regionu pomor- 
skiego. 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-2, k. 85-87. 
l Memoriał jest wynikiem prac Komisji Koordynacyjnej Rozbudowy UMK, którą 
kierował prorektor Czerny, i Społecznego Komitetu Rozbudowy Szkołnictwa Wyższego. 
Delegacja wybrana 26 listopada na posiedzeniu Społecznego Komitetu Rozbudowy 
Szkolnictwa Wyższego na Pomorzu przedstawiła go w Warszawie kilka dni później - 
..Gazeta Toruńska", nr 329, 29 XI 1950 (w skład delegacji wchodzili: I sekretarz KW 
PZPR Misiaszek, przewodniczący Prezydium WRN Rakoczy, rektor UMK pro! Koranyi, 
prorektor pro! Czerny, dziekan Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK pro!
		

/Licencje_017_08_266_0001.djvu

			248 


Szarski, pro! Hurynowicz, naczelnik Wydziału Zdrowia WRN dr Zasztowt, sekretarz KU 
PZPR Boberski, pro! Pischinger, dyrektor administracyjny UMK Staniszewski, pro! 
Galon, dyrektor Ceceniowski, poseł Czechowicz, mgr Trzebiński, dr Jędruszek, dyrektor 
. Szwalbe, docent dr Radzimiński -l.c.). 
2 Szczegółowe projekty programów i organizacji studiów przedstawiono na konferencj'i 
z udziałem przedstawicieli UMK oraz władz politycznych i administracyjnych regionu 19 X 
1950 r. - Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-2. Odbiła się ona szerokim echem 
w pomorskiej prasie - Archiwum UMK, Zbiór wycinków prasowych, sygn. 1/13. 
3 Szczegółowy projekt organizacji Wydziału Rolnego oraz programu studiów przedsta- 
wił na konferencji paidziernikowej pro! Galon - Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-2, 
k. 52-70. Projekt ten w takiej postaci nigdy nie został zrealizowany; dopiero w 1974 r. 
w Bydgoszczy powołano Akademię Techniczno-Rolniczą. Por. dok. 114. 
4 Propozycję powołania Pomorskiej Akademii Medycznej w ścisłym związku z UMK, 
wraz ze szczegółowym projektem jej organizacji i toku studiów (część teoretyczna w Toru- 
niu, praktyczna w Bydgoszczy), na wspomnianej konferencji zaprezentował pro! Szarski - 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-2, k. 3-13. Również i ten projekt długo czekał na 
realizację w postaci Akademii Medycznej w Bydgoszczy, powołanej w 1975 r., jakd filia 
Akademii Medycznej w Gdańsku, a od 1984 r. jako samodzielnej Uczelni. Por. dok. 76. 
5 Szczegółowy projekt organizacji Wydziału Farmacji Przemysłowej w Toruniu oraz 
szczegółowy program nauczania zreferował na konferencji 19 X 1950 r. pro! Zacharewicz 
- Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-2, k. 19-51. Projekty te nie doczekały się realizacji. 
Por. dok. 100. 


143 


J 950, J J grudnia, Toruń. - Bronisław Włodarski, dziekan Wydziału 
Humanistycznego, do Rektoratu UMK. Przedstawia propozycję podziału 
Wydziału Humanistycznego. 


W odpowiedzi na pismo Rektoratu z dnia 30 XI br. L. dz. 6473/50 
w sprawie pisma Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki z dnia 25 XI br. 
Nr DU-7483/50 przesyłam odnośnie do p. a) następujące wnioski: 
l. Proponuję podział Wydziału Humanistycznego UMK na dwa 
wydziały, a to: Filologiczny i Historyczny. Tworzenie osobnego Wydziału 
Filozoficzno--Społecznego uważałbym obecnie za nieaktualne, wobec zbyt 
małej ilości katedr (Filozofia I i II, Psychologia i Pedagogika, ewentualnie po 
utworzeniu jeszcze Katedra Materializmu Dialektycznego i Historycznego). 
2. Do Wydziału Filologicznego proponowałbym następujące katedry: 
Filologia Polska, Filologia Słowiańska, Historia Literatury Polskiej I i II, 
Nauki Pomocnicze Historii Literatury Polskiej, Teoria Literatury i Literatura 
Porównawcza, Historia Literatur Słowiańskich, Językoznawstwo Indoeuro- 
pejskie, Filologia Klasyczna I i II, Filologia Romańska, Filologia Angielska, 
Filologia Niemiecka - razem katedr 13. Do Wydziału Historycznego 
proponowałbym następujące katedry: Historia Polski Średniowiecznej, 
Historia Polski Nowożytnej, Historia Ziem Pomorskich, Historia Europy
		

/Licencje_017_08_267_0001.djvu

			249 


Wschodniej, Historia Powszechna, Historia Kultury, Historia Społeczno- 
-Gospodarcza, Historia Sztuki, Prehistoria, Archeologia Klasyczna, Etno- 
grafia i Etnologia oraz grupę katedr filozoficzno-społecznych, a to: Filozofia 
I i II, Psychologia, Pedagogika oraz po utworzeniu Katedra Marksizmu 
Dialektycznego i Historycznego, jako przedmiotów bardziej zbliżonych 
z naukami historycznymi aniżeli z filologicznymi. Razem katedr 16. 
Nadmieniam, że nowego prodziekana dla projektowanego Wydziału 
Filologicznego mianować nie potrzeba, gdyż obecny prodziekan, dr Ste(an 
Hrabec, jest zastępcą profesora na Katedrze Filologii Słowiańskiej i po 
zatwierdzeniu powyżsźego podziału przekażę mu agendy katedr Wydziału 
Filologicznego. 


Dziekan Wydziału Humanistycznego UMK 
(-) Prof. dr Bronisław Włodarski 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-3, k. 4. 


144 


J 950, J J grudnia, Toruń. - Memoriał Rady Wydziału Matematyczno-- 
-Przyrodniczego UMK. Sprawa toruńskiego ośrodka fizyki l. 


Rada Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK z prawdziwym 
bólem i z wielką przykrością dowiedziała się, że w referacie Podsekcji 
Fizycznej [Rady Głównej] znalazł się ustęp, z którego wynika, że istnieją 
projekty utworzenia trzech wielkich ośrodków szkoleniowych fizyki (Warsza- 
wa, Kraków, a na trzeci wysunięto Wrocław). W związku z tym była mowa 
o przeniesieniu do tych ośrodków wszystkich kierowników katedr fizycznych 
z Torunia (patrz referat mgr. Burasa). 
Tym projektem Rada Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK 
Czuje się dotknięta, uważając posunięcie Podsekcji Fizycznej [za] godzące 
w najwyższym stopniu w dobro i rozwój nauki polskiej, i zwraca się do władz 
z gorącą prośbą, by przeciwstawiły się tym niesłychanym zakusom. 
UMK został powołany do życia przez Ministerstwo Oświaty w sierpniu 
1945 r. w tym celu, by na ziemiach zachodnich, a zwłaszcza na obszarze 
Pomorza (w bardzo szerokim tego słowa znaczeniu), utworzyć ośrodek nauki, 
który promieniowałby na obszar ziemi mazurskiej, pomorskiej daleko na 
zachód, aż do Szczecina. 
Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, na jesieni 1945 r. jeszcze sto- 
sunkowo szczupły, wytężał wszystkie siły, by w niesłychanie trudnych 
warunkach - po tej ciężkiej wojnie - zorganizować możliwie pełny
		

/Licencje_017_08_268_0001.djvu

			250 


Wydział. Zabiegaliśmy o wszystko: o profesorów, o asystentów, S) lokale na 
zakłady, o elementarne potrzeby życia naszego. 
Stopniowo powiększało się grono [pracowników] Wydziału. W styćz- 
niu 1946 r. udało się nam uprosić prof. dr. A. Jabłońskiego na Katedrę Fizyki 
Doświadczalnej. W osobie jego zdobyliśmy człowieka energicznego, zdol- 
nego, oddanego nauce. Z wielkim zapałem zabrał się on do organizacji 
zakładu fizy'cznego, gdzie od razu w pierwszym roku zorganizował tzw. 
pierwszą pracownię, a w dwa lata później już rozpoczęły się pierwsze 
ćwiczenia w tzw. drugiej pracowni, gdzie kształcą się młodzi fizycy; zasięg 
tej drugiej pracowni stopniowo wzrasta. Dzięki zabiegom prof. Jabłońskiego 
od trzech lat dokonywa się budowa nowego zakładu fizyki, dostosowanego do 
badań naukowych fizycznych o specjalnych zagadnieniach. Prace te dobiegają 
do końca i w styczniu 1951 r. wszystkie zakłady fizyki przeniesione będą do 
odpowiednio urządzonego gmachu. Będzie to budynek zupełnie nowoczesny, 
przystosowany do potrzeb specjalnych zakładów fizyki, w którym prof. 
Jabłoński będzie mógł rozwinąć na szeroką skalę zakrojone zamiary. W ciągu 
tego pięciolecia prof. Jabłoński osiągnął bardzo wiele. Zorganizował zakład, 
który z pewnością ma jeszcze wielkie braki, gdyż takowe z natury rzeczy 
mieć musi, wykształcił swych magistrów i doktorów, uruchomił ćwiczenia 
w pierwszej i drugiej pracowni, stworzył pierwszorzędny warsztat mechanicz- 
ny, do którego zdobył niezwykle uzdolnionego mechanika precyzyjnego 
Bronisława Markowskiego (z warsztatu tego korzysta cały szereg innych 
zakładów), a w którym wykonywa się stosunkowo małym nakładem 
finansowym wiele przyrządów precyzyjnych. Dalej prof. Jabłoński zorgani- 
zował, jeśli jeszcze niewielką, ale celowo dobraną bibliotekę, uruchomił 
seminaria fizyczne dla starszych studentów i posiedzenia naukowe dla 
asystentów i profesorów na pokrewnych katedrach, wreszcie zdążył w tak 
trudnych warunkach ogłosić kilka prac naukowych. 
I na tym jeszcze nie koniec. Widocznie młodzi fizycy umieli ocenić 
działalność prof. Jabłońskiego, skoro od trzech lat przyciągnął do tworzącego 
się ogniwa naukowego dr. 1. Rayskiego i dr. 1. Rzewuskiego. Ci dwaj młodzi 
teoretycy już będąc w Toruniu habilitowali się, z Torunia wyjeżdżali za 
granicę (do Szwajcarii i Anglii), wykonali tam szereg prac, które ogłosili 
drukiem. Już po powrocie do Torunia wydali dalsze prace naukowe. Wydział 
Matematyczno-Przyrodniczy przedstawił ich Ministerstwu Szkół Wyższych 
i Nauki do nominacji na profesorów nadzwyczajnych. Dzięki ich współpracy 
fizyczne życie naukowe w ośrodku toruńskim zaczyna żywo pulsować. Na 
posiedzeniach naukowych wkład, jaki wnoszą doc. J. Rayski i dr J. Rzewuski, 
jest bardzo żywy i cenny. 
Wydział Matematyczno-Przyrodniczy ocenia w pełni rozwój życia 
naukowego w tutejszym ośrodku fizycznym i dokłada wszelkich starań, by 
fizykom naszym dopomóc w dalszym rozwoju ich zakładów i pracowni. Tak 
np. potrzeba drugiej Katedry Fizyki Doświadczalnej staje się coraz bardziej
		

/Licencje_017_08_269_0001.djvu

			251 


pilna, zwłaszcza wobec nowych programów studiów, toteż Wydział Matema- 
tyczno- Przyrodniczy niedługo wystąpi z prośbą o utworzenie tej drugiej 
Katedry Fizyki Doświadczalnej. 
W takiej właśnie chwili, gdy nareszcie fizyka w UMK okrzepła, gdy 
zaczynają pojawiać się prace naukowe nie tylko profesorów, ale i asystentów, 
Podsekcja Fizycma, a więc grono kolegów-fizyków ośmiela się występować 
z projektem burzenia tego, co z wielkim wysiłkiem zbudowano. Jest w tlJn 
coś tak niewłaściwego - i użyjemy właściwego wyrażenia - tak nie 
przemyślanego, że trudno o tym spokojnie mówić. 
Niestety, nie jest to pierwsza kłoda, jaką nam koledzy pod nogi rzucają. 
Spotkaliśmy się z podobną akcją w sprawie katedr matematycznych. Wydział 
nasz poniósł bolesną i ciężką stratę przez śmierć śp. prof. dr. 1. Rudnickiego. 
Zdobycie nowego matematyka napotkało na wielkie przeszkody. Kiedy 
uzyskaliŚInY już kandydata - docenta, Instytut 'Matematyki 2 - wiedząc 
o naszych projektach - przeciągnął go do Instytutu Matematyki. Zdajemy 
sobie w pełni sprawę z potrzeby i otwarcia, i rozwoju Instytutu Matematyki, 
lecz wydaje się nam, że istnieją pewne granice. Instytut Matematyki musi 
rozwijać się, by nauki matematyczne mogły szeroko promieniować. Wydaje 
się nam jednak, że musi istnieć pewna równowaga. Potrzeby aktualne muszą 
być zaopatrywane. Troska o dobro licznych rzesz młodzieży studiującej 
w Toruniu jest ważnym czynnikiem w życiu naszym. Toteż nie daliśmy za 
wygraną i w ostatnich dniach wystąpiliŚInY do Ministerstwa Szkół Wyższych 
i Nauki z prośbą o mianow
e zastępcą profesora - doktora nauk 
matematycznych. Wobec rozrostu potrzeb dydaktycznych zamierzamy 
w przyszłości wystąpić z prośbą o utworzenie IV Katedry Matematyki, 
kandydata na nią już mamy, znowu z młodego pokolenia matematyków. 
To samo co powiedzieliśmy o katedrach matematyki, możemy powtó- 
rzyć o katedrach fizycznych i o profesorach, którzy zajmują te katedry. Skoro 
Ministerstwo dawniej Oświaty, obecnie Szkół Wyższych i Nauki powołało do 
życia Wydział Matematyczno-Przyrodniczy UMK, tym samym włożyło na 
nas obowiązek zorganizowania w pełni życia naukowego i dydaktycznego. 
Pragniemy wywiązać się z nałożonego na nas obowiązku jak najlepiej, tzn. 
tak, by władze nasze, [z] Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego i Nauki na 
czele, z pracy naszej były zadowolone. Bez dobrze postawionych studiów 
fizycznych nie mogą istnieć nie tylko nauki astronomiczne i wszystkie dalsze, 
a więc nauki o ziemi i nauki biologiczne. Wyjęcie jednej cegiełki z gmachu 
studiów matematyczno-przyrodniczych grozi ruiną całości. 
To są sprawy tak oczywiste, że zbyteczne staje się dalsze uzasadnienie. 
Skoro nie możemy spodziewać się pomocy od uniwersytetów starszych 
i lepiej zorganizowanych, to pragniemy jednego: niechże nam te starsze 
uniwersytety nie przeszkadzają. Będziemy pracowali o własnych siłach, a sąd 
o naszych usiłowaniach i pracy wyda Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego 
i Nauki.
		

/Licencje_017_08_270_0001.djvu

			252 


aRada Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego zwraca się do władz, 
z Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego i Nauki na czele, z gorącą prośbąa 
położenia kresu wszelkim zakusom zmierzającym do dezorganizacji naszego 
życia naukowego; w tej chwili prosimy przede wszystkim o opiekę nad 
naukami fizycznymi, a więc by profesorowie nasi fizyki doświadczalnej 
i teoretycznej mogli spokojnie pracować na wyznaczonych przez Ministerstwo 
placówkach, tzn. w UMK. Wielkim bodźcem, a jednocześnie obowiązkiem, 
jaki przyjmujemy na siebie, jest godło naszego Uniwersytetu, jest to imię 
wielkiego astronoma Mikołaja Kopernika. W jakim uniwersytecie, jak nie 
przede wszystkim Mikołaja Kopernika, mają rozwijać się nauki matema- 
tyczne, fizyczne i astronomiczne; tego może i powinno oczekiwać społeczeń- 
stwo i nauka świata. 
Streszczając nasze wywody powiemy więc: 
Jeśli sytuacja na odcinku kadr pozwala na utworzenie tylko trzech 
ośrodków szkoleniowych fizyki, to Toruń bezwzględnie posiada warunki na 
to, by być jednym z nich, gdyż: 
l. Posiada trzech profesorów fizyki, aktywnych badaczy. 
2. Posiada nowoczesny, świeżo zbudowany gmach, wybudowany 
specjalnie na Instytut Fizyczny, rozporządzający szeregiem koniecznych 
udogodnień. 
3 . Wokół profesorów zgromadził się już zespół młodych naukowców, 
wyrabiających się szybko na samodzielnych badaczy. 
4. Nazwa Uniwersytetu wymaga otoczenia szczególną troską nauk 
matematyczno-fizyczno-astronomicznych. 
5. Degradowanie ośrodka toruńskiego oznaczałoby rozbicie i zniszcze- 
nie jednego z najaktywniejszych centrów badawczych fizyki w Polsce. 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, sygn. MP-lO, k. 9-12. 
a-a W tekście podkreślone. 
l Memoriał ten Rada Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego uchwaliła na posiedze- 
niu 11 XII 1950 r. wysłać do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki - Departament 
Studiów Uniwersyteckich, Biura Rady Głównej dla Spraw Nauki i Szkolnictwa Wyższego 
i Biura Kongresu Nauki; wysłano 2 I 1951 r. -Archiwum UMK, Wydział Matematyczno- 
-Przyrodniczy, sygn. MP-lO, k. 8. 
2 Chodzi o Instytut Matematyki w Warszawie. 


145 


1951, 12 stycznia, Toruń. - Protokół przejęcia majątku przez Zarząd 
Ośrodków Akademickich Ekspozytura w Toruniu od Delegata Ministra Szkół 
Wyższych i Nauki do Spraw Młodzieżowych w Toruniu l.
		

/Licencje_017_08_271_0001.djvu

			253 


W dniu 12 I 1951 8 r. O godz. 10 w lokalu Zarządu Ośrodków Akade- 
mickich Ekspozytura w Toruniu, mieszczącym się w gmachu Domu 
Akademickiego nr l w Toruniu przy ul. Mickiewicza 2/4, spisano protokół 
przejęcia majątku nieruchomego, ruchomego i obrotowego od Delegata 
Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki dla Spraw Młodzieży w Toruniu jako 
zdającego, ob. Krupowicza Jana, zam. w Toruniu przy ul. Konopnickiej, 
przez Zarząd Ośrodków Akademickich Ekspozytura w Toruniu, działający 
przez upoważnionego do przejęcia kierownika Ekspozytury ob. Modzelew- 
skiego Janusza, zam. w Toruniu przy ul. Konopnickiej 20, jako przejmują- 
cego w obecności i współudziale ob. mgr. Felskiego Adama, zam. w Toruniu 
przy ul. Strumykowej l, jako przedstawiciela Prezydium MRN w Toruniu, 
według upoważnienia tegoż Prezydium z dnia 10 I 1951 r., oraz przewodni- 
czącego Rady Zakładowej ob. Głowackiego Franciszka, zam. w Toruniu przy 
ul. Wyczółkowskiego 12. 
I. Zdający ob. dr Kropowicz Jan oraz przejmujący ob. Modzelewski 
Janusz działają z mocy okólnika nr 2/0rg/2 Zarządu Ośrodków Akademic- 
kich w Warszawie. 
II. Przedmiotem przejęcia są: 
a) nieruchomości, 
b) inwentarz (meble) oraz sprzęty (magazyn), 
c) gotówka - kasa, bank, 
d) opał. 
Ad IIa. Budynki przejmuje się następujące2: 
l. Budynek przy ul. Mickiewicza 2/4, mieszkalny, określany jako Dom 
Akademicki nr l. 
2. Budynek przy ul. Mickiewicza 2/4, mieszkalny - barak, określany 
jako Dom Akademicki nr Ib. 
3. Budynek przy ul. Mostowej nr 17, określany jako Dom Akademicki 


nr 2. 


4. Budynek przy ul. Rybaki nr 47, określany jako Dom Akademicki 


nr 3. 


Budynki określone wyżej przejmuje się w tym stanie, w jakim się one 
dziś znajdują, z tym, że do budynku określanego jako Dom Akademicki nr 3 
sporządzono ocenę urzędowego eksperta Prezydium MRN w Toruniu. Ocena 
ta załączona zostaje do niniejszego protokołub. 
Ad IIb. Inwentarz przejmowany wymieniony jest i opisany w osobnym 
spisie stanowiącym integralną część tego protokołu b. 
Ad lIc. Stan gotówki przejętej z kasy Delegata wynosi zł 384,29 
(trzysta osiemdziesiąt cztery złote dwadzieścia dziewięć gr), natomiast stan 
gotówki w banku 12016 zł 69 gr (dwanaście tysięcy szesnaście złotych
		

/Licencje_017_08_272_0001.djvu

			254 


69/100), co zgodne jest z protokołami pozostającymi w załączeniu niniejszego 
protokołub. 
Ad IId. Stan opału wynoszący a) węgla 93640 kg, b) koksu 11 050 kg. 
III. Z dniem dzisiejszym następuje przejęcie wymienionych wyżej 
w niniejszym protokole nieruchomości, ruchomości, majątku obrotowego. 
Delegatura Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki dla Spraw Młodzieży 
w Toruniu przekazuje, a Zarząd Ośrodków Akademickich Ekspozytura 
w Toruniu przejmuje w zarząd i użytkowanie wszystkie wymienione wyżej 
w tym stanie, w jakim się w dniu dzisiejszym znajdują. 
Protokół ten sporządzono w trzech równobrzmiących egzemplarzach, 
z których jeden otrzymuje zdający, dwa odbierający dla akt Ekspozytury 
i Dyrekcji Zarządu Ośrodków Akademickich. 
Protokół ten odczytano, wszyscy go przyjęli i jak następuje podpisali. 
Zdający Odbierający 
(-) dr Kropowicz Jan [m.p.]C (-) Modzelewski Janusz [m.p.]d 
Przedstawiciel Prezydium MRN Przewodniczący Rady Zakładowej 
(-) mgr Felski Adam (-) Głowacki Franciszek 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Delegatura Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego do Spraw Młodzieży, 
sygn. D-5, k. 75. 
a W tekście omyłkowo 1950. 
b Brak załącznika, spisu i protokołów załącznikowych. 
c Poniżej pieczęć: Delegat Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki do Spraw Młodzie- 
żowych w Toruniu 
d Poniżej pieczęć: Dom Akademicki Administracja w Toruniu, ul. Mickiewicza 2/4 
l W latach 1945-1956 zarządzanie domami akademickimi początkowo było w gestii 
Bratniej Pomocy (do 1950 r.), następnie tymczasowo zawiadywał nimi Delegat Ministra 
Oświaty (1951 r.), dalej Zarząd Ośrodków Akademickich (1951-1954), a od l VIII 1954 r. 
UMK - w tym dniu spisany został protokół zdawczo-odbiorczy, ze strony Uniwersytetu 
przejmował S. Tyczyński, zastępca rektora do spraw administracyjnych, i J. Hanka, kwes- 
tor UMK, natomiast ze strony Ekspozytury Zarządu Ośrodków Akademickich Z. Marzec, 
kierownik Ekspozytury, i A. Bańkowski, główny księgowy. W stosunku do stanu z 12 I 
1951 r. zwiększyła się liczba akademików oDS przy ul. Piastowskiej nr 7 i przy al. Stalina 
50/52 (obecna ul. Bydgoska, akademik funkcjonował do r. 1957) - Archiwum UMK, 
Rektorat, sygn. R-314, k. l. 
2 Z wymienionych tu budynków istnieje DS nr l, barak spalił się w 1961 r., przejścio- 
wo w administracji UMK znajdowały się budynki przy ul. Mostowej 17 (hotel "Pod 
Orłem ") do 1952 r. i przy ul. Rybaki 47 do r. 1957 (zob. dok. 169).
		

/Licencje_017_08_273_0001.djvu

			255 


146 


1951, 31 stycznia, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki w sprawie zmian organizacyjnych na wydziałach humanistycznych. 
Utworzenie na UMK: Zespołowej Katedry Podstaw Marksizmu-Leninizmu, 
Katedry Historii Nowoczesnej, Katedry Nauk Pomocniczych Historii Litera- 
tury Polskiej. Przemianowanie Katedry Filozofii I na Zespołową Katedrę 
Logiki. . 


Na podstawie art. 20 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz.U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje: 

 l. Tworzy się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakła- 
dami naukowymi na Wydziałach Humanistycznych: - _8 
6. na UMK w Toruniu: 
l) Zespołową Katedrę Podstaw Marksizmu-Leninizmu; 
2) Katedrę Historii Nowoczesnej; 
3) I,(atedrę Nauk Pomocniczych Historii Literatury Polskiej. 

 2. Przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi na Wydziałach Humanistycznych: - _8 
6. na UMK w Toruniu: 
l) Katedrę Filozofii I na Zespołową Katedrę Logiki. - _8 

 4. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą 
obowiązującą od dnia llX 1950 r. 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz.U. 1951 nr 8 poz. 66. 
8 Opuszczono fragmenty dotyczące innych uczelni. 


147 


1951, 17 marca, Toruń. - Protokół narady przedstawicieli terenowych 
władz administracyjnych i UMK. Lokalizacja dzielnicy uniwersyteckiej 
w Toruniu. 


Protokół z konferencji dyskusyjnej w sprawie ustalenia programu 
i lokalizacji dzielnicy uniwersyteckiej w Toruniu, zwołanej przez Oddział 
Planowania Zabudowy Osiedli Miejskich Prezydium WRN, odbytej w dniu 
17 III 1951 r. w sali konferencyjnej Prezydium MRN w Toruniu, plac Armii 
Czerwonej 2.
		

/Licencje_017_08_274_0001.djvu

			256 


Obecni: l) wiceprzewodniczący Prezydium MRN - ob. Borek, 
2) kierownik Oddziału Planowania Zabudowy Prezydium WRN - ob. inż. 
Zawiślewski, 3) przedstawiciel Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodar- 
czego - ob. prof. dr Galon, 4) konserwator wojewódzki ob. Gąsiorowski, 
5) wiceprzewodniczący Miejskiego Komitetu Planowania Gospodarczego - 
ob. architekt Stypczyński, 6) rzeczoznawca Wydziału Budownictwa WRN - 
ob. inż. Licznerski, 7) przedstawiciel UMK Toruń - ob. mgr Staniszewski, 
8) przedstawiciel UMK Toruń ob. technik Rypyść, 9) kierownik Referatu 
Planowania Zabudowy MRN - ob. Wojciechowski S., 10) przedstawiciel 
ZPZ[?] Biur Projektowych - ob. inż. Modrzejewski, 11) przedstawiciel KM 
PZPR - ob. Pilichowski. 
Konferencję zagaił wiceprzewodniczący MRN ob. Borek witając zebra- 
nych i przedstawiając jednocześnie motywy zwołania konferencji, prosząc 
następnie ob. inż. Zawiślewskiego o szczegółowe omówienie sprawy. 
Kierownik Planowania Zabudowy Osiedli Miejskich przedstawił zebra- 
nym założenia urbanistyczne w związku z opracowaniem ogólnego planu 
zagospodarowania miasta, przy czym projektant nowego planu miasta, inż. 
Modrzejewski, wprowadził obecnych, ilustrując przy pomocy plansz, [w] 
projekt dzielnicy uniwersyteckiej, która przewidziana jest między ulicami: 
Szopena, Moniuszki, Mickiewicza i Czerwoną Drogą, oraz - [w] drugą 
alternatywę rozbudowy dzielnicy uniwersyteckiej - przy ul. Grudziądzkiej 
i Szosie Chełmińskiej, zaznaczając, że w drugiej alternatywie dzielnica szkół 
wyższych byłaby odcięta od dzielnicy śródmieścia projektowaną linią kolei 
elektrycznej. 
Przedstawiciel UMK ob. mgr Stani szewski powitał z uznaniem projekt 
przedstawiony przez inż. Modrzejewskiego, który przewiduje dzielnicę szkol- 
ną położoną w zieleni, z zastrzeżeniem jednakże, czy wszystkie budynki 
istniejące na tym terenie będą się nadawały na uczelnie uniwersyteckie, przy 
czym obszernie omówił potrzeby UMK odnośnie do nowych gmachów 
szkolnych, ponadto zaznaczył, że w planie sześcioletnim inwestycji tych nie 
przewiduje się, za wyjątkiem magazynu bibliotecznego, który prawdo- 
podobnie zostanie pobudowany w najbliższym czasie, lecz miejsce, na którym 
wspomniany magazyn ma powstać, nie zostało jeszcze dokładnie ustalone. 
Przedstawiciel Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego 
[prof.] dr Galon przedstawił obecny rozdział uczelni UMK na terenie miasta, 
które są rozczłonkowane w czterech miejscach [ss], zaznaczając, że stworze- 
nie jednej dzielnicy jest bardzo pożądane. 
Konserwator wojewódzki ob. Gąsiorowski wyraził obawę, że istniejące 
budynki nie będą odpowiadały wymogom, a przebudowa ich pochłonie zbyt 
wielkie sumy, które mogą być przeznaczone na nowe budownictwo. 
Ob. Licznerski, reasumując uwagi swych przedmówców, przedstawił 
konieczność komasacji poszczególnych działów uczelni uniwersyteckiej na 
jednym miejscu, przy czym wskazane byłoby usytuowanie ich przy Szosie
		

/Licencje_017_08_275_0001.djvu

			257 


Chełmińskiej na północ od ul. Grudziądzkiej, gdzie jest najwięcej terenów 
wolnych i istnieją największe możliwości rozbudowy, skierowując jedno- 
cześnie pod adresem przedstawicieli UMK prośbę o sprecyzowanie programu 
UMK, który będzie podstawą do rozpracowania szczegółowego dzielnicy 
uniwersyteckiej przez urbanistów. 
Ob. inż. Zawiślewski reasumując wynik konferencji dyskusyjnej 
podniósł konieczność komasacji budynków uniwersyteckich i popierając 
wniosek ob. inż. Licznerskiego zaznaczył, że w związku z budową dzielnicy 
szkolnej zachodzi konieczność zarezerwowania terenów pod internaty, które 
zdaniem mówcy winny znajdować się między ul. św. Jerzego i ul. Kraszew- 
skiego. 
Na tym dyskusja została zakończona. Wiceprzewodniczący MRN ob. 
Borek w końcowych słowach podniósł jednomyślność zebranych odnośnie do 
usytuowania dzielnicy uniwersyteckiej i podziękował zebranym za udział 
w konferencji l. 
Konferencję zakończono o godz. 12.00. 
(-) Jan Borek (-) Galon 
(-) Pilichowski (-) Staniszewski 
(-) Stypczyński (-) inż. Licznerski 
(-) Jan Zawiślewski 
Protokólant: 
(-) Wojciechowski, Kierownik Referatu Planowania Zabudowy 


(-) Gąsiorowski 
(-) Rypyść 
(-) Modrzejewski 


Odpis, maszynopis. 
Ąrchiwum UMK, Rektorat, sygn. R-124, k. 7-8. 
l Przyjętego na konferencji projektu dzielnicy uniwersyteckiej nie zrealizowano. 


148 


1951, 19 i 20 czerwca, Toruń. - Protokół posiedzenia Rady Wydziału 
Prawa UMK. Sprawa wstrzymania naboru kandydatów na r. akad. 
1951/1952 i uchwalony w tej sprawie memoriał do Ministerstwa Szkolnictwa 
Wyższego i Nauki. 


Obecni: dziekan - prof. dr Władysław Namysłowski, prodziekan - 
prof. dr Michał Wyszyński, prof. zw. dr Wojciech Hejnosz, zastępca prof. dr 
Stefan Prószyński, prof. dr Witold Olszewski, prof. dr Jerzy Śliwowski, 
prof. dr Romuald Klimowiecki, delegaci docentów: dr Zbigniew Jaśkiewicz, 
lt1gr Jan Naziębło. 
Nieobecni usprawiedliwieni: prof. dr Karol Koranyi, prof. nadzw. dr 
Wacław Brzeziński, prof. nadzw. dr Leon Kurowski, prof. kontraktowy dr
		

/Licencje_017_08_276_0001.djvu

			258 


Wiktor Kornatowski, zastępca prof. dr Buczkowski, zastępca prof. dr Stefan 
Kalinowski, zastępca prof. dr Władysław Górski, doc. dr Jan Gerlach. 
Prowadzący pióro: Jan Naziębło. 
Początek o godz. 12. 
Przedmiot: sprawa wstrzymania naboru kandydatów na r. akad. 
1951/1952. Sprawę zreferował prodziekan prof. dr Michał Wyszyński, co 
następuje: 11 czerwca Ministerstwo Szkół Wyższych i Nauki wezwało 
telefonicznie delegację UMK do Warszawy. W skład tej delegacji, w myśl 
życzenia Ministerstwa, mieli wchodzić rektor lub prorektor, dziekan 
Wydziału Prawa lub prodziekan oraz przedstawiciel POP PZPR. Nazajutrz 
wyjechała do Warszawy delegacja w następującym składzie: prorektor prof. 
dr Czemy, prodziekan prof. dr M. Wyszyński, delegat POP PZPR ob. 
Górecki, kierownik personalny UMK mgr Szwalbe. W Warszawie dołączył 
się do delegacji rektor prof. dr K. Koranyi, który w dniu tym egzaminował na 
Uniwersytecie Warszawskim. 
Delegacji tej dyrektor Departamentu Ministerstwa Szkolnictwa 
Wyższego i Nauki ob. Żeligowski zakomunikował, iż najwyższe czynniki 
Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki wydały zarządzenie, aby na 
Wydziale Prawa UMK wstrzymać nabór kandydatów na r. akad. 195111952. 
Decyzja ta została wydana w związku z akcją profilowania uniwersytetów. 
Akcja ta była już przeprowadzona w stosunku do wydziałów matematyczno- 
-przyrodniczych i humanistycznych; obecnie objęte nią zostały wydziały 
prawa. Przyczyną takiej decyzji w stosunku do Wydziału Prawa UMK jest to, 
iż Ministerstwo Sprawiedliwości oświadczyło, że zapotrzebowanie na prawni- 
ków zmalało do zera. 
Na pytania członków delegacji dotyczące losów pracowników nauko- 
wych Wydziału Prawa UMK ob. dyrektor Żeligowski oświadczył, że będą oni 
przeniesieni na wydziały prawa innych uniwersytetów. Omówiono również 
ogólnie sprawę zakładów naukowych i bibliotek. 
Po dyskusji nad sprawozdaniem prof. dr. Michała Wyszyńskiego, 
w której zabierali głos wszyscy obecni na posiedzeniu, na wniosek prof. dr. 
M. Wyszyńskiego Rada uchwaliła - przy jednym wstrzymaniu się od 
głosowania - wystąpić przez Senat do Ministra Szkół Wyższych i Nauki 
z memoriałem celem wykazania konieczności dalszego utrzymania Wydziału 
Prawa UMK. 
Na wniosek zastępcy prof. dr. R. Klimowieckiego i zastępcy prof. dr. 
1. Śliwowskiego Rada: l) powołała komisję do opracowania treści memoria- 
łu, w skład której weszli dziekan prof. dr W. Namysłowski, prodziekan prof. 
dr M. Wyszyński, prof. dr W. Hejnosz, zastępca prof. dr R. Klimowiecki, 
zastępca prof. dr 1. 'Śliwowski; 2) komisji tej zleciła opracowanie treści 
memoriału jeszcze w dniu dzisiejszym; 3) przerwała posiedzenie do dnia 
20 VI br. godz. 12 celem powzięcia ostatecznej decyzji co do memoriału, jaki 
będzie opracowany przez komisję; 4) postanowiła wezwać depeszami na dzień
		

/Licencje_017_08_277_0001.djvu

			259 
20 VI br. godz. 12 pozostałych członków Rady nieobecnych w dniu dzisiej- 
szym. 
Posiedzenie Rady przerwano o godz. 14. 
Dnia 20 VI 1951 r. o godz. 12 wznowiono dalszy ciąg posiedzenia 
Rady. 
Obecni: dziekan - prof. dr W. Namysłowski, prodziekan - prof. dr 
M. Wyszyński, prof. zw. dr W. Hejnosz, zastępca prof. dr 1. Śliwowski, 
zastępca prof. dr W. Olszewski. Delegaci docentów i pomocniczych pracow- 
ników naukowych: doc. dr 1. Gerlach,dr Z. Jaśkiewicz, mgr 1. Naziębło. 
Nieobecni usprawiedliwieni - jak na posiedzeniu w dniu 19 czerwca. 
Prof. dr M. Wyszyński odczytał projekt memoriału ustalony przez 
powołaną w dniu 19 VI br. komisję. 
Po krótkiej dyskusji i po wprowadzeniu kilku poprawek na wniosek 
zastępcy prof. dr. 1. Śliwowskiego Rada uchwaliła następujący tekst pisma 
do Ministerstwa Szkolnictwa i Nauki w sprawie decyzji wstrzymania naboru 
kandydatów na r. akad. 195111952. 
"Do ob. Adama Rapackiego, Ministra Szkół Wyższych i Nauki 
\V Warszawie. 
W związku z zakomunikowanym w dniu 15 VI br. przez ob. dyrektora 
H. Żeligowskiego przedstawicielom UMK postanowieniem najwyższych 
miarodajnych czynników ministerialnych o wstrzymaniu na Wydziale Praw- 
nym UMK naboru kandydatów na r. akad. 1951/1952, co w praktyce równa 
się stopniowej likwidacji samego Wydziału, Rada Wydziałowa na odbytym 
w dniu 19 VI br. nadzwyczajnym posiedzeniu postanowiła, aby zwrócić się 
do ob. Ministra z przedstawieniem następującej treści: UMK w Toruniu przez 
likwidację Wydziału Prawnego straci: l) wygląd poważnej akademickiej 
uczelni (słuchacze prawa, stanowiący połowę ogółu studentów, tworzyli 
właściwą "masę" uniwersytecką); 2) swój dotychczasowy stan posiadania 
(w miejsce likwidowanego Wydziału Prawnego nie przychodzi żaden inny); 
3) swoje stanowisko społeczne (głównie młodzież prawnicza nadawała swoim 
aktywnym udziałem właściwy ton wszelkim akcjom społeczno-politycznym 
naszego Uniwersytetu); 4) wreszcie zaufanie, i to tak ze strony naukowców 
(swoi zaczną przenosić się na inne uczelnie, obcy nie zechcą przyjeżdżać do 
Torunia - dowodów na oba te zjawiska przytoczyć może UMK bardzo 
Wiele), jak i ze strony społeczeństwa (kiedy w ubiegłym roku zapowiedziano 
likwidację na UMK Wydziału Sztuki rozniosły się głosy, że to początek 
końca całego UMK, co zaczęło się odbijać nie tylko na samym naborze 
kandydatów, ale także prestiżu całej Uczelni - więc co dopiero będzie się 
działo, gdy się rozejdzie wiadomość, że Uniwersytetowi Toruńskiemu 
likwidująjuż Wydział Prawny). 
Poza stratami dla samego Uniwersytetu nie może Rada Wydziałowa 
przemilczeć szkód dla młodzieży województwa bydgoskiego, olsztyńskiego, 
gdańskiego i koszalińskiego (młodzież ta straci dostęp do normalnych studiów
		

/Licencje_017_08_278_0001.djvu

			260 


uniwersyteckich, bo ilościowo i jakościowo obniżone w przyszłym roku 
akademickim stypendia nie wystarczą jej na wyjazdy do dalszych ośrodków 
uniwersyteckich, a mające wejść w życie studia zaoczne ze swoim ograni- 
czonym naborem mogą nie objąć wszystkich kandydatów z wymienionych 
województw, nie mówiąc już o tym, że nie będą naj prawdopodobniej dawały 
normalnego dostępu do wyższych kadr naukowych). 
Wreszcie Rada Wydziałowa musi wskazać na ujemne następstwa 
likwidacji Wydziału Prawnego UMK [dla] samego społeczeństwa wyżej 
wymienionych województw: l) pod względem gospodarczym (chcąc wysłać 
młodzież na normalne studia prawnicze do daleko położonych ośrodków 
uniwersyteckich musi ponieść niewspółmiernie większe wydatki, niż te, które 
dotąd ponosiła mając w pobliżu Uniwersytet Toruński); 2) pod względem 
społeczno-politycznym podobną rolę, jaką wobec Ziem Odzyskanych na 
zachodnich kresach pełni Uniwersytet Wrocławski, ma spełnić na północnym 
odcinku Uniwersytet Toruński. A spełniał ją dotychczas głównie przez rok- 
rocZnie wchodzącą w społeczeństwo i instytucje tutejsze rzesze ukończonych 
prawników, a więc przez młodzież znającą dobrze ten teren i mającą w tym 
terenie należyte zaufanie. 
Nie od rzeczy będzie, gdy Rada Wydziałowa zauważy, że przez 
likwidację Wydziału Prawnego UMK dotychczas wytworzone i jak może 
nigdzie indziej do kształcenia młodzieży prawniczej dostosowane warunki 
(pomieszczenia lokalowe w jednym gmachu, wysokie zaopatrzenie biblio- 
teczne niektórych zakładów naukowych, wykwalifikowane siły pomocnicze) 
zostaną w dużej mierze zmarnowane. A nawet, kto wie, czy samo wykonanie 
prac naukowych, zamierzonych w sześcioletnim planie, przez usunięcie 
jednego z ogniw - a był nim także Wydział Prawny UMK - w poważnym 
stopniu nie zostanie zdezorganizowane. 
Na koniec pozwala sobie Rada Wydziałowa nadmienić, że likwidacja 
tylko jednego Wydziału Prawnego UMK może wytworzyć wrażenie 
negatywnej oceny dotychczasowego dorobku naukowego i dydaktycznego 
tego Wydziału, na którą swoją pracą on nie zasłużył. 
Zbierając razem to wszystko, Rada Wydziałowa zwraca się do 
Obywatela Ministra z prośbą o ponowne rozważenie celowości stopniowej 
likwidacji Wydziału Prawa UMK w Toruniu przez wstrzymanie naboru 
kandydatów na r. akad. 1951/1952, a to wobec niewątpliwej przewagi argu- 
mentów przemawiających za utrzymaniem tego Wydziału. 
Przewodniczący Rady Wydziału Prof. dr Władysław Namysłowski" 


Ustalenie treści memoriału. Rada upoważniła-dziekana prof. dr. W. 
Namysłowskiego do wystąpienia z wnioskiem o zwołanie specjalnego 
posiedzenia Senatu UMK i do przedłożenia na tym posiedzeniu wyżej uchwa- 
lonego memoriału. .
		

/Licencje_017_08_279_0001.djvu

			261 


Koniec posiedzenia o godz. 13. 


Dziekan 
W. Namysłowski a 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Prawno-Ekonomiczny, sygn. WPE-141, k. 166-169. 
a Facsimile. 


149 


1951, 24 lipca, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Sprawa przeniesienia Katedry Historii Sztuki z Wydziału Humani- 
stycznego na Wydział Sztuk Pięknych UMK. 


Na podstawie art. 20 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz.U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje: 
_ _a 



 2. Na UMK w Toruniu przenosi się Katedrę Historii Sztuki wraz 
z połączonym z nią zakładem naukowym z Wydziału Humanistycznego na 
Wydział Sztuk Pięknych. 

 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od 
dnia l IX 1950 r. . 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz. U. 1951 nr 41 poz. 318. 
a Opuszczono zmiany dotyczące Uniwersytetu Poznańskiego. 


150 


1951, 26 lipca, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Utworzenie Katedry Technologii i Technik Malarskich na Wydziale 
Sztuk Pięknych UMK. 


Na podstawie art. 20 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz. U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje:
		

/Licencje_017_08_280_0001.djvu

			262 



 l. Tworzy się Katedrę Technologii i Technik Malarskich wraz z połą- 
czonym z nią zakładem naukowym na Wydziale Sztuk Pięknych UMK 
w Toruniu. 

 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od 
dnia l IX 1950 r. 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz.U. 1951 nr41 poz. 319. 


151 


1951, 15 września, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Utworzenie studiów przygotowawczych w niektórych szkołach 
wyższych, w tym na UMKl. 


Na podstawie art. 82 dekretu z dnia 28 X 1947 r. o organizacji nauki 
i szkolnictwa wyższego (Dz.U. RP nr 66 poz. 415) zarządza się, co następuje: 

 l. l. Tworzy się studia przygotowawcze na uniwersytetach: 
Wrocławskim, Jagiellońskim, Łódzkim, Pomańskim, Marii Curie- 
-Skłodowskiej w Lublinie, Mikołaja Kopernika w Toruniu; na politech- 
nikach: Warszawskiej, Gdańskiej i Śląskiej w Gliwicach; w Szkole Inżynier- 
skiej w Szczecinie, w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Katowicach oraz 
w Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie. _ _a 

 2. Zadaniem studiów przygotowawczych jest przygotowanie do 
studiów w szkołach wyższych kandydatów, którzy: 
l) ukończyli 18 i nie przekroczyli 27 lat życia; 
2) mogą się wykazać co najmniej dwuletnią pracą w charakterze robot- 
nika w przemyśle lub rolnictwie, albo też pracą w spółdzielni produkcyjnej 
rolnej, względnie pracą w rodzinnym gospodarstwie rolnym; 
3) zakwalifikowani zostali przez komisję rekrutacyjną i złożyli egzamin 
wstępny na studium przez odbycie kursu selekcyjnego. 

 3. Kandydatów odpowiadających warunkom określonym w 
 2 przyj- 
muje na studium przygotowawcze kierownik studium, który w przypadkach 
wyjątkowych - za zgodą Ministra - może zwolnić kandydata od wyma- 
ganej granicy wieku. 

 4. 1. Nauka na studium przygotowawczym trwa dwa lata. Na drugim 
roku dzieli się na trzy kierunki: humanistyczny, matematyczno-fizyczny 
i przyrodniczy.
		

/Licencje_017_08_281_0001.djvu

			263 


2. Słuchaczy, którzy złożyli egzamin z pierwszego roku studium, rada 
studium kwalifikuje na odpowiadający ich uzdolnieniu i przygotowaniu kieru- 
nek drugiego roku. 
3. Słuchacze studiów przygotowawczych posiadają uprawnienia stu- 
dentów szkół wyższych. 
4. Słuchaczy studiów przygotowawczych obowiązuje zamieszkiwanie 
w internacie. 
5. Nadzór i opiekę nad internatem i warunkami bytowymi słuchaczy 
studium przygotowawczego sprawuje kierownik tego studium. 

 5. O dopuszczeniu kandydata do egzaminu wstępnego bezpośrednio 
na drugi rok studium decyduje Minister Szkół Wyższych i Nauki. 

 6. l. Po ukończeniu drugiego roku studium przygotowawczego słu- 
chacz składa egzamin końcowy przed komisją egzaminacyjną, powołaną 
przez rektora szkoły wyższej w porozumieniu z kierownikiem studium przy- 
gotowawczego. 
2. Po złożeniu egzaminu końcowego słuchacz przechodzi bez składania 
egzaminu wstępnego na pierwszy rok studiów tego wydziału szkoły wyższej, 
na który został zakwalifikowany przez komisję egzaminacyjną odpowiednio 
do kierunku swego studium przygotowawczego. 

 7. Osoby odbywające w roku 1950/1951 pierwszy rok studiów 
przygotowawczych prowadzonych przez Towarzystwo Przygotowawczych 
Kursów Uniwersyteckich stają się - po złożeniu egzaminów objętych 
programem wyżej wymienionych studiów - słuchaczami drugiego roku stu- 
dium przygotowawczego odpowiedniej szkoły wyższej. - _b 

 9. Traci moc rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych i Nauki z dnia 
21 VII 1951 r. w sprawie utworzenia wydziałów studiów przygotowawczych 
w niektórych szkołach wyższych (Dz. U. RP nr 41 poz. 317). 

 10. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od 
dnia l IX 1951 r. 


Minister Szkół Wyższych i Nauki 
wz E. Krassowska 


Druk. 
Dz.U. 1951 nr 48 poz. 355. 
a Opuszczono informacje o kierowniku studium i radzie. 
b Opuszczono informacje o wynagrodzeniu pracowników studium. 
l W 1954 r. studia przygotowawcze funkcjonowały tylko w trzech uczelniach: w Łodzi, 
Wroclawiu i Gliwicach. Absolwenci I roku studium toruńskiego kończyli studia w Uniwer- 
sytecie Łódzkim i Wroclawskim.
		

/Licencje_017_08_282_0001.djvu

			264 


152 


1951, 15 września, Toruń. - Karol Wróblewski, kierownik Studium Wojsko- 
wego UMK, do Rektoratu i wszystkich dziekanatów. Informuje o planie zajęć 
w Studium. 


Poniżej podaję plan zajęć w Studium Wojskowym dla I II roku 
akademickiego [ss] na 1951/1952 r. 


Wydział Dzień I rok stud. II rok stud. 
od godz. do godz. od godz. do godz. 
Prawo w każdy I komp. 8.35-13.50 
czwartek IIkomp.IO.35-17.00 
a) BiNOZ w każdy 
b) Humanistyka piątek 8.35-13.50 10.35-17.00 
c) Sztuki Piękne 
Mat-Fiz-Chem w każdą 8.35-13.50 10.35-17.00 
sobotę 


Uwagi: 
a. Zajęcia dla I roku rozpoczynają się o godz. 9.00, dla II roku o godz. 
11.00; 35 min. przed zajęciami przeznacza się na przygotowanie sprzętu, 
zdanie raportu i domarsz na plac ćwiczeń. 
b. Zajęcia dla I roku kończą się o godz. 13.00, zaś dla II roku o godz. 
16.00. Czas od 13.00 i 16.00 przeznacza się na czyszczenie broni, 
zakonserwowanie i złożenie do magazynu. 
c. W planie nie ujęto ćwiczeń fizycznych, które odbywać się będą 
w tym samym dniu co zajęcia wojskowe. 
Kierownik Studium Wojskowego 
(-) Wróblewski mjr 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat. sygn. R-52. k. 5. 


153 


1951, 17 września, Bydgoszcz. - Wydział Propagandy, Oświaty i Kultury 
KW PZPR w Bydgoszczy do KC PZPR. Prosi o interwencję w Ministerstwie 
Szkolnictwa Wyższego, by nie dopuścić Konrada Górskiego do prowadzenia 
wykładów na UMK. 


. 
 

 
I
		

/Licencje_017_08_283_0001.djvu

			265 


KU UMK w Toruniu powiadomił nas, że prof. Konrad Górski, 
przebywający do końca br. akademickiego na urlopie płatnym, wraca decyzją 
Ministerstwa Szkół Wyższych na swoje stanowisko i obejmuje Katedrę 
Literatury l . 
Z uwagi na jego wrogą postawę i obcość ideologiczną powrót jego do 
UMK nie jest pożądany, tym więcej, że skomplikowałoby to obsadę Wydziału 
Humanistycznego, gdyż jego miejsce zajął tow. Nadolski. 
Dlatego prosimy o interwencję w Ministerstwie w kierunku niedopusz- 
czenia wyżej wymienionego do wykładów na UMK. 
Jednocześnie prosimy o ponaglenie Ministerstwa w sprawie nominacji 
tow. Hrabca na rektora 2 i tow. Nadolskiego na prorektora 3 UMK w To- 
runiu a . 


Zastępca Kierownika Wydziału Propagandy do spraw Oświaty 
Pypkowski 
(-) zo. Stanisław Lisewski [m.p.]b 


Oryginał. maszynopis. 
MN, Zespół akt KC PZPR. sygn. 237/XVI-71, s. 59. 
a Powytej tekstu odręczna adnotacja: O powyższym zawiadomiono Ministerstwo 
Szkolnictwa Wyższego, tow. Żamkową. 
b Pieczęć trójkątna z napisem: Polska Zjednoczona Partia Robotnicza Komitet Woje- 
wódzki w Bydgoszczy Wydział Propagandy Oświaty i Kultury. 
l Obowiązki naukowo-dydaktyczne przy Katedrze Literatury Polskiej objął proj 
Konrad Górski dopiero 15 XII 1956 r. - w tym dniu odwołany został z urlopu płatnego 
udzielanego mu co roku dla prac naukowych w Instytucie Badań Literackich w Warszawie. 
Zob. tet dok. 165. 
2 Stefan Hrabec nie został rektorem UMK, w 1952 r. przeszedł do UL. tam pełnił 
funkcję rektora i prorektora. 
3 Bronisław Nadolski był prorektorem UMK dopiero w w latach 1966-1969. 


154 


1951, 20 września, Toruń. - Ze sprawozdania Ośrodka Wychowania 
Fizycznego. UMK. Realizacja programu wychowania fizycznego na UMK 
w r. akad. 1950/1951. 


j 
I 

 


W myśl rozporządzenia Ministrów Oświaty i Zdrowia z dnia 5 I 
1950 r. odnośnie do wprowadzenia obowiązkowego wychowania fizycznego 
dla studentów szkół wyższych, Rektorat UMK zaangażował z dniem 16 X 
1950 r. kierownika Ośrodka Wychowania Fizycznego oraz cztery siły 
instruktorskie. Organizacja Ośrodka Wychowania Fizycznego trwała do
		

/Licencje_017_08_284_0001.djvu

			266 


końca października i z dniem l XI 1950 r. rozpoczęły się ćwiczenia wycho- 
wania fizycznego dla studentów I roku wszystkich wydziałów, z wyjątkiem 
Wydziału Prawno-Ekonomicznego, którego słuchacze rozpoczęli ćwiczenia 
wychowania fizycznego z dniem 14 XI 1950 r. z powodu trudności ewiden- 
cyjnego ich uchwycenia. Po otrzymaniu z odnośnych wydziałów pełnych 
wykazów imiennych słuchaczy, liczba objętych obowiązkowym wychowa- 
niem fizycznym wyraziła się cyfrą 874 studentów. _ _8 
Do prowadzenia ćwiczeń Rektorat UMK zaangażował absolwentów 
Akademii Wychowania Fizycznego, którym zlecono następującą ilość godzin: 
Dybowski Lucjan 8 godz. ćwiczeń i 8 godz. kierownictwa, Arkuszewska 
Danuta 8 godz. ćwiczeń, Grabowska Anna 8 godz. ćwiczeń, Szczurek Marian 
8 godz. ćwiczeń, Kucza Edward 16 godz. ćwiczeń, razem 56 godz. zleconych. 
- _b Ćwiczenia odbywały się w sali własnej UMK przy ul. Sienkie- 
wicza 30/32, 32 godz. tygodniowo, w sali I Państwowej Szkoły Ogólno- 
kształcącej stopnia Podstawowego i Licealnego przy ul. Mickiewicza 15, 
4 godz. tygodniowo, płatnych ryczałtem według umowy 120 zł miesięcznie, 
oraz w sali Zakładowego Klubu Sportowego "Budowlani", 8 godz. 
tygodniowo płatnych według umowy 7,5 zł za godzinę. 
- 3 Ośrodek Wychowania Fizycznego dysponuje jedną salą gimnas- 
tyczną, wyposażoną w sprzęt gimnastyczny, jak: l tram szwedzki dwudzielny, 
poręcze gimnastyczne, drążek, 3 skrzynie szwedzkie, 3 materace gimnasty- 
czne, l koń gimnastyczny, l kozioł, ławki szwedzkie 12 sztuk, 12 piłek 
dętych do gier, 4 siatki do siatkówki, 2 tablice kompletne do koszykówki, 
2 liny do wspinania, oraz sprzęt lekkoatletyczny, jak: oszczepy, dyski, kule, 
urządzenie do skoku wzwyż itp. 
Obok sali gimnastycznej znajduje się duży teren, na którym urządzono 
boisko do siatkówki i koszykówki, a obecnie jest poddany gruntownej niwe- 
lacji i wkrótce będzie dostosowany do ćwiczeń, jakie przewidziano progra- 
mem wychowania fizycznego i regulaminem [odznaki] "Sprawny do Pracy 
i Obrony". 
Jeżeli chodzi o korzystanie z urządzeń i sprzętu nie będącego włas- 
nością Uczelni, to ograniczyliśmy się jedynie do wynajmu dwóch sal 
gimnastycznych, o czym wyżej wspomniano, oraz kilkakrotnie korzystaliśmy 
z boiska miejskiego do przeprowadzania prób na [zdobycie odznaki] 
"Sprawny do Pracy i Obrony" w trójboju lekkoatletycznym i torze przeszkód. 
Kierownik 
Ośrodka Wychowania Fizycznego UMK 
(-) Dybowski Lucjan 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-53, k. 47-48. 
8 Opuszczono fragment z danymi według poszczególnych wydziałów.
		

/Licencje_017_08_285_0001.djvu

			267 


b Opuszczono informacje o trudnościach w rozplanowaniu siatki godzin. 
c Opuszczono program zajęć i dane o frekwencji studentów na zajęciach. 


155 


1951, 26 października, Bydgoszcz. - Informacja Egzekutywy KW PZPR. 
Przebieg rekrutacji kandydatów na studia wyższe na terenie województwa 
bydgoskiego, w tym również na UMK, w r. akad. 1951/1952 1 . 


W okresie planu sześcioletniego stawiamy sobie ambitne zadania 
szybkiego uprzemysłowienia naszego kraju i dokonania olbrzymiego postępu 
w dziedzinie życia kulturalnego narodu. Liczba ludzi z wyższym wykształce- 
niem w ramach planu sześcioletniego powinna osiągnąć 146 tys. Toteż 
z początkiem br. akademickiego dokonano dalszych zmian na Wyższych 
uczelniach. Dotyczą one rozbudowy i przebudowy organizacyjnej wyższych 
uczelni, tworząc szereg nowych specjalności niezbędnych dla rozwoju życia 
narodowego. W związku z tym na Uniwersytecie Toruńskim w br. został 
Wstrzymany nabór na I rok Wydziału Prawa, który ulegać będzie stopniowej 
likwidacji. We wrześniu br. Ministerstwo wstrzymało również nabór na 
kierunek geologii w Toruniu. Natomiast istniejący dotąd Wydział Matema- 
tyczno-Przyrodniczy w Toruniu podzielono na 2 wydziały: Matematyczno- 
-Fizyczno-Chemiczny i Wydział Biologii i Nauk o Ziemi. Stąd struktura 
organizacyjna UMK przedstawia się obecnie następująco: al. Wydział 
Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny8 z trzema kierunkami studiów: matema- 
tYki, fizyki i chemii. aIl. Wydział Biologii i Nauk o Ziemia z dwoma kierun- 
kami: biologii i nauki o ziemi. aIlI. Wydział Humanistycznya z dwoma 
kierunkami studiów: filologii i historii. Dalsza rozbudowa, względnie przebu- 
dowa tego Wydziału jest przewidziana w przyszłym roku. aIV. Wydział Sztuk 
Pięknycha z jednym kierunkiem studiów. 
Jeżeli chodzi o zmianę struktury społecznej studiującej młodzieży, to 
l11.amy w tej dziedzinie niewątpliwe sukcesy. Liczba młodzieży robotniczej, 
l11.ało- i średnio rolnej wynosiła w ubiegłym roku na I roku studiów prze- 
ciętnie 63 %. Młodzież ta przyczyniła się poważnie do zmiany klimatu 
ideologicznego panującego na naszej uczelni toruńskiej i przyśpiesza proces 
wiązania jej z życiem mas pracujących i klasy robotniczej. 
W celu dalszego pogł
biania przełomu w szkołach wyższych Minister- 
stwo Nauki i Szkół Wyższych zaleciło stworzenie ściślejszych niż dotąd 
kryteriów przy kwalifikowaniu młodzieży do poszczególnych grup społecz- 
nych oraz podniesienie poziomu wymagań naukowych w stosunku do kandy- 
datów. 
Ponieważ w tym roku liczba absolwentów szkół średnich była macznie 
Większa niż w ubiegłych latach, zadaniem szkoły było przeprowadzenie
		

/Licencje_017_08_286_0001.djvu

			268 


szerokiej akcji informacyjnej o możliwościach studiów wyższych. Chodziło tu 
między innymi o zainteresowanie młodzieży studiami na takich kierunkach 
jak: górnictwo, hutnictwo, włókiennictwo, geologia, rusycystyka, matematyka 
i fizyka. 
Akcja doboru kandydatów podzielona była na dwa etapy: prace na 
terenie szkół i powiatów, prowadzone przez Szkolne Komisje Rekrutacyjne 
i Powiatowe Komisje Rekrutacyjne, oraz prace na terenie szkół wyższych, 
obejmujące egzamin wstępny i ostateczną kwalifikację. 
Nad całością akcji w naszym województwie czuwali delegaci Minister- 
stwa Szkół Wyższych i Nauki - u nas w Toruniu tow. Krupowicz z UMK. 
Przewodniczącymi Powiatowych Komisji Rekrutacyjnych byli u nas 
kierownicy Wydziałów Oświaty PRN, mimo zaleceń Ministerstwa, aby prze- 
wodniczącym był ktoś spoza aparatu pracowniczego. Tę ostatnią zasadę 
zastosowały jedynie powiaty: Toruń, Aleksandrów, Chojnice, WąbrzeŹDo, 
Wyrzysk i Znin. Prace opiniodawcze spoczywały w zasadzie na Szkolnej oraz 
Powiatowej Komisji Rekrutacyjnej. 
Szkolne Komisje Rekrutacyjne nie zrozumiały w pełni swojej roli. 
Wyrażało się to przede wszystkim w tym, że nie postarały się o to, ażeby 
kandydat obrał sobie kierunek, który by odpowiadał jego zdolnościom 
i zamiłowaniom i był bardziej zalecany przez władze Polski Ludowej, z tych 
względów, że w niektórych dziedzinach odczuwa się kompletny brak 
specjalności i z tego względu tworzy się nowe wydziały, aby wykształcić 
potrzebne kadry. Stąd ciągle wielki napływ na takie wydziały jak: leśny, 
gdzie liczba kandydatów w stosunku do miejsc wynosiła (w skali krajowej) 
724%, czyli prawie ośmiu kandydatów na jedno miejsce. Podobnie 
przedstawiała się sprawa z innymi wydziałami, jak np. wydział budowy 
okrętów - 424%, ogrodniczy - 409%, polonistyka - 266%, architektura 
- 252%, biologia - 190%, chemia - 150%, farmacja - 160%. 
Przykładowe niedobory kandydatów na wydziałach: włókienniczy - 36%, 
technologia drewna (nowo powstały wydział) - 29%, zootechniczny - 9%, 
technika żywienia - 6%. Dane powyższe są z dnia 15 maja br., należy więc 
doliczyć do niektórych wydziałów do 20%, ale w szczególności do tych 
przeładowanych. W skali naszego województwa sprawa przedstawiała się 
podobnie, z tym, że największy napływ był na wydziały: rolny, leśny, 
farmaceutyczny, lekarski. 
Na odprawie przewodniczących Powiatowych Komisji Rekrutacyjnych, 
która odbyła się w Delegaturze 18 czerwca br., sprawa kierowania 
kandydatów na właściwe kierunki była specjalnie podkreślana, jednak bez 
większych rezultatów. Braki wyrównano za pomocą planu przerzutów, 
sporządzonego centralnie przez Ministerstwo Szkół Wyższych i Nauki. Mogło 
to jednak źle się odbić na wartości tych studentów, którzy tylko dlatego poszli 
np. na zootechnikę, bo nie mogli' dostać się na medycynę. A oto przykłady 
pracy niektórych Powiatowych Komisji Rekrutacyjnych: Powiatowa Komisja
		

/Licencje_017_08_287_0001.djvu

			269 


Rekrutacyjna w Aleksandrowie na 118 podań zaopiniowała 27 podań 
negatywnie. Bydgoszcz-miasto - na 840 podań nie było żadnej opinii 
negatywnej. Duży procent zgłoszeń na medycynę. Brodnica - na 50 podań 
negatywnie zaopiniowano 22. Z Brodnicy między innymi wpłynęła jedna 
ankieta z opinią negatywną, ponieważ ojciec kandydata był rzekomo wrogiem 
współzawodnictwa pracy. Po wyjaśnieniu okazało się, że ojciec owego 
kandydata był odznaczony za przodownictwo w pracy i opinię uchylono. 
Przewodniczący Miejskiej Komisji Rekrutacyjnej w Grudziądzu miał 
trudności z powodu braku pracowników w Komisji, a także z tego powodu, że 
bardzo duża liczba kandydatów chciała zmienić poprzednio obrany kierunek 
studiów. W Toruniu był bardzo duży procent dawnych maturzystów. Na 
wniosek ZMP zaopiniowano pozytywnie kilkoro dzieci bogaczy wiejskich ze 
względu na ich dobre postępy w nauce. Komisji dawał się odczuć brak 
pomocy ze strony Powiatowej i MRN. Tuchola zaopiniowała 9 podań 
negatywnie (na 21 podań w ogóle) z powodu pochodzenia społecznego 
kandydatów. Powiatowa Komisja Rekrutacyjna w Wąbrzeźnie wydała 
14 opinii negatywnych, niezgodnych z opinią Szkolnych Komisji Rekruta- 
cyjnych. Wszystkie ankiety były początkowo bez motywów. Delegatura 
zarządziła ponowne rozpatrzenie sprawy i Powiatowa Komisja Rekrutacyjna 
nadesłała wkrótce potem rozszerzone opinie, które następnie Delegatura 
rozpatrzyła. 
- _b Niektóre Powiatowe Komisje Rekrutacyjne przyjmowały niekom- 
pletne dokumenty kandydatów (np. bez świadectw dojrzałości) i przesyłały je 
na uczelnie, mimo że załączniki te, nieliczne zresztą, były bezwarunkowo 
wymagane. Do takich komisji należały między innymi Bydgoszcz-miasto 
i Chojnice. Chojnice znane były ze swej niestarannej pracy na wszystkich 
uczelniach, do których posyłano stamtąd dokumenty kandydatów. Przytoczo- 
ne powyżej przykłady charakteryzują mało wnikliwą pracę niektórych 
POwiatowych Komisji Rekrutacyjnych. 
Powiatowe Komisje Rekrutacyjne nadesłały łącznie 137 ankiet 
z zastrzeżeniami. Z tego Delegatura w porozumieniu z właściwymi czynnika- 
mi zaopiniowała negatywnie 11 podań, - 3 Delegatura kładła specjalny 
nacisk na Powiatowe Komisje Rekrutacyjne, aby były one obiektywne 
w wydawaniu opinii, a przede wszystkim, ażeby przez niedopatrzenie [nie] 
wydać opinii niesprawiedliwej, która by krzywdziła młodego człowieka 
i mogła nawet spowodować wrogie nastawienie do Polski Ludowej, a z dru- 
giej strony baczną uwagę zwrócić, aby na teren wyższych uczelni nie 
przedostały się elementy reakcyjne. W właściwym terminie z województwa 
bydgoskiego zgłosiło się na wyższe uczelnie 2133 kandydatów, z tego na 
UMK 364. Po terminie zgłosiło się na UMK dalsze 300 osób, na inne 
uczelnie przypuszczalnie 400-500 osób.
		

/Licencje_017_08_288_0001.djvu

			270 


aprzebieg rekrutacji na UMKa 
Sprawanii przyjęć na Uniwersytet zajmowała się Komisja Uczelniana, 
złożona z trzech osób, oraz Wydziałowe Komisje dla doboru kandydatów. 
Przewodniczącym Komisji Uczelnianej na UMK był prorektor prof. dr 
Czemy - bezpartyjny, członkami komisji: tow. Dygdała Adam i prof. 
dr Jeśmanowicz Leon - bezpartyjny. 
Komisja Uczelniana miała za zadanie rozpatrzyć przed egzaminem 
wszystkie opinie kandydatów i zadecydować, czy kandydat może być dopusz- 
czony do egzaminu. Komisja Uczelniana UMK dopuściła do egzaminu 
wstępnego wszystkich kandydatów. Dalej, do Komisji Uczelnianej należało 
koordynowanie i kontrola prac Komisji Wydziałowych, zatwierdzanie listy 
kandydatów zakwalifIkowanych na studia przez Komisję Wydziałową oraz 
współpraca z delegatem w sprawie przyznania stypendiów, pomieszczeń 
w Domu Akademickim i kierowanie do innych ośrodków. Na Uniwersytecie 
Toruńskim praca Komisji Uczelnianej nie wzbudzała specjalnych zastrzeżeń. 
Właściwą kwalifikacją kandydatów na I rok studiów zajmowały się Komisje 
Wydziałowe: jedna na Wydział Sztuk Pięknych, jedna na Wydział 
Matematyczno-Przyrodniczy, dwie na Wydział Humanistyczny i dwie na 
Wydział Prawny. Komisje na Wydziale Prawnym nie działały, gdyż na tym 
Wydziale wstrzymano nabór na pierwszy rok. 
W skład Komisji wchodzili: jako przewodniczący - dziekan lub 
prodziekan wydziału oraz jego członkowie, delegat właściwego ministerstwa 
(któremu podlega szkoła), członek grona nauczającego na danym wydziale 
[ss], przedstawiciel ministra zainteresowanego z zakresu studiów danego 
wydziału (np. na Wydział Sztuk Pięknych - przedstawiciel Ministra Kultury 
i Sztuki), sekretarz Komisji - przedstawiciel Wojewódzkiego Zarządu ZMP. 
Członkowie Wydziałowych Komisji byli w 80% członkami Partii. 
Komisje Wydziałowe miały za zadanie ustalić listę kandydatów, w tym 
listę kandydatów mających być przyjętymi bez egzaminu (przodownicy nauki 
i pracy społecznej oraz ci, którzy składali egzamin wstępny w roku ubiegłym, 
ale z braku miejsc nie zostali przyjęci). Dalej, do Komisji Wydziałowej 
należało przeprowadzanie egzaminów, zakwalifIkowanie kandydatów do 
przyjęcia na I rok, zakwalifIkowanie kandydatów na stypendia i mieszkania 
w Domu Akademickim oraz współpraca z Delegatem Ministerstwa Szkół 
Wyższych i Nauki do Spraw Młodzieżowych. 
Na UMK zgłosiło się ogółem 664 kandydatów, w tym: 166 pochodze- 
nia robotniczego (25%), 123 pochodzenia chłopskiego, mało- i średnio- 
rolnych (19%), 13 bogatych chłopów (2%), 289 inteligencji pracującej 
(43%), 73 pochodzenia rzemieślniczego i innego (II %). Ponadto przyjęto 
około 20 kandydatów, którzy składali egzaminy w innych ośrodkach, lecz 
z braku miejsc nie zostali przyjęci. Komisje nie podały jeszcze ścisłych 
danych co do tych osób, gdyż dopiero w ostatnich dniach zamknięto listę 
przyjęć. Ogółem wyniki egzaminów: bardzo dobrych - 12%, dobrych _ .
		

/Licencje_017_08_289_0001.djvu

			271 


51 %, dostatecznych - 29%, niedostatecznych - 8%. A oto niektóre dane 
statystyczne odnośnie do poszczególnych wydziałów: 
aWydział Sztuk Pięknycha: zgłosiło się ogółem 67 osób, w tym 
przeważa ilość kobiet - 41 (wyznaczony przez Ministerstwo kontyngent 
wynosił 45 miejsc). Pochodzenie społeczne kandydatów: robotnicze - 11, 
mało- i średniorolnych chłopów - 6, bogatych - 2, inteligencji twórczej, 
technicznej i nauczycieli - 13, innej inteligencji - 30, inni - 6. Nie zdało 
egzaminów 12 osób. Przyjęto 49 osób, w tym: pochodzenia robotniczego - 5 
(10%), mało- i średniorolnych - 4 (8%), bogatych chłopów - l (2%), 
inteligencji twórczej - 13 (26%), inteligencji innej - 23 (47%), pozostali - 
3 (7%). Na tym Wydziale uderza duża liczba kandydatów pochodzenia 
inteligencji pracującej i innej. Spośród 49 przyjętych - 20 należy do ZMP. 
aWydział Humanistyczny8. Wyznaczony kontyngent wynosił 90 miejsc. 
Ogółem zgłoszonych kandydatów - 146, w tym kobiet - 84. Pochodzenie 
społeczne kandydatów: robotnicze - 29, mało- i średniorolnych - 26, 
bogatych chłopów - 3, inteligencji twórczej - 19, innej inteligencji - 53, 
innych - 16. Nie zdały egzaminu 32 osoby. Ogółem przyjęto kandydatów- 
105 osób, w tym pochodzenia robotniczego - 26 (25%), mało- 
i średniorolnych - 16 (15%), bogatych chłopów - 2, inteligencji twórczej 
- 19 (47%), inteligencji innej - 30 (13%), inni - 12. W liczbie przyjętych 
105 kandydatów - 52 należy do ZMP, a 4 do PZPR. 
aWydział Matematyczno-Fizyczno-Chemicznya. Kontyngent dla tego 
Wydziału i następnego - biologii 2 , wynosił łącmie 265 miejsc. Ogółem 
zgłoszonych kandydatów - 241, ogółem przyjęto kandydatów - 235. 
Pochodzenie społeczne kandydatów: pochodzenia robotniczego - 76 (32%), 
mało- i średniorolnych - 67 (29%), inteligencji twórczej - 23 (10%), innej 
inteligencji (pracowników umysłowych, lekarzy, adwokatów, dentystów) - 
54 (23%), innych (rzemieślników, kułaków, zatrudniających siły najemne 
itp.) - 15 (6%). 
aWydział Biologii i Nauk o Ziemia. Ogółem zgłoszonych kandydatów 
- 210, ogółem przyjętych kandydatów - 83. Pochodzenie społeczne 
kandydatów: pochodzenia robotniczego - 27 (32%), mało- i średniorolnych 
- 28 (33%), inteligencji twórczej - 9 (10%), innej inteligencji - 13 (25%), 
innych - 5. Ogółem na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym 
i Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi jest 193 członków ZMP i 23 członków 
PZPR. 
W sumie liczba przyjętej młodzieży na I rok studiów UMK w Toruniu 
przedstawia się następująco: 
a. Według składu społecznego: 
rob. 
25% 
32% 


WYdział Humanistyczny 
WYdział Mat-Fiz-Chem 


chI. 
15% 
29% 


int. tw. 
18% 
10% 


int. innej 
29% 
23% 


inni 
13% 
6%
		

/Licencje_017_08_290_0001.djvu

			272 


Wydział Biol.-Geogr. 2 32% 33% 10% 19% 6% 
.Wydział Sztuk Pięknych 10% 8% 26% 47% 9% 
przeciętnie na I rok 25% 22% 16% 29% 8% 
Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki procent 
przyjętych kandydatów elementów kapitalistycznych (byłych obszarników 
i kupców) nie mógł przekroczyć 20% wszystkich zgłoszonych w tej kategorii 
społecznej. Na naszym Uniwersytecie ten procent wynosi przeciętnie 8. Jasne 
jest, że zakwalifikowano tylko takich, którzy mają pozytywne opinie. 
b. Według przynależności organizacyjnej: 
Liczba ogólna w tym ZMP PZPR 
Wydział Humanistyczny 105 52 4 d 
Wydział Mat-Fiz-Chem 235} 193 23 
Wydział Biol. -Geogr. 2 83 
Wydział Sztuk Pięknych 49 20 
Na liczbę 664 zgłoszonych przyjęto razem: 472 studentów, w tym 265 
członków ZMP i 27 członków PZPR. Niezależnie od tego napór na I rok 
studiów został w tym roku poważnie zasilony młodzieżą robotniczo-chłopską, 
która po ukończeniu dwuletniego kursu Uniwersyteckiego Studium Przygoto- 
wawczego przeszła bez egzaminu na I iók studiów. Jest ich wszystkich 57. 
W porównaniu z zeszłorocznym naborem skład socjalny utrzymał się 
na tym samym poziomie, poprawiła się natomiast liczba zorganizowanych. 
Stypendia otrzymało - 227 osób (na I roku). Skład socjalny stypen- 
dystów: pochodzenia robotniczego - 107, mało- i średniorolnego - 43, 
inteligencji pracującej - 61, innych - 16. 
Akcja przydziału stypendiów jeszcze trwa, gdyż są to warunkowe 
stypendia przewidziane na dwa miesiące. 
Ilość stypendystów zorganizowanych w ZMP - 177, ilość stypendys- 
tów niezorganizowanych - 50. 
W Domach Akademickich zamieszkało dotychczas 223 studentów 
(I roku), w tym: pochodzenia robotniczego - 59, mało- i średniorolnego - 
47, inteligencji pracującej - 48, innych - 12, absolwenci Uniwersyteckiego 
Studium Przygotowawczego - 57; w tym: zorganizowanych w ZMP - 157, 
niezorganizowanych - 66. 
Wyniki egzaminów nie były zupełnie zadowalające, w szczególności 
słabe były na ogół odpowiedzi z nauki o Polsce współczesnej. Prawie żaden 
zapytany nie mógł dać odpowiedzi na pytanie co to jest kosmopolityzm, a co 
internacjonalizm i jaka jest między tymi pojęciami różnica. Pewien kandydat 
z Torunia na pytanie, gdzie powstała AL odpowiedział, że w Związku 
Radzieckim. Inny kandydat wymienił jako organ KC Partii "Tygodnik 
Powszechny". Wypowiedzi były na ogół słabe, świadczące o braku znajo- 
mości materiału i zbyt małym zainteresowaniu politycznym kandydatów.
		

/Licencje_017_08_291_0001.djvu

			273 


Już w okresie egzaminów zwinięto w Toruniu kierunek geologiczny, na. 
który zgłosiło się 40 kandydatów, 10 z nich skierowano na geologię do 
Wrocławia, a reszta miała albo przenieść się na inny kierunek, albo zrezyg- 
nować ze studiów, gdyż geologia była wszędzie zajęta. 
Zarówno POP, jak i Zarząd Uczelniany ZMP bacznie śledziły przebieg 
rekrutacji na Uczelni Toruńskiej. POP poprzez delegata miała kontakt 
z Komisją Uczelnianą, a przez partyjnych delegatów z Komisjami Wydziało- 
wymi. POP dopilnowała, aby treść odprawy rekrutów, delegatów, sekretarzy 
POP i ZOZ przeniesiona została poprzez odprawę delegatów partyjnych na 
teren Komisji Wydziałowych i Komisji Uczelnianej. W myśl zaleceń KC 
PZPR w samych egzaminach partia nie brała bezpośredniego udziału, jednak 
poprzez aktyw partyjny POP czuwała nad właściwym przebiegiem akcji 
egzaminacyjnej i klasyfikacyjnej. 
Wśród nowo wstępujących dostrzeżono około dziesięciu osób wyróżnia- 
jących się swoim wyrobieniem społecznym i ideologicznym, które upatrzono 
na przyszłych aktywistów partyjnych i młodzieżowych. Ponadto POP dbała, 
aby kandydatom zapewnić pomieszczenie na czas egzaminów, wyżywienie 
oraz odpowiednią informację, co było potrzebne zwłaszcza dla osób spoza 
Torunia. 
Zmieniony w bieżącym roku system rekrutacyjny na wyższe uczelnie 
przerzucił bezpośrednią odpowiedzialność za dobór młodzieży odpowiedniej 
Pod względem politycznym i naukowym na Uniwersytet. Tym samym nastą- 
piło większe powiązanie się Rektoratu i Komisji Wydziałowych z kandyda- 
tami, co znalazło też wyraz we wnikliwszej niż dotąd pracy selekcyjnej 
i przyczyniło się do wytworzenia dobrej atmosfery w czasie egzaminów. 
DObrym pociągnięciem było zabezpieczenie udziału przedstawiciela Szkolnej 
Komisji Rekrutacyjnej w pracach opiniodawczych Powiatowej Komisji 
Rekrutacyjnej, co pozwoliło na wnikliwe zbadanie kandydatów. Wcześniejsze 
niż w ubiegłym roku rozpoczęcie rekrutacji pozwoliło na dokonanie 
przerzutów na inne uczelnie z uwagi na to, że niektóre kierunki studiów były 
przeładowane, a inne deficytowe. 
Jednak w pracy rekrutacyjnej zachodził cały szereg niedomagań i nie- 
dociągnięć. Jakkolwiek zarządzenie II Zespołu nakładało obowiązek na 
Prezydia Wojewódzkiej i Powiatowych Rad Narodowych zorganizowania 
Pomocy technicznej dla Delegatury i Powiatowych Komisji Rekrutacyjnych, 
to w praktyce okazało się, że Rady Narodowe słabo się tym interesowały. 
ZWYkle przewodniczącym Powiatowej Komisji Rekrutacyjnej był kierownik 
WYdziału Oświaty, który nie mając odpowiednich sił biurowych załamywał 
się pod trudnościami i powodował opóźnienie prac kwalifikacyjnych i [nie]- 
załatwianie ich we właściwym terminie. 
W najgorszym położeniu znajdowały się miasta wydzielone, gdzie na 
skutek braku podkomisji, nie przewidzianych zresztą instrukcją Ministerstwa 
- Miejskie Komisje Rekrutacyjne musiały dokonać olbrzymiego wysiłku, by
		

/Licencje_017_08_292_0001.djvu

			274 


sprawnie i dogłębnie prace opiniodawcze zakończyć. W Bydgoszczy jedna 
komisja rozpatrzyła na 22 posiedzeniach aż 800 podań. Nic też dziwnego, że 
opinie w wielu wypadkach, zwłaszcza negatywne, mało wnikliwie opraco- 
wane, pozostały bez szerszego omówienia, ograniczając się do lakonicznych 
sformułowań, np. "dwulicowość", albo "negatywny". Dało się zauważyć, że 
Szkolne Komisje Rekrutacyjne przejawiały na ogół dużo liberalizmu 
w opiniowaniu, oceniając prawie wyłącznie kandydatów ze stanowiska 
naukowego, a mało ze stanowiska politycznego. Tym się tłumaczy fakt, że 
zastrzeżeń odnośnie do niedopuszczenia kandydatów było bardzo mało. 
Niepożądany wyjątek stanowi Szkolna Komisja Rekrutacyjna Szkoły Ogólno- 
kształcącej TPD w Toruniu, gdzie większość opinii była negatywna. Istniało 
tu podejrzenie wrogiej roboty mającej na celu podważenie autorytetu Szkoły 
TPD. Po zbadaniu okazało się, że zarówno część grona nauczycielskiego, np. 
Kantorski, Kwieciński, jak i Zarząd Szkolny ZMP przy niezdecydowanym 
i neutralnym stanowisku dyrektora dopuściła do niesprawiedliwej i powierz- 
chownej oceny kandydatów. Nauczyciele ci zostali z tej szkoły usunięci. 
Powiatowa Komisja Rekrutacyjna błąd ten naprawiła, badając szczegółowo 
poszczególnych kandydatów. 
Reasumując powyższe, stwierdzić wypada, że nowy system rekruta- 
cyjny pozwolił poprzez swoją trzystopniowość selekcyjną dobrać młodzież 
najlepszą pod względem ideologicznym i naukowym i uniemożliwił, względ- 
nie ograniczył\do minimum, dostanie się wrogich elementów na wyższe uczel- 
nie. Na podstawie powyższego Egzekutywa KW stwierdza, że: 
l. Tegoroczna rekrutacja na I rok studiów na UMK doprowadziła 63% 
młodzieży robotniczej, chłopskiej i inteligencji twórczej, co nadto przez 
poważne zasilenie młodzieżą robotniczą z Uniwersyteckiego Studium Przygo- 
towawczego przyczyniło się do poważnego wzmocnienia właściwego składu 
społecznego młodzieży studiującej. 
2. Należy podkreślić z zadowoleniem, iż na Wydziałach: Mate- 
matyczno-Fizyczno-Chemicznym i Biologii przyjęto 75% młodzieży 
robotniczo-chłopskiej i inteligencji twórczej, co świadczy o dobrej pracy tych 
Komisji Wydziałowych w doborze kandydatów z jednej strony, jak również, 
z drugiej strony, o dużym zainteresowaniu młodzieży właśnie tą dziedziną, 
mającą duże znaczenie w zadaniach planu sześcioletniego. 
3. Fakt, iż na ogólną liczbę 472 przyjętych na I rok studiów 265 należy 
do ZMP, a 27 do PZPR, stwarza pomyślny warunek do lepszego oddziały- 
wania ideologicznego na cały zespół akademicki. 
4. Akcja stypendialna i przydziału miejsc w Domach Akademickich 
zapewniła młodzieży przez racjonalnie stosowaną politykę odpowiednie 
warunki studiów. 
Mimo tych pozytywnych momentów - Egzekutywa KW stwierdza 
szereg niedociągnięć, a mianowicie:
		

/Licencje_017_08_293_0001.djvu

			275 


l. Akcja rekrutacyjna na Uczelnię Toruńską nie potrafiła jeszcze 
w stopniu wydatnym podwyższyć składu społecznego I roku w porównaniu 
z ubiegłym rokiem. 
2. Odsetek młodzieży nie związanej klasowo na I roku studiów jest 
w dalszym ciągu za duży. 
3. Opiniowanie kandydatów przez Szkolne i Powiatowe Komisje 
Rekrutacyjne nie było wnikliwe i politycznie mało analizowane. 
4. W akcji kierowania młodzieży na odpowiednie kierunki studiów brak 
było systematycznej, politycznej pracy uświadamiającej młodzieży rolę i zna- 
czenie kierunków dotąd mało popularyzowanych, jak: geologiczny, minera- 
logiczny, hutniczy, górniczy, rolniczy i zootechniczny. 
5. Zaobserwowano dużą bierność Powiatowych Rad Narodowych, 
które - prócz Wydziałów Oświaty - nie włączyły się aktywnie do prac 
Komisji, jak również nie przydzieliły pracowników technicznych w prowadze- 
niu [s] prac rekrutacyjnych. 
W związku z tym wysuwają się następujące wnioski: 
. l. Celem uniknięcia chaotycznego i żywiołowego pędu na niektóre 
kierunki studiów należy w obecnych klasach jedenastych szkół średnich 
prowadzić przez cały rok szkolny pracę polityczno-uświadamiającą poprzez 
organizację ZMP i Rady Pedagogiczne. Do wykonania tego zadania należy 
zobowiązać Zarząd Wojewódzki ZMP i Wydział Oświaty Prezydium WRN. 
2. Należy związać młodziez nowo przyjętą z pracą organizacji partyjnej 
i organizacją młodzieżową ZMP i uaktywnić pracę polityczną nad tą młodzie- 
żą. Do wykonania tegoż zobowiązać Wydział Propagandy KW. 
3. Należy młodzież nowo przyjętą otoczyć szczególną opieką poprzez 
grupy studenckie, by nie dopuścić do odpadu i odsiewu na II roku studiów. 
Za pracę tę czyni się odpowiedzialnym Komitet Uczelniany, Zarząd Uczelnia- 
ny ZMP i ZSP. 
4. Należy poddać rewizji i głębokiej analizie przydział stypendiów dla 
I roku, badając wnikliwie społeczne pochodzenie kandydatów i warunki 
rodzinne. 
5. Zobowiązać Rady Narodowe do większego zainteresowania się 
w przyszłym roku akcją rekrutacji i udzielenia organizacyjnej pomocy 
POwiatowym Komisjom Rekrutacyjnyme. 


Oryginał, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, sygn. 51/IV/23, s. 120-136. 
a-a W tekście podkreślone. 
b Opuszczono konkretne przykłady. 
c Opuszczono konkretne przykłady. 
d Omyłkowo wpisano pod Wydziałem Matematyki, Fizyki i Chemii. 
e W lewym rogu adnotacja: Egz. 26 X 51, ala.
		

/Licencje_017_08_294_0001.djvu

			276 


Informacja sporządzona dla potrzeb KW PZPR dotyczy przebiegu rekrutacji na 
wylsze uczelnie przeprowadzonej na obszarze województwa bydgoskiego ze szczególnym 
uwzględnieniem rekrutacji na UMK. 
2 Chodzi o Wydział Biologii i Nauk o Ziemi z dwoma kierunkami: biologii i geografii. 


156 


1951, 6 listopada, Toruń. - Z posiedzenia Senatu Akademickiego UMK. 
Perspektywy działalności Uczelni. 


- _a III. Linia rozwoju UMK. 
Wydział Prawa na UMK nie ma przed sobą w tej chwili perspektyw. 
Wydział Humanistyczny powinien skoncentrować pracę na odcinku 
filologii polskiej i historii. 
Na Wydziale Biologii [s] sprawa odejścia Katedry Geologii wydaje się 
nieodwołalna i przesądzona. 
Nie ma żadnych obaw co do istnienia i dalszego rozwoju Wydziału 
Sztuk Pięknych. 
Ze strony Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki wysunięte zostały 
sugestie, by: 
a) pogłębić pracę naukową na tych odcinkach, które zostały uznane za 
ośrodek [s] Uniwersytetu, 
b) wzbogacać i rozwijać istniejące katedry, 
c) wykazać się najlepszymi wynikami dydaktycznymi w ramach wska- 
zanych. 
Prof dr Szarski prosi, by sprawę geologii jeszcze raz w Ministerstwie 
poruszyć. 
Na wniosek dr Puciatowej uchwalono wystąpić do Ministerstwa 
o utworzenie drugiej Katedry usługowej Geologii. _ _b 
p.o. Rektora 
(-) Prof dr L. Kurowski 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 1951/1952, k. 3-4. 
a Opuszczono listę obecnych oraz punkty: I. Charakter i plan narad, II. Sprawa nowej 
organizacji szkół wyższych. 
b Opuszczono dalsze punkty od 4 do 13 dotyczące sesji egzaminacyjnej, dyscypliny 
studiów, spraw budletowych, stosunku do pracy, współzawodnictwa, obchodu rocznicy 
rewolucji październikowej.
		

/Licencje_017_08_295_0001.djvu

			277 


157 


1951, 10 listopada, Toruń. - Henryk Szarski, organizator Wydziału 
Biologii i Nauk o Ziemi, do Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki. Wnosi 
o rewizję stanowiska w sprawie likwidacji Katedry Biologii Ogólnej wraz 
z Hydrobiologią. 


w związku z pismem Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki z dnia 
25 X 1951 r. nr DU-I-IOb-313/51 w sprawie likwidacji Katedry Biologii 
Ogólnej wraz z Hydrobiologią!, Rada Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi 
zajmuje stanowisko następujące: 
l. Likwidacja Katedry Biologii Ogólnej wraz z Hydrobiologią byłaby 
Pociągnięciem szkodliwym dla Wydziału i UMK. Zgodzić by się na nią 
można tylko w razie równoczesnego kreowania Katedry Biologii Ogólnej 
i Ewolucjonizmu. Zgodnie z obecnymi planami nauczania biologów zagadnie- 
nia światopoglądowe i ogólne w naukach biologicznych wysuwają się na 
pierwszy plan, tak że raczej należałoby mnożyć katedry i zakłady poświęca- 
jące się tym zagadnieniom, a nie dążyć do ich likwidacji. Wprawdzie w chwili 
obecnej wykłady wchodzące w skład pensum Katedry Biologii są obsłużone 
przez innych wykładowców, pomimo tego, że profesor biologii jest nieobecny, 
jednak stan ten będzie nie do utrzymania w roku przyszłym, gdy zostanie 
uruchomiony kurs wyższy. Wąwczas bowiem profesor ochrony przyrody 
i ekologii nie będzie mógł kontynuować wykładów ewolucjonizmu, sądzić zaś 
należy, że zagadnienia ogólnobiologiczne będą również potrzebowały jeszcze 
jednego wykładu [ss]. Musimy też podkreślić z naciskiem, że wobec braku 
w Toruniu innych szkół wyższych UMK musi opierać swą działalność 
pedagogiczną na stałej kadrze, gdyż zdobycie kwalifikowanych kandydatów 
na wykłady zlecone spoza Uczelni natrafia na ogromne trudności. Z tych 
względów likwidacja katedry ogólnej na UMK musiałaby w znacznym 
stopniu ograniczyć możliwości rozwojowe Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi 
UMK. 
2. Zakład Biologii Ogólnej wraz z Hydrobiologią UMK nie jest 
wprawdzie wszechstronnie wyposażony, stanowi jednak zorganizowany już 
Warsztat pracy naukowej. Szczególnie podkreślić należy staranny dobór 
książek w obfitej bibliotece specjalnej. Likwidacja Katedry oznaczałaby 
rozbicie tego warsztatu i rozproszenie dorobku, którego zgromadzenie wyma- 
gało dużego wysiłku organizacyjnego. 
3. Łączenie losów Katedry Biologii Ogólnej UMK z osobą prof. Jana 
Wilczyńskiego jest niesprawiedliwe i krzywdzące dla Wydziału. Znalezienie 
nowego kandydata na Katedrę Biologii nie natrafiłoby na trudności. Rada 
Wydziału wymienia w szczególności osoby następujące jako możliwych 
kandydatów: prof. dr F. Pautsch, obecnie profesor Akademii Medycznej 
w Gdańsku, zajmował już katedrę na UMK, a w rozmowach prywatnych
		

/Licencje_017_08_296_0001.djvu

			278 


wyrażał chęć powrotu na naszą Uczelnię; dr Andrzej Pigoń z UJ, posiada 
szereg prac z dziedziny cytologii, protistologii i endokrynologii. Ostatnio 
przebywał na kilkumiesięcznych studiach w Cytokemisk Afdeling Labora- 
torium Carisberga w Kopenhadze. W najbliższym czasie ma zamiar 
przystąpić do habilitacji. Dr Izabela Mikulska z UMK drukowała prace z 
zakresu etologii, biocenologii i cytologii zwierząt. Była zaproszona do 
wygłoszenia referatu na tematy genetyczne na konferencji biologiczno- 
-agrobiologicznej i medycznej w Kuźnicach w r. 1950, czego jednak nie 
mogła się wówczas podjąć. Dr Adam Kulczycki z UJ, uczeń prof. E. Godle- 
wskiego, ogłaszał prace nad regeneracją, patologią i gerontologią. Od r. 1945 
prowadzi na UJ wykłady zlecone, obecnie jest Yf trakcie przewodu 
habilitacyjnego. 


(-) H. Szarski 
Organizator 
Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi 


Odpis. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. 336. k. 1. 
l Katedra ta została zwinięta Rozporządzeniem Ministra Szkolnictwa Wyższego z 15 V 
1952 r. -zob. dok. 163. 


158 


1951, 20 listopada, Toruń. - Z protokołu posiedzenia Senatu Akademic- 
kiego UMK. Analiza działalności i planu pracy Studium Przygotowawczego 
UMK. 


- _8 Drugi punkt porządku obrad przeznaczono na przeanalizowanie 
planu pracy Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego. 
W dyskusji nad planem pracy zabierali głos: 
l. Prof. dr Jeśmanowicz - zapytuje, czy dyrekcja Uniwersyteckiego 
Studium Przygotowawczego opiekuje się swoimi wychowankami, którzy 
wstępują na Uniwersytet. Czy dyrekcji jest wiadome, że na Wydziale Przy- 
rodniczym [s] 6 studentów, absolwentów Uniwersyteckiego Studium Przygo- 
towawczego, nie dokonało wpisu. 
2. Dziekan Wyszyński zwrócił uwagę na ogrom materiału, który 
wychowankowie Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego muszą prze- 
robić w ciągu 2 lat, podczas gdy w normalnych szkołach średnich materiał 
ten jest rozkładany na lat 5. Jakimi metodami dydaktycznymi osiąga się 
rezultaty? Czy stosuje się specjalnie przekrojowe plany nauczania?
		

/Licencje_017_08_297_0001.djvu

			279 


3. Doc. Lechicka podkreśliła uderzającą dysproporcję między planem 
dydaktycznym a wychowawczym. Doc. Lechicka skierowała pod adresem 
dyrekcji następujące pytania: l. Jakie metody nauczania stosuje się na 
Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym? 2. Jakimi metodami pracy dają 
się realizować takie wyniki nauczania, iż młodzież ze Studium 
Przygotowawczego według zdania dyrektora nie różni się od absolwentów 
szkół średnich? 3. Jak wyglądają prace w dziedzinie prac dydaktycznych? 
4. Czy nie należałoby przemyśleć kwestii tych metod, które usamodzielniają 
młodzież (praca pod kierunkiem)? 5. Jak wyglądają prace związane 
z pracowniami, jeżeli jest 10 grup roboczych, a 3 pracownie? 6. Jak wygląda 
ostateczne przygotowanie wychowanka Uniwersyteckiego Studium Przygoto- 
wawczego? Przed paru laty mieliśmy wyniki pozytywne do tego stopnia, że 
młodzież ze szkół jedenastoletnich nie różniła się od absolwentów 
Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego. Należałoby zapytać, czy 
i w tym roku są takie wyniki, gdyż w takim wypadku bylibyśmy o program 
nauczania całkowicie spokojni. 
Na wysunięte zapytania udzielił odpowiedzi dyrektor Studium Przy- 
gotowawczego, pan Kotański. 
Sprawa opieki nad absolwentami uniwersyteckich studiów przygoto- 
wawczych jest uregulowana centralnie. Na naszym Uniwersytecie absolwen- 
tów jest stosunkowo mało. Sprawa opieki jest powierzona specjalnemu 
opiekunowi pozostającemu w stałym kontakcie z dyrekcją. Jak wspomniano, 
na UMK jest stosunkowo mała ilość absolwentów, tak że nie ma specjalnej 
potrzeby powoływania takiego stałego opiekuna. Ma on swój stały etat 
w Olsztynie. Obecnie owe ciągłe otaczanie troskliwą opieką absolwentów 
uniwersyteckich studiów przygotowawczych uważane jest przez Ministerstwo 
za swoistego rodzaju anachronizm. Staje się to bowiem zjawiskiem nagmin- 
nym, że młodzież uniwersyteckich studiów przygotowawczych, otoczona 
ciągłą opieką, gdy zetknie się z trudniejszymi nieraz warunkami uniwersytec- 
kimi - załamuje się. Nasi absolwenci muszą się uczyć w normalnych 
Warunkach studenckich. 
Sprawa Studium Przygotowawczego to specjalne zagadnienie. Uczelnia 
ta przechodziła różne fazy. Do tej chwili, gdy Studium podlegało Minister- 
stwu Oświaty, było ono traktowane jako szkoła średnia. Na tym etapie dawał 
się odczuwać straszny chaos programowy. Ministerstwo, Departament Szkół 
Wyższych i Nauki, ułożyło taki program, aby nie przeciążyć słuchacza, 
a jednocześnie aby w przyszłości dał on sobie radę na każdej wyższej uczelni. 
Nasi absolwenci są częstokroć lepiej przygotowani do studiów wyższych, niż 
kOńczący szkoły średnie, jest to wynikiem specjalnie opracowanych pro- 
gramów. W celu lepszego przygotowania młodzieży są ustanowione godziny 
konsultacyjne. Poszczególni nauczyciele pracują z młodzieżą słabszą, szcze- 
gólnie w dziedzinie języka polskiego i matematyki. Bardzo pomocna 
w dziedzinie rozwiązania tych zagadnień jest sama młodzież, która występuje
		

/Licencje_017_08_298_0001.djvu

			280 


często sama z inicjatywą. Dużą rolę spełnia ZMP i organizacja partyjna. 
Nauczyciele nasi, to wykładowcy dydaktycznie doskonale przygotowani. 
Właśnie dlatego rezultaty pracy są bardzo pozytywne. 
Jeżeli chodzi o metody pracy pod kierunkiem, to należy zaznaczyć, że 
system ten u nas zupełnie nie jest do pomyślenia. Również pedagogika 
radziecka odnosi się do niego raczej negatywnie, i należy przypuszczać, że na 
naszym terenie nie zdałby on egzaminu. 
Dyrektor Kotański wyjaśnia, że pewna dysproporcja między planem 
dydaktycznym a wychowawczym wynikła ze sposobu jego referowania. 
Zaakcentowano bowiem tylko pewne fragmenty planów dydaktycznych, 
referując natomiast w całości plany wychowawcze. Zadaniem studium jest 
osiągnięcie jak najlepszych wyników nauczania, z jednoczesnym przygotowa- 
niem społeczno-politycznym. 
Dr Puciatowa stanęła na stanowisku, że celowe byłoby zwiększenie lat 
Studium z dwóch na trzy, co spowodowałoby zlikwidowanie odsiewu wycho- 
wanków uniwersyteckich studiów przygotowawczych, którzy częstokroć na 
wyższych uczelniach nie dają sobie rady. 
Prof. Hrabec podkreślił, jako członek komisji rekrutacyjnej na I rok 
studiów Wydziału Humanistycznego, iż poziom absolwentów liceów nie jest 
wcale odbiegający od poziomu absolwentów Studium Przygotowawczego. 
Przedstawiciel POP, tow. Górecki, zaznaczył, iż na sekcji geologii 
właśnie rej wodzą absolwenci Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego, 
pod
bnie przedstawia się sprawa na chemii. Jednocześnie tow. Górecki 
przyrzekł wystosowanie wniosku do Wojewódzkiego Komitetu PZPR w celu 
odciążenia młodzieży od nadmiaru pracy społecznej, gdyż przeciążenie 
mogłoby odbić się niepokojąco na wynikach nauczania. 
Dyrektor Kotański zabierając ponownie głos zaznaczył, iż wszyscy 
zabierający głos w dyskusji wnieśli bardzo realne propozycje w odniesieniu 
do ustawienia planu pracy Studium Przygotowawczego. Trudno byłoby 
mówić o przedłużeniu studiów, gdyż to nie należy do naszej kompetencji. 
Faktem jest, że Studium zupełnie wystarczająco przygotowuje do studiów 
wyższych. Kandydat, aby mógł być przyjęty na studium, musi mieć 
ukończone minimum 5 klas szkoły powszechnej. 
Słusznie zwrócono uwagę, iż młodzież jest mało oczytana. Robimy 
wielkie wysiłki, aby czytelnictwo wśród naszej młodzieży rozwinąć. Bardzo 
dodatnim objawem jest okoliczność, iż młodzież studencka przychodzi 
naszym wychowankom z pomocą, udzielając korepetycji. Należy przyklasnąć 
głosom padłym w sprawie odciążenia młodzieży od nadmiaru prac społecz- 
nych. Zależy nam szczególnie na odciążeniu jej od akcji ogólnych. 
Podsumowania dyskusji dokonał JM Rektor Kurowski, zaznaczając, iż 
wobec zarysowania się dwóch odrębnych opinii w sprawie przedłużenia, 
względnie nieprzedłużenia okresu trwania Studium Przygotowawczego, wyda- 
je się celowe pozostawienie tej kwestii otwartą do dalszej dyskusji. Inne
		

/Licencje_017_08_299_0001.djvu

			281 


sprawy zarysowały się zupełnie wyraźnie i pod adresem trzech grup 
dyskutujących można wysunąć następujące uwagi. 
I. Pod adresem samego Studium. 
l. Jeżeli chodzi o zagadnienie personalne, stanowisko Studium jest 
słuszne. Jest prośba, aby Studium we własnym zakresie zechciało się zatrosz- 
czyć o pozyskanie nauczycieli stałych. 
2. W sprawozdaniu podniesiono pewne sprawy gospodarcze, jest 
prośba, aby Studium tymi sprawami zechciało się zainteresować we własnym 
zakresie, z naszej strony może liczyć jedynie na życzliwość i poparcie. 
3. Jeżeli chodzi o wyniki egzaminów, można przyjąć do wiadomości, że 
stosunkowo duży odsetek niedostatecznych ocen jest celowy. Należy wyrazić 
Zyczenie, aby te niedostateczne wyniki stały się czynnikiem mobilizującym do 
Coraz wyższego podnoszenia poziomu nauczania. 
4. Słuszna jest polityka Studium, aby odciążyć słuchaczy od nadmiaru 
prac społecznych. 
5. Trzeba zwrócić uwagę na to, że właściwe metody dydaktyczne 
powinny być obierane jak naj skrupulatniej, aby dzięki tym metodom móc 
osiągnąć taki poziom, który byłby uznany za wystarczający dla dopuszczenia 
na studia wyższe. 
6. Z uznaniem należy powitać akcję popierania czytelnictwa. 
II. Pod adresem Uniwersytetu należy wysunąć cztery postulaty. 
l. Aby wydziały zajęły się zorganizowaniem opieki nad poszczegól- 
nymi komisjami programowymi na Studium Przygotowawczym. Aby wydzia- 
ły wysunęły ze swego ramienia osoby przeznaczone do stałej współpracy 
w dziedzinie zagadnienia programów nauczania na Studium. 
2. Należy otoczyć opieką absolwentów Uniwersyteckiego Studium 
Przygotowawczego; jest rzeczą słuszną, aby opiekunowie grupy, profesorowie 
i asystenci służyli im pomocą w osiąganiu wyników w swych studiach. 
3. Szczegółowość i systematyczność opracowania planu Uniwersytec- 
kiego Studium Przygotowawczego jest imponująca i dlatego prosilibyśmy, 
aby wydziały zapoznały się z planami, aby w przyszłości podobnie planować. 
U nas plany ćwiczeń powinny być opracowywane równie szeroko i głęboko, 
tak jak to się dzieje na Studium Przygotowawczym. 
4. bNależy zwrócić uwagę na to, aby i nasi słuchacze nie byli prze- 
ciążani pracą społeczną, trzeba zwrócić się do Ministerstwa i KC PZPR, aby 
zechcieli zwrócić uwagę na ujemne skutki tego stanu rzeczy. 
Wnioski pod adresem POP i ZMP. 
l. Pan dyrektor Kotański zwrócił się z prośbą o włączenie organizacji 
partyjnej i młodzieżowej do organizacji ogólnouniwersyteckiej. 
2. Trzeba wystąpić do organizacji młodzieżowej z wnioskiem o zorga- 
nizowanie pomocy i współpracy w stosunku do Studium Przygotowawczego.
		

/Licencje_017_08_300_0001.djvu

			282 


Formy tej współpracy winna organizacja młodzieżowa ustalić we własnym 
zakresie. 
Ostatni punkt porządku obrad, to jest sprawę konsultacji przymuso- 
wych, wobec spóźnionej pory przeniesiono na najbliższy wtorek. 
Na tym obrady zakończono. 


(-) L. Kurowski 
Rektor 


cProtok6łowała Zanówna c 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 1951/1952, k. 22-24. 
a Opuszczono punkt pierwszy (sprawozdanie z działalności Wydziału Sztuk Pięknych). 
b W tekście omyłkowo 5. 
c-c Dopisek odręczny. 


159 


1951, 17 grudnia, Toruń. - Leon Kurowski, pełniący obowiązki rektora 
UMK, do Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki. Przekazuje dezyderaty 
związane z kierunkiem geologicznym na UMK. 


w związku z reorganizacją studiów geologicznych w Polsce i w nawią- 
zaniu do przesłanych ostatnio UMK planów zajęć na kierunku geologicznym, 
Senat Akademicki UMK zwraca się do Ministerstwa z następującymi dezy- 
deratami. 
l. Pozostawienie prof Edwarda Passendorfera na UMK do końca 
r. akad. 1952/1953 1 . 
2. W wypadku konieczności przeniesienia prof Passendorfera do War- 
szawy pozostawienie na naszym Uniwersytecie dotychczasowego składu 
katedr geologicznych, tj. Katedry a) Geologii, b) Paleontologii, c) Minera- 
logii, jako katedr usługowych. 
3. Niezależnie od wszelkich posunięć organizacyjnych pozostawienie 
większej części inwentarza obecnego zespołu katedr geologii na UMK. 
Uzasadnienie: 
Ad l. Wedle informacji, jakimi dyspońuje Senat UMK, prof. Passen- 
dorfer nie jest w chwili obecnej niezbędnie potrzebny na UW. Plan zajęć 
tamtejszej uczelni prawdopodobnie będzie mógł być w pełni zrealizowany 
przy pomocy personelu już będącego na miejscu w bieżącym roku akademi- 
ckim, a zapewne także w roku przyszłym. Natomiast obecność w tym czasie 
prof Passendorfera na .UMK umożliwi po pierwsze: ukończenie studiów 
studentom geologii obecnego III i IV roku, bez przenosin do innego ośrodka,
		

/Licencje_017_08_301_0001.djvu

			283 
które w każdym wypadku zagrażają poważnym odpadem; po drugie: ułatwi 
znacznie organizację drugiego stopnia szkolenia na specjalizacjach geogra- 
ficznych i biologicznych. 
Ad l i 2. Pozostawienie wszystkich trzech katedr zespołu geologicznego 
jako usługowych jest dla Uniwersytetu sprawą wielkiej wagi. Pensum wykła- 
dowe z zakresu przedmiotów geologicznych na UMK wygląda następująco. 
_ _ a 


Ogółem więc potrzeby UMK wynoszą w pierwszym semestrze: 
22 godz. wykładów i 10 godz. ćwiczeń, a w drugim semestrze 15 godz. 
wykładów i 8 godz. ćwiczeń, a więc pensum przewyższające w wymiarze 
rocznym o 10 godz. obowiązki trzech katedr obsadzonych. 
Ad 3. W razie przeniesienia części inwentarza obecnego zespołu katedr 
geologii do Warszawy, pozostające na miejscu katedry usługowe nie mogłyby 
prowadzić działalności dydaktycznej i naukowej. Praca katedr usługowych 
jest uzależniona od posiadania mebli, aparatury, zbiorów, podręczników, 
czasopism i literatury monograficznej. Należy podkreślić, że książki znajdu- 
jące się w zbiorach zespołu katedr geologicznych UMK prawie bez wyjątku 
znajdują się także w bibliotekach warszawskich, bądź w zakładach geologii 
i paleontologii UW, bądź w bibliotekach Państwowego Instytutu Geologiczne- 
go i Muzeum Ziemi. Na miejscu w Toruniu korzystają zaś z tych dzieł także 
inne zakłady Uniwersytetu. 
W załączeniu przesyłamy spis b tych pozycji inwentarza zakładu geo- 
logii UMK, których pozostawienie w Toruniu uważamy za bezwzględnie 
konieczne. 


p.o. Rektora 
(-) Prof. dr L. Kurowski 


Kopia, maszynopis. 
Ąrchiwum UMK, Rektorat, sygn. 336, k. 2-3. 
a Opuszczono harmonogram wykładów i ćwiczeń na studiach pierwszego i drugiego 
stopnia. 
b Spis ten opuszczono. 
l W końcu r. akad. 1951/1952 prof. E. Passendorfer został przeniesiony do Warszawy 
Wraz z asystentami i inwentarzem Katedry Geologii. 


160 


1952, 9 stycznia, Toruń. - Protokół posiedzenia Senatu Akademickiego 
UMK. Dyskusja dotycząca konieczności i możliwości powołania studiów 
drugiego stopnia w Toruniu.
		

/Licencje_017_08_302_0001.djvu

			284 


Obecni: JM Rektor - prof. dr L. Kurowski, prorektor - prof. dr 
W. Zacharewicz, dyrektor administracyjny - mgr S. Staniszewski, dziekani: 
Wydział Matematyki-Fizyki-Chemii - prof. dr S. Jaśkowski, Wydział 
Biologii i Nauk o Ziemi - prof dr H. Szarski, Wydział Sztuk Pięknych - 
prof. inż. S. Narębski, Wydział Prawa - prof dr W. Namysłowski; 
prodziekani: Wydział Humanistyczny - prof. dr S. Hrabec, Wydział 
Matematyki-Fizyki-Chemii l , Wydział Biologii i Nauk o Ziemi - zastępca 
prof. dr W. Okołowicz, Wydział Prawa - prof. dr M. Wyszyński, Wydział 
Sztuk Pięknych - prof art. maI. 1. Hoppen; profesorowie: dr Galon, 
dr Czerny, dr Passendorfer, dr Jabłoński, dr Zabłocki, dr Swinarski, prof. 
Srebrny, dr Brzeziński, prof. Remer; przedstawiciel Komitetu Uczelnianego 
PZPR - ob. 1. Boberski, ob. dr 1. Krupowicz, ob. Z. Górecki; delegat 
Ministerstwa - ob. Rudnicka, ob. Tucholska. 
Rektor. - Dzisiejsze posiedzenie jest rozszerzonym posiedzeniem 
Senatu, ponieważ reprezentowani są również kierownicy poszczególnych 
kierunków studiów na wydziałach. Posiedzenie to zostało zwołane w związku 
z przybyciem do nas delegata Ministerstwa koleżanki Tucholskiej, w obec- 
ności której chcemy rozważyć możliwości rozwoju naszej Uczelni. Zebranie 
to będzie poświęcone zasadniczo dwom tematom, wynikłym na tle zjazdu 
rektorów i dziekanów. Pierwszym jest sprawa studiów drugiego stopnia na 
naszym Uniwersytecie, drugim sprawa dydaktyki. 
Jak wiadomo, na zjeździe zagadnienie dydaktyki postawione zostało na 
pierwszym miejscu i przewijało się poprzez wszelkie sprawy tam poruszane. 
Jeżeli sprawa badań naukowych stoi na naszym Uniwersytecie dosyć dobrze, 
to zagadnienia dydaktyczne (wychowania studentów) nie były traktowane 
z dostateczną wnikliwością. Przełom, którego należy dokonać, ma iść w tym 
kierunku, aby pracownicy nauki stali się wychowawcami młodzieży na 
wszystkich odcinkach naszej pracy, na wykładach, ćwiczeniach, konsultac- 
jach, repetytoriach i w czasie wszelkich innych styczności między personelem 
nauczającym a studentami. Ministerstwo oczekuje od nas wiele, musimy tym 
zadaniom wyjść na spotkanie i wskazać, jakimi drogami będziemy zmierzać 
ku podniesieniu poziomu dydaktycznego. Pewne wytyczne zostały dane na 
zjeździe rektorów, pewne kroki poczyniliśmy już sami. Ale to nie starcza, 
trzeba nastawienie to pogłębić. Pracę tę podjęła u nas Komisja Programowa 
i będzie ją prowadzić Komisja Dydaktyczna, która w najbliższym czasie 
zacznie funkcjonować. Ale dzisiaj mamy ten prąd zainteresowania dla 
zagadnień dydaktycznych zainicjować i zebrać materiały wstępne do wyko- 
rzystania przez naszą Komisję Dydaktyczną, która tę sprawę opracuje 
szczegółowo i przekaże na Senat. 
Drugim zadaniem jest wstępne rozwiązanie problemu studiów drugiego 
stopnia. Nad tym problemem pracuje nasza Komisja Programowa, ale ze 
względu na obecność koleżanki Tucholskiej warto dzisiaj wstępnie sfonnuło- 
wać, jakie mamy potrzeby i możliwości, ażeby dać w tej sprawie Minister-
		

/Licencje_017_08_303_0001.djvu

			285 


stwu wstępne infonnacje i argumenty za naszym stanowiskiem. Chodzi 
o pomysły realne. Po tym zagajeniu oddaję głos członkom Senatu i spodzie- 
wam się, że usłyszymy konkretne wnioski w owych dwu sprawach. Po 
zakończeniu dyskusji chcemy prosić koleżankę Tucholską o oświetlenie, 
chociażby niewiążące, interesujących nas problemów z punktu widzenia 
Ministerstwa. 
Punkt l. Sprawa studiów drugiego stopnia 2 . 
Dziekan Namysłowski. - Wydziałowi Prawa trudno jest zabrać głos, 
bo nie mamy w tym roku naboru studentów. Gdyby studia odbywały się 
nonnalnym trybem, można zaproponować u nas dwa kierunki: administra- 
cyjny i finansowy. Za tymi kierunkami przemawiają potrzeby naszego kraju 
i tej połaci, w której bytuje nasz Uniwersytet. Władze terenowe zwracają się 
do nas o młody narybek dla władz administracyjnych. Kierunek administra- 
cyjny ma pełne możliwości dydaktyczne, prof. Brzeziński jest jednym 
z najpoważniejszych znawców prawa administracyjnego doby obecnej, prawo 
finansowe ma również silną obsadę naukową, a więc przede wszystkim Pana 
Rektora oraz szereg młodych sił naukowych doskonale przygotowanych do 
swej pracy. Rekrutacja na drugi stopień też jest zapewniona, na III roku 
studiów mamy cały szereg studentów, którzy z zamiłowaniem i pracowitością 
chcą uczyć się dalej. Kierunek administracyjny jest najbardziej wybierany 
przez studentów. Drugi stopień studiów na Wydziale Prawa ma więc wszelkie 
warunki istnienia. 
Dziekan Szarski przedstawia sytuację na Wydziale Biologii i Nauk 
o Ziemi. 
Geologia nie ma już u nas szans. Mamy natomiast następujące kierun- 
ki, dla których opracowaliśmy dość szczegółowe plany. Z kierunków Zoolo- 
gicznych przede wszystkim entomologia; mamy dwu profesorów: Prtiffera 
i Mikulskiego, oprócz tego mamy specjalistę od chorób roślin dr Zabłocką. 
Dalszą możliwą specjalnością jest anatomia roślin, ze szczególnym uwzględ- 
nieniem paleobotaniki (prof. Zabłocki). Trzeci kierunek botaniczny to 
socjologia roślin, specjalność zespoły leśne i łąkowe (prof. Walas), poza tym 
ochrona przyrody - mamy jedyną taką katedrę w Polsce. W dziedzinie 
zoologii oprócz entomologii występuje neurofizjologia (wybitna specjalistka 
prof. Hurynowicz), zoologia kręgowców (przedmiot mój), w tym zakresie 
można by się specjalizować w rybactwie, względnie histologii eksperymen- 
talnej. W ogóle na biologii nasz zespół wykładowców nie jest w pełni 
wykorzystany na studium trzyletnim. Możliwości dodatkowych wykładów są. 
W geografii możliwe są trzy specjalności: geomorfologiczna, klimato- 
logiczna i geografia ekonomiczna. Tu profesorowie mają pełne pensum, ale 
mamy jeszcze kilka innych osób i dałoby się zaradzić, trudności byłyby 
jedynie, gdybyśmy stracili Katedrę Geologii. 
Dziekan Hrabec. - Na historii przewiduje się utworzenie drugiego 
stopnia studiów z trzema specjalnościami, na polonistyce m.in. ze specjal-
		

/Licencje_017_08_304_0001.djvu

			286 


nością lingwistyki. W sprawie historii literatury oddaję głos prof. Nadol- 
skiemu. 
Rektor. - Te głosy, które padły wykazują pewną słabą stronę. 
Mianowicie argumenty nie są dostatecznie mocne, gdy chodzi o Wydział 
Prawa i o lingwistykę, dlatego najpowaŻIliejszym głosem jest głos p. dziekana 
Szarskiego w sprawie kierunku biologicznego. Przy wysuwaniu wniosków 
trzeba uwzględniać przede wszystkim siły profesorskie, pomocnicze siły 
naukowe oraz możliwości rzeczowe, wielkość i wyposażenie zakładów, które 
dla drugiego stopnia studiów muszą być szczególnie duże. Dlatego proszę 
w dalszym ciągu dyskusji o szczególnie silną motywację w tym kierunku. 
Dziekan Hrabec uzupełniając swoją wypowiedź stwierdza, że studia 
lingwistyczne polonistyczne posiadają u mis obsadę osobową wystarczającą, 
pomocnicze siły naukowe mamy też (2 magistrów, trzeci na ukończeniu, 
l doktorant). Baza biblioteczna - rzeczy zasadnicze mamy, resztę udałoby 
się zgromadzić, poza tym biblioteka bydgoska i gdańska są niedaleko, a są 
one zaopatrzone obficie w starodruki. Poza tym teren Pomorza jest słabo 
zbadany dialektologicznie. Brak też wśród polonistów lingwistów. Jak ważne 
jest zajęcie się sprawami języka, na to wskazują też ostatnie prace Stalina 
o językoznawstwie. Gdybyśmy pisali w tej sprawie memoriał, wówczas 
przygotowalibyśmy odpowiedni plan. 
Rektor. - Ponieważ za chwilę będę musiał opuścić posiedzenie, proszę 
raz jeszcze o mocną argumentację i gorąco apeluję, aby w drugiej części 
dyskusji wypowiedzi kolegów były również możliwie głębokie i obfite, 
abyśmy mogli wykazać, w jaki sposób odpowiadamy na apel Ministerstwa. 
To jest w dzisiejszej chwili rzeczą podstawową, również z punktu widzenia 
planu sześcioletniego. 
Przewodnictwo zebrania obejmuje prof. dr Zacharewicz - prorektor 
UMK. 
Prof. Jaśkowski. - Mówiąc o Wydziale Matematyki-Fizyki-Chemii 
ograniczam się jedynie do przedstawienia spraw, gdzie istnieją jak najzupeł- 
niej realne możliwości. 
a. Astronomia. Toruń jest jedynym Uniwersytetem, który posiada dwie 
obsadzone Katedry Astronomii (prof. Dziewulski i prof. Iwanowska). 
Wprawdzie Obserwatorium nie jest obecnie zbytnio rozbudowane, ale wystar- 
cza na potrzeby drugiego stopnia studiów. Na kierunek specjalny wysuwa się 
tu astrofizyka. Obsada asystencka jest wystarczająca, astronomia była zawsze 
oczkiem w głowie naszego Uniwersytetu już z racji tradycji Torunia. 
b. Fizyka. Tu można będzie stworzyć dwa kierunki: fizyki teoretycznej 
i fizyki doświadczalnej. Argumentem jest nowy piękny gmach, poza tym 
wyjątkowo silna obsada profesorska, jak na stosunki krajowe. Jesteśmy 
jedynym Uniwersytetem w Polsce. o _dwóch obsadzonych Katedrach Fizyki 
Teoretycznej. Na fizyce eksperymentalnej jest jedna katedra obsadzona, na 
drugą są widoki. Postulat - nie uszczuplać obsady fizyki przez projektowane
		

/Licencje_017_08_305_0001.djvu

			287 


przeniesienie dr. Rzewuskiego. Skoro został obecnie nowo wzniesiony gmach 
fizyki, to nie byłoby racjonalne, gdyby nie znalazł on zastosowania, 
a wystarcza on naj zupełniej dla zadań studiów drugiego stopnia. Gdyby to 
studium nie było uruchomione, byłoby to objawem pewnej niekonsekwencji. 
W związku z potrzebami fizyki trzeba zwrócić uwagę na matematykę, 
to znaczy nie tylko obsadzić 3 Katedry Matematyki, ale jeszcze potrzebna jest 
katedra czwarta. 
c. Chemia. Obsadzono 5 katedr. Posiada gmach dostateczny. Są 
obecnie trudności lokalowe, bo wielu studentów starego typu kończy jeszcze 
studia, ale potem się sytuacja poprawi. Można liczyć na możliwość dwóch 
kierunków chemii: nieorganicznej i organicznej. Chcę nadmienić, że chemia 
nasza, chociaż jest chemią uniwersytecką, jest jednak silnie związana 
z zagadnieniami techniki i dostarcza wielu absolwentów przemysłowi. Przede 
wszystkim bada się zagadnienie sody, kwasu siarkowego i terpenów, co 
wyraźnie świadczy o przemysłowym nastawieniu. 
d. Matematyka. Nie wiem, czy sprawa drugiego stopnia matematyki, 
jakkolwiek mi bardzo leży na sercu, jest realna, brak nam bowiem zbyt wielu 
katedr. Jest prof. Jeśmanowicz, który moim zdaniem byłby bardzo pożyteczny 
jako wykładowca tych dziedzin matematyki, których potrzebują fizycy. Sam 
on pracuje nad pewnymi działami matematyki klasycznej, ja zajmuję się 
podstawami matematyki i logiką matematyczną. Obecnie, raczej w związku 
z tym, że mam dużo wykładów matematycznych, przechodzę na matematykę. 
Widzę dość wyraźnie, że podstaWy matematyki mają znaczenie praktyczne, 
np. takie zagadnienie, jak związek między teoretycznymi podstawami 
matematyki a dydaktyki matematyki w szkole. Wydaje mi się, że kształcenie 
matematyków w tym kierunku byłoby rzeczą pożyteczną. 
Prof. Swinarski dodaje w uzupełnieniu do sprawy chemii, że Minister- 
stwo Przemysłu Chemicznego potraktowało kwestię drugiego stopnia studiów 
chemicznych w Toruniu jako fakt najbliższej przyszłości i przewiduje umiesz- 
czenie w Toruniu jednego z instytutów badawczych, co przemawia za 
zrealizowaniem u nas drugiego stopnia. Prócz tego istnieje dobrze postawiony 
Wydział Matematyki, Fizyki i [Chemii]. W r. 1952 przewiduje się urucho- 
mienie Instytutu Technologii Chemii Nieorganicznej. Instytut taki będzie 
potrzebował dużo sił naukowych, prócz tego Uniwersytet nasz poszedł w kie- 
runku zagadnień związanych z przemysłem, w przeciwieństwie do innych 
Uniwersytetów (kwas siarkowy i soda). Natomiast sprawy lokalowe, wbrew 
temu, co mówił dziekan Jaśkowski, nawet po odejściu obecnych magistrantów 
tak bardzo się nie poprawią. 
Prof. Nadolski. - W sprawie drugiego etapu studiów historii i litera- 
tury polskiej na naszym Uniwersytecie odbyliśmy w naszym zakładzie dwa 
zebrania i doszliśmy do przekonania, że:
		

/Licencje_017_08_306_0001.djvu

			288 


a. Napływ młodzieży jest pokaźny i umożliwia odpowiednią selekcję 
jednostek uzdolnionych. Przewidujemy, że 12-15 studentów na każdym roku 
studiów nadaje się na dalsze studia. 
b. Zasoby naukowe. Toruń znajduje się w sytuacji dość dobrej. 
Biblioteka Miejska, która ma dobre zbiory czasopiśmiennicze, oraz Biblioteka 
Uniwersytecka tworzą dostateczną podstawę. Ponadto dochodzą tutejsze 
archiwa. 
c. Specjalizacja na historii jest na III roku specjalizacją archiwalną 
i historyczno-dydaktyczną, na polonistyce biblioteczną i historyczno- 
-literacką, co stanowi bazę dla drugiego stopnia studiów. Trzeba by utrzymać 
Katedrę Pomocniczą Filologii Nowszej i Folkloru. Odpowiednie siły mamy. 
Jeżeli chodzi o siły profesorskie, to trzeba by je' wzmocnić, przy czym 
adiunkci mogliby objąć zajęcia na I i II roku, na III i IV - profesorowie. 
Sytuacja na historii jest korzystniejsza, bo jest tam większe grono profe- 
sorskie i przewiduje się trzy specjalizacje: kierunek archiwalny, historia 
krajów nadbałtyckich i Pomorza i kierunek historyczno-dydaktyczny, który 
ma na celu dać szkołom bardziej przygotowanych nauczycieli. 
Prof. Galon wnosi uzupełnienie odnośnie do geografii: możliwości są tu 
bardzo duże, geografia fizyczna pracuje od dawna, w związku z pracami 
Kongresu Nauki wykonuje się mapę morfologiczną Polski Północnej, prace te 
wykonuje się według planu opracowanego na wiele lat. Geografię fizyczną 
reprezentują dwie katedry, posiadające odpowiedni zespół personalny dla 
nauczania geomorfologii na stopniu wyższym. 
Klimatologia. Jest katedra i prof. Okołowicz też ten kierunek, jako 
swoją drugą specjalność, reprezentuje. Mamy więc tu 2 profesorów, jest 
Obserwatorium i są instrumenty. Są więc warunki personalne i techniczne. 
Geografia gospodarcza. Planowanie przestrzenne wymaga od nas 
współpracy i wykonywania wielu prac dla różnych urzędów. Zachowanie tego 
działu jest więc również ze wszech miar potrzebne. Kadry odpowiednie 
mamy. 
Te trzy kierunki są pierwszym etapem, możemy je uruchomić od razu, 
ale w drugim rzucie, a więc po roku czy dwu, moglibyśmy uruchomić jeszcze 
kierunek hydrografii i geografii historycznej. 
Prof. Jabłoński. - Trudno powiedzieć, czy uruchomienie studium 
fizyki na drugim stopniu jest możliwe ze względu na brak programu. Na 
komisji fizycznej program ten był omawiany. Potrzebne by były siły głównie 
teoretyczne, bo wykłady fizyki eksperymentalnej są na pierwszym stopniu 
prawie już zakończone. Nie wiem jeszcze, w jakiej mierze fizyka będzie 
obsługiwała inne specjalności. Miały być wykłady fizyki molekularnej dla 
chemików IV roku i pracownia druga, również dla chemików. Wydaje mi się, 
że mogę powiedzieć z czystym sumieniem, że w obecnych warunkach 
moglibyśmy uruchomić studium drugiego stopnia, ale warunkiem niezbędnym 
jest tu (zdaję sobie sprawę, że nie uzasadniam tutaj konieczności utworzenia
		

/Licencje_017_08_307_0001.djvu

			289 


w Toruniu studium drugiego stopnia, lecz jedynie jego możliwość, aby nie 
uszczuplano nam kadr) zatrzymanie prof. Rzewuskiego. Jeżeli go nam 
zabiorą do Warszawy i dadzą nam na jego miejsce, jak to się przewiduje, 
fizyka doświadczalnego, to to nas zupełnie nie urządza. Dążyłem zawsze do 
uruchomienia u nas przede wszystkim fizyki teoretycznej, bo wiedziałem, że 
Toruń nigdy nie będzie tak zaopatrzony w przyrządy jak np. Warszawa, 
a fizyka teoretyczna tych urządzeń nie potrzebuje. 37% prac z fizyki 
teoretycznej w Polsce wyszło po wojnie w Toruniu. Dwu specjalistów fizyki 
teoretycznej tworzy tu tyle, bo mają oni możność wzajemnej dyskusji 
i współpracy i stąd tak wielka wydajność. Gdybyśmy mieli tu uruchomić 
wyższy stopień fizyki, to musielibyśmy ich zatrzymać obu. 
Jeszcze odnośnie do możliwości drugiego stopnia chciałbym zaznaczyć, 
że mamy dobry gmach, ale za mało instrumentów. 
Ob. Boberski. - Chcę wyrazić pod adresem Ministerstwa żal, że tak 
rzadko delegaci jego odwiedzają Toruń, stąd mamy tak smutne doświadczenia 
jak z 1951 r., kiedy nasz Uniwersytet przeżywał ogromny kryzys i chwiał się 
w posadach. Dlatego, korzystając z obecności delegata, chciałbym podać 
kilka dodatkowych argumentów, które nie zostały tu jeszcze przytoczone, 
a dowodzą, że nasza ambicja zorganizowania studiów drugiego stopnia jest 
słuszna. Chcę naświetlić genezę historyczną walki o stworzenie Uniwersytetu 
na ziemi pomorskiej. Walczono o to od XIV wieku i Polska Ludowa dopiero 
to zrealizowała. Uniwersytet nasz rozwija się doskonale, ale w r. 1951 
Uczelnia nasza została uderzona kilkoma posunięciami Ministerstwa, które 
nazywało je profilowaniem, ale u nas w terenie wyglądało to inaczej, miano- 
wicie wyglądało na likwidację. Byliśmy tym głęboko zatrwożeni. Na skutek 
zmiany kierownictwa na naszej Uczelni i na skutek naszych alarmów, nasza 
raniona Uczelnia zaczyna się podnosić i ma wszelkie perspektywy rozwoju. 
Z Uczelnią Toruńską jest bardzo mocno związane pomorskie społeczeństwo 
i jest w jej rozwoju bezpośrednio zainteresowane. Może na żadnym innym 
uniwersytecie nie było tylu' gości z władz wojewódzkich co na naszym. 
Jedyna sesja WRN, która odbyła się w sprawie szkolnictwa wyższego 
w murach uczelni, odbyła się na naszym Uniwersytecie 3 . Dziś na Senacie 
toczą się dyskusje nad utworzeniem drugiego stopnia. Sądzę, że Ministerstwo 
tę tak oddaloną w terenie i tak rzadko odwiedzaną Uczelnię powinno potrak- 
tować poważnie. Nie walczymy o niemożliwości, ale to, co było tu przedsta- 
wione, to są realia. 
Odnośnie do zbyt słabego uzasadnienia na Wydziale Prawa, to chciał- 
bym tu powiedzieć, że za drugim stopniem na Prawie przemawiają także 
względy czysto polityczne. Toruński Wydział Prawa jest najbardziej na 
północ położoną w Polsce tego rodzaju placówką i obejmuje swoją działal- 
nością przynajmniej 4 województwa: bydgoskie, gdańskie, koszalińskie 
i olsztyńskie. Ponadto Gdańsk i Szczecin. Likwidacja tego ośrodka może 
spowodować brak kadr prawniczych. Ten brak da się odczuć niedługo,
		

/Licencje_017_08_308_0001.djvu

			290 


niektóre cyfry planów są mocno atakowane przez wojewódzkie komisje 
planowania, jako za małe. Wydaje mi się, że u nas 'te dwa kierunki - 
administracyjny i finansowy - mają również mocne uzasadnienie naukowe. 
Prof. Brzeziński jest jednym z najbardziej cenionych rzeczoznawców, tak 
samo prof. Kurowski, są też odpowiednie młode kadry marksistowskie. Kadry 
więc u nas są i profesorowie także. Chcemy organizować drugi stopień na 
Prawie, ponieważ jest to Wydział najmocniej postawiony pod względem 
politycznym na naszym Uniwersytecie. Gdybyśmy ocenili wszystkie akcje 
polityczne, które odbywały się na terenie naszego województwa - od 
referendum począwszy, aż po zbieranie podpisów pod Apelem Sztokholmskim 
- to byśmy zobaczyli, jaką poważną pozycję ma ten Wydział. Obecnie 
wystawiliśmy 250 [s] prelegentów dla akcji konstytucyjnej. Sztandar 
przechodni Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju uzyskał właśnie nasz 
Wydział Prawny, akcje, które Wydział organizuje, jak przygotowywany 
proces Sacco [i] Vanzzetti, do którego Wydział Prawa postarał się o doku- 
menty, ma wyraźny motyw polityczny. Ważnym argumentem jest ponadto 
łączność Wydziału z naszymi władzami. Wydział Prawa przeszkoli w pięciu 
powiatach, poprzez swoich profesorów i asystentów, wszystkich pracowników 
prezydiów powiatowych rad narodowych, tak samo pracowników prezydium 
wojewódzkiej rady narodowej. Wydział Prawa wydał wielu absolwentów, 
którzy zajmują poważne stanowiska we władzach administarcyjnych i partyj- 
nych, w urzędach bezpieczeństwa publicznego, milicji, przemyśle. Jako krok 
świadczący o dotkliwym braku kadr prawniczych przytoczę wiadomość, że 
w najbliższym czasie ma się ukazać dekret, który upoważnia Ministerstwo 
Sprawiedliwości do powoływania do pracy w sądownictwie ludzi, którzy byli 
już pozbawieni praw w tym zakresie. 
Prodziekan Okołowicz. - Studia geograficzne. Niedomagania kraju 
wyrażają się w braku specjalistów i w braku opracowań. Brak specjalistów 
daje się odczuwać, ostatnio odbyła się rejestracja absolwentów geomorfologii, 
którzy zostaną wzięci do współpracy w Centralnym Urzędzie Geologii. Brak 
jest specjalistów morfologów-geografów, bo orientacja geologów jest nieco 
odmienna. 
Klimatologia. Wykazałem swego czasu, że w pracach odnośnie do 
klimatu udział meteorologów, którzy rekrutują się spośród fizyków i matema- 
tyków, nie jest wystarczający. Fizyk, pracując w warunkach laboratoryjnych, 
inaczej kwalifikuje zjawiska pogody i opracowania klimatologiczne w kon- 
frontacji z rzeczywistością okazują się nieadekwatne. 
Brak opracowań dotyczy nieopracowanych terenów i problemów. 
Z ośrodka toruńskiego wychodzi próba przestawienia badań na nową 
płaszczyznę, jeżeli okaże się, że wytrzyma ona próbę życia, to okaże się, że 
opracowanie morfologii przynajmniej na terenach niżowych wymagać będzie 
zrewidowania wszystkich dotychczasowych wyników. 


j....
		

/Licencje_017_08_309_0001.djvu

			291 


Jeżeli chodzi o teren, w konferencjach przedkongresowych przekazano 
w opiekę Torunia województwa: bydgoskie, gdańskie, koszalińskie i olsztyń- 
skie. Jak przedstawiają się zgodnie z wytycznymi Kongresu Nauki zapotrze- 
bowania społeczne? Dotyczą one monografii krain i regionów. Drugim 
punktem jest opracowanie atlasów regionalnych, w sensie regionów admini- 
stracyjno-gospodarczych. Wreszcie oba te kierunki zbiegają się w opraco- 
waniu monografii Polski, której brak był ciągle zarzucany geografom 
polskim. Poza tym w zakresie klimatologii wysuwano pewne problemy, które 
sprowadziły się do krytycznego ustosunkowania się [do] dawnych sposobów' 
opracowania i w związku z tym przesunięte zostało do sekcji gospodarczej 
opracowanie syntezy klimatów Polski. Wykonanie wszystkich tych prac wiąże 
się z drugim stopniem nauczania. Dodam jeszcze, że zarówno prace klimato- 
logiczne, jak i morfologiczne zbiegają się z niezwykle ważnym praktycznie 
zagadnieniem erozji gleby. 
Prof. Srebrny. - Chcę nawiązać do wypowiedzi kol. Boberskiego. 
Mówił on o tych ciosach, które spotkały nasz Uniwersytet i słusznie dodał, że 
Uniwersytet nie był wtedy dostatecznie broniony; między innymi do tych 
ciosów należy likwidacja wszystkich kierunków studiów humanistycznych 
oprócz polonistyki i historii. Być może, że w pewnych wypadkach były to 
rzeczy uzasadnione. Gennanistyka np. nie miała obsadzonej katedry i to było 
rzeczą do dyskusji. Co do innych, sprawa przedstawia się gorzej i nasz 
Uniwersytet został bardzo pokrzywdzony. Studium filologii klasycznej, 
z którym jestem związany - nowocześnie można by je nazwać nauką 
o świecie starożytnym - studium to zostało zlikwidowane w momencie, 
kiedy ze względu na siły naukowe i zasoby biblioteczne mogło się doskonale 
rozwijać, [są] dwie katedry i pomocnicze siły naukowe o bardzo wysokich 
kwalifikacjach. Mimo to, ponieważ Ministerstwo zdecydowało, że takie 
ośrodki będą w Polsce tylko trzy, Toruń padł ofiarą. Prof. Skirnina otrzymał 
zapytanie, czyby nie chciał się przenieść do Krakowa i ponieważ stamtąd 
pochodzi, zgodził się na to. Taka sama propozycja miała być zwrócona do 
mnie, ale temu zapobiegłem, mając nadzieję, że sprawa ta nie została jeszcze 
ostatecznie przypieczętowana. Obecnie sytuacja jest taka, że do tej chwili 
nasz latynista wykłada w Krakowie jako urlopowany profesor toruński. 
Uniwersytet Krakowski uważa go za krakowskiego docenta i nie uważają, aby 
był on tam konieczny i sytuacja jego jest dość dziwna i dla niego bardzo 
przykra. 
W tej chwili studium jest u nas w stadium dogorywania, mimo że siły 
nauczające są najzupełniej wystarczające. Biblioteka została z wielkim wysił- 
kiem stworzona, i to bardzo poważna, i wielu rzeczy nam tu zazdrości nawet 
taki Kraków. To wszystko teraz się marnuje i zamiera. Gdyby można było tę 
sprawę reaktywować i wznowić rekrutację na przyszły rok, to nie można by 
jeszcze na razie mówić o stworzeniu wyższego stopnia ze względu na brak 
dostatecznie zaawansowanych studentów. Za wznowieniem studiów na 


........
		

/Licencje_017_08_310_0001.djvu

			292 


stopniu niższym przemawiają wszelkie warunki, także potrzeby szkolnictwa. 
W wielu szkołach średnich łacina jest wykładana przez ludzi absolutnie do 
tego nie przygotowanych. Również, jak wiemy, są tu bardzo wielkie potrzeby 
w bibliotekarstwie, gdzie jest za mało pracowników mających pojęcie o języ- 
kach starożytnych. Że takie braki są, to w Ministerstwie w zeszłym roku 
w czerwcu p. Pawłowska mówiła sama z dużym naciskiem. Była mowa 
o absolwentach niższego studium. Ale takie studium mogłoby się stać właśnie 
podstawą do studiów wyższego stopnia. 
Dziekan Narębski. - Wydział Sztuk Pięknych ma dwa kierunki - 
artystyczny, pięcioletni, i konserwatorski i muzealny. Ten ostatni jako jedyny 
w kraju jest predystynowany jako dwustopniowy. Szczegółowe uzasadnienie 
przedstawi kolega Remer. 
Prof Remer. - Jedyność studium konserwatorskiego i muzealnego 
stwarza obowiązek wyjątkowy do studiów drugiego stopnia. Drugą rzeczą 
uzasadniającą konieczność studiów drugiego stopnia [jest 8 ] służba, jaką to 
studium będzie pełniło, mianowicie służba konserwatorska i muzealna. We 
wszystkich tych placówkach jest wielkie zapotrzebowanie na siły naukowe, 
wymagające nie niedokształconych zawodowców po trzyletniej nauce, lecz 
ludzi o pełnych kwalifikacjach. Stoimy na stanowisku, że stopień magisterski 
jest tu konieczny. Nie wyobrażamy sobie, aby, jak dotychczas było, historyk 
sztuki z humanistyki mógł zająć stanowisko kustosza muzealnego. Musi on 
przejść przez uprzednie długie i uciążliwe doświadczenie techniczne. 
W obrębie samego kierunku konserwatorstwa i muzealnictwa jest 
jeszcze możliwa na IV i V roku studiów dalsza specjalizacja. Żadne studium 
uniwersyteckie nie zajmuje się zagadnieniami teorii samego konserwatorstwa. 
Chcemy to zagadnienie właśnie rozpracować. A więc powinniśmy iść na dwa 
stopnie zarówno w kierunku teoretycznym, bo będzie zapotrzebowanie na siły 
nauczające w tej dziedzinie, gdzie kandydatów nie można czerpać z historii 
sztuki. Tak samo na muzealnictwie - chcemy zostać muzeoznawstwem 
w naj szerszym tego słowa znaczeniu. Do trzeciego kierunku mieliśmy 
podbudowę w formie pracowni technologii i technik malarskich, która została 
rozbudowana w katedrę. To stwarza możliwość kształcenia i w tym kierunku 
specjalistów. 
Streszczam: Mamy możliwość utworzenia trzech kierunków na wyż- 
szym stopniu studiów: 1) teorii konserwatorstwa, 2) teorii muzealnictwa, 
3) technologii i technik malarskich. W tej chwili jest nas mała garstka, ale 
kadry nasze nabierają już tchu i przygotowują się do objęcia swoich specjal- 
ności. Trzeba by podeprzeć Katedrę Muzealnictwa pomocniczymi siłami 
naukowymi. i wówczas z pełną odpowiedzialnością możemy wziąć na siebie 
organizowanie wyższego stopnia studiów. 
Prof. Zabłocki. - Trzeba podkreślić entuzjazm profesorów dla sprawy 
organizacji wyższego stopnia studiów. Sprawa zapowiada się poważnie. Ze 
strony Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, jak powiedział Dziekan, wyposa-
		

/Licencje_017_08_311_0001.djvu

			293 


żenie rzeczowe i personalne jest wystarczające. Trzeba dodać, że Wydział 
posiada bazę terenową w postaci majątku Koniczynka. Należy podkreślić, że 
nasz Uniwersytet dopiero się tworzy. Tym bardziej ujemne wrażenie zrobiły 
redukcje, które spotkały nasz Uniwersytet, także w dziedzinie ilości etatów 
asystenckich. Dziś adiunkt, który ma się kształcić dalej, musi się zajmować 
pracą biurową, asystenci muszą wypisywać kartki biblioteczne. A wszak 
musimy kształcić sobie następców, o czym świadczą niesłychane trudności 
z obsadzeniem katedr. 
Prorektor. - Proponuję, aby ze względu na to, że o godz. 17 odbędzie 
się Rada Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii, i że sprawy dydaktyki 
stanowią osobny punkt porządku dziennego posiedzenia Senatu w dniu 15 
stycznia, [tego] punktu dzisiaj nie dyskutować. 
Propozycję przyjęto jednogłośnie. 
Ob. Tucholska. - Prosiłam o postawienie sprawy drugiego stopnia 
studiów na Senacie w celu zebrania pewnych wstępnych danych orienta- 
cyjnych, które są dla nas bardzo ważne, ponieważ przygotowujemy się do 
rozlokowania studiów drugiego stopnia w terenie. W podanych tu infor- 
macjach brakuje jeszcze pewnych uzupełnień, jakie prace zostały już podjęte, 
bo są one również bardzo ważnym argumentem, mnie się zdaje, że jest tu 
dużo realnych możliwości. To co powiem, nie jest przesądzeniem sprawy 
i chcę się tu wyrazić jak najostrożniej, wydaje mi się jednak, że bardzo 
poważnie postawione jest zagadnienie biologii i geografii oraz badań 
językoznawczych, przede wszystkim dialektologicznych. Ważne są jednak 
również pozostałe poruszone tutaj zagadnienia. Dlatego proszę wszystkie 
dziekanaty o dostarczenie mi możliwie jeszcze przed wyjazdem krótkich 
notatek w sprawie tego, jakie są u nich możliwe kierunki drugiego stopnia 
i jakie są warunki personalne. Specjalnie ważna jest sprawa tego, jakie są już 
rozpoczęte prace. 
Prof. Szarski. - Czy notatki te mają składać dziekanaty, czy poszcze- 
gólne kierunki studiów? 
Ob. Tucholska. - Jak Państwu wygodniej. Nie wiem, czy Pan. Rektor 
podał do wiadomości, że można ze mną rozmawiać w tych sprawach również 
indywidualnie. Do mojego wyjazdu będę dyżurować codziennie w Rektoracie 
w godz. od 18 do 20. 
(-) Protokółowała Zanówna Rektor 
L. Kurowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu 1951/1952, k. 127-132. 
a W maszynopisie w tym miejscu: to to, te 
1 Zastępcy pro! dr L. Jeśmanowicza, prodziekana Wydziału Matematyki, Fizyki i Che-. 
mii, nie było na posiedzeniu.
		

/Licencje_017_08_312_0001.djvu

			294 


2 Na UMK studia drugiego stopnia funkcjonowały na kierunkach fizyki, chemii i geo- 
grafii. Studia jednolite utrzymały się jedynie na Wydziale Sztuk Pięknych. Do systemu 
studiów jednolitych powrócono od r. akad. 1953/1954. 
3 Chodzi o VI Sesję WRN, która odbyła się 20 XII 1950 r. w Collegium Maximum _ 
"Gazeta Toruńska", nr 351, 21 XII 1950. 


161 


1952, 6 lutego, Toruń. - Bronisław Włodarski, dziekan Wydziału Humani- 
stycznego, do Rektoratu UMK. Zwraca uwagę na trudności Wydziału 
wynikające z likwidacji niektórych katedr oraz sugeruje możliwości 
zatrudnienia pracowników likwidowanych katedr. 


Zgodnie z uchwałą Senatu UMK z dnia 22 I 1952 r. podaję poniżej spis 
problemów, które stoją przed Wydziałem Humanistycznym: 
I. W roku bieżącym ulegają likwidacji następujące katedry: 
l) Psychologii a , 
2) Językoznawstwa Indoeuropej skiego, 
3) Filologii Klasycznej I, 
4) Filologii Klasycznej II, 
5) Historii Literatury Słowiańskiej, 
6) Filologii Romańskiej, 
7) Filologii Niemieckiej, 
8) Filologii Angielskiej, 
9) Archeologii Klasycznej, 
10) Prehistorii, 
11) Etnologii i Etnografiib. 
II. W związku z likwidacją powyższych katedr Wydział wystąpi do 
końca bieżącego miesiąca z wnioskiem o pozostawienie na Wydziale następu- 
jących katedr, które obsługiwałyby kierunki pozostałe u nas na stopniu 
niższym i wyższym (prawdopodobnie historia i filologia polska) oraz byłyby 
katedrami badawczymi: 
l. CKatedra Językoznawstwa Indoeuropejskiego c . Prof. dr Słuszkiewicz 
wykłada obecnie językoznawstwo ogólne na II roku filologii polskiej (2 godz. 
w I półroczu). Na stopniu wyższym prowadziłby seminarium językoznawstwa 
indoeuropejskiego 2 godz. tygodniowo oraz wykłady z podstaw języko- 
znawstwa indoeuropejskiego 2 godz. tygodniowo. Reszta godzin jako katedra 
badawcza. 
2. CKatedra Filologii Klasycznej IC. Prof. Stefan Srebrny będzie 
wykładać historię starożytną na I roku historii (3 godz. tygodniowo wykładu 
i 4 godz. ćwiczeń w I półroczu), poza tym wykładałby historię literatury 
klasycznej na stopniu wyższym filologii polskiej oraz w ramach literatury
		

/Licencje_017_08_313_0001.djvu

			295 


powszechnej na I roku filologii polskiej. Reszta godzin jako katedra 
badawczad. 
3. Katedra Etnologii i Etnografii - jako katedra badawczae. 
4. W razie gdyby na UMK został utworzony kierunek kultury material- 
nej (odnośny memoriał został już kilkakrotnie wniesiony do Ministerstwa) 
weszłyby do niego katedry: Etnologii i Etnografii, Prehistorii, którą objąłby 
dr Kazimierz Żurowski, i Archeologii (ewentualny kandydat doc. dr 
Kulczyński z Warszawy)f. 
III. Wniosek Komisji Wydziału Humanistycznego na przemianowanie 
Katedry Historii Kultury na Katedrę Historii Polski Nowożytnej II i powie- 
rzenie jej doc. dr Jadwidze Lechickiej jest na porządku dziennym posiedzenia 
Rady Wydziałowej w dniu 18 bm. g 
IV. W związku z likwidującymi się katedrami personel mógłby być 
zatrudniony w następujący sposób: 
Profesorowie: prof. dr Lewicki - kierownik Poradni Zdrowia Psychi- 
cznego w Toruniu, prof. dr Czemy - przeniesiony do Krakowa, prof. dr 
Skimina - wykłada w Krakowie. 
Pomocniczy pracownicy naukowi: l) dr. Gerstmana i dr Wołoszynową 
proponuję przydzielić do Zakładu Pedagogiki (wniosek zostanie przedłożony), 
2) dr Foss przejdzie najprawdopodobniej do Poznania, 3) Andrzej Bzdęga 
zostanie przekazany do dyspozycji Ministerstwa celem zatrudnienia, 4) mgr 
Katarzyna Drathówna zostanie przekazana do dyspozycji Ministerstwa celem 
zatrudnienia. 
V. Następujący profesorowie i docenci etatowi przekroczyli granicę 
wieku i Wydział wystąpi z wnioskiem o veniam aetatis: l) prof. zw. 
dr Ludwik Kolankowski, 2) prof. zw. dr Eugeniusz Kucharski, 3) prof. zw. 
dr Kazimierz Sośnicki, 4) prof. nadzw. dr Ryszard Mienicki, 5) doc. etatowy 
dr Marian Gumowski, 6) doc. etatowy dr Bronisław Pawłowski, 7) prof. zw. 
dr Henryk Elzenberg (kończy 65 lat 18 IX [19]52 r.). 
Dziekan 
(-) Włodarski 


W załączeniu arkusz wykazu katedr h . 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Kadry, sygn. K-la/25, k. 40. 
a Z prawej strony najprawdopodobniej ręką rektora Leona Kurowskiego ołówkiem: 
wzmocnić Neuro1izjologię 
b Z prawej strony tąż ręką: potrzeba etatów na Biologii 
c-c Podkreślone. 
d Na marginesie tąż ręką do punktu l i 2: nierealne 
e Na marginesie tąż ręką do punktu 3: do dyskusji 
f Na marginesie tąż ręką do punktu 4: nie
		

/Licencje_017_08_314_0001.djvu

			296 


g Na marginesie tąż ręką do punktu III: nie 
h Nie odnaleziono wspomnianego wykazu. 


162 


1952, 11 lutego (Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Podział Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UMK. 


Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkolnictwie 
wyższym i o pracownikach nauki (Dz. U. RP z 1952 r. nr 6 poz. 38) zarządza 
się, co następuje: - _8 

 23. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy UMK w Toruniu dzieli się 
na dwa wydziały: 
l) Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii, 
2) Wydział Biologii i Nauk o Ziemi. 

 24. Do Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii UMK w Toruniu 
przechodzą wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi następujące 
katedry: 
l) Matematyki I, 
2) Matematyki II, 
3) Matematyki III, 
4) Astronomii, 
5) Astrofizyki, 
6) Fizyki Doświadczalnej, 
7) Fizyki Teoretycznej, 
8) Mechaniki, 
9) Chemii Nieorganicznej, 
10) Chemii Organicznej, 
11) Chemii Fizycznej, 
12) Chemii Technicznej, 
13) Chemii Ogólnej. 

 25. Do Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UMK w Toruniu prze- 
chodzą wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi następujące 
katedry: 
l) Botaniki Ogólnej, 
2) Systematyki Roślin, 
3) Fizjologii Roślin, 
4) Ochrony Przyrody i Ekologii, 
5) Biologii wraz z Hydr.obiologią, 
6) Neurofizjologii wraz z Fizjologią ZWierząt, 
7) Anatomii Porównawczej wraz z Embriologią,
		

/Licencje_017_08_315_0001.djvu

			297 


8) Zoologii, 
9) Anatomii Człowieka i Higieny Szkolnej, 
10) Geografii I, 
11) Geografii II, 
12) Geografii III, 
13) Meteorologii i Klimatologii, 
14) Geologii, 
15) Paleontologii, 
16) Mineralogii. 

 26. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
l IX 1951 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
A. Rapacki 


Druk. 
MP 1952 nr A-18 poz. 221. 
8 Opuszczono informacje o zmianach w innych uczelniach. 


163 


1952, 15 maja, (Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Zmiany organizacyjne na Wydziałach: Prawa, Humanistycznym, 
Sztuk Pięknych, Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Biologii i Nauk o Ziemi 
UMK. 


Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkolnictwie wyż- 
szym i o pracownikach nauki (Dz.U. RP z 1952 r. nr 6 poz. 38) zarządza się, 
co następuje: - _8 

 7. Na UMK w Toruniu: 
l. Na Wydziale Prawa: łączy się niżej wymienione katedry: Prawa 
Cywilnego I, Prawa Cywilnego II oraz Prawa Cywilnego III wraz z połączo- 
nymi z nimi zakładami naukowymi - w Katedrę Prawa Cywilnego wraz 
z połączonym z nią zakładem naukowym. 
2. Na Wydziale Humanistycznym: 
A) przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi: 
l) Prehistorii - na Katedrę Archeologii Polski, 
2) Archeologii Klasycznej - na Katedrę, Archeologii Śródziemno- 
morskiej , 
3) Etnologii i Etnografii - na Katedrę Etnografii;
		

/Licencje_017_08_316_0001.djvu

			298 


B) łączy się niżej wymienione katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi: 
l) Historii Polski, Historii Polski Średniowiecznej, Historii Gospo- 
darczej i Społecznej oraz Historii Kultury - w Katedrę Historii Polski wraz 
z połączonymi z nią trzema zakładami naukowymi: Historii Polski Nowo- 
żytnej, Historii Polski Średniowiecznej oraz Historii Gospodarczej i Społecz- 
nej, 
2) Historii Ziem Pomorskich i Krajów Nadbałtyckich oraz Historii 
Nowożytnej - w Katedrę Historii Powszechnej wraz z połączonym z nią 
zakładem naukowym, 
3) Logiki oraz Filozofii II - w Katedrę Logiki, 
4) Historii Literatury I, Historii Literatury II, Nauk Pomocniczych 
Historii Literatury Polskiej, Historii Literatury Słowiańskiej oraz Teorii 
i Literatury Porównawczej - w Katedrę Literatury Polskiej wraz z połączo- 
nymi z nią trzema zakładami naukowymi: Literatury Staropolskiej, Literatury 
XIX w. oraz Literatury XX w., 
5) Filologii Klasycznej I oraz Filologii Klasycznej II - w Katedrę 
Filologii Klasycznej; 
C) tworzy się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakłada- 
mi naukowymi: 
l) Historii ZSRR, 
2) Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii; 
D) przenosi się Katedrę Historii Państwa i Prawa Polskiego wraz 
z połączonym z nią zakładem naukowym z Wydziału Prawa na Wydział 
Humanistyczny. 
3. Na Wydziale Sztuk Pięknych: łączy się niżej wymienione katedry 
Malarstwa Dekoracyjnego, Pejzażu i Martwej Natury oraz Rysunku wraz 
z połączonymi z nimi zakładami naukowymi - w Katedrę Malarstwa 
i Rysunku wraz z połączonym z nią zakładem naukowym. 
4. Na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii: 
A) przemianowuje się Katedrę Chemii Technicznej wraz z połączonym 
z nią zakładem naukowym - na Katedrę Technologii Chemicznej; 
B) łączy się niżej wymienione katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi: 
l) Matematyki I, Matematyki II oraz Matematyki III - w Katedrę 
Matematyki wraz z połączonym z nią zakładem naukowym, 
2) Mechaniki oraz Fizyki Teoretycznej - w Katedrę Fizyki Teoretycz- 
nej wraz z połączonym z nią zakładem naukowym. 
5. Na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi: 
A) przemianowuje się następujące katedry wraz z połączonymi z nimi 
zakładami naukowymi: . 
l) Systematyki Roślin - na Katedrę Systematyki i Geografii Roślin,
		

/Licencje_017_08_317_0001.djvu

			299 


2) Zoologii - na Katedrę Zoologii Systematycznej, 
3) Anatomii Człowieka i Higieny Szkolnej - na Katedrę Antropologii, 
4) Anatomii Porównawczej wraz z Embriologią - na Katedrę Zoologii 
Ogólnej, 
5) Geografii III - na Katedrę Geografii Ekonomicznej; 
B) łączy się niżej wymienione katedry: Geografii I oraz Geografii II 
wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi - w Katedrę Geografii 
Fizycznej wraz z połączonymi z nią dwoma zakładami naukowymi: Geografii 
Fizycznej oraz Geografii Regionalnej; 
C) zwija się Katedrę Biologii wraz z Hydrobiologią i połączonym z nią 
zakładem naukowym. 

 8. Pracownicy naukowi oraz pracownicy administracyjni katedr 
i zakładów naijkowych podlegających połączeniu stosownie do postanowień 


 1-7 stają się pracownikami nowych (przemianowanych) katedr i zakła- 
dów. 

 9. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
l IX 1951 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
A. Rapacki 


Druk. 
MP 1952 nrA-43 poz. 616. 
8 Opuszczono zmiany dotyczące innych uniwersytetów. 


164 


1952, 15 maja, [Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Połączenie niektórych katedr w instytuty bądź zespoły katedr na 
Wydziałach: Humanistycznym, Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Biologii 
i Nauk o Ziemi UMK. 


Na podstawie art. 6 ust. 3 i art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkol- 
nictwie wyższym i o pracownikach nauki (Dz.U. RP z 1952 r. nr 6 poz. 38) 
zarządza się, co następuje: - _8 
. 
 7. Na UMK w Toruniu łączy się niżej wymienione katedry wraz 
z połączonymi z nimi zakładami naukowymi w następujące instytuty lub 
zespoły: 
A) na Wydziale Humanistycznym: Zespół Katedr Historii składający 
się z katedr: l) Historii Polski, 2) Historii ZSRR, 3) Historii Powszechnej, 
4) Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii, 5) Historii Państwa i Prawa 
Polskiego;
		

/Licencje_017_08_318_0001.djvu

			300 


B) na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii: 
I) Zespół Katedr Fizyki składający się z katedr: l) Fizyki Doświad- 
czalnej, 2) Fizyki Teoretycznej; 
II) Zespół Katedr Astronomii składający się z katedr: l) Astronomii, 
2) Astrofizyki; 
III) Zespół Katedr Chemii składający się z katedr: l) Chemii Nieorga- 
nicznej, 2) Chemii Organicznej, 3) Chemii Fizycznej, 4) Chemii Ogólnej, 
5) Technologii Chemicznej; 
C) na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi: 
I) Zespół Katedr Botaniki składający się z katedr: l) Botaniki Ogólnej, 
2) Systematyki i Geografii Roślin, 3) Fizjologii Roślin; 
II) Zespół Katedr Zoologii składający się z katedr: l) Zoologii Ogólnej, 
2) Zoologii Systematycznej, 3) Ochrony Przyrody i Ekologii, 4) Neurofizjo- 
logii wraz z Fizjologią Zwierząt, 5) Antropologii; 
III) Zespół Katedr Geografii składający się z katedr: l) Geografii 
Fizycznej, 2) Geografii Ekonomicznej, 3) Meteorologii i Klimatologii. 

 8. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
l IX 1951 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
A. Rapacki 


Druk. 
MP 1952 nr A-44 poz. 629. 
a Opuszczono zmiany dotyczące innych uniwersytetów. 


165 


1952, 4 listopada, Toruń. - Jadwiga Włosek, kierownik Oddziału Kadr 
UMK, do Referatu Kadr Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego. Prosi 
o zajęcie stanowiska w sprawie dalszego zatrudnienia Konrada Górskiego. 


Uprzejmie proszę o zajęcie stanowiska w sprawie prof. dr. Górskiego 
Konrada, którego urlop płatny skończył się z dniem 31 VIII 1952 r. I 
Prof. dr Konrad Górski zatrudniony jest w Instytucie Badań Literackich 
w Warszawie. Należy stwierdzić, że posiada on szeroką wiedzę na odcinku 
humanistycznym, niemniej, ze względu na wybitnie idealistyczne podejście do 
zagadnień naukowych, winien być odsunięty od pracy dydaktycznej. 
Prof. dr Górski Konrad opłacany jest z puli etatowej tutejszego 
Uniwersytetu, gdy tymczasem faktycznie nie mamy bezpośrednio żadnej 
z niego korzyści.
		

/Licencje_017_08_319_0001.djvu

			301 


Kierownik Oddziału Kadr 
mgr Włosek Jadwiga 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Akta personalne, sygn. K-ll/119, k. 44. 
l Zob. dok. 137 i 153. 


166 


1953, 13 stycznia, Toruń. - Komitet Organizacyjny Partyjnej Konferencji 
Naukowo-Wytwórczej UMK do zakładów naukówych Uniwersytetu. 
Informuje o zadaniach, celach i ramowym kalendarzu czynności przygoto- 
wawczych do Konferencji, a także rozpisuje związaną z tematyką 
Konferencji ankietę l. 


Wzorem innych uczelni z inicjatywy KU PZPR organizujemy w naszej 
Uczelni Partyjną Konferencję Naukowo-Wytwórczą, która odbędzie się 
w marcu 1953 r. 2 
Cele, które przyświecają naszej Konferencji są zawarte w Programie 
Frontu Narodowego, w wytycznych i zadaniach, jakie stoją przed wyższymi 
uczelniami w realizacji planów budownictwa socjalizmu w PRL. 
Konferencja ta jest podstawowym środkiem dla osiągnięcia tych celów. 
Aby włączyć nasze zakłady naukowe do czynnego udziału w przygoto- 
waniu Konferencji załączamy ankietę, która jest jedną z form pracy przy- 
gotowawczej do wymienionej Konferencji. 
Praca przygotowawcza do tej Konferencji ma zasadnicze znaczenie, 
gdyż właśnie w tym czasie mamy wykonać dwa podstawowe zadania: 
l) poddać szczegółowej analizie naszą dotychczasową pracę w dzie- 
dzinie: 
a) pracy naukowej, 
b) dydaktyczno-wychowawczej, 
c) zagadnień gospodarczych, 
d) prac popularyzujących na zewnątrz; 
2) wysnuć z tej analizy wnioski, które wskażą: 
a) co konkretnie zrobiliśmy dotychczas, 
b) czego nie zrobiliśmy i jakie były tego przyczyny? 
c) jakie są możliwości rozszerzenia dotychczasowych planów? 
Podstawowymi kryteriami zarówno dla analizy całokształtu dotychcza- 
sowych naszych prac, jak i wniosków z tego wysnutych są: 
l) podniesienie na wyższy niż dotąd stopień socjalizacji wszystkich 
prac naszej Uczelni,
		

/Licencje_017_08_320_0001.djvu

			302 


2) ścisłe oparcie tych prac w obecnym etapie na wskazaniach i naukach 
zawartych w pracy 1. Stalina pt. Problemy ekonomiczne socjalizmu w ZSRR 
i w materiałach XIX Zjazdu KPZR, a przez to związanie wszystkich naszych 
prac z zadaniami czwartego roku planu sześcioletniego. 
Sama więc Konferencja ma być przeglądem dorobku okresu przygoto- 
wawczego oraz wytyczeniem dróg dalszego rozwoju naszej Uczelni w kierun- 
ku socjalizacji. 
Załączonej ankiety nie należy traktować analogicznie do statystycznych 
kwestionariuszy, gdyż jest ona zestawieniem głównych treści, które mają być 
przedmiotem pracy zespołów i jednostek, jest pomocniczym środkiem, który 
wyznacza kierunek i zakres pracy, kontroluje ją i mobilizuje do dalszych 
wysiłków i z tego względu należy posługiwać się wskazaniami ankiety we 
wszystkich etapach pracy, zaznaczając w niej poszczególne kroki wykonywa- 
nych prac w okresie przygotowawczym. 
Prace, które będą przedstawione w ankiecie, ocenione przez Komitet 
Organizacyjny Partyjnej Konferencji Naukowo-Wytwórczej w UMK, mają 
zasadnicze znaczenie zarówno dla rozwoju nauki, poszczególnych zakładów 
naukowych i ich pracowników, jak też dla rozwoju całej naszej Uczelni. 
Ramowy kalendarz czynności w okresie przygotowawczym do Konfe- 
rencji jest następujący: 
30 XII 1952 --Narada aktywu partyjnego w KU PZPR. 
Styczeń 1953 r. 
3 I - Narada rozszerzonego aktywu i powołanie Komitetu Organizacyjnego. 
8 I - Konferencja aktywu naukowego. 
15-20 I - Wstępna narada pracowników zakładów naukowych. 
20-25 I - Narada rad wydziałowych. 
26-31 I - Zebranie Senatu 3 . 


Luty 1953 r. 
5-10 II - Druga narada pracowników zakładów naukowych z udziałem 
przewodniczących odpowiednich kół naukowych. 
10-25 II - Druga narada rad wydziałowych. 
2611-5 III - Drugie zebranie Senatu 4 . 
Uwaga. Od 15 stycznia br. przez cały okres przygotowawczy w godz. 
9-12 w Zakładzie Podstaw Marksizmu-Leninizmu, Collegium Minus, 
II piętro, pokój 48, czynny jest punkt infonnacyjny w sprawach Konferencji. 
Komitet Organizacyjny 
Partyjnej Konferencji Naukowo-Wytwórczej w UMK
		

/Licencje_017_08_321_0001.djvu

			303 


Załącznik 


Ankieta 
Komitetu Organizacyjnego Partyjnej Konferencji 
Naukowo-Wytwórczej na UMK w Toruniu 
l. Nazwa katedry. 
2. Wydział. 
3. Kierownik katedry (nazwisko, imię, stopień naukowy). 
4. Współpracownicy katedry (nazwisko, imię, stopień naukowy). 
apraca naukowa katedrya 
5. Praca naukowa kierownika katedry i współpracowników (podać 
temat opracowywanych prac, krótko scharakteryzować mac zenie ich dla 
nauki i gospodarki narodowej, podać przewidywany termin ukończenia tych 
prac). 
6. Jakie trudności stoją na przeszkodzie wykonania planu naukowego 
Katedry i w jakim stopniu doświadczenia szkolnictwa wyższego w ZSRR 
i materiały XIX Zjazdu KPZR trudności te pomagają przełamywać? 
7. Co zrobiła katedra, by plan pracy naukowej był many 
współpracownikom katedry i studentom pracującym przy katedrze? 
8. W jaki sposób kierownik zakładu i współpracownicy katedry podno- 
szą. swą świadomość politycmą, aby ich praca naukowa stała na najwyższym 
poziomie? 
9. Z jakimi instytucjami katedra współpracuje naukowo? 
apraca dydaktycmo-wychowawcza katedrya 
10. Zasięg pracy dydaktycmej katedry (liczba studentów, rok studiów, 
liczba grup ćwiczeniowych). 
11. Na jakie trudności natrafia katedra w swej pracy nad podniesieniem 
poziomu swych ćwiczeń i seminariów? 
12. Czy katedra pomaga w pracy studenckiego koła naukowego przy 
katedrze i w jakim stopniu przyczynia się do tego, by koło w swej pracy 
stosowało doświadczenia nauki radzieckiej i wykorzystywało materiały XIX 
Zjazdu KPZR? 
13. Praca katedry nad zabezpieczeniem uzyskania najlepszych wyników 
sesji zimowej? (formy prac). 
14. Czy katedra posiada plan prawidłowego szkolenia nowych kadr 
naukowych i w jakiej mierze w pracy tej wykorzystuje doświadczenia nauki 
radzieckiej i wskazania XIX Zjazdu KPZR? 
15. Jaki jest udział pracowników katedry w szkoleniu ideologicmym 
ZOZ ZNP? 


j......
		

/Licencje_017_08_322_0001.djvu

			304 


16. Jak kształtuje się współpraca katedry z młodzieżą i jej organiza- 
cjami? (formy, wyniki). 


aoospodarka katedry8 
17. Jak katedra realizuje plan oszczędnej gospodarki zakładu w dzie- 
dzinie zasobów materiałowych, ekonomii czasu, sprawności nauczania itp. ? 
18. Czy istnieją możliwości przeprowadzenia dalszych oszczędności 
w wymienionych dziedzinach? 
aOddziaływanie katedry na zewnątrz8 
19. Czy katedra bierze planowy udział w akcji oddziaływania UMK na 
zewnątrz i w jakim stopniu korzysta z doświadczeń szkolnictwa wyższego 
w ZSRR i materiałów XIX Zjazdu KPZR? 
20. Czy katedra nawiązała kontakt z jakąś placówką produkcyjną 
(przedsiębiorstwo państwowe, fabryka, spółdzielnia produkcyjna, PGR, 
szkolnictwo zawodowe itp.) i na czym ten kontakt polega? (formy współ- 
pracy). 
a. Czy katedra współdziała w rozwiązywaniu problemów wysuwanych 
przez praktykę i w jaki sposób organizuje pomoc pionierom postępu technicz- 
nego itp. ? 
b. W jaki sposób katedra udziela swej pomocy przemysłowi, formy tej 
pomocy i czy pomoc ta jest ciągła? 
c. Jak kształtuje się pomoc ze strony katedry dla spółdzielni produkcyj- 
nych, PGR, państwowych ośrodków maszynowych i czy jest to pomoc ciągła? 
czy w pracy tej katedra kieruje się wskazaniami VII Plenum KC PZPR 
o zacieśnieniu spójni ekonomicmej między miastem a wsią? 
21. Współudział katedry w popularyzacji wiedzy i formy tej akcji? 
22. Na jakie trudności napotyka katedra w swej pracy na zewnątrz 
Uczelni ? 
23. Jakie nowe projekty ulepszenia swych prac proponuje katedra, jak 
też jakie projekty wysuwa co do prac ogólnouniwersyteckich? 
24. aInne uwagi a 
Toruń, dnia....... 1953 Podpis Kierownika Zakładu 
aUwaga. Odpowiadać na ankietę należy na arkuszach pisanych jedno- 
stronnie z zachowaniem numeracji pytańa. 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-75. 
a-a Podkreślone. 
l Po całej akcji związanej z Konferencją zachowały się zgromadzone w kilku teczkach 
pod wspólnym tytułem ..Narada naukowo-wytwórcza" odpowiedzi poszczególnych katedr
		

/Licencje_017_08_323_0001.djvu

			305 


na ankietę, protokół Konferencji z referatami i rezolucja. Z tego materiału publikujemy 
oprócz niniejszego pisma przykładowo odpowiedi Zespołu Katedr Historii - dok. 170 
i rezolucję - dok. 173 -Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-75, R-148. 
2 Konferencja odbyła się 17 VI 1953 r. 
3 Sprawy Konferencji omawiane były na posiedzeniu Senatu 27 I 1953 r. - Archiwum 
UMK, Rektorat, Protokoły posiedzeń Senatu UMK 1952/1953, k. 15-17. 
4 Ponownie omawiano sprawy Konferencji na posiedzeniu Senatu 24 II 1953 r. - 
ibid., k. 19-20. 


167 


1953, 26 stycznia, Toruń. - Rektor i Senat UMK do Adama Rapackiego, 
ministra Szkolnictwa Wyższego. Prośba o zarządzenie naboru studentów 
na Wydział Prawa UMK na r. akad. 1953/1954. 


Rektor i Senat Akademicki UMK w Toruniu zwracają się z prośbą do 
ob. Ministra o zarządzenie naboru studentów na Wydział Prawa UMK 
w Toruniu na r. akad. 1953/1954. 
. Zarządzenie bowiem takie, wydane przy istnieniu jeszcze III roku 
studiów, przywróci samemu Wydziałowi dalszą ciągłość dotychczasowego 
życia, a Uniwersytetowi naszemu zabezpieczy wygląd pełnowartościowej 
akademickiej uczelni. 
Jeżeliby zaś nabór ten na r. akad. 1953/1954 nie został zarządzony, 
pociągnęłoby to za sobą całkowitą likwidację tego Wydziału nie tylko de 
facto, ale i de iure, a więc zjawisko, które odbić się może szkodliwie zarówno 
na samej Uczelni, jak i na całym regionie pomorskim. 
Uczelnia nasza, straciwszy dotychczasowy stan posiadania (w miejsce 
likwidowanego Wydziału Prawa nie przychodzi żaden inny), majdzie się 
mowo w takim położeniu, w jakim już była, kiedy z powodu zapowiedzianej 
likwidacji Wydziału Sztuki romiosły się były głosy, że to początek końca 
całego UMK, nie mówiąc już o tym, że będzie w Polsce jedynym 
Uniwersytetem bez tak poważnego Wydziału. 
Co się zaś tyczy naszego regionu pomorskiego, obejmującego aż 
4 województwa (bydgoskie, koszalińskie, gdańskie i olsztyńskie), to: 1. Mło- 
dzież jego straci normalny dostęp do prawniczych studiów uniwersyteckich. 
Chcąc bowiem wysłać dzieci do daleko położonych ośrodków uniwersy- 
teckich będzie musiało tutejsze społeczeństwo ponieść niewspółmiemie 
większe wydatki niż te, które dotąd ponosiło mając w pobliżu Uczelnię 
Toruńską. 2. Podobną rolę, jak pod względem społecmo-politycmym wobec 
Ziem Odzyskanych na zachodnich kresach naszych pełni Uniwersytet 
Wrocławski, ma spełniać na północnych obszarach Uniwersytet Toruński. 
A spełniał ją dotychczas głównie przez rokrocmie wychodzącą w społe-
		

/Licencje_017_08_324_0001.djvu

			306 


czeństwo i instytucje tutejsze rzesze ukończonych prawników, a więc przez 
młodzież znającą dobrze ten teren i mającą w tym terenie należyte zaufanie. 
Przy tym wszystkim podnieść należy i to, że dotychczasowa działalność 
i praca Wydziału Prawa nie daje podstawy do likwidacji. Wystarczy bowiem 
przytoczyć takie dane, jak: l habilitacja, 24 doktoraty (4 w toku), 1074 
dyplomy magisterskie i 142 dyplomy I stopnia, nie mówiąc już o pokaźnej 
liczbie młodych kadr profesorskich i asystenckich oraz nie wyliczając całego 
szeregu poważniejszych stanowisk państwowych i społecmych, obsadzonych 
przez absolwentów naszego Wydziału Prawa. Jeśli zaś idzie o warunki kształ- 
cenia młodzieży prawniczej (pomieszczenia lokalowe w jednym gmachu, 
zaopatrzenie biblioteczne zakładów, wykwalifikowane siły pomocnicze), to 
według powszechnej opinii Wydział Prawa UMK w porównaniu z innymi 
posiada je, kto wie, czy nie w stopniu najwyższym. 
Przedkładając to wszystko ob. Ministrowi, Rektor i Senat Akademicki 
UMK pozwalają sobie wyrazić nadzieję, że prośba ich zostanie uwzględniona. 
Przy tej okazji nadmieniamy, że w powyższej sprawie Rada Wydziału 
Prawa dnia 21 VI 1951 r. uchwaliła ze swej strony memoriał i przesłała go 
pod adresem ob. Ministra pismem L. dz. 1143/50/51 1 . 
Rektor 
Prof. dr A. Basiński a 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Wydział Prawno-Ekonomiczny, sygn. WPE-140, k. 187. 
a Facsimile. U dołu adnotacja niebieską kredką: Zabrał prof. dr Wyszyński do Warsza- 
wy 28 II 
l Zob. dok. 148. Pismo tu publikowane częściowo powtarza argumentację przedłożoną 
w memoriale z 20 VI 1951 r. 


168 


[1953, po styczniu, Toruń). - Informacja dla władz partyjnych sporządzo- 
na przez POP PZPR przy UMKl. Działalność "elementów klerykalnych" 
(jezuitów) wśród studentów UMK. 


W ostatnim okresie ujawniono, że wrogie elementy klerykalne bardzo 
aktywnie działają na odcinku młodzieżowym UMK w Toruniu. 
Działalność elementów klerykalnych, aczkolwiek prowadzona przez 
cały czas istnienia UMK w mniejszym stopniu, to w miesiącu stycmiu br. 
przybrała wielkie rozmiary, co wyraziło się w urządzanych opłatkach, 
odczytach, rozmowach indywidualnych oraz urządzanych herbatkach. Orga- 
nizatorami tego są 00. jezuici, którzy na młodzież oddziaływają przez 
Instytut Wiedzy Religijnej istniejący przy kościele Jezuitów oraz sami jezuici
		

/Licencje_017_08_325_0001.djvu

			307 


prowadzą działalność wrogą. 00. jezuici mają swą siedzibę w Toruniu przy 
kościele św. Ducha, w bliskiej odległości od UMK.. W okresie, kiedy rektorem 
UMK w latach 1946-1948 był prof. Kolankowski, przez Senat Akademicki 
UMK zostało oficjalnie zaaprobowane, że jezuici przejmują duszpasterstwo 
akademickie. W tym okresie notowany jest burzliwy rozwój Instytutu Wiedzy 
Religijnej. Od lat 1948/1949 Instytut Wiedzy Religijnej zmienia swe oficjalne 
formy działalności na nieoficjalne. 
Działalność Instytutu Wiedzy Religijnej i 00. jezuitów 
Jezuici swą działalność prowadzą na odcinku akademickim od chwili 
przybycia do Torunia, co wyraziło się w niżej podanych przykładach. 
Jezuici zorganizowali w 1947 r. przy kościele św. Ducha tak zwany 
"Fundusz św. Stanisława" mający na celu niesienie pomocy materialnej dla 
studentów. Fundusz ten rzekomo istnieje do dzisiejszego dnia i jest przez 
jezuitów wykorzystywany do akcji propagandowej oraz w spotkaniach ze 
studentami, jakie organizują jezuici. 
Jak wynika ze złożonego oświadczenia przez studenta Niechciała 
Mieczysława, to obecna działalność Instytutu Wiedzy Religijnej jest bardzo 
aktywna. Są organizowane wykłady na tematy filozoficme przez ks. jezuitę 
Janczaka w kościele św. Ducha. O takich wykładach świadczą następujące 
fakty. 
W miesiącu stycmiu odbywały się wykłady w każdy wtorek od godz. 
20 do 21, gdzie wykładowcą był ks. Janczak. To samo miało miejsce przez 
okres 3 tygodni w lutym i zostało przerwane chorobą Janczaka. 
W dniu 20 stycmia omawiane było zagadnienie pracy. Stwierdzono, że 
Kościół katolicki zawsze pozytywnie ustosunkowuje się do pracy i nawołuje 
chrześcijan do wykonania jej w sposób należyty, by dawała dobre wyniki. Ale 
przed wojną było dużo więcej świąt, przez to ludzie mieli dużo więcej 
odpoczynku i też były dobre wyniki w pracy. Dziś, aczkolwiek nie neguje się 
pozytywnych i dużych osiągnięć w pracy, to jednak są one dokonywane 
kosztem zdrowia ludzkiego, gdyż z braku świąt ludziom brak odpoczynku 
i pracują ponad siły tracąc przy tym zdrowie. Jednocześnie Janczak wystąpił 
z wezwaniem do studentów, aby w okresie zbliżającej się sesji nie przemęczali 
się zbytnio i aby zawsze majdowali czas na kontakt z kościołem. 
Na jednym z wykładów poruszono zagadnienie pracy tow. Stalina pt. 
Ekonomiczne problemy socjalizmu w ZSRR. Interpretacja w ujęciu jezuitów 
przedstawia się w ten sposób: 
Jeszcze przed dwoma laty Związek Radziecki dużo mówił o tym, że 
potrafi przekształcić przyrodę. Praca Stalina zrywa z tym, gdyż mówi 
o istnieniu praw obiektywnych, które można przystosować do potrzeb 
człowieka. A zatem Stalin przymaje w swej pracy rację chrześcijańskiemu 
prawu naturalnemu i mimo woli stwierdza, że praw naturalnych zmienić nie 
można, gdyż są one wiecme i ustanowione przez Boga. 


........
		

/Licencje_017_08_326_0001.djvu

			308 


Jednym z dalszych tematów, jakie były prowadzone przez ks. Janczaka 
na wykładach organizowanych przez Instytut Wiedzy Religijnej, to wykład 
o zachowaniu jedności szeregów młodzieży. Według Janczaka te szeregi 
należy zespolić, gdyż są wrogowie, którzy chcą je rozbić. Jest to wyraźna 
aluzja do działalności organizacji partyjnej i ZMP-owskiej na odcinku 
młodzieżowym. Poza tym w miesiącu stycmiu odbywały się rekolekcje, 
urządzano dwukrotnie opłatki oraz specjalnie dla młodzieży organizowane są 
nabożeństwa ranne. 
Wymienione przykłady świadczą o zdecydowanej walce prowadzonej 
przez jezuitów o ideologiczne opanowanie młodzieży akademickiej. Ta wzmo- 
żona akcja nie mogła przejść bez echa na odcinku akademickim. W stycmiu 
ukazały się wrogie napisy na Uniwersytecie, [takie] jak: "Komunizm nigdy 
nie zwycięży" itp. Również wśród aktywistów ZMP dało się zauważyć pod 
naciskiem wrogiej ideologii pewne wahania, a w niektórych wypadkach 
odstępowanie od linii ideologicmej ZMP. 
Działalność na odcinku młodzieży 
Podane wyżej przykłady nie są jedyną formą działalności Instytutu 
i jezuitów. Oprócz tego księża prowadzą indywidualne rozmowy z uczestni- 
kami wykładów. Co jest jednak treścią tych rozmów nie zostało ustalone, 
rozmowy takie są prowadzone w prywatnych mieszkaniach jezuitów. Jezuici 
organizują wieczorki towarzyskie z herbatą i ciastkiem, które są finansowane 
przez nich. Odwiedzają oni leżące w szpitalu słuchaczki Instytutu Wiedzy 
Religijnej zanosząc im pomarańcze, cukierki itp. O chęci pozyskania sobie 
młodzieży świadczy taki fakt, że studentce Onyszkiewicz Krystynie z II roku 
biologii, która nie chciała mieszkać w domu akademickim, wystarali się 
o mieszkanie na mieście. 
Wynik wykładów jezuity Janczaka daje się zauważyć bardzo mocno na 
Uczelni np. w związku z jego wykładem i nawoływaniem "o nieprzemęczanie 
się", przy przygotowaniu się do egzaminów notujemy takie fakty, jak: 
lekceważenie ćwiczeń i wykładów marksizmu-leninizmu oraz ekonomii poli- 
tycmej, słabą frekwencję na zajęciach z tych przedmiotów, względnie 
odrabianie a innych prac w czasie wykładów marksizmu-leninizmu. Wypadki 
takie miały miejsce na Wydziale Humanistycmym, gdzie student Górski 
Wacław systematycmie nie brał udziału w ćwiczeniach z marksizmu- 
-leniniŻ1nu, a będąc obecny na ćwiczeniach przepisywał sobie archeologię. 
Na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi studenci Bołądziówna, Madey 
i Jankowski na wykładach z marksizmu odrabiali ćwiczenia z fizyki. Na 
Wydziale Sztuk Pięknych na tych samych iajęciach studentka Ożdżanka 
czytała książki z zakresu literatury pięknej, a studentka Gnatowska zamiast 
robić notatki robiła na drutach. Na tym samym Wydziale na latach pierw- 
szych studentki Anielewska i Sadowska w ogóle nie przygotowały się do
		

/Licencje_017_08_327_0001.djvu

			309 


ćwiczeń, a studenci Rostworowski i Skaliński przez pierwszy semestr nie byli 
na ćwiczeniach z marksizmu-leninizmu. 
W przeciwstawieniu do tego ustalono, że na wykłady organizowane 
przez Instytut Wiedzy Religijnej uczęszcza około 150 osób, z czego imiennie 
są ujawnione 52 osoby. Instytut Wiedzy Religijnej posiada aktyw, który 
przeprowadza agitację za uczęszczaniem na wykłady jezuity Janczaka. Są to 
między innymi: Labęcka, Wieczorkowska Teresa, Pietrow Olga, Szwe- 
dowska, Kurowiecka Teresa, Pankowski. Ci "agitatorzy" bardzo oficjalnie 
przystąpili do "ataku" na aktyw ZMP namawiając poszczególnych członków 
do uczęszczania na wykłady do kościoła. Wypadki takie miały miejsce na 
Wydziale Sztuk Pięknych, gdzie Wieczorkowska namawiała studentkę 
Cierpkę. Również na Wydziale Humanistycznym Labęcka i Szwedowska 
namawiały Jabłońskiego Krzysztofa, aby ten poszedł na rozmowę do jezuity, 
bo on jest bardzo mądry i mógłby mu wiele rzeczy wytłumaczyć. Na terenie 
Domu Akademickiego nr l Kurowiecka Teresa namawiała koleżanki 
z Wydziału Prawa, aby zapisały się do Instytutu Wiedzy Religijnej. 
Nie są to jednak jedyne ataki ze strony wroga. Oprócz bezpośredniego 
namawiania do uczęszczania na wykłady jezuitów miały miejsce prowoka- 
cyjne wystąpienia, jak np. Kędzierska Lidia, jedna ze słuchaczek Instytutu 
Wiedzy Religijnej, zwróciła się wobec większej grupy studentów z zapyta- 
niem: "co wy marksiści właściwie potępiacie, czy samą religię, czy też 
podziemną działalność księży", miała ponadto jeszcze inne wystąpienia 
w trakcie dyskusji, jaka się wówczas odbywała. Jak się okazało, celem tych 
wystąpień było ujawnienie całego aktywu ZMP-owskiego, a następnie 
odizolowanie go od szerokich mas studenckich. Słuchacze Instytutu Wiedzy 
Religijnej rozsiewają najróŻlliejsze plotki o aktywie ZMP, czym szkalują 
pracę samej organizacji. Notowano fakty izolacji ZMP-owców Zerzoń b 
Teresy, Czerskiego Zbigniewa, Taborówny Teresy i Niedzielskiego 
[Czesława]. 
W wyniku działania słuchaczy Instytutu Wiedzy Religijnej dało się 
zauważyć lekceważenie przez niektórych ZMP-owców obowiązków organiza- 
cyjnych, np. Karwacki Ryszard i Murawska Teresa przyszli na zebranie 
wyborcze ZMP z dwugodzinnym opóźnieniem, a na żądanie przez członków 
wyjaśnień, dlaczego się spóźnili, odpowiedzieli, że byli w kościele na opłatku. 
Członek ZMP Wabia Lech był kiedyś aktywistą ZMP. W wyniku obcowania 
ze słuchaczami Instytutu Wiedzy Religijnej zupełnie zlekceważył organizację 
i w konsekwencji został usunięty z ZMP. 
Nie przypadkiem jest, że wśród uczęszczających na wykłady Instytutu 
Wiedzy Religijnej, a szczególnie wśród aktywu, znalazły się elementy wybit- 
nie wrogie, np. student Pankowski Napoleon ma matkę w Anglii lub 
w Ameryce, agituje stuqentów, by każdego dnia rano chodzili do kościoła. 
Kopidłowska Wanda, studentka III roku humanistyki, w r. 1950/1951 będąc 
na terenie Bydgoszczy zorganizowała nielegalną organizację młodzieżową 


j......
		

/Licencje_017_08_328_0001.djvu

			310 


o zabarwieniu Sodalicji Mariańskiej, a następnie, po wyjeździe do Łodzi, 
utrzymywała kontakt z członkami tejże organizacji opracowując program 
zebrań oraz hymn sodalicyjny. Ojciec jej jest poszukiwany przez władze 
Bezpieczeństwa Publicmego. Podlaszewska, również uczestniczka tych 
zebrań, jest byłą prezeską Sodalicji Mariańskiej na UMK - zdecydowany 
wróg. W chodzą tu również osoby rękrutujące się z byłych organizacji nie- 
legalnych, likwidowanych w latach ubiegłych, jak - Wyżykowska 
Mirosława i Wieczorkowska Teresa, członkinie nielegalnej organizacji 
"Orlęta". Znajduje się również były reakcyjny aktyw ZHP, jak: Zielińska 
Krystyna, była hufcowa Hufca Żeńskiego ośrodka toruńskiego w okresie 
zjednoczeniowym, mana ze swej reakcyjnej postawy, Madrowska Katarzyna, 
była aktywna działaczka ZHP, która w r. 1950 na terenie Wybrzeża czyniła 
usiłowania założenia nielegalnej organizacji pod nazwą "Orlęta Morskie". 
Do wyżej wymienionych przykładów wrogiej roboty prowadzonej przez 
jezuitów i Instytut Wiedzy Religijnej należy jeszcze dodać takie, jak: zbioro- 
we celebrowanie przez studentów mszy w kościele oraz otwarcie przez 
jezuitów biblioteki, z której korzysta dużo młodzieży. 


Oryginal. maszynopis. 
MN. KC PZPR, sygn. 237/XVI-71, s. 32-36. 
a W tekście: na odrabianiu 
b W tekście: Żeżoń 
l Informacja, niedatowana i bez nagłówka, umieszczona została w aktach KC PZPR 
obok meldunków o działalności Instytutu Wiedzy Religijnej i Duszpasterstwa Akademic- 
kiego 00. jezuitów w Toruniu z 15 i 26 I 1953 r. sporządzonych przez POP PZPR na UMK 
i KW PZPR w Bydgoszczy dla KC PZPR. W tychże aktach jest też informacja w tych samych 
sprawach sporządzona przez Wydzial Organizacyjny KC PZPR dla kierownika Wydziału 
Nauki KC i przewodniczącego za ZMP już z 14 I 1953 r. - MN, KC PZPR, sygn. 
237/XVI-71, s. 28-31; por. dok. 110. 


169 


1953, 2 lutego, Toruń. Protokół komisji rektorskiej z wizytacji Domu Akade- 
mickiego nr 3, ul. Rybaki 47. 


Protokół komisji rektorskiej w składzie: prof. dr Walas Jan, mgr 
Mossakowski Józef i mgr Rogowski Sławomir, która dnia 2 II 1953 r. 
w godz. od 10 do 13 dokonała w obecności przedstawiciela Zarządu 
Ośrodków Akademickich ob. Muńko Mariana i przewodniczącego samorządu 
ob. Gładysza Eugeniusza wizytacji Domu Akademickiego nr 3 (ul. Rybaki 
nr 47). 


...t
		

/Licencje_017_08_329_0001.djvu

			311 


Po zwiedzeniu wszystkich mieszkań i urządzeń wspólnych oraz po 
przeprowadzeniu swobodnej rozmowy z obecnymi w danej chwili lokatorami 
domu akademickiego komisja stwierdziła, co następuje: 
l. Sprawy bytowe. 
Pokoje majdują się w stanie na ogół zadowalającym. Tylko w nie- 
których wypadkach daje się zauważyć pewne nadmierne zagęszczenie, które 
powstało na skutek remontu pieca w jednym pokoju. Pokoje są ciepłe 
i wystarczająco opalane. Lóżka wygodne. W kilku pokojach majduje się 
niedostatecma ilość szaf. Brak ten będzie usunięty przez zmianę szaf na 
większe lub dostawienie dodatkowych, majdujących się już w magazynie. 
Poważne trudności sprawia natomiast brak odpowiedniego oświetlenia, które 
w większości pokojów jest za słabe (40 W, 25 W). Poza tym urządzenie 
i umeblowanie pokojów jest typowe i w dobrym stanie. Zapewniono miejsca 
do pracy. W pomieszczeniach nie ma insektów. Sposób konserwacji podłóg 
należy ulepszyć. W skazany jest remont ogólny (malowanie pomieszczeń 
i korytarzy). Brak dostatecmej ilości skrzynek do węgla. Razi gołość ścian 
i brak jakichkolwiek dekoracji. W związku z tym samorząd projektuje 
urządzenie konkursu czystości i estetyki wnętrz. Na niektórych łóżkach 
pościel jest stanowczo zbyt rzadko zmieniana. Na korytarzach majdują się 
kuchenki gazowe w dostatecmej ilości. W Domu Akademickim nr 3 istnieje 
dobrze funkcjonujący bar PSS-u. 
2. Życie lokatorów domu akademickiego. 
Dobór współlokatorów poszczególnych pokojów [s] jest na ogół właś- 
ciwy i odpowiadający potrzebom uczenia się. Dobrze się stało, że w pokojach 
skupieni są w zasadzie studenci tej samej specjalności i tego samego roku. 
Atmosfera panująca w pokojach i w całym domu akademickim jest, zdaniem 
studentów i komisji, zupełnie właściwa i nie budzi zastrzeżeń. 
3. Kontrola obecności. 
W większości wypadków zastaliśmy pełne zespoły przy pracy. Procent 
osób, które wyjechały jest mały. W pokojach studentów Wydziału Sztuk 
Pięknych i II r. polonistyki nie zastaliśmy jednak nikogo. Uderza nieobecność 
trzech osób (Grecki, Ziemlewicz i Rogalski - I r. geografii), które podobno 
miały zrezygnować ze studiów. 
4. Życzenia studentów. 
Notujemy dezyderat, żeby szybciej dokonywano naprawy zachodzących 
od czasu [do czasu] uszkodzeń instalacji domu akademickiego. W większości 
ustępów brak jest drewnianych sedesów. Byłoby wskazane obniżenie punktów 
świetlnych w pokojach. Ze sposobu sprzątania i opalania pomieszczeń studen- 
ci są zadowoleni. Pożądane byłoby przemaczenie osobnych ubikacji dla prze- 
chowywania walizek i paczek lokatorów domu studenckiego. Istnieją możli- 
wości lokalowe w tym zakresie (weranda). W skrzynce zażaleń i życzeń nie 
maleziono żadnych pism. 


J....
		

/Licencje_017_08_330_0001.djvu

			312 


5. Wnioski komisji. 
Warunki do pracy są korzystne w poszczególnych pokojach. Poza tym 
mają studenci osobny pokój do nauki, opalany na zamówienie. Pokój ten 
moze zarazem służyć jako sala zebrań i świetlica. Komisja stwierdziła, że 
7 rodzin zajmuje pomieszczenia domu akademickiego. Jest to ze wszech miar 
niewskazane. 


(-) Jan Walas 
(-) Józef Mossakowski 
(-) Sławomir Rogowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-368, n/b. 


170 


1953, 19 lutego, Toruń. - Bronisław Włodarski, kierownik Zespołu Katedr 
Historii, odpowiada na ankietę Komitetu Organizacyjnego Partyjnej Konfe- 
rencji Naukowo-Wytwórczej na UMKl. 


Ad 1-4. Szczegółowe wyliczenie nazw katedr wraz z ich składem 
osobowym zawarte jest w odpowiedziach na ankietę poszczególnych katedr, 
które dołącza się do niniejszego. 
Ad 5. Obok planów szczegółowych, zawierających tematykę prac 
wsZystkich zakładów, posiada Zespół Katedr Historii plan całościowy, wyty- 
czający ramową problematykę badań, ułożony pod kątem widzenia potrzeb 
polskiej nauki historycmej i uwzględniający postulaty badawcze wysunięte 
przez I Kongres Nauki Polskiej i konferencję metodologicmą w Otwocku, 
ustalone przy udziale najwybitniejszych uczonych radzieckich. 
Plan badawczo-naukowy Zespołu obejmuje dwa zasadnicze kierunki 
badań: l) prace nad tematami przewidzianymi w ogólnopolskim planie badań 
historycmych, 2) badania regionalne dotyczące ziem pomorskich. 
W pracach o charakterze ogólnopolskim na czoło wysuwają się nastę- 
pujące zagadnienia: badania nad początkami państwa polskiego, badania nad 
rozwojem wielkiej własności ziemskiej w epoce feudalizmu, badania nad 
rozdrobnieniem feudalnym Polski XIII i XIV wieku, badania nad historią 
klęsk elementarnych w Polsce, studia nad husytyzmem polskim, badania nad 
historią państwa i prawa polskiego okresu feudalizmu, badania nad okresem 
Oświecenia w Polsce i nad ruchami narodowo-wyzwoleńczymi w XVIII 
i XIX wieku. 
Postulat badań regionalnych, wysuwany jako jeden z czołowych 
w odniesieniu do nauk historycmych, maj duj e wyraz zarówno w pracach
		

/Licencje_017_08_331_0001.djvu

			313 


badawczych, jak i w przygotowywaniu do publikacji źródeł historycmych 
odnoszących się do regionu pomorskiego. Wymienić tu można przykładowo 
prace takie, jak studia nad dziejami ruchu robotniczego na Pomorzu, prace 
związane 500 rocznicą odzyskania Pomorza i Prus, badania nad rozwojem 
wielkiej własności ziemskiej na Pomorzu, studia nad formowaniem się układu 
kapitalistycmego w miastach pomorskich itd. 
W pracy nad planowaniem badań naukowych w Zespole Katedr 
Historii zaszły na przestrzeni ostatnich lat niezwykle poważne zmiany. O ile 
bowiem w pracach prowadzonych początkowo przeważała problematyka 
. wynikająca z indywidualnych zainteresowań poszczególnych badaczy i nosiła 
często charakter czysto przyczynkarski, to w miarę postępu planowej 
organizacji nauki w Polsce Ludowej na odcinku historycmym, Zespół Katedr 
Historii przystąpił do przebudowy dotychczasowego swego stylu pracy, 
włączając się w ramy wielkich, ogólnopaństwowych, kolektywnie opracowy- 
wanych zagadnień, przyczyniając się tym samym do dzieła przebudowy 
polskiej nauki historycznej oraz wypełniając szereg ważnych zamówień 
społecmych. 
Przełom ten zamaczył się nie tylko w samym zakresie wprowadzenia 
zasady planowania badań naukowych i stawiania problematyki badawczej, 
ale również w rozwiązywaniu konkretnych szczegółowych problemów badaw- 
czych, w którym coraz częściej i pełniej stosuje się metodę materializmu 
historycmego, jak również korzysta się z doświadczeń nauki radzieckiej. 
Szczegółowe dane odnoszące się do przebiegu procesu socjalizacji 
w zakresie badań naukowych przez Zespół prowadzonych maj dują się 
w odpowiedziach na ankietę udzielonych przez poszczególne katedry. 
Ad 6. W realizowaniu planu naukowego Zespołu natrafia się jeszcze na 
pewne trudności, spośród których jako najważniejsze należałoby wymienić 
następujące: l) trudności metodologicme, które rozwiązuje się drogą pogłę- 
bionej lektury dzieł klasyków marksizmu-leninizmu i prac historyków 
radzieckich; należy tu podkreślić przełomowe znaczenie ostatnich prac Józefa 
Stalina: O marksizmie w językoznawstwie, pozwalającej rozwiązywać 
prawidłowo zagadnienia bazy i nadbudowy, i Ekonomiczne problemy 
socjalizmu w ZSRR, oraz materiałów XIX Zjazdu KPZR, które są obecnie 
przedmiotem studium ze strony pracowników Zespołu; 2) przeciążenie pracą 
administracyjną, zwłaszcza pomocniczych pracowników nauki, jest przesz- 
kodą w terminowym realizowaniu planów badawczych, przy czym rozwią- 
zanie tych trudności mogłoby nastąpić drogą wykorzystania doświadczeń 
wyższego szkolnictwa radzieckiego przez wprowadzenie do Zespołu specjal- 
nego pracownika administracyjnego, względnie bibliotekarza; 3) brak fundu- 
szów na wyjazdy do archiwów i bibliotek; 4) nie wszystkie katedry posiadają 
asystentów, co utrudnia zarówno ich pracę dydaktycmą, jak i naukową. 
Ad 7. Plan pracy naukowej przygotowany został na specjalnych 
zebraniach poszczególnych zakładów, a następnie przedyskutowany na dwóch 


.......
		

/Licencje_017_08_332_0001.djvu

			314 


posiedzeniach Zespołu Katedr Historii i przedłożony Ministerstwu Szkol- 
nictwa Wyższego. 
Ad 8. W celu pogłębienia znajomości metodologii marksistowskiej, 
koniecmej dla prac badawczych i dydaktycmych oraz dla podniesienia 
świadomości politycmej pracowników Zespołu, kierownictwo ułożyło 
specjalny plan pracy, polegający na referowaniu i dyskutowaniu kluczowych 
zagadnień metodologicmych i politycmych. Bieżący plan pracy, częściowo 
już wykonany, obejmuje następujące pozycje: 
l) Znaczenie pracy J. Stalina Ekonomiczne problemy socjalizmu 
w ZSRR dla nauki historycmej (referent mgr Wojtowicz), 
2) Nauka historycma wobec uchwał XIX Zjazdu KPZR (referent mgr 
Wojtowicz), 
3) Rozkład feudalizmu w Polsce w świetle teorii marksizmu (referent 
dr Topolski z Warszawy - Instytut Kształcenia Kadr Naukowych), 
4) Baza i nadbudowa (referent prof. Hoszowski), 
5) Powstanie narodu burżuazyjnego w Polsce (referent prof. Lukasze- 
wicz), 
6) Geneza państwa polskiego w oświetleniu historyków radzieckich 
(referent prof. Włodarski), 
7) Oświecenie a nadbudowa (referent doc. Lechicka), 
8) Geneza feudalizmu w literaturze radzieckiej (referent prof. Hejnosz). 
Dodać trzeba, że w ciągu minionego roku Zespół poświęcił kilka posie- 
dzeń problemom takim, jak konstytucja PRL, ordynacja wyborcza, jego zaś 
członkowie brali czynny udział w dyskusjach nad referatami lektorów KC 
PZPR. 
Pomocniczy pracownicy naukowi Zespołu biorą udział w samokształce- 
niu ideologicmym ZOZ, o czym szczegółowo niżej. 
Ad 9. Zespół Katedr Historii współpracuje z: PAN, Kierownictwem 
Badań nad Początkami Państwa Polskiego, Towarzystwem Miłośników 
Historii w Warszawie, Instytutem Kształcenia Kadr Naukowych przy KC 
PZPR, PTH, PT Prehistorycmym, Instytutem Zachodnim w Pomaniu, 
redakcjami "Kwartalnika Historycmego", "Przeglądu Zachodniego", "Slavia 
antiqua", "Rocmików Historycmych", "Rocmików Dziejów Gospodarczych 
i Społecmych", "Przeglądu Historycmego", "Myśli Filozoficmej", redakcją 
"Dziejów papiestwa" przy wydawnictwie Książka i Wiedza, Towarzystwem 
Miłośników Nauki i Sztuki w Gdańsku, Ministerstwem Obrony Narodowej 
i TN w Toruniu, apaństwowym Wydawnictwem Naukowyma. _ _b 
Kierownik Zespołu Katedr Historii 
(-) prof. dr Bronisław Włodarski 


ell załącmikóWC 


Kopia. maszynopis.
		

/Licencje_017_08_333_0001.djvu

			315 


Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-75. 
a-a Dopisek ręką Jerzego Serczyka. 
b Opuszczono odpowiedzi na punkty ankiety 9-23, zob. dok. 166. 
c-c Dopisek odręczny, załączniki te pominięto w niniejszym wydawnictwie. 
1 Por. formularz ankiety - dok. 166. 


171 


1953, 16 marca, Toruń. - Z protokołu Egzekutywy KU PZPR na UMK. 
Między innymi oceny postaw politycznych kadry naukowej i studentów 
UMK. 


Obecni: tow. tow.: l) Jundziłł Zenon, 2) Głębowicz Bogdan, 3) Nadol- 
ski Bronisław, 4) Czerski Zbigniew, 5) Skrundz Genady, 6) Wróblewski 
Karol, 7) Bryliński Edward, 8) Magier Sergiusz, 9) Zacharewicz Witold. 
Porządek Egzekutywy: l. Zagajenie. 2. Sprawozdanie - referuje tow. 
Sandecki. 3. Dyskusja. 4. Sprawy organizacyjne. 5. Sprawa konferencji 
partyjnej [i ocena postaw i wypowiedzi kilku pracowników i studentów 
UMK]. 
- _a Ad 5. - _b Tow. Nadolski: Publiczna, najszersza narada 
krytyczna i samokrytyczna jest bardzo pożądana. Na UMK nie ma oceny 
pracy, toteż trzeba zorganizować ją i przeprowadzić przez samych pracow- 
ników. Musimy mówić o pracy, planach, o wyjściu w teren, do fabryk, ocenić 
wykłady powszechne. Jeżeli chodzi o prace naukowe, to często się zdarza, że 
profesor planuje, podejmuje fundusze i pracy nie wyda. Poruszyć c trzeba 
również kwestię sesji naukowej studenckiej. Wiele dała ocena pracy katedr 
Logiki i Filologii Klasycznej. Udział w konferencji musi być masowy. Za 
przykładem Katedry Logiki wszystkie rady wydziałowe winny przeprowadzać 
ocenę swoich katedr. 
Tow. Jundził zgodził się na słuszność przeprowadzenia oceny [ss] 
każdej katedry pod koniec każdego roku akademickiego. Jesteśmy obowiązani 
według regulaminu nie tylko do nauczania, ale również i do sprawozdaw- 
czości. Na Senacie będą składane krótkie sprawozdania, podobne do tych, 
które proponował [prof.] dr Kurowski, były rektor. 
W dalszym ciągu Egzekutywy towarzysze zastanowili się nad postawą 
ideologiczną prof. Turskiej i prof. Kolankowskiego. Tow. Jundziłł odczytał 
oświadczenie Rogowskiego Wiesława 1 na temat wykładu prof. Turskiej z dn. 
9 III [19]53 r. Prof. Kolankowski na Zjeździe Historyków wygłosił szereg 
głupstw 2 . Dowodem jego niewłaściwego rozumowania, podejścia idealistycz- 
nego do przedmiotu wykładanego, jest to, że wymaga od studentów dat 
panowania i śmierci królów (których cała kolekcja wisi w Zakładzie), 
w oderwaniu od faktów. Odczyt prof. Hejnosza znalazł uznanie w klasie [s].
		

/Licencje_017_08_334_0001.djvu

			316 


Liczną obecność księży na odczycie należy tłumaczyć nie zainteresowaniem 
tematem o Koperniku, lecz samą osobą prelegenta. Na konferencji dInstytutu 
Kształcenia Kadr Naukowychd prof. Schaff w swoim odczycie krótko 
omówił, między innymi, prace historycmo-naukowe Karola Górskiego, które 
cechuje głęboki idealizm. Jeżeli chodzi o prof. Kolankowskiego - mówił 
dalej prof. Nadolski - to w zabranym głosie na wspomnianym przez tow. 
Jundziłła Zjeździe charakteryzując okres Odrodzenia w Polsce podszedł do 
tego niedialektycmie, akcentując autorytatywność [króla] Zygmunta, czym 
niemile zaskoczył słuchaczy. Fałszywe podejście mówcy do zagadnienia 
rzuciło nań nieprzyjemne światło, a pośrednio i na Uczelnię, której był 
przedstawicielem. Prof. Turska - o stosunku jej do współczesnego nastawie- 
nia [s] prof. Nadolski miał raczej dodatnie wrażenie. Jako wniosek postawił 
prof. Nadolski: zwolnić prof. Kolankowskiego z obowiązków pełnionych na 
Uniwersytecie 3 . 
Tow. Jundziłł poparł wniosek dodając, że zawieszenie w obowiązkach 
powinno nastąpić natychmiast, a więc z wnioskiem należy jak najszybciej 
zapomać Rektorat. 
Również idealistycme mają podejście w swej pracy naukowej i pedago- 
gicmej - mówił tow. Głębowicz - prof. Gumowski i prof. Galon. 
Prof. Turska powinna złożyć publicmie samokrytykę - zauważył tow. 
Jundziłł - o ile ją pozytywnie oceniamy. Fałszywe podejście wykładowców 
do pracy naukowo-pedagogicmej jest wynikiem braku krytyki i samokrytyki. 
W celu podniesienia poziomu wykładów trzeba wprowadzić ich krytykę 
i zainteresować tym Rektorat. Brak krytyki - mówił tow. Jundziłł - nasu- 
wa myśl, iż organizatorzy Uniwersytetu założyli głoszenie swoich jezuickich 
zasad. Należy przeanalizować zakłady profesorów: Karola Górskiego, 
Gumowskiego, Miniecki-Bogucki [s]. Przeanalizowanie zebranego materiału 
i poszerzenie kwestii na Radzie Wydziału [Humanistycmego ] powierzono 
prof. Nadolskiernu. 
Prof. Nadolski wskazał, że nierówne jest stanowisko partyjnych histo- 
ryków, np. tow. Marii Puciatowej i tow. Adama Dygdały [ss]. 
Tow. Głębowicz: pracuję z grupą, która słuchała wykładów tow. 
Puciatowej. Jedna ze słuchaczek wykładów zanotowała: przyczyną powstania 
było zbiegostwo chłopów. Inni studenci mieli podobnie zanotowane. 
Tow. Jundziłł poruszył sprawę studentów Rohloffa e i Kędziorskiejf. 
Kędziorska - pochodzenie: ojciec miał fabrykę cukierków, w ankiecie miała 
napisane rzemieślnicze. Wniosek wydalenia jej z Uczelni, wysunięty w marcu, 
dotychczas nie jest załatwiony. Komisja Dyscyplinarna nie zajęła odpowied- 
niego stanowiska. W organizowaniu sobie obrony Kędziorska dotarła do prze- 
wodniczącego Koła ZMP na Wydziale i towarzyszek partyjnych. Tow. 
Naziębło otrzymał polecenie partyjnego załatwienia sprawY'. Rohloff jest 
synem byłego bunnistrza, nauczycielem Caritasu 5 . Wydalenie go z Uniwersy- 
tetu pod pretekstem słabego stanu zdrowia zbiła dr Sylwestrowicz [ss].
		

/Licencje_017_08_335_0001.djvu

			317 


Tow. Jundziłł polecił ostatecmie załatwić sprawę wydalenia studenta, 
który przyszedł na Uczelnię z zamiarem studiowania historii Kościoła 6 . - -g 
I Sekretarz KU PZPR 
Jundziłł 
(-) wz Głębowicz 


Maszynopis. oryginał. 
AP Bydgoszcz, KM PZPR w Toruniu, sygn. 58/X/14, k. 113, 119-123. 
a Pominięto punkty 1-4. 
b Z punktu 5 pominięto szczegóły dotyczące planowanej konferencji partyjnej. 
c W maszynopisie: poniżyć 
d-d W maszynopisie w tym miejscu błędny skrót: I.K.K.L.U. 
e W maszynopisie w tym miejscu i dalej błędnie Raloff 
f W maszynopisie w tym miejscu i dalej błędnie Kędzierska 
g Pominięto sprawy śmierci Klementa Gottwalda i skierowania na szkolenie Adama 
Zalewskiego. 
l Był wówczas studentem III roku filologii polskiej, immatrykulowany w r. akad. 
1951/1952 - Archiwum UMK, Akta studenckie, sygn. 7682. 
2 Na początku marca 1953 r. odbyła się w Toruniu, w Collegium Maius, konferencja 
środowiskowa poprzedzająca ogólnopolską Sesję Odrodzenia. Zabierał w niej głos 
L. Kolankowski w dyskusji nad referatem Stanisława Arnolda. 
3 Do zwolnienia L. Kolankowskiego nie doszło. Na zebraniu Zespołu Katedr Histo- 
rycznych 17 marca tegoż roku złożył odpowiednią samokrytykę - zapiski Jerzego Serczyka 
(niepublikowane); władze UMK musiały nie znać raportu sytuacyjnego oceniającego nauki 
historyr:zne, sporządzonego w r. 1951 przez Żannę Kormanową. W załączniku Kormanowa 
podzieliła wybitnych historyków polskich na cztery grupy. Pierwsza - to profesorowie 
partyjni, druga - sprzyjający marksizmowi. Trzecią stanowili ci, których trzeba odsunąć 
od zajęć ze studentami. Czwarta obejmowała osoby szczególnie niebezpieczne. stojące na 
pozycjach "nacjonalistycznych i zachodnich ". L. Kolankowski został zaliczony do tej 
ostatniej grupy - zob. P. Ht1bner, Polityka naukowa w Polsce w latach 1944-1953. Geneza 
systemu, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992, T. lI, s. 800. 
4 Lidia Kędziorska, studentka l roku historii, decyzją Komisji Dyscyplinarnej dla 
Spraw Studenckich została skreślona z listy studentów UMK z dniem 20 V 1953 r. 
z powodu przekroczenia dyscypliny studiów - Archiwum UMK, Akta studenckie, sygn. 
7674. 
5 Ojciec RohlojJa - Konstanty - był urzędnikiem samorządowym, zmarł w Dachau 
w 1941 r., natomiast sam RohlojJ przed podjęciem studiów był (od 1 IX 1951 r.) 
wychowawcą w Domu Dziecka "Caritas" w Lubawie, studia historyczne podjął na UMK 
w 1952 r. i ukończył je w 1957 r. - ibid., sygn. 7682. 
6 Nie wiadomo, czy wypowiedź dotyczy RohlojJa, Kędziorskiej. czy jeszcze innego 
studenta.
		

/Licencje_017_08_336_0001.djvu

			318 


172 


1953, 26 marca, Toruń. - Z protokołu Egzekutywy POP PZPR na UMK 
Ocena kandydatur na stanowiska rektora, dziekanów i prodziekanów 
na UMK 


[Obecni]: l) Jundziłł Zenon, 2) Głębowicz Bogdan, 3) Nadolski 
Bronisław, 4) Wojtowicz Jerzy, 5) Wróblewski Karol, 6) Bakon, 7) Czerski 
Zbigniew, 8) Magier Sergiusz, 9) Skrundz Genady, 10) Dembińska Janina, 
11) Muzyczuk Eugeniusz, 12) Michalski Leszek, 13) Zerzoń Teresa. 
Porządek dzienny: l. Ocena przebiegu zebrań przed- i wyborczych 
OOP - referuje tow. Jundziłł. 2. Dyskusja. 3. Przekazanie ewidencji partyj- 
nej tow. Sandeckiemu przez tow. Czerskiego w myśl postanowienia Egzekuty- 
wy. 4. Sprawy organizacyjne. 
- _8 Ad 4. b Tow. Włoskowa l mówiła: Wydział Matematyki, Fizyki 
i Chemii jest najliczniejszy, jeżeli chodzi o obsadę studencką. Dziekan 
Jaśkowski, były obszarnik, nie stoi na wysokości zadania, ani w sprężystości 
organizacji, ani w oddziaływaniu na młodzież. Nasi towarzysze partyjni nie 
wykazują postawy. Proponuje w miejsce prof. Jaśkowskiego wysunąć na 
dziekana Wydziału prof. Jabłońskiego, który wkłada dużo energii w podnie- 
sienie zakładu. Jeżeli są minusy w jego pracy, to winą Partii jest, że nie 
nawiązała z nim kontaktu. 
a1eżaloby się zastanowić, czy nie da się go 
uaktywnić i przeciągnąć na naszą stronę. Tow. Włoskowa rozmawiała na 
temat prof. Jabłońskiego z asystentami jego: Frąckowiak, Kryszewskim, 
Pruskim. 
Drugiego kandydata na dziekana Matematyki, Fizyki i Chemii widzi 
tow. Włoskowa w prof. Swinarskim, który w swej pracy wpływa na asy- 
stentów, utrzymuje kontakt z zakładami pracy, lecz nie daje gwarancji 
w sprawności organizacji. Prof. Dziewulski jest zajęty w Piwnicach. Prof. 
Ulińska jest wybuchowa, kapryśna, nie byłaby systematyczna w pracy 
dziekana. 
Tow. Jundziłł zadał pytanie, czy tow. Włoskowa omówi jedynie sprawę 
dziekanatu Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii. Najlepiej znam pracę 
dziekanatu Wydziału Sztuk Pięknych - mówiła tow. Włoskowa - dzięki 
częstym rozmowom na [ten] temat z tow. tow. Wiśniewskim i Czerskim. 
Najlepszym dziekanem na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi był[by] prof. 
Szarski, który jednak odmówił, gdy mu zaproponowano funkcję dziekana. 
Drugi proponowany kandydat, prof. Mikulski, jest bardzo urzędowy. Prof. 
Galon[a], trzeciego kandydata na dziekana [Wydziału] Biologii i Nauk 
o Ziemi, cechuje apolitycmy, niewychowawczy stosunek do studentów. 
Dziekan Wydziału Humanistycmego, prof. Hoszowski, pełni funkcję dobrze, 
mimo dosyć trudnych warunków. Prof. Basiński jest najlepszy na stanowisko 
rektora.
		

/Licencje_017_08_337_0001.djvu

			319 


Pytania: tow. Jundziłł: czy towarzyszka może scharakteryzować bliżej 
sylwetkę tow. 2 Jabłońskiego. Na podstawie ankiety - mówiła tow. 
Włoskowa - trudno jest to zrobić. Rewolucyjny nigdy nie będzie. Jego 
obecną postawę można wyjaśnić tym, że żaden z towarzyszy bliżej się nim nie 
zainteresował. Być może, że obowiązki dziekana uaktywniły[by] goC również 
w kierunku partyjnym. 
Tow. Jundziłł zwrócił zebranym uwagę, że system wychowawczy tow. 
Włoskowej jest bardzo ryzykowny. 
Tow. Nadolski dodał do charakterystyki prof. Jabłońskiego: dwa lata 
temu byłem - mówił prof. Nadolski - przy propozycji typowania go do 
nagrody państwowej. Komitet Uczelniany nieprzychylnie ustosunkował się do 
propozycji. 
Tow. Skrundz zaproponował, by zastanowić się nad kandydaturą prof. 
Swinarskiego. 
Tow. Włoskowa w odpowiedzi mówiła, iż nie ma zaufania do wykony- 
wania [przez niego] funkcji dziekana, ponieważ prof. Swinarski jest 
przeciążony pracą. Ponieważ brak innego kandydata, Egzekutywa proponuje 
prof. Swinarskiego. 
Tow. Czerski zaproponował, by wobec dobrego sprawowania funkcji 
dziekana i prodziekana na Wydziale Sztuki, można obydwu na tej funkcji 
zostawić3. _ _d 


I Sekretarz KU PZPR 
Jundziłł Zenon 
wz (-) M. Wiśniewski 


Oryginał, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, KM PZPR w Toruniu, sygn. 58/X/14, k. 133, 137-139. 
a Pominięto punkty 1-3. 
b W maszynopisie omyłkowo: 3. 
c W maszynopisie następuje: tym 
d Opuszczono formuly końcowe protokołu. 
l Nie została wymieniona wśród obecnych. 
2 Pro! Ale
ander Jabłoński nie był nigdy członkiem PZPR. 
3 Dziekanem Wydziału Sztuk Pięknych był pro! Konrad Dargiewicz, a prodziekanem 
zastępca pro! Edward Kuczyński. 


173 


1953, 17 czerwca, Toruń. - Rezolucja i wnioski Partyjnej KonferenCji 
Naukowo- Wytwórczej na UMKI.
		

/Licencje_017_08_338_0001.djvu

			320 


Obradująca w dniu 17 VI 1953 r. Konferencja Naukowo-Wytwórcza 
UMK w Toruniu, po dokonaniu krytycmego przeglądu sytuacji i wyników 
pracy naszej Uczelni, uchwala następującą rezolucję i wnioski: 
UMK - pierwsza wyższa uczelnia na Pomorzu, w zrozumieniu donios- 
łości jej roli w Polsce Ludowej, skupia od lat swe wysiłki dla sprostania 
ogromowi zadań wyłonionych przez rozwijające się w naszym kraju 
budownictwo socjalizmu. W rezultacie poważnej pracy naukowej, wycho- 
wawczej i organizacyjnej Uczelnia nasza osiągnęła duże wyniki. Należą do 
nich przede wszystkim tysiące absolwentów, zasilających już dziś szeregi 
pracowników przemysłu, nauki i szkolnictwa, poważny dorobek teoretycmy 
wielu katedr, osiągnięcia praktycme, uzyskane dzięki kontraktom naszych 
zakładów z miejscowym przemysłem. 
W ostatnich latach wzrosła również niewątpliwie rola UMK jako 
czynnika aktywizującego w dużym stopniu życie kulturalne i politycme 
Pomorza. Uniwersytet nasz coraz lepiej spełnia stawiane mu przez naród, 
partię i rząd wymogi, przekształcając się stopniowo w czynny ośrodek 
promieniowania socjalistycmej myśli naukowej i kultury. Świadoma swych 
dużych dotychczasowych sukcesów społecmość uniwersytecka zdaje sobie 
również jednocześnie sprawę z poważnej ilości błędów i niedomagań w jej 
pracy, utrudniających zadowalające wywiązanie się z licmych i trudnych 
obowiązków. Dlatego też Konferencja zarówno w referatach, jak i dyskusji 
położyła silny nacisk na ujawnienie tych błędów i opracowanie sposobów ich 
przezwyciężenia. Z prac Konferencji wynika, iż najpoważniejszym błędem 
w pracy dotychczasowej była zbyt słaba ofensywność ideologicma Uniwersy- 
tetu, która w połączeniu z organizacyjnymi brakami i za małą zespołowością 
w pracy, osłabia wyniki naukowe i wychowawcze. Postępowe siły naszej 
Uczelni nie zawsze potrafiły skutecmie przeciwdziałać szczególnie aktywnym 
ośrodkom wrogiej ideologii, usiłującym za wszelką cenę utrudniać młodzieży 
przyswajanie elementów naukowego światopoglądu. Poważnym błędem jest 
również zbyt tolerancyjny stosunek do tych pracowników, którzy zajmują 
szkodliwe pozycje neutralności, wyjaławiając pod względem pozytywnej 
politycmej treści zajęcia dydaktycme. Brak należytej opieki, nad młodą 
zwłaszcza kadrą naukową, ograniczył wydajność naukową Uniwersytetu, 
zwęził możliwość właściwego oddziaływania na studentów. 
Poważnym niedociągnięciem było także stanowczo za słabe wiązanie 
przez pracowników nauki funkcji nauczania z wychowawczą, mała aktyw- 
ność w rozwijaniu u młodzieży zasad socjalistycmej moralności i patrio- 
tyzmu. 
Ten stan rzeczy doprowadził do pewnego osamotnienia katedr społecz- 
nych w ich pracy, nadając procesowi światopoglądowego rozwoju młodzieży 
 
cechy niedopuszczalnej żywiołowości. I 
Jest rzeczą zrozumiałą, iż brak szerokiego i silnego frontu wychowania 
 
socjalistycmego osłabił ideę pracy zespołowej naukowców i studentów, stał
		

/Licencje_017_08_339_0001.djvu

			321 



 
I 

 


się źródłem trudności organizacyjnych i niezdrowej atmosfery, która 
niejednokrotnie umożliwiała nieskrępowaną działalność jednostek pozbawio- 
nych poczucia obowiązku i wywierających w rezultacie demoralizujący 
wpływ na otoczenie. 
W świetle powyższych faktów, ujawnionych na Konferencji przez 
referaty i dyskusję, zarysowuje się wyraźnie koniecmość zwiększania wysił- 
ków w kierunku gwarantującym szybkie przezwyciężenie błędów. Nie ulega 
wątpliwości, że źródła tych błędów tkwią najczęściej w trudnościach okresu 
przejściowego i że walka z nimi jest aktualnym obowiązkiem wszystkich 
wyższych uczelni w Polsce Ludowej. Konferencja wychodzi z założenia, iż 
dokładne zorientowanie się w specyfice błędów i ich podłoża winno dopomóc 
w świadomym, przemyślanym wysiłku nad ich usunięciem, w tym też celu 
uczestnicy Konferencji, świadomi doniosłości naukowej i wychowawczej roli 
UMK, podejmują następujące wnioski jako wytycme pracy na najbliższą 
przyszłość: 
l. Zwiększyć maksymalnie wysiłki nad wychowaniem młodzieży 
w duchu światopoglądu materialistycmego i nad przepojeniem pracy poszcze- 
gólnych katedr treścią materializmu dialektycmego i historycmego. Aby ten 
cel osiągnąć, należy na wszystkich szczeblach organizować szkolenia zaznaja- 
miające wszechstronnie z filozofią marksiZl11Jl-Ieninizmu. Prowadzić śmiałą 
i zdecydowaną walkę z wszelkimi odmianami idealizmu w nauce i wycho- 
waniu. 
2. Skierować wysiłki rad wydziałów i zespołów katedr na zwiększenie 
zespołowości w pracy naukowej i dydaktycmej. Śmielej i szerzej stosować 
krytykę i samokrytykę oraz analizować osiągnięcia i błędy poszczególnych 
pracowników. Walczyć o aktywną postawę wszystkich pracowników nauki 
w procesie przyswajania wiedzy marksistowskiej. Demaskować szkodliwość 
neutralności w pracy wychowawczej. 
3. Silniej niż dotąd akcentować w pracy nad wychowaniem wymogi 
moralności socjalistycmej. Wzmocnić kontrolę działalności opiekunów grup 
studenckich. Walczyć z pobłażliwością dla wszelkiego rodzaju demora- 
lizujących wybryków. Silniej powiązać organizacje młodzieżowe z ogólno- 
uczelnianym procesem wychowania. 
4. Celem zagwarantowania realizacji powyższych wniosków, Konferen- 
cja zobowiązuje władze Uczelni do: 
a. Zapomania wszystkich pracowników i studentów UMK z treścią 
niniejszej rezolucji i wniosków. 
b. Zobowiązuje Senat i rady wydziałów do przygotowania realizacji 
wniosków Konferencji, według potrzeb wydziałów, na pierwszym posiedzeniu 
w r. 1953/1954. Posiedzenia te winny się odbyć z udziałem przedstawicieli 
Partii, organizacji młodzieżowych i organizacji związkowej.
		

/Licencje_017_08_340_0001.djvu

			322 


c. Zobowiązać rady wydziałów do organizowania w r. 1953/1954 
kwartalnych narad wydziałowych w celu dokonywania kontroli realizacji 
powyższych wniosków. 


Kopia. maszynopis. 
Archiwum UMK. Rektorat. sygn. R-75. 
1 O przygotowaniach do Konferencji zob. dok. 166 i 170. 


174 


1953, 19 października, [Warszawa]. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Zmiany organizacyjne na Wydziale Sztuk Pięknych UMK. 


Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkolnictwie 
wyższym i o pracownikach nauki (Dz.U. z 1952 r. nr 6 poz. 38) zarządza się, 
co następuje: - _a 

 6. Na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu wprowadza się 
zmiany następujące: 
l) przemianowuje się: 
a) Katedrę Malarstwa Sztalugowego - na Katedrę Malarstwa z Zakła- 
dem Malarstwa Sztalugowego, 
b) Katedrę Malarstwa i Rysunku wraz z zakładem - na Katedrę 
Rysunku z zakładem; 
2) tworzy się przy niżej wymienionych katedrach - obok istniejących 
zakładów - nowe zakłady: 
a) przy Katedrze Malarstwa dwa zakłady: Kompozycji Figuralnej, 
Pejzażu i Martwej Natury, 
b) przy Katedrze Rysunku - Zakład Metodyki Nauczania Przed- 
miotów Plastycmych. - _a 

 8. Jeżeli przy katedrze wymieniono zakład bez podania nazwy, należy 
rozumieć, że istnieje przy niej zakład o nazwie katedry. 

 9. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
l IX 1953 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
wz E. Krassowska 


Druk. 
MP 1953 nr A-98 poz. 1354. 
a-a Opuszczono zmiany dotyczące innych uczelni.
		

/Licencje_017_08_341_0001.djvu

			323 


175 


1953, 10 grudnia, Warszawa. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego w sprawie utworzenia na UMK Studium Praktycznej Nauki 
Języków Obcych. 


Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkolnictwie 
wyższym i o pracownikach nauki (Dz.U. 1952 nr 6 poz. 38) zarządza się, co 
następuje: 

 l. Tworzy się pozawydziałowe studia praktycznej nauki języków 
obcych na: - _a 
7) UMK w Toruniu l . 

 2. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
l IX 1953 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
wz E. Krassowska 


Druk. 
MP 1953 A-lU poz. 1489. 
a Opuszczono wykaz innych uczelni. 
l W aktach Archiwum UMK brak sprawozdań z działalności Studium z lat 1953- 
-1956, najwcześniejsze sprawozdanie, traktujące również o tych latach, pochodzi z 23 IV 
1971 r. i początek jego brzmi: Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych UMK 
w Toruniu zostało powołane do życia l IX 1953 r. przez Ministerstwo Szkolnictwa 
Wyższego i mieściło się w dwóch małych pokoikach w Collegium Minus. Do tego czasu 
lektorzy byli związani ż Dziekanatem Humanistycznym i podlegali dziekanowi tego 
Wydziału, z chwilą zaś powstania Studium, bezpośrednio prorektorowi do spraw nauczania. 
Pierwszym kierownikiem Studium została mianowana mgr Helena Chromińska. 
Studium liczyło wówczas 12 lektorów, którzy podzieleni zostali na dwa zespoły: 
- Zespół Języka Rosyjskiego liczący 4 osoby, z kierownikiem mgr Marią Alexandro- 
wicz, oraz 
- Zespół Języków Zachodnioeuropejskich liczący 8 osób, z kierownikiem mgr Marią 
Gerstmann, a po jej rezygnacji funkcję tę objęła, od 3 IV 1957 r., mgr Irena Tronowska. 
Z lektoratów korzystało wówczas ca 800 studentów istniejących wtedy pięciu 
wydziałów studiów stacjonarnych. Początkowo nauka języka rosyjskiego była obowiązkowa 
dla studentów wszystkich wydziałów, a języki zachodnie słuchacze wybierali według swego 
uznania. JW; wtedy lektorzy dążyli do tworzenia grup dla zaawansowanych obok grup dla 
początkujących, jednak jeśli chodzi o języki zachodnie, mało zgłaszało się absolwentów 
szkół średnich, którzy uczyli się tych języków. Często równiet wybierali oni nowy język, 
a ze względu na małą ich ilość nie moma było tworzyć dla nich oddzielnej grupy i zmuszeni 
byli uczęszczać na lektorat wraz z początkującymi. Nauka języków obcych trwała 
zasadniczo dwa lata (4 semestry), lecz na mocy uchwał poszczególnych rad wydziałów 
przedłutono naukę języków zachodnich do trzech lat (6 semestrów), pozostawiając egzamin 
po drugim roku. Po trzecim roku obowiązywało jedynie zaliczenie, co miało ujemny wpływ 
na wyniki nauczania, gdyt studenci traktowali naukę jako nadobowiązkową - Archiwum 
UMK, Akta Rektoratu, sygn. R-34/54, k. l.
		

/Licencje_017_08_342_0001.djvu

			324 


176 


1954, 19 stycznia, Toruń. - Z protokołu posiedzenia Senatu Akademickiego 
- sprawa czasopisma naukowego UMK. 


Obecni: członkowie Senatu: rektor prof. dr A. Basiński, dziekani: prof. 
dr [S.] Jaśkowski, prof. dr J. Mikulski, prof. K. Dargiewicz, prodziekani: 
prof. dr L. Jeśmanowicz, prof. dr 1. Walas, prof. E. Kuczyński, 
przewodniczący ZOZ prof. S. Borysowski, przedstawiciel docentów dr 
1. Lechicka, przedstawiciele pomocniczych pracowników nauki: dr J. Krupo- 
wicz i dr A. Dygdała, zastępca dyrektora Biblioteki dr M. Puciatowa. 
Zaproszeni profesorowie: prof. dr W. Dziewulski, prof. dr A. Jabłoń- 
ski, prof. dr B. Jamontt, prof. inż. S. Narębski, prof. T. Niesiołowski, prof. 
J. Hoppen, prof. dr 1. Prtiffer, prof. dr H. Szarski, prof. dr R. Galon, prof. 
dr [R.] Kongiel oraz mgr [B.] PIeśniarski. 
Porządek dzienny posiedzenia: 
l. Sprawa nadania tytułów naukowych profesorów nadzwyczajnych 
i docentów. 
2. Sprawa przygotowania sesji egzaminacyjnej. 
3. Sprawa czasopisma naukowego Uczelni. 
4. Sprawa dziesięciolecia Uczelni. 
5. Sprawa katedr ideologicmych. 
6. Wolne wnioski. 
- _a Ad punkt 3. 
Rektor komunikuje, że są widoki na uzyskanie zezwolenia na 
wydawnictwo naukowe UMK - Ministerstwo ustosunkowało się do tej 
sprawy przychylnie. Chodzi o to, żeby Senat zastanowił się nad tą sprawą 
i rozważył nasze możliwości co do stałego zasilania pisma na odpowiednim 
poziomie. Rektor wzywa mgr. PIeśniarskiego, obecnego redaktora "Głosu 
Uczelni"}, do zreferowania tej sprawy. 
Mgr PIeśniarski przedstawia sprawę na podstawie rozmów przeprowa- 
dzonych z ZG ZMP. Ministerstwo w zasadzie jest za wydawnictwem, 
pozostawiając inicjatywę Uczelni. Zeszyty miałyby charakter kierunkowy, 
obejmowałyby materiał nie wyzyskany przez PAN. 
W dyskusji biorą udział: Rektor, dr Puciatowa, dr Dygdała, prof. 
Mikulski, prof. Walas, dr Lechicka. 
Podsumowując dyskusję Rektor stawia wniosek, by wystąpić do 
Ministerstwa o zezwolenie na podjęcie wydawnictwa kwartalnika "Zeszyty 
Naukowe UMK w Toruniu"2 i o przyznanie na ten cel kredytu. Zespół redak- 
cyjny kwartalnika składałby się z: 1) Collegium wydawniczego jako czynnika 
nadrzędnego, do którego weszliby przedstawiciele wszystkich wydziałów, i
		

/Licencje_017_08_343_0001.djvu

			325 


2) Redakcji do spraw technicznych. Na redaktora Senat przewiduje st. asys- 
tenta mgr. PIeśniarskiego, dotychczasowego redaktora "Głosu Uczelni". 
Wniosek został przyjęty jednogłośnie. - _b 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Protokoły posiedzeń Senatu 1953/1954, k. 7, 9-10. 
a Opuszczono punkty 1-2. . 
b Opuszczono punkty 4-6. 
l Pierwszy numer "Glosu Uczelni" ukazal się l X 1952 r., w dniu inauguracji roku 
akademickiego 1952/1953. Byl to organ ZOZ ZNP i KU ZSP przy UMK. Na pierwszej 
stronie czytamy: Potężna fala entuzjazmu ujawniająca się w zobowiązaniach na cześć 
Programu Frontu Narodowego i XIX Zjazdu WKP(b) ogarnęła studentów naszego 
Uniwersytetu, jak również pracowników naukowych i administracyjnych. Właśnie na bazie 
tej fali powstała myśl zorganizowania takiego pisma. I kilka linii dalej: Tak oto w toku 
zadań i gorącej mobilizacji do walki o wyższy poziom nauczania powstał "Głos Uczelni", 
który ma za zadanie informować pracowników naukowych, administracyjnych i studentów 
o realizacji zobowiązań. Ma on za zadanie propagować zamiłowanie do pełnowartościowej 
pracy naukowo-badawczej i równocześnie walczyć konsekwentnie o pełną realizację naszej 
linii ideologicznej w nauczaniu. 
2 Pierwszy zeszyt wydawnictwa Zeszyty Naukowe UMK poświęcony zostal pomnikowi 
przyrody, jakim jest rezerwat cisowy Wierzch las, polożony w zespole Borów Tucholskich, 
Zeszyty Naukowe UMK w Toruniu, nr l, Biologia z. l, Poznań 1956, PWN, s. 192. 


177 


1954, 19 lutego, Toruń. - Stanisław Tyczyński, zastępca rektora do spraw 
administracyjnych, do Polskiej Agencji Prasowej w Bydgoszczy. Prosi 
o opublikowanie komunikatu o studiach eksternistycznych na UMK. 


Rektorat UMK w Toruniu uprzejmie prosi o opublikowanie w prasie 
niżej podanego komunikatu: 
Zastępca Rektora do spraw administracyjnych 
(-) Mgr St. Tyczyński 


"Rektorat UMK zwraca uwagę na zarządzenie Ministra Szkolnictwa 
Wyższego z dnia 22 X 1953 r. (MP nr A-99/53 poz. 1365) w sprawie 
warunków odbywania studiów wyższych oraz uzyskiwania dyplomów ich 
ukończenia w charakterze eksternistów przez nauczycieli i pracowników 
kulturalno-oświatowych. 
W myśl powyższego zarządzenia można ukończyć na UMK w Toruniu 
studia z dyplomem I stopnia w zakresie: filologii polskiej, historii, geografii 
i matematy
i. . 
Bliższych informacji udzielają dziekanaty UMK w Toruniu".
		

/Licencje_017_08_344_0001.djvu

			326 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-327, k. 4. 


178 


1954, 30 września, Warszawa. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Utworzenie Katedry Biochemii oraz likwidacja i utworzenie 
nowych katedr na Wydziale Humanistycznym UMK 


Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 15 XII 1951 r. o szkolnictwie 
wyzszyrn i o pracownikach nauki (Dz.U. z 1952 r. nr 6 poz. 38) zarządza się, 
co następuje: - _a 

 7. W UMK W Toruniu wprowadza się zmiany następujące: 
1) łączy się na Wydziale Humanistycmym Katedrę Historii Powszech- 
nej z zakładem i Katedrę Historii N owoczesnej z zakładem - w Katedrę 
Historii Powszechnej z zakładami: 
a) Historii StaroZytnej, 
b) Historii Średniowiecznej, 
c) Historii NowoZytnej i Najnowszej, 
2) zwija się na Wydziale Humanistycznym Katedrę Europy Wschodniej 
wraz z zakładem, 
3) przenosi się z Wydziału Prawa na Wydział Humanistycmy Katedrę 
Ekonomii Politycznej wraz z zakładem, 
4) tworzy się na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Katedrę Bio- 
chemii wraz z zakładem. 

 8. Jeżeli przy nazwie katedry wymieniony jest zakład bez podania 
jego nazwy, naleZy rozumieć, iz posiada on nazwę katedry. 

 9. Zarządzenie wchodzi w Zycie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 
1 IX 1954 r. 


Minister Szkolnictwa Wyższego 
A. Rapacki 


Druk. 
Dz.urz. Min. Szkolno Wyto 1954 nr 13 poz. 84 
a Opuszczono zmiany dotyczące innych uczelni.
		

/Licencje_017_08_345_0001.djvu

			327 


179 


1954, 30 grudnia, Toruń. - Protokół posiedzenia Egzekutywy KU PZPR 
przy UMK. Opiniowanie wniosków o przyznanie Medalu 10-lecia Polski 
Ludowej. 


Obecni członkowie KU PZPR; obecni sekretarze oopa. 
Porządek posiedzenia: 1. Analiza przedłożonych KU PZPR wniosków 
o przyznanie pracownikom UMK Medalu lO-lecia Polski Ludowej. Sprawę 
referuje sekretarz KU PZPR tow. Wajda Kazimierz. 
KU po zapoznaniu się z uzasadnieniami wymienionymi we wnioskach, 
po przeanalizowaniu zasług kandydatów, uchwalił jednogłośnie wystąpić 
o przyznanie Medalu lO-lecia Polski Ludowej następującym pracownikom 
UMK: 
1. Rektorowi prof. dr. Basińskiemu Antoniemu. 
Profesorom b: 2. Dziewulskiemu Władysławowi. 3. Iwanowskiej 
Wilhelminie. 4. Los [iowi] Jerzemu. 5. Zacharewiczowi Witoldowi. 6. 
Gerlachowi Janowi. 7. Hoszowskiemu Stanisławowi. 8. Sośnickiemu 
Kazimierzowi. 9. Moroz[owi] Kazimierzowi. 10. Galonowi Rajmundowi. 11. 
Mikulskiemu Józefowi. 12. Szarskiemu Henrykowi. 13. Walas[owi] Janowi. 
14. asyst. Michalskiemu Leszkowi. 15. Grudzińskiemu Tadeuszowi. 16. 
Godziszewskiemu Tadeuszowi l. 
Ob. pracownikom adniinistracyjnymc: 17. Jeśman Halinie. 18. Szokal- 
skiej Zofii. 19. Kłosowskiej Jadwidze. 20. Spangowej Ludmile. 21. Grabiało 
Janowi. 22. Kędzi[e]rskiej Ewie. 23. Puhaczewskiemu Mirosławowi. 24. 
Sperskiemu Mieczysławowi. 25. Górskiemu d Hipolitowi. 26. Marcowi 
Zdzisławowi. 27. Mendy[ce] Marcinowi. 28. Głowackiemu Franciszkowi. 
Pracownikom administracyjnym tow. e: 29. Szut[owi] Bronisławowi. 
30. Bucholtzowi Teodorowi. 31. Lisowskiemu Stanisławowi. 32. Weiwerowi 
Alfonsowi. 33. Kalu[dze] Błażejowi. 34. Puciatowej Marii. 35. Dunaj Marii. 
36. Jarzębowskiemu Leonardowi. 37. Kwiecińskiemu Grzegorzowi. 38. 
Meszko[wi] Piotrowi. 
Następnie rozpatrywano wnioski: 
l. Ob. Kolankowski Ludwik. Kandydat był pierwszym rektorem UMK, 
w dużej mierze przyczynił się do zorganizowania Uczelni, za co został 
odznaczony2. Obecnie jest dyrektorem wzorowo prowadzonej Biblioteki 
Głównej UMK. Nad powyższą kandydaturą rozwinęła się ożywiona dyskusja, 
w której tow. Machowski stał na stanowisku nieuwzględnienia wniosku 
[o odznaczenie] ob. Kolankowskiego, uzasadniając swą wypowiedź tym, że 
w ostatnich latach opiniowany nic nie wniósł w życie Uczelni. Poza tym są 
poważne zarzuty polityczne przeciwko ob. Kolankowskiemu. Za organizo- 
wanie Uczelni wyżej wymieniony już poprzednio został odznaczony.
		

/Licencje_017_08_346_0001.djvu

			328 


Tow. Indan stwierdza, że prof. Kolankowskiego zna od 10 lat. Wkład 
jego pracy jest wyraźny. Zdaniem tow.Indana trzy lata nieaktywnej pracy nie 
powinny mieć znaczenia (biorąc pod uwagę wiek kandydata) wobec 7 lat 
intensywnego wysiłku na rzecz Uczelni. 
Tow. Borysowski popiera wypowiedź przedmówcy i jednocześnie 
wyjaśnia, że zastrzeżenia polityczne spowodowane są fzwróceniem się 
Kolankowskiego w okresie [jego] rektorstwa f do jezuitów o duszpasterstwo. 
Poza tym ob. Kolankowski wykazał się dotychczas pozytywną pracą. 
Tow. Wiśniewski stwierdza, że wzorowe prowadzenie Biblioteki to nie 
zasługa ob. Kolankowskiego. Poza tym za pracę wcześniejszą otrzymał on 
order. Następnie niektóre czyny opiniowanego dyskwalifIkują go (między 
innymi sprawy moralne). 
Wobec różnicy zdań przystąpiono do głosowania, w którym za przy- 
znaniem medalu ob. Kolankowskiemu było 9 głosów, przeciwko 2 głosy. Na 
skutek wyniku głosowania wniosek został przyjęty. 
2. Ob. Żytkowicz Leonid. Tow. Niedzielski stwierdza, że ob. Żytkowicz 
nie zasłużył na odznaczenie. Dowodem tego to fakt, że przez dłuższy czas 
zastanawiano się nad stabilizacją wymienionego. Zasadniczą przyczyną był 
brak właściwej postawy ideologicznej. Egzekutywa jednomyślnie odrzuciła 
kandydaturę ob. Żytkowicza. 
3. Ob. Jabłoński Aleksander. W dyskusji głos zabrał tow. Siedlewski, 
który stwierdził, iż ob. Jabłoński Aleksander dopuszczał się takich czynów, 
jak: dawał polecenie w dnie poprzedzające święta narodowe zdjęcia portretów 
dostojników państwowych, sam nie brał nigdy udziału w manifestacjach 
w święta narodowe itp. Z wszystkich tych posunięć zdradza on wrogą 
postawę i w związku z tym Egzekutywa jednogłośnie odrzuciła wniosek 
o odznaczenie prof. Jabłońskiego. 
 
4. Swinarski Antoni. Na skutek braku zasług wniosek został odrzucony. 
5. Rayski Jerzy. Kandydatura ob. Rayskiego dwukrotnie była przedsta- 
wiona do odznaczeń, lecz każdorazowo została przez Egzekutywę odrzucona. 
Ob. Rayski Jerzy wykazał, iż stoi na pozycjach idealistycznych. Egzekutywa 
jednogłośnie odrzuciła wniosek ob. Rayskiego. 
6. Zalewska Maria. Odpada ze względu na nieznajomość jej na terenie 
Uczelni. 
7. Zabłocka Wanda. Postawa polityczna wyżej wymienionej przyczy- 
niła się do odrzucenia jej wniosku. 
8. Hanka Jan. Kwestor UMK to wybitny pracownik w dziedzinie 
księgowości, cieszy się uznaniem Ministerstwa, czego dowodem jest fakt, że 
otrzymuje nagrody ministerialne. Tow. Machowski w dyskusji nad kandyda- 
turą ob. Hanki Jana oznajmia, że też w okresie międzywojennym był 
cenionym pracownikiem administracyjnym, odznaczonym przez rząd sana- 
cyjny. Jest to jeden z dowodów, że był bardzo czynny. Ob. Hanka Jan to były 
ofIcer. Jest przypuszczenie, że wymieniony należał do "dwójki". Poza tym 



 

 
I
		

/Licencje_017_08_347_0001.djvu

			329 



 

 
I 


tow. Machowski stwierdza, iż KW PZPR wiadome są od kierownika kadr 3 
liczne wypowiedzi ob. Hanki. 
Tow. Wróblewski stwierdza, iż wątpi, aby zarzuty przedstawiane przez 
tow. Machowskiego miały miejsce [ss], ponieważ Ministerstwo darzy zaufa- 
niem ob. Hankę powierzając mu takie prace, jak opracowywanie budżetu 
ogólnopolskiego dla wyższych uczelni. Następnie, jeżeli chodzi o posiadanie 
stopnia oficera, zapewne miało to miejsce w okresie pierwszej wojny 
światowej. Odmaczenie w czasie rządów sanacyjnych uzyskał on prawdo- 
podobnie również za wzorowe wykonywanie obowiązków kwestora. Jeżeli 
chodzi o dotychczasową pracę trzeba stwierdzić, że od pierwszych dni 
powstania Uczelni wywiązuje się on z niej bardzo dobrze. 
Tow. Siedlewski oznajmia, że ostatnio kontrola ministerialna prze- 
prowadzając wizytację poszczególnych działów ominęła Kwesturę UMK, 
wyrażając się bardzo pochlebnie o jej pracy. Tow. Borysowski włączając się 
do wypowiedzi przedmówcy dodaje, że ob. Hanka bardzo wzorowo prowadzi 
Kwesturę. 
Tow. Pękala i tow. Sianko stwierdzają, iż [w] wypowiedzi tow. 
Machowskiego kryje się wiele niedomówień. Opierając się na opiniach 
tow. tow. Wróblewskiego, Borysowskiego i Siedlewskiego można uważać, że 
ob. Hanka winien za wzorowe wykonywanie obowiązków w okresie 
dziesięciolecia Polski Ludowej również otrzymać Medal lO-lecia Polski 
Ludowej. Tow. Sianko oznajmia, iż wobec niezrozumiałej sytuacji wstrzy- 
muje się od głosu. W wyniku głosowania 6 osób było za przyznaniem ob. 
Hance Medalu lO-lecia, 2 osoby przeciwne, jedna wstrzymała się od głosu. 
Wniosek [o odznaczenie] ob. Hanki został zatwierdzony większością głosów 
członków Egzekutywy. 
9. Zan Julia, kierowniczka Sekretariatu UMK. Ze względu na postawę 
polityczną wymienionej Egzekutywa odrzuciła wniosek o przyznanie jej 
Medalu lO-lecia Polski Ludowej. 
10. Czerwiński Stanisław, referendarz ZOZ ZNP. Tow. Sianko współ- 
pracował z kandydatem szereg lat. W tym okresie kandydat nie wykazywał 
się wydajną pracą. Ob. Sianko stwierdza, że jeżeli nawet ob. Czerwiński 
podciągnął się w pracy zawodowej w ostatnim czasie, to w żadnym przy- 
padku nie można go przedstawiać do odmaczenia orderem. Wobec zgodności 
wypowiedzi Egzekutywa odrzuciła wniosek [o odznaczenie] ob. Czerwiń- 
skiego. 
11. Karolewicz Kazimierz, woźny. Wniosek [o odznaczenie] ob. Karo- 
lewicza Egzekutywa odrzuciła z braku uzasadnień przyznania medalu. 
12. Burhardt Stefan, pracownik Biblioteki Głównej UMK. W pracy 
zawodowej dobry, w pracy społecznej nie przejawia inicjatywy, specjalnych 
zasług nie posiada 4 , wobec czego Egzekutywa wycofała wniosek [o odzna- 
czenie] wymienionego.
		

/Licencje_017_08_348_0001.djvu

			330 


13. Czeżowski Tadeusz. Tow. Indan [stwierdził, że] ob. Czeżowski 
posiada dorobek naukowy w zakresie zagadnień metafizyki. Obecnie zajmuje 
się logiką, wydał skrypt logiki. Ob. Czeżowski posiada zasługi z okresu 
okupacji, kiedy to uratował dwóch Żydów. Już w okresie międzywojennym 
stał na stanowisku równych praw Żydów. Ob. Czeżowski nie utrudnia pracy 
asystentom [Katedry] Ekonomii Politycznej i innym jeżeli widzi, że ci działają 
z przekonania. Osobiście tow. Indanowi opiniowany dużo dopomógł 
w okresie studiów. Jeżeli chodzi o postawę naukową kandydata, zdaniem tow. 
Indana, dużo winien jest KU, który dotychczas nie wglądnął w tę sprawę. 
Tow. Niedzielski - kandydatura ob. Czeżowskiego została wysunięta 
na ostatnim posiedzeniu Egzekutywy OOP Wydziału Humanistycznego. 
Momentem przemawiającym za przyznaniem wymienionemu Medalu 
lO-lecia Polski Ludowej to jego pozycja naukowa (jeżeli chodzi o logikę, 
zajmuje on stanowisko w P AN)5. Poza tym m.in. radziecki prof. Asmus 
zwrócił się do wymienionego o jego podręcznik. Prof. Czeżowski interesuje 
się bardzo zdobyczami filozofii radzieckiej. 
Egzekutywa stwierdziła, że kandydat dopomaga pomocniczym siłom 
naukowym poprzez przeprowadzanie z nimi seminariów. 
Wyniki głosowania: 8 głosów za kandydatem, 2 głosy przeciw. W 
wyniku głosowania Egzekutywy kandydatura [o odznaczenie] prof. Czeżow- 
skiego została przyjęta. 
Tow. Sianko i tow. Niedzielski wystąpili o wytypowanie tow. Kalino- 
wskiego, portiera Collegium Minus, do odmaczenia Medalem lO-lecia Polski 
Ludowej w uznaniu zasług w pracy zawodowej. Tow. Kalinowski w UMK 
pracuje od r. 1945, jest wzorowym pracownikiem. Egzekutywa zatwierdziła 
kandydaturę, z tym, że wniosek zostanie przygotowany przez kadry i wysłany 
dnia następnego. 
Na tym posiedzenie zakończono. 


I Sekretarz KU PZPR 
Wajda Kazimierz 
II [Sekretarz] 
(-) Machowski 


Kopia, maszynopis. 
Archiwum UMK, KU PZPR, sygn. 1113, k. 1-5. 
a Brak nazwisk, brak rowniellisty obecności. 
bW maszynopisie tytuł prof. przy nazwiskach wszystkich osób wymienionych pod poz. 
2-16, z wyjątkiem poz.14. 
c W maszynopisie ob. prac. adm. powtórzono przy nazwiskach osób wymienionych pod 
poz. 17-20, opuszczono zaś w poz. 21-28. 
d W maszynopisie omyłkowo: Góreckiemu 
e W maszynopisie prac. adm. tow. przy nazwiskach osób wymienionych pod poz. 
29-38.
		

/Licencje_017_08_349_0001.djvu

			331 


f-f W maszynopisie zwróceniem się do Kolankowskiego w okresie rektorstwa 
l Z wymienionych wylej jako profesorowie, w owym czasie J. Gerlach był docentem, 
T. Grudziński doktorem, a K. Moroz magistrem. 
2 Ludwik Kolankowski otrzymał 19 VIII 1946 r. Order Odrodzenia Polski IV klasy. 
3 Kierownikiem Kadr była do 13 XII 1954 r. mgr Jadwiga Betlejewska-Włosek. 
4 Stefan Burhardt należał do grona aktywnych organizatorów UMK, por. np. dok. 8. 
5 Tadeusz Czeżowski był członkiem Komitetu Filozoficznego PAN i współpracował 
z Zakładem Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. 


180 


1955, 20 i 21 stycznia, Toruń. - Protokół posiedzenia komisji partyjnej 
odbytego w lokalu KU PZPR. Ideologiczno-polityczna ocena pracowników 
Wydziału Humanistycznego UMK (m. in. Mariana Gumowskiego, Karola 
Górskiego, Artura Hutnikiewicza). 


W posiedzeniu brali udział: l. Kierownik Wydziału Oświaty KW 
PZPR - tow. Płodzidym Stanisław. 2. Delegat KW PZPR - tow. Mikołaj- 
czyk Jan. 3. Sekretarz KM PZPR - tow. Szyllerowa Anna. 4. Przewodni- 
czący ZOZ ZNP - tow. Gulgowski Paweł. 5. Sekretarz KU PZPR - tow. 
Wajda Kazimierz. 6. Członek Egzekutywy KU PZPR - tow. Sianko Janusz. 
7. II sekretarz KU PZPR - tow. Machowski Jerzyl. 
Tow. Płodzidym. - Co możecie powiedzieć o wykładach, w szczegól- 
ności prof. [Mariana] °Gumowskiego? 
Tow. [Ryszard] Gumowski. - Na wykłady nie chodziłem, gdyż nie 
były obowiązujące, natomiast chodziłem na ćwiczenia. Na te ćwiczenia profe- 
sor przynosił monety i pytania w głównej mierze dotyczyły, w którym roku 
były wydane. 
Tow. Płodzidym. - Czy prof. Gumowski powołuje się na jakąś 
literaturę? 
Tow. Gumowski. - Profesor nie powołuje się na żadną literaturę, 
gdyż, jak sam twierdzi, wydał prawie 300 pism i uważa się za autorytet 
w dziedzinie numizmatyki. Tow. Gumowski przechodząc do omawiania 
prowadzonych przez profesora ćwiczeń mówi: na pierwszych ćwiczeniach 
profesor odczytał wyjątki z swej pracy, które, jak sam określił, jest credo 
w tej dziedzinie [ss]. Sprowadza się to do często przez niego powtarzanego 
zwrotu "zadaniem numizmatyki jest zbieranie pieniędzy, aby za ich pomocą 
ukazać dawny ład, do którego dążą rządy prawdziwie chrześcijańskie". Na 
jednym z następnych ćwiczeń pokazując studentom złotą monetę profesor 
zaznacza, że jest to jedyna moneta, jaka mu pozostała po obrabowaniu go 
przez Rusków. Na innym ćwiczeniu podkreśla: "Moskale znaleźli monetę 
i nie mogli jej odczytać, dopiero gdy mi ją przysłali, to ja im odczytałem". 
Zaznaczyć trzeba, że wszystkie te wypowiedzi są w formie zjadliwej, nie
		

/Licencje_017_08_350_0001.djvu

			332 


budzącej wątpliwości wśród studentów co do negatywnego stosunku profe- 
sora do ZSRR. 
Na ćwiczeniach, na których omawiano herby państwowe wyryte na 
monetach podkreśla, że na podstawie wszystkich wizerunków orła na mone- 
tach należy stwierdzić, że zawsze był on z koroną. Przy tym zaznacza, że 
pomimo skierowanego pisma przez niego do Rządu PRL w sprawie 
przywrócenia korony na monetach nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Na 
innych ćwiczeniach pokazując monetę, która posiadała gwiazdy, profesor 
zaznacza, że nie są to gwiazdy bolszewickie, chociaż są pięcioramienne. 
W jednym wypadku, gdy profesor zaprosił studentów do siebie 
na ćwiczenia, studenci zapytali się, przy jakiej ulicy mieszka? profesor 
odpowiedział - ul. Szeroka; - studenci odpowiadają - ul. Stalingradzka; 
- profesor odpowiada - nie żadna Stalingradzka, ona była Szeroką i będzie 
ul. Szeroką. Przy podpisywaniu indeksów celowo zostawił nas trzech 
ZMP-owców i zapytał: "kto, panowie, mi robi taką reklamę tam gdzieś 
w ZMP?" - gdy odpowiedzieliśmy, że nie wiemy, o co profesorowi chodzi, 
odpowiedział: "co, nie wiecie? - to nie możecie chodzić na moje ćwiczenia". 
Przechodząc do opisywania sposobu wykładów prof. [Karola] 
Górskiego - tow. Gumowski stwierdza co następuje: prof. Górski pokazuje 
radzieckie metody, nie zajmując osobiście żadnego stanowiska. W jego 
wykładzie przebija się, że Kościół katolicki zawsze zwyciężał (co specjalnie 
podkreśla). 
Mówiąc o św. Tomaszu z Akwinu wspomniał tylko, że taki był, nie 
komentując jego osoby. 
Tow. Chamot. - Potwierdza wypowiedzi na temat prof. Gumow- 
skiego. Prof. Górski Karol na wykładach na temat najazdu barbarzyńców 
stwierdza, że mimo barbarzyństwa najeźdźcy potrafili uszanować religię 
tubylców zostawiając swobodę wyznań. Tow. Chamot stwierdza, że jest 
opinia o prof. Górskim, że na egzaminie u niego można mówić o interpretacji 
marksistowskiej, nie można [jednak] historii interpretować w myśl zasad 
marksizmu. Prof. Górski przeczytał wyjątki z pracy Tomasza z Akwinu nie 
próbując tego interpretować. Wykłady zawierają mnóstwo szczególików, tak 
że trudno jest śledzić proces historyczny. Na podstawie wypowiedzi prof. 
Górskiego trudno będzie przygotować [się] do egzaminu, jego metoda jest 
żywcem wzięta z burżuazyjnych podręcmików. Tow. Chamot daje przykład: 
dwa tematy próbne przygotowane przez tow. Chamota i kol. Nawrota, zawie- 
rające mnóstwo materiału szczegółowego, zostały przez profesora ocenione 
na dobry plus. Lektura podana im ma nastawienie idealistyczne. Podręcmi- 
ków radzieckich nie podawał. Tow. Szyllerowa podaje: czy wykład prof. 
Górskiego był możliwy na Uniwersytecie [?], i to tow. Chamot i Nawrot 
potwierdzają. Jeżeli chodzi na przykład o prądy religijne, to prof. Górski 
referuje tylko o tym, że husytyzm istniał od roku tego do tego, nie interpre- 
tując tego kierunku, nie ukazując jego źródeł.
		

/Licencje_017_08_351_0001.djvu

			333 


Tow. Niedzielski. - Sprawa dr. Hutnikiewicza była omawiana przez 
współpracowników bardzo dawno. 
Tow. Kozłówna. - W wykładanych przez dr. Hutnikiewicza przed- 
miotach, to jest literatura epoki imperializmu oraz poetyka, treść wykładów 
jest wyraźnie idealistyczna. Na swych ćwiczeniach stwierdziłam, że młodzież 
nie orientuje się w podstawowych terminach marksistowskiej literatury. 
Hutnikiewicz prowadząc ćwiczenia względnie konsultacje powtarza błędy 
sprzed pięciu lat. Stosunek tow. Nadolskiego do dr. Hutnikiewicza jest nie- 
zdecydowany, nie wytyka jemu błędów. Na polonistyce usiłuje się wytw9rzyĆ 
opinię, iż ze strony młodych pracowników jest ciągły nacisk na pracowników 
starych, ma na celu sprawy personalne do których wciąga się młodzież [ss). 
Prof. Turskiej wyraźnie zależy, by Hutniki
wicz uzyskał tytuł. docenta, 
mobilizuje studentów do pisania artykułów [ss] o jego zdolnościach (do 
Ministerstwa). Prof. Turska rozsiewa plotki o pracy tow. Rogowskiego, że 
jest nietwórcza, że jest pracą kompilacyjną. Dr Hutnikiewicz wie wszystko, 
co się dzieje w ZMP, wyraził to w stosunku do tow. Czaplickiego po 
zebraniu, na którym Czaplicki go krytykował. Nie odbywają się żadne 
zebrania naukowe Katedry, na których mogłaby nastąpić wymiana myśli. Na 
wykładach i ćwiczeniach młodych pracowników naukowych nigdy nie ma 
pomocy kierownika Zakładu tow. Nadolskiego. 
Tow. Najdowski. - W wykładach Hutnikiewicza [dostrzega się] 
idealizm. Przykłady: [prowadzi] idealistyczne wykłady o Żeromskim już [po] 
wytknięciu błędów przez prof. Żółkiewskiego, usiłując podciągnąć pisar?a 
pod strychulec założeń szkoły Kucharskiego. Przykładem idealistycznej 
metody może być wykład o Staffie, niewykorzystanie stanu badań przy 
wykładzie o Kasprowiczu. Są jednak pewne dobre wykłady, jak np. w wykła- 
dzie o Warszawiance Wyspiańskiego. Na IV roku nie było prób przepro- 
wadzenia otwartej krytyki tych wykładów. Należy zauważyć, że nawet przy 
dyskusji nie widać u Hutnikiewicza zmian o charakterze metodologicznym. 
Hutnikiewiczjest na ogół lubiany na roku z uwctgi na formę wykładów [i] ich 
przystępny charakter. 
W śród grupy studentów popierających Hutnikiewicza są: Sak, członek 
Instytutu Religioznawczego, występujący ostro w obronie Hutnikiewicza, 
oraz Jankowiak, Smółkowska, Różański, Szymkiewicz. Jankowiak twierdzi, 
że grupa powinna pozostawić Hutnikiewicza w spokoju, ponieważ przechodzi 
sprzeczności [ss). [Hutnikiewicz] twierdzi, że marksizmu nie można 
zastosować w życiu. Postawa tow. Różańskiego - fabrykant plotek, łamał 
linię polityczną Partii. Smółkówna oświadczyła, że była blisko ZMP, ale 
sprawa Hutnikiewicza odepchnęła ją. Poprzednio jednak sondowała opinię 
studentów co do wykładów Hutnikiewicza. Po zebraniu Sak i Zawadzki 
omawiali sprawę Hutnikiewicza [z] Szymkiewiczem. Szymkiewicz zajął 
stanowb....o, że na zebraniu koła mogą przegrać i dlatego należy przygotować
		

/Licencje_017_08_352_0001.djvu

			334 


studentów I i II roku. Instrukcja Szymkiewicza szła w kierunku uderzenia na 
Bukowskiego. 
Tow. Najdowski [stwierdza dalej, że] na egzaminie u prof. Turskiej był 
wyjątkowo łagodnie pytany. Męczykowski, który wystąpił po stronie grupy, 
był pytany ostro. Tow. Rogowski - [on - Najdowski] może tylko mówić [o 
tym] z drugiej ręki - o wykładach powiedziała na podstawie ćwiczeń, że 
zajęcia dr. Hutnikiewicza nie przygotowywały studentów, oparte były na 
idealistycznej koncepcji Kucharskiego, z podręcznika radzieckiego bierze 
tylko to, co sprzyja jego koncepcji. Mgr Rogowski występował na zebraniu 
Katedry z krytyką dr. Hutnikiewicza, ale Hutnikiewicz próbował się 
"wymigać od dyskusji". Studentom do prac magisterskich daje jako lekturę 
idealistyczne prace. Wykłady jego metodologicznie nie przygotowują. 
Studenci sygnalizowali, że nie zgadzają się z interpretacją Hutnikiewicza. 
Tow. Rogowski przekazywał te informacje na zebraniach Katedry, nie 
odnosiło to nigdy skutku. Tow. Nadolski chciał przekazać prowadzenie 
ćwiczeń mgr Kozłównie, dr Hutnikiewicz gwałtownie protestował przeciw 
temu tłumacząc, że tylko on jest kompetentny do prowadzenia tych ćwiczeń. 
Mgr Rogowski wątpi jakoby dokonywał się u Hutnikiewicza zasadniczy 
przełom. 
Dr Hutnikiewicz "interesuje" się marksizmem od początku pracy na 
Uniwersytecie. Jeżeli są marksistowskie opracowania, to wykłada według 
tych opracowań, ale jeżeli opracowań nie ma, to wykłada idealistyczne, nie 
sygnalizując nawet zastrzeżeń marksistowskich naukowców. O przełomie nie 
można mówić, a raczej o przystosowaniu się do warunków. Przyczyny 
postawy: pozycje Hutnikiewicza zbliżone do endecji, fideizm - błędy 
z naszej strony.. Na Katedrze nie stawiało się tych spraw dostatecznie ostro. 
Trzeba stworzyć taką atmosferę ideologicznej krytyki, by poczuł on, że nie 
ma innego wyjścia i wykazać mu polityczny sens jego wystąpień. 
Prof. Hoszowski na zebraniu Komisji Pedagogicznej wystąpił z tym, że 
należy stworzyć na Uniwersytecie atmosferę krytyki. Trzeba zapewnić sobie 
poparcie ze strony profesury bezpartyjnej. Trudno zaobserwować bezpośred- 
nie powiązanie między prof. Turską a dr. Hutnikiewiczem, ale można 
zaobserwować powiązania między prof. Turską a dr Osmólską. Obronę 
Hutnikiewicza przez studentów należy tłumaczyć tym, że Hutnikiewicz 
potrafi oddziaływać na młodzież, a z drugiej strony tow. Rogowski przypusz- 
cza, że istnieje kierownictwo. Porównując Bartoszewicz z Hutnikiewiczem 
omawia przyczyny ewolucji mgr Bartoszewicz. Pochodzi [ona] ze środowiska 
chłopskiego. Podczas studiów była izolowana przez środowisko inteligenckie. 
Próbowano wykorzystać jej uczucia religijne. Wciągała się do pracy nauko- 
wej - uczucia religijne nie przeszkadzały jej pracować po marksistowsku 
metodologicznie. 
Tow. Kasjan. - Wykłady Hutnikiewicza - mieszanina wszystkiego. 
Wykład o Staffie jest oparty na artykule zamieszczonym w "Pamiętniku
		

/Licencje_017_08_353_0001.djvu

			335 


Literackim", a oryginalne stwierdzenie jest tylko to, że Staff jest poetą 
burżuazji. 
Tow. Jędrzyński. - Nie dopuszcza się do krytyki Hutnikiewicza. Brak 
krytyki ze strony studentów, a nasza krytyka zbijana jest tym, że 
Bukowskiego nie krytykuje się, ponieważ jest partyjny. Na początku rok 
traktowaliśmy jednolicie i wtedy krytykowaliśmy też Bukowskiego. Po 
zebraniach wielu studentów chodziło do Hutnikiewicza. Teraz grupa oder- 
wana od roku. Na temat Partii zaczynają się pojawiać dowcipy (Jankowiak). 
Jankowiak jest prawdopodobnie wykorzystany. Próba stworzenia kontaktów 
poprzez przyjaźń. Gdzie należy szukać przyczyn, że Partia straciła autorytet? 
Za późno zauważyliśmy podział studentów na roku. Uważa, że należy 
otwarcie zdemaskować grupę przywódców i uratować tych, których można 
jeszcze uratować. 
Czaplicki. - Hutnikiewicz z Osmólską żyją w bardzo przyjaznych 
stosunkach, a Osmólska z Turską. Na zebraniach Katedry Osmólska z 
Hutnikiewiczem utrzymują jednolity front. Kołem naukowym opiekuje się 
Hutnikiewicz, Czaplicki i Rogowski. Hutnikiewicz nie powiadomił Rogow- 
skiego ani Czaplickiego i sam zwołał zebranie. 
Postawa Nadolskiego. Ma dobre chęci, ale może pozostawać pod czyjąś 
presją. Starał się załatwić sprawę Hutnikiewicza po cichu. Do skutku nie 
doszły propozycje Katedry co do kontroli wykładów dr. Hutnikiewicza 
i Osmólskiej. 
Góra Henryk. - Wykłady prof. Gumowskiego mocno przesiąknięte 
idealizmem. Wykłady jego zabarwione są fideizmem. Przy omawianiu ma- 
teriału z numizmatyki nie mówi się o ekonomicznych przyczynach. Mówił, że 
jak Rosjanie przyszli, to zdewastowali wszystkie archiwa. Wykłady prof. 
Górskiego nie są marksistowskie - neotomizm to treść wykładów prof. 
Górskiego. Wykłady dr Puciatowej nie dają materiału do opanowania tego 
przedmiotu. Dr Puciatowa opuściła wiele przykładów. Na IV roku wykłady 
obracają się tylko naokoło pracy Lenina Rozwój kapitalizmu w Rosji. Nikt jej 
na [to] nie zwracał uwagi. 


(- ) Wajda Kazimierz 


Oryginał. maszynopis. 
AP Bydgoszcz. POP "R" 1955. sygn. 58/X/19. 
a W tekście: może powiedzieć 
l Jak wynika z dalszej treści protokołu. w posiedzeniu brali udział rowniet studenci 
i pracownicy Wydziału Humanistycznego: Ryszard Gumowski. Jan Chamot. Czesław 
Niedzielski, Halina Kozłówna-Cieślak. Zygmunt Najdowski, Jan Mirosław Kasjan. Zefiryn 
Jędrzyński, Dariusz Czaplicki, Henryk Góra.
		

/Licencje_017_08_354_0001.djvu

			336 


181 


1955, 6 grudnia, Toruń. - KU PZPR w Toruniu do Wydziału Oświaty KW 
PZPR w Bydgoszczy. Informacja o repertuarze zespołów artystycznych 
na UMK 


- _8 W tej chwili istnieją następujące zespoły studenckie: l) zespół 
chóralny liczący 74 osoby, 2) zespół orkiestralny i wokalny liczący 17 osób, 
3) zespół satyryczny liczący 18 osób, 4) zespół dramatyczny liczący 13 osób, 
5) zespół taneczny znajdujący się w stadium organizacji. 
W dniu 28 XI br. odbyła się narada instruktorów i kierowników 
zespołów wspólnie z Wydziałem Kulturalno-Masowym KU ZSP oraz kolek- 
tywem propagandy KU PZPR. Na naradzie tej ustalono przede wszystkim 
plan uroczystości, jakie obchodzić będziemy w bieżącym roku akademickim. 
Są to: l) Dziesięciolecie UMK, 2) rocznica powstania Armii Czerwonej, 
3) Międzynarodowy Dzień Kobiet, 4) l Maja. 
Pod kątem przygotowania tych uroczystości prowadzona była dyskusja 
mająca na celu opracowanie jednolitego, tworzącego pewną całpść planu 
repertuarowego wszystkich zespołów. Plany te będą szczególnie opracowane 
przez zespoły pod kierownictwem instruktorów do dnia 15 XII br. - dlatego 
też w informacji tej ograniczamy się tylko do podania pewnych propozycji 
stawianych i omawianych na wyżej wymienionej naradzie. 
Zespół chóralny, którego repertuar dotąd był nastawiony głównie na 
pieśni ludowe, nie dające wykorzystać się przy każdej uroczystości, obecnie 
bardzo energicznie przygotowuje się do akademii organizowanej z okazji 
Dziesięciolecia UMK - jest to zresztą jedyny zespół artystyczny, który 
weźmie udział w tych uroczystościach. Poza obsłużeniem wspomnianych 
uroczystości ogólnouniwersyteckich, zespół chóralny przygotowuje się do 
większego występu organizowanego z okazji dziesięciolecia jego istnienia. 
Zespół orkiestralny i wokalny, prócz stałych występów na wieczorkach 
i zabawach, przygotowuje na połowę lutego koncert muzyki rozrywkowej 
i tanecznej. Ponadto przygotowywane są występy kwartetu rytmicznego 
w Studenckim Studiu Radiowym oraz wspólnie z zespołem artystycznym 
organizowane będą występy estradowe w klubie studenckim. 
Zespół satyryczny prócz tego przygotowuje dłuższy program składany 
na występ publiczny. Bardzo pozytywną innowacją w zespole satyrycznymb 
jest to, że zarówno w obecnej swej pracy - stałe cotygodniowe audycje 
w Studenckim Studio Radiowym - jak i w przygotowywaniu występu 
publicznego, głównie opiera się on na tematyce związanej z życiem i pracą 
Uczelni. Utwory te opracowują trzej członkowie zespołu satyrycznegob. 
Zespół dramatyczny, który w większości składa się ze studentów 
pierwszych lat studiów, a więc znów jest w swego rodzaju stadium 
organizacji, całą swą działalność w tej chwili ogranicza do wyboru sztuki, 



 
I
		

/Licencje_017_08_355_0001.djvu

			337 


którą wystawiono by w ciągu bieżącego roku akademickiego. W grę wchodzą 
tu następujące sztuki: Studencka miłość, Nadzieja Heryerrnana, Karykatury 
Kisielewskiego, Gwałtu co się dzieje Fredry. Była w tym zespole bardzo 
ambitna propozycja wystawienia czegoś z twórczości Ajschylosa, jednak po 
naradzie z prof. Srebrnym zrezygnowano z tego zamiaru. 
Zespół taneczny, który, jak już wskazywano, właściwie jest w stadium 
ponownej organizacji, próby swe obecnie poświęca ćwiczeniom rytmiki. 


Kopia, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, KM PZPR w Toruniu, sygn. 58/X/19, s. 33-34. 
a Opuszczono informacje o trudnościach występujących w pracy zespołów artysty- 
cznych. 
b W maszynopisie artystyczny 


182 


1955, {b. d. i m.], Toruń. - Z protokołu konferencji sprawozdawczo- 
-wyborczej POP PZPR na UMK. Zagadnienia stosunku POP i jej członków 
do bezpartyjnych; perspektywy rozwoju UMK. 



 
I 

 


POP liczy członków 140, kandydatów 43, w tym kobiet 35. 
Obecnych członków 109, kandydatów 24. 
Usprawiedliwionych członków 9, kandydat l. 
Nieusprawiedliwionych członków 22, kandydatów 18. 
Zebranie zagaił tow. Wajda, I sekretarz POP PZPR przy UMK 
w Toruniu. Następnie odbyło się powitanie gości: sekretarza Wydziału 
Propagandy KW tow. Symonika, kierownika Wydziału Oświaty KW tow. 
Lachowskiego, tow. Groblewskiego z KW, I sekretarza KM PZPR tow. 
Soporowskiego, sekretarza propagandy KM PZPR tow. Płodzi dyma, przed- 
stawiciela Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego tow. Holzera, oraz wszystkich 
członków POP przybyłych na zebranie. 
Na przewodniczącego Konferencji Wyborczej powołana została tow. 
Zerzoń Teresa, której kandydatura została jednogłośnie przyjęta. 
Ad l. Do Prezydium zostali powołani: sekretarz KW PZPR tow. 
Symonik, kierownik Wydziału Oświaty KW PZPR tow. Lachowski, I sekre- 
tarz KM PZPR tow. Soporowski, sekretarz propagandy KM PZPR tow. 
Płodzidym, zastępca rektora ds. administracyjnych tow. Tyczyński, prorektor 
ds. nauczania tow. Lukaszewicz, dziekan Wydziału Humanistycznego tow. 
Nadolski, przewodniczący ZU ZMP tow. Dąbrowski, I sekretarz OOP 
Wydziału Humanistycznego tow. Niedzielski i tow. tow. Jankowski, Karpiń- 
ski, Jabłońska, Krupowicz, Borysowski.
		

/Licencje_017_08_356_0001.djvu

			338 


Ad 2. Przewodniczący Konferencji Wyborczej zaproponował następu- 
jący porządek obrad: l. Wybór Prezydium. 2. Przyjęcie porządku dziennego. 
3. Wybór komisji dla opracowania uchwały POP. 4. Referat sprawozdawczy 
KU PZPR. 5. Dyskusja. 6. Przyjęcie uchwały. 7. Ustalenie listy kandydatów 
do KU PZPR. 8. Wybór komisji skrutacyjnej. 9. Wybór KU PZPR. 
10. Zakończenie. Porządek dzienny został przyjęty jednogłośnie. 
- _8 Ad 4. Referat sprawozdawczo-wyborczy KU PZPR wygłosił 
tow. Wajda, I sekretarz KU. 
- _b Trzeba stwierdzić, że bezspornym osiągnięciem w pracy naszej 
organizacji partyjnej była likwidacja szeregu wypaczeń w pracy z bezpartyjną 
profesurą, dotycząca głównie zresztą Wydziału Sztuk Pięknych, gdzie przeja- 
wiały się one w sposób klasyczny. Dzięki pracy szeregu towarzyszy tego 
Wydziału, jak i KU doprowadziliśmy do likwidacji takich zasadniczych 
wypaczeń, jak stosowanie niedopuszczalnej metody nacisku na bezpartyjnych 
profesorów, zmuszającego ich do wysuwania na asystentów ludzi nie posiada- 
jących należytych kwalifikacji naukowych, jak traktowanie bezpartyjnej 
kadry naukowej jako jednolitej wrogiej politycznej grupy - 3. Ta nasza 
praca w kierunku likwidacji wypaczeń znalazła bez wątpienia swe odbicie 
w zwiększeniu autorytetu organizacji partyjnej wśród pracowników nauko- 
wych całej Uczelni. 
Pomimo szeregu osiągnięć Komitetu, uzdrawiających sytuację na tym 
odcinku, które zbliżyły wielu pracowników nauki, w tym wielu pracowników 
samodzielnych, i przyczyniły się w znacznym stopniu do wyeliminowania 
szeregu zasadniczych przyczyn nieufności, pokutują jeszcze wśród wielu 
towarzyszy przejawy kontynuowania niesłusznych ocen opartych na etykiecie 
przyklejonej do człowieka przed okresem kilku lat, bez uwzględnienia 
zaistniałych w międzyczasie [wydarzeń]. I tak nie widzi się przemian 
w postawie prof. Jabłońskiego, który wychodzi obecnie do młodzieży 
ZMP-owskiej z referatem o stanie współczesnej fizyki i stara się dać krytycz- 
ną ocenę przemian, jakie w tej dyscyplinie nauki zaszły. Podobnie po etykie- 
ciarsku próbuje się jeszcze czasami podchodzić do dr. Hutnikiewicza, bez 
analizy jego rozwoju ideologicznego i politycznego. Wydaje się, że nadszedł 
nareszcie czas na przezwyciężenie w pełni tych sekciarskich poglądów 
i przejście do konkretnej pomocy konkretnym ludziom w przeżywaniu przez 
nich ewolucji ideowych, w miejsce dotychczasowego oceniania według 
naklejonej, rzekomo stabilnej etykiety. - _d 
Ad 5. Dyskusja. - 3 Tow. Rossa. - Omówił dwa zagadnienia zwią- 
zane z perspektywami rozwoju naszej Uczelni, które powinny stać się przed- 
miotem szczególnej troski przyszłego Komitetu. l. Zagadnienie powiązania 
Uniwersytetu z terenem, tj. z życiowymi problemami ziemi pomorskiej. Daje 
się zauważyć u nas brak konkretnych badań materiałowych nad aktualnie 
przebiegającymi procesami terenu, np. nad zagadnieniami przeobrażania 
pomorskiej wsi. Zadaniu temu mogłoby podołać - być może lepiej od
		

/Licencje_017_08_357_0001.djvu

			339 


projektowanego utworzenia Wydziału Prawa - rozbudowanie Wydziału 
Humanistycznego o studium zagadnień socjologicznych. 2. W planowaniu 
prac poszczególnych wydziałów na okres planu pięcioletniego panuje dowol- 
ność i uwzględnianie tylko osobistych zainteresowań. Szczególnie w odnie- 
sieniu do nauk przyrodniczych jest to poważne zaniedbanie aktualnych 
potrzeb rozwoju naszego przemysłu itp. Konieczne jest przystosowanie tych 
planów do zagadnień ogólnokrajowych. Zająć się tym winny rady wydziałów 
zapraszając do pomocy przedstawicieli terenu, którzy informowaliby o naj- 
bardziej palących obecnie zadaniach. Równie nieodzowne jest w związku 
z tym współdziałanie szeregu katedr dla opracowania danego zagadnienia 
z punktu widzenia różnych dziedzin nauki. 
- _f Tow. Niedzielski Czesław. - Wizyta tow. ministra Rapackiegol 
stworzyła perspektywy rozwoju naszego ośrodka uniwersyteckiego. Powinno 
się organizować dyskusje na poszczególnych wydziałach nad problemem 
rozwoju Uniwersytetu w przyszłym planie pięcioletnim. Ministerstwo jednak 
żadnych dyrektyw co do tej sprawy Uniwersytetowi dotychczas nie udzieliło. 
Potrzebna jest narada ogólnouniwersytecka poprzedzona dogłębnymi dyskus- 
jami w poszczególnych dyscyplinach, która by przedyskutowała i wytyczyła 
plan rozwoju Uniwersytetu w planie pięcioletnim. Organizacja partyjna winna 
postarać się, aby pomysły pracowników naukowych, które są często bardzo 
mądre, nie pozostały tylko na papierze, co dotychczas się zdarzało. - -g 
I Sekretarz KU PZPR 
Kazimierz Wajda 
(-) wz Jan Pilichowski 


Kopia, maszynopis. 
AP Bydgoszcz, KM PZPR w Toruniu, sygn. 58/X/l9, s. 2765-2766, 2769-2770, s. załączni- 
ka 33-34. 
a Pominięto punkt 3. 
b Tekst referatu podany tu w tekście stanowi załącznik do protokołu; pominięto wstęp- 
ne rozwalania na tematy ideologiczno-polityczne. 
c Pominięto konkretny przykład. 
d Pominięto dalszą część referatu, dotyczącą m. in.: stanu .. upartyjnienia" Uczelni, 
związków organizacji partyjnej z pracownikami bezpartyjnymi, zagadnień wewnątrzpartyj- 
nych, stosunku do kierownictwa Uczelni, pracy ideologicznej, zwłaszcza wśród młodzieży. 
e Pominięto głosy Machowskiego, F. [ndana, Goliata, H. Gilasowej. 
f Pominięto głos R. Samsela. 
g Pominięto pozostałe głosy w dyskusji oraz punkty 6--10. 
l Miała ona miejsce 5 X 1955 r.o zachował się protokół z narady aktywu uniwersytec- 
kiego z udziałem A. Rapackiego - Archiwum UMK, Rektorat, sygn. 77 k. 1-31.
		

/Licencje_017_08_358_0001.djvu

			340 


183 


1956, 5 stycznia, Toruń. - Przemówienie Ludwil,ca Kolankowskiego, 
pierwszego rektora UMK, na uroczystości Dziesięciolecia tej Uczelni l. 


Na kartach swoich kreśli nam życie w ciągu płynących lat wzory 
różnobarwne. Są bowiem wśród dni naszych szare, mozolne, chmurne, pow- 
szednie, ale są i odświętne, jasne, podniosłe, promienne, owiane tchnieniem 
ożywczej wiary w trwałość dokonanych dzieł i spełnionych ludzkich 
zamierzeń. 
W życiu naszej młodej Uczelni ubiegły dziesięcioletni okres jej istnie- 
nia, to czas dostateczny do retrospektywnego na jej działalność i wyniki spoj- 
rzenia. Uczyni to za chwilę JM Pan Rektor UMK2. 
Mnie, jako organizatorowi i pierwszemu rektorowi, przypadł wielki 
zaszczyt otwarcia dzisiejszych uroczystości. Czynię to, przypominając tu nie 
nieprzeliczone wprost i - jak się zdawało - nie do przezwyciężenia 
trudności początkowe, lecz ów wielki zapał, z jakim w latach 1945/1946 
zabraliśmy się wszyscy: senat, rektor, dziekani, rady czterech wydziałów: 
Prawniczego, Przyrodniczego, Humanistycznego i Sztuki, profesorowie, 
bibliotekarze, asystenci, wszelkiego typu pracownicy naukowi i admini- 
stracyjni, oraz tłumnie wpisująca się młodzież, słowem cała nasza ówczesna, 
żyjąca w nader trudnych warunkach osobistych, akademicka społeczność, 
a wspomagana tylko przez grono życzliwych naszej Wszechnicy przyjaciół 
z Warszawy, Bydgoszczy, Torunia, do pracy nad skonstruowaniem i ugrunto- 
waniem naszej Almae Matris, jednego z najpiękniejszych dzieł odrodzonej 
Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Toteż przy pieczołowitej opiece rządu, 
przy czynnym współdziałaniu poszczególnych ministrów i wojewodów, przy 
żywej pomocy wojewódzkiego komitetu PPR w osobie jego pierwszego 
sekretarza, przy życzliwym poparciu ówczesnej rady narodowej m. Torunia 
rzecz się w całej pełni udała. 
Tajemnica ówczesnego powodzenia naszych wysiłków tkwiła nie tylko 
w tym, że UMK wyrastał z istotnej potrzeby i imperatywów swego tereno- 
wego podłoża, ale i w tym, że od pierwszych swych chwil włączył się on do 
tego wielkiego prądu, który ożywia od wieków wszystkie uniwersytety świata 
swą twórczą radością we wszystkich kierunkach i dziedzinach nauki i wiedzy. 
Prąd ten porywa za sobą wszystkich, którzy raz weszli w nurt jego 
strumienia, zarówno młodszych, jak i starszych, każąc im służyć odtąd przez 
całe życie pięknu, dobru i prawdzie. 
l tym serdecznym, z głębi duszy płynącym życzeniem, aby pod tym 
wieczyście żywym hasłem i sztandarem nasz umiłowany UMK pracował 
nadal i przez najodleglejsze wieki, na dobro nauki, pożytek młodzieży 
i chwałę Ojczyzny pomyślnie się rozwijał, kończę ja, stary jego rektor, swe
		

/Licencje_017_08_359_0001.djvu

			341 


wstępne przemówienie w święto jego dziesięciolecia. Quod fe/ix, faustum, 
fortunatumque sit! 


Oryginał, maszynopis. 
Archiwum UMK, Rektorat, sygn. R-91, k. 16-17. 
l Uroczystość ta odbyła się w Teatrze Ziemi Pomorskiej. Przemówienie Ludwika 
Kołankowskiego było jego ostatnim wystąpieniem w ramach społeczności uniwersyteckiej, 
cztery miesiące później -19 III 1956 r. - zmarł. 
2 Antoni Basiński.
		

/Licencje_017_08_361_0001.djvu

			SPIS ŹRÓDEŁ 


1. 1945,27 marca, Toruń. - Prezydiwn MRN i ZM Torunia do Rządu Rzeczy- 
pospolitej o powołanie Uniwersytetu w Toruniu............................................... 3 
2. 1945, 4 kwietnia, Łódź. - Profesorowie USB w Wilnie przebywający w Łodzi 
do Ministerstwa Oświaty. Prośba o wykorzystanie całego grona nauczającego 
USB, według stanu na l IX 1939 r., przy tworzeniu Uniwersytetu na Pomorzu... 7 
3. 1945,9 kwietnia, Toruń. - Emil Ogłoza, prezes PZZ, do Henryka Świątko- 
wskiego, wojewody pomorskiego. Informuje o przybyciu przedstawicieli USB 
w WiInie do Torunia i propozycji utworzenia Komisji Organizacyjnej 
Uniwersytetu w Toruniu ...................................................;............................. 8 
4. 1945, 13 kwietnia, Toruń. - Protokół pierwszego zebrania Komitetu Organi- 
zacyjnego Uniwersytetu w Toruniu.................................................................. 9 
5. 1945, 14 kwietnia, Łódź. - Przedstawiciele PZZ, Towarzystwa Przyjaciół 
Nauki i Sztuki w Gdańsku i PIH do Ministerstwa Oświaty. Koncepcja 
powołania wytszej uczelni na Pomorzu ............................................................ 12 
6. 1945, 14 kwietnia, Bydgoszcz. - Z protokołu plenarnego posiedzenia Pomor- 
skiej WRN. O mo
liwościach zorganizowania szkolnictwa wyższego na terenie 
województwa pomorskiego. Projekt stworzenia Uniwersytetu w Toruniu 
i Politechniki w Bydgoszczy:........................................................................... 14 
7. 1945,26 kwietnia, Toruń. - Komitet Organizacyjny Uniwersytetu w Toruniu 
do Stanisława Skrze szewskiego, ministra Oświaty. Memoriał uzasadniający 
potrzebę utworzenia Uniwersytetu na Pomorzu................................................. 15 
8. 1945, l maja, Łódź. - Protokół zebrania grupy profesorów USB przebywa- 
jących w Łodzi. Poparcie akcji tworzenia Uniwersytetu w Toruniu.................... 19 
9. 1945, 16 maja, [Warszawa). - Z protokołu posiedzenia Rady Ministrów. 
Władysław Bieńkowski, wiceminister Oświaty, informuje o organizowaniu się 
m.in. Uniwersytetu w Toruniu......................................................................... 23 
10. 1945, 29 maja, [Warszawa). - Notatka Jerzego Starościaka dla KRN. Plan 
rozmieszczenia szkół wytszych w Polsce .......................................................... 23 
11. 1945, 18 lipca, Toruń. - Konrad Górski do Ryszarda Mienickiego. Informuje 
o stanie przygotowań do powołania Uniwersytetu w Toruniu oraz o pomysłach 
dotyczących obsady kadrowej Hwnanistyki ...................................................... 24 
12. 1945, 21 lipca, Toruń. - Tadeusz Cze
owski do Henryka Elzenberga. 
Przedstawia sytuację w Toruniu bezpośrednio po przyjeździe z Wilna................ 25 
13. [1945],30 lipca, Radość k. Warszawy. - Halina Pazyrzyna do Ludwika 
Kolankowskiego. Sprawa zatrudnienia Witolda Lisa Olszewskiego 
na Wydziale Prawa Uniwersytetu Toruńskiego ................................................. 26 
14. 1945,30 lipca, Toruń. - Jan Wilczyński, delegat Ministra Oświaty dla 
organizacji Uniwersytetu w Toruniu, do Czesława Wycecha, ministra Oświaty. 
Sprawozdanie z dotychczasowej działalności, zwłaszcza w sprawach 
lokalowych..................................................................................................... 27
		

/Licencje_017_08_362_0001.djvu

			344 


15. 1945, 1 sierpnia, Warszawa. - Jan Wilczyński do Ludwika Kolankowskiego. 
Streszcza złożony w Ministerstwie Oświaty raport z postępów organizacji 
Uniwersytetu w Toruniu ........... ................. .................................. ................... 
16. 1945,8 sierpnia, Łódź. - Ludwik Kolankowski do Władysława 
Dziewulskiego. Prosi o tymczasowe sprawowanie obowiązków rektora UMK..... 
17. 1945, 8 sierpnia, Warszawa. - Antoni Pawłowski do Ludwika 
Kolankowskiego. Sprawa włączenia do Uniwersytetu Toruńskiego byłego 
Wydziału Teologii USB w Wilnie.................................................................... 
18. 1945, 12 sierpnia, Toruń. - Tadeusz Czeżowski do Henryka Elzenberga. 
Infonnuje o sytuacji pracowników przybyłych z Wilna i o sprawach organizacji 
katedr filozoficmych w Toruniu ...................................................................... 
19. 1945, 13 sierpnia, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, deleguje 
prof. Ludwika Kolankowskiego, wykładającego w Uniwersytecie Łódzkim, 
do organizowania Uniwersytetu w Toruniu....................................................... 
20. 1945,23 sierpnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia tymczasowego 
Senatu UMK. M.in. ukonstytuowanie się Senatu, podział czynności między 
członków, organizacja biur uniwersyteckich, płace ........................................... 
21. 1945, 23 sierpnia, Toruń. - Władysław Dobrowolski, prezydent m. Torunia, 
do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK.. Powiadamia o budynkach 
przemaczonych dla Uniwersytetu ......... ......... .......... ................... ..................... 
22. 1945,24 sierpnia, [Warszawa]. - Dekret KRN o utworzeniu UMK w Toruniu.. 
23. 1945,25 sierpnia, Toruń. - Protokół drugiego posiedzenia tymczasowego 
Senatu UMK. Sprawy kancelarii i rachunków delegata, biblioteki, stołówki ...... 
24. 1945, 28 sierpnia, Toruń. - Komunikat do redakcji "Robotnika Pomorskie- 
go", "Ziemi Pomorskiej", "Trybuny Pomorskiej" o rozpoczęciu czynności przez 
Biuro Uniwersyteckie UMK.... ..................................... ................................... 
25. 1945, 1 września, Kraków. - Stanisław Hoszowski do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Infonnuje o swoich rozmowach z kadrą naukową 
z UJK we Lwowie na temat ewentualnego przejścia do Torunia ........................ 
26. 1945, 3 września, Kraków. - Stanisław Łempicki do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Poleca kolegów z UJK we Lwowie na katedry 
w Toruniu ...................................... ..................... .......... .......... ................. ...... 
27. 1945,8 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, p.o. rektora, do Kwestury 
UMK. Polecenie wypłacenia uposażeń pracownikom USB zarejestrowanym 
w Toruniu...................................................................................................... 
28. 1945, 13 września, Pomań. - Karol Górski do Konrada Górskiego. Infonnuje 
o swoich losach wojelUlych oraz poleca na asystenturę w Toruniu Kazimierza 
Ślaskiego...................................................................................................... . 
29. 1945, 15 września, Dębowiec k. Gniema. - Marian Gumowski do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK. Zgłasza gotowość podjęcia pracy w UMK ........ 
30. 1945, 16 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor, do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK.. Relacjonuje problemy budżetowe i mieszka- 
niowe UMK.......... .... o........ ............ .................... ......... ................................... 
31. [1945], 16 września, Łódź. - Stanisław Zajączkowski do Ryszarda Mienic- 
kiego. Infonnuje o spr8wach organizacyjnych Uniwersytetu Toruńskiego, 
o swojej decyzji pozostania w Łodzi i o propozycji pracy dla Mienickiego 
1V Łodzi ......................................................................................................... 


28 
30 
30 
31 
33 
33 
35 
35 
37 
38 
38 
40 
42 
44 
45 
45 
 

 
I 

 
47 


...J...
		

/Licencje_017_08_363_0001.djvu

			345 


32. 1945, 17 września, Toruń. - Władze m. Torunia do Prezydium KRN 
w Warszawie. Wobec nadeszłej wiadomości o zawieszeniu organizacji 
Uniwersytetu w Toruniu ponownie uzasadniają potrzebę powołania w tym 
mieście wyższej uczelni.................................................................................. 49 
33. [19]45, 19 września, Lublin. - Juliusz Rudnicki do Władysława Dziewul- 
skiego. Odpowiedź na propozycję objęcia Katedry Matematyki na UMK............ 54 
34. 1945, 20 września, Toruń. - Władysław Dziewulski w zastępstwie Rektora 
UMK do Ministra Oświaty. Sprawa repatriacji pracowników USB, areszto- 
wanych w Wilnie i wywiezionych w głąb Rosji ................................................ 55 
35. 1945, 26 września, Bydgoszcz. - Z protokołu posiedzenia KW PPR. 
Politycme aspekty utworzenia UMK................................................................ 56 
36. 1945,29 września, Toruń. - Ludwik Kolankowski do Michaliny Serugowej. 
Wrażenia z pierwszych tygodni pracy rektorskiej w Toruniu.............................. 57 
37. 1945, 30 września, Toruń. - Pierwsze posiedzenie Senatu Akademickiego 
UMK w r. akad. 1945/1946 (sala czytelni Książnicy Miejskiej) ........................ 58 
38. 1945, [przed 3 października], Toruń. - Instrukcja Rektora UMK w sprawie 
trybu przyjęcia i wpisów na UMK studentów i wolnych słuchaczy ..................... 59 
39. 1945, 3 października, Bydgoszcz. - Protokół pierwszego zebrania Komitetu 
Opieki nad Młodzieżą Akademicką. Sprawy akademików, stypendiów oraz 
. procedury naboru na UMK.............................................................................. 61 
40. 1945, 4 października, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady 
Wydziału Matematycmo-Przyrodniczego (w tymczasowym lokalu Zakładu 
Zoologii przy ul. Danielewskiego 6). Sprawy organizacyjne, personalne, 
budżetu oraz programu studiów....................................................................... 62 
41. 1945, 5 października, Pomań. - Karol Górski do Konrada Górskiego, 
dziekana Wydziału Humanistycmego. Sprawy obsady katedr historycmych........ 66 
42. 1945, 6 października, Toruń. - Leonid Żytkowicz do Ryszarda Mienickiego. 
Prośba o złożenie wniosku o mianowanie go asystentem ................................... 67 
43. 1945, [przed 7 października], Toruń. - Projekty organizacji Sekcji Sztuk 
Pięknych na Wydziale Humanistycmym................ ....... ................ .......... .... ... ... 68 
44. 1945,7 października, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Sekcji 
Sztuki przy Wydziale Humanistycmym. Sprawy obsady personalnej .................. 70 
45. 1945, 10 października, Kraków. - Zygmunt Czerny do Ludwika 
Kolankowskiego, rektora UMK. Dziękuje za zaproszenie na katedrę w UMK 
i infonnuje o planach profesorów ze Lwowa przebywających w Krakowie.......... 71 
46. 1945, 15 października, Toruń. - Konrad Górski, dziekan Wydziału Humani- 
stycmego, do Ryszarda Mienickiego. Infonnuje o nominacji profesorskiej 
i prosi o rychły przyjazd do Torunia................................................................. 72 
47. 1945, 15 października, Warszawa. - Władysław Kowalski, minister Kultury 
i Sztuki, do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Proponuje utworzenie 
Katedry Teatrologii na Wydziale Humanistycmym i powołanie na nią Wilama 
Horzycy ......................................................................................................... 72 

 48. 1945, 18 października, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Wy- 

 działu Bibliotek w Ministerstwie Oświaty. Postuluje przekazywanie wszelkich 
I książek z bibliotek byłych Prus Wschodnich, a dotyczących Pomorza, Prus 

 Wschodnich, Warmii i Kaszub, do UMK.......................................................... 73
		

/Licencje_017_08_364_0001.djvu

			346 


49. 1945, 20 października, Kraków. - Wojciech Hejnosz do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Przyjmuje propozycję objęcia Katedry Historii Prawa 
Polskiego na UMK.... ....... .................. ................. ......... .................................. 74 
50. 1945,21 października, Toruń. - Leonid Zytkowicz do Ryszarda Mienickiego. 
Relacjonuje swe wyjazdy po książki dla Biblioteki Uniwersyteckiej oraz 
opisuje warunki bytowania w Toruniu ............................................................. 75 
5 l. 1945,27 października, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, do 
Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Poleca zorganizowanie Wydziału 
Prawno-Społecmego UMK............................................................................. 76 
52. 1945, 5 listopada, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty. Utworze- 
nie na UMK Wydziału Prawno-Ekonomicmego ............................................... 76 
53. 1945,6 listopada, Kraków. - Karol Maleczyński do Ludwika Kolankow- 
skiego, rektora UMK. Omawia okolicmości swojej odmowy objęcia Katedry 
Historii Polski Średniowiecmej na UMK......................................................... 77 
54. 1945, 6 listopada, Pomań. - Karol Górski do Konrada Górskiego, dziekana 
Wydziału Humanistycmego. Sprawy rozpoczęcia wykładów oraz obsady katedr 
historycmych ................................................................................................. 78 
55. 1945, 7 listopada, Toruń. - Z protokołu pierwszego zebrania Stałej Komisji 
Porozumiewawczej młodzieżowych organizacji akademickich w Toruniu. 
Sprawa zorganizowania Bratniej Pomocy......................................................... 79 
56. 1945, 8 listopada, Kraków. - Wojciech Hejnosz do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Informuje o werbunku na terenie Krakowa kadry 
naukowej dla UMK z Uniwersytetu Lwowskiego.............................................. 80 
57. 1945, 9 listopada, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Ministra 
Oświaty. Prosi o ogłoszenie zarządzenia o utworzeniu Wydziału Prawno- 
-Społecmego UMK w Dzienniku Urzędowym oraz o nadanie Studium Sztuk 
Pięknych UMK statusu wydziału..................................................................... 82 
58. 1945, 9 listopada, Kraków. - Kazimierz Hartleb do Ludwika Kolanko- 
wskiego. Relacja z podróży do Krakowa w celu angażowania kadry naukowej 
ze Lwowa dla UMK............ ............................... ........ ................ ..................... 82 
59. 1945, [przed lO listopada], Toruń. - Ogłoszenie Rektora UMK w sprawie 
wpisu na wykłady........................................................................................... 84 
60. 1945, 13 listopada, Wolbrom. - Bronisław Pawłowski do Ludwika Kolanko- 
wskiego. Prosi o podjęcie działań w celu zatrudnienia go na UMK.................... 85 
61. 1945,22 listopada, Toruń. - Protokół szóstego zebrania Komitetu Organiza- 
cyjnego Uniwersytetu w Toruniu. Przekształcenie Komitetu w Towarzystwo 
Przyjaciół UMK i Młodzieży Akademickiej...................................................... 86 
62. 1945,24 listopada, Toruń. - Protokół pierwszego organizacyjnego zebrania 
Towarzystwa Przyjaciół UMK i Młodzieży Akademickiej w Toruniu ................. 90 
63. 1945, 3 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego organizacyjnego zebrania 
Sekcji Szkół Wyższych ZNP przy Oddziale Grodzkim ZNP w Toruniu 
(w Collegium Minus UMK) ............................................................................ 91 
64. 1945,4 grudnia, Warszawa. - Aleksander Jabłoński do Władysława 
Dziewulskiego. Rozważa propozycję objęcia Katedry Fizyki Doświadczalnej 
na UMK ................... ........ .............. ... ............ ............................ ...... ..... ......... 92
		

/Licencje_017_08_365_0001.djvu

			347 


65. 1945, 13 grudnia, Warszawa. - Czesław Wycech, minister Oświaty, 
do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Poleca zorganizowanie Wydziału 
Sztuk Pięknych............................................................................................... 93 
66. 1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady Wydziału 
Sztuk Pięknych. Sprawy organizacyjne i personalne.......................................... 93 
67. 1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół nadzwyczajnego posiedzenia Rady 
Wydziału Humanistycmego. Wybór władz Wydziału......................................... 94 
68. 1945, 18 grudnia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady Wydziału 
Humanistycmego. Sprawy finansowe i personalne; wybór komisji egzamina- 
cyjnej ............................................................................................................ 95 
69. 1945,20 grudnia, Toruń. - Ogłoszenie Rektora UMK o mającej się odbyć 
inauguracji pierwszego roku akademickiego na UMK....................................... 96 
70. 1945, 20 grudnia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w sprawie 
utworzenia 24 katedr na Wydziale Matematycmo-Przyrodniczym oraz 
27 katedr na Wydziale Humanistycmym UMK w Toruniu.:............................... 97 
71. 1945,27 grudnia, Toruń. - Memoriał do Prezydenta m. Torunia w sprawie 
zachowania odrębności Ksiąmicy Miejskiej im. Kopernika od Biblioteki UMK. 99 
72. 1946, 2 stycmia, Toruń. - Kurenda Rektora do personelu UMK z prośbą 
o uczestnictwo w pierwszej inauguracji roku akademickiego na UMK ............... 101 
73. 1946, 4 stycmia, Toruń. - Protokół pierwszego posiedzenia Rady Wydziału 
Prawno-Ekonomicmego. Sprawozdanie Dziekana oraz wybory władz Wydziału. 10 l 
74. 1946, 5 stycmia, Toruń. - Rota ślubowania immatrykulacyjnego na inaugu- 
racji pierwszego roku akademickiego na UMK w Toruniu................................. 104 
75. 1946, 5 stycmia, Toruń. - Przemówienie Ludwika Kolankowskiego, rektora 
UMK, na inauguracji pierwszego roku akademickiego UMK............................. 105 
76. 1946, 11 stycmia, Toruń. - Studenci UMK do rektora Ludwika 
Kolankowskiego. Apel o powołanie Wydziału Medycyny.................................. 110 
77. 1946, 18 stycmia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w sprawie 
utworzenia 16 katedr na Wydziale Prawno-Ekonomicmym UMK...................... 111 
78. 1946,24 stycmia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w sprawie 
utworzenia Wydziału Sztuk Pięknych na UMK................................................. 112 
79. 1946, [przed 31 stycmia), Toruń. - Sprawozdanie Jana Pruffera, dziekana 
Wydziału Matematycmo-Przyrodniczego UMK, za okres od l xn 1945 do 
31 I 1946 r. ................................................................................................... 112 
80. 1946, 15 lutego, Warszawa. - Prezydent KRN mianuje Ludwika Kolanko- 
wskiego rektorem UMK............... ....................... ....... ............. ........................ 114 
81. 1946,8 marca, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Ministerstwa 
Oświaty. Propozycja podziału roku akademickiego na semestry w miejsce 
dotychczasowych trymestrów........................................................................... 115 
82. 1946, [po 26 marca], Bydgoszcz. - Apel Towarzystwa Przyjaciół UMK 
w Toruniu, Oddział w Bydgoszczy, do społeczeństwa pomorskiego o pomoc 
dla UMK .......... ........................................ ....... ...................................... ........ 116 
83. 1946, 11 kwietnia, Toruń. - Ludwik KolaDkowski, rektor UMK, do Woje- 
wódzkiego Funduszu Ziemi w Bydgoszczy. Wnosi o przekazanie UMK 
majątków ziemskich w Nawrze i Koniczynce.................................................... 117 


...J......
		

/Licencje_017_08_366_0001.djvu

			348 


84. 1946, 15 kwietnia, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Oświaty w sprawie 
utworzenia 8 katedr na Wydziale Sztuk Pięknych UMK.................................... 118 
85. [194]6, 24 kwietnia, Toruń. - Jan Pruffer, dziekan Wydziału Matematycmo- 
-Przyrodniczego, do Witolda Zacharewicza. Proponuje objęcie Katedry Chemii 
Organicmej na UMK... ....... ............ ........... .......... ........ .......... ......... ........ ........ 119 
86. 1946, [po l maja], Toruń. - Sprawozdanie Leonida Zytkowicza, pracownika 
Biblioteki UMK, z odbytej 30 IV i l V 1946 r. podróży służbowej do Warcina 
(k. Kępic) w celu przywiezienia książek, a także rekonesansu bibliotecmego 
w Chełmnie, Chojnicach i Tucholi................................................................... 120 
87. 1946,12 czerwca, Toruń. - Protokół konferencji prezydentów miast Byd- 
goszczy, Grudziądza, Torunia i Włocławka. Sprawa ufundowania insygniów 
dla UMK ....................................................................................................... 121 
88. 1946, 16 lipca, Elbląg. - Stefan Burhardt do Stanisława Lisowskiego. Infor- 
muje o trudnościach przy zdobywaniu książek dla Biblioteki Uniwersyteckiej 
i przekazuje sugestie i dyspozycje odnośnie do ich transportu............................ 122 
89. 1946, 17 lipca, Bydgoszcz. - Zespół teatralny występujący gościnnie 
w Bydgoszczy do prezydenta miasta Józefa Twardzickiego. Deklaracja 
przekazania 10 tys. zł na potrzeby UMK .......................................................... 124 
90. 1946, 21 lipca, Elbląg. - Stefan Burhardt do Stanisława Lisowskiego. 
Przekazuje dyspozycje dotyczące gromadzenia i zabezpieczania zwożonych 
do Torunia książek ......................................................................................... 124 
91. 1946,27 lipca, Warszawa. - Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych do 
Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Bydgoszczy. Wyraża zgodę na przeka- 
zanie resztówki Kuczwały dla UMK ................................................................ 126 
92. 1946,8 sierpnia, [Warszawa). - Ministerstwo Kultury i Sztuki do Departa- 
mentu Szkół Wyższych Ministerstwa Oświaty. Opiniuje kandydatury na 
katedry Wydziału Sztuk Pięknych UMK........................................................... 126 
93. 1946, [l września?], Toruń. - Ze sprawozdania Biblioteki UMK za r. akad. 
1945/1946 . Związki z Książnicą Miej ską, gromadzenie księgozbiorów 
poniemieckich, sprawy personalne.............. ........ ..... .......... ........ ...................... 127 
94. 1946, 28 września, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor UMK, do 
Zarządu Okręgowego Państwowych Nieruchomości Ziemskich w Bydgoszczy. 
Prosi o przymanie UMK majątku Piwnice ....................................................... 131 
95. 1946, 11 października, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Wydziału 
Humanistycmego UMK w r. akad. 1945/1946......................:........................... 131 
96. 1946, 16 października, Toruń. - Sprawozdanie z działalności w zakresie 
opieki zdrowotnej na UMK za r. akad. 1945/1946............................................ 135 
97. 1946,28 października, Toruń. - Z protokołu plenarnego posiedzenia MRN 
w Toruniu. Sprawa rozwoju i rozbudowy UMK ................................................ 136 
98. 1946, 4 listopada, Toruń. - Władysław Namysłowski, dziekan Wydziału 
Prawno-Ekonomicmego, do Rektora UMK. Informuje o inauguracji roku 
akademickiego na Studium Prawno-Ekonomicmym w Olsztynie ....................... 138 
99. 1946,6 listopada, Toruń. - Władysław Namysłowski, dziekan Wydziału 
Prawno-Ekonomicmego, do Rektora UMK. Prośba o dokonanie zmian na 
stanowiskach adiunktów i asystentów tego Wydziału........................................ 140 
100. 1946, 9 grudnia, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do Ministra 
Oświaty. Prosi o zgodę na otwarcie Wydziału Farmaceutycmego....................... 141 


.J....
		

/Licencje_017_08_367_0001.djvu

			349 


101. 1946,21 grudnia, Toruń. - Jan i Kazimiera Wilczyńscy do Ludwika Kolanko- 
wskiego, rektora UMK. Fundują nagrody za prace naukowe powstałe w UMK... 142 
102. 1947, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Bratniej Pomocy Studentów 
UMK za okres od l X 1945 do 31 XII 1946 r. ................................................. 143 
103. 1947, 10 stycmia, Toruń. - Sprawozdanie z działalności AZS-Toruń za 
1946 r. dla Rektoratu UMK ............................................................................ 147 
104. 1947,20 stycmia, Toruń. - Ludwik Kolankowski, rektor UMK, do ZM 
w Toruniu, na ręce Władysława Dobrowolskiego, prezydenta m. Torunia. 
Postuluje przekazanie Uniwersytetowi gmachu Collegium Maius na własność.... 154 
105. 1947, 13 marca, Toruń. - Ze sprawozdania Koła Akademickiego PPR 
za okres od l xn 1946 do 13 ID 1947 r. Ocena sytuacji politycmej na UMK...... 155 
106. 1947,30 kwietnia, Toruń. - Władysław Dziewulski, prorektor UMK, 
do Ministerstwa Oświaty. Infonnuje o działalności stowarzyszeń akademickich 
na UMK w r. 1946 ......................................................................................... 156 
107. 1947,29 maja, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Oświaty. Utworzenie 
Katedry Meteorologii i Klimatologii; zwinięcie Katedry Ekonomii Technicmej 
na Wydziale Matematycmo-Przyrodniczym oraz przemianowanie niektórych 
katedr w UMK......... ................... ............ .............. ....................... .................. 158 
108. 1947, 2 października, Toruń. - Protokół zebrania Koła Inicjatorów Towa- 
rzystwa Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej UMK (odbytego w mieszkaniu 
doktorowej Steinbornowej przy ul. Bydgoskiej 90)........................................... 159 
109. 1947, przed 12 grudnia, Toruń. - Zaproszenie na uroczystość poświęcenia 
i otwarcia Zakładów Chemii ........................................................................... 161 
110. 1947/1948, [b.d. i m.],Toruń. - Infonnacja Duszpasterstwa Akademickiego 
w Toruniu o słuchaczach i programie Studium Wiedzy Religijnej w r. akad. 
1947/1948.................. .............................................. ............................. ......... 162 
111. 1948,21 stycmia, [Bydgoszcz]. - Sprawozdanie z posiedzenia Towarzystwa 
Przyjaciół UMK poświęconego ufundowaniu insygniów rektorskich .................. 162 
112. 1948,27 stycmia, Toruń. - Protokół walnego zebrania Towarzystwa Przyja- 
ciół UMK (w Bibliotece Uniwersyteckiej) wraz z referatem Emila Ogłozy 
"Program prac Towarzystwa na r. 1948" .......................................................... 163 
113. 1948, 28 stycmia, Toruń. - Przemówienie Ludwika Kolankowskiego, rektora 
UMK, na nadzwyczajnym posiedzeniu Senatu dla uczczenia pamięci zmarłego 
profesora Mieczysława Limanowskiego ........................................................... 168 
114. 1948, 4 lutego, [Bydgoszcz). - Protokół posiedzenia komisji do realizacji 
wniosku o utworzenie Wydziału Rolnego UMK................................................ 168 
11 S. 1948, 26 lutego, Toruń. - Wykaz świadczeń ZM w Toruniu na rzecz UMK 
i studentów.................................................................................................... 172 
116. 1948, 28 lutego, Bydgoszcz. - Zrzeszenie Kupców Samodzielnych w Bydgosz- 
czy do Ludwika Kolankowskiego, rektora UMK. Zwraca uwagę na zbyt częste 
przypadki odmowy przyjmowania synów kupieckich na studia........................... 173 
117. 1948,29 kwietnia, Pomań. - Sprawozdanie Szczepana Szczeniowskiego, 
wizytatora z ramienia Sekcji Organizacji Szkolnictwa Wyższego Rady 
Głównej, z wizytacji UMK.............................................................................. 174 
l 18. 1948, [przed 23 maja], Toruń. - Zaproszenie na uroczystość przekazania 
insygniów rektorskich ufundowanych przez społeczeństwo m. Bydgoszczy......... 188 


......
		

/Licencje_017_08_368_0001.djvu

			350 


119. 1948, 9 lipca, Olsztyn. - Rezolucja organizacji studenckich UMK protestu- 
jąca przeciwko zamierzonej likwidacji Studium Prawno-Administracyjnego 
w Olsztynie.................................................................................................... 189 
120. 1948, 12 października, Toruń. - Karol Koranyi, rektor UMK, do Minister- 
stwa Oświaty. Przesyła uchwałę Senatu Akademickiego UMK o nadaniu 
doktoratu honorowego prof. dr. Ludwikowi Kolankowskiemu ........................... 192 
121. 1948,26 października, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do Rektora UMK. 
Przekazuje decyzję dotyczącą młodzieży akademickiej studiującej w Olsztynie, 
w związku z likwidacją Studium Prawno-Administracyjnego ............................ 194 
122. 1948, 6 listopada, Toruń. - Przemówienie Karola Koranyi'ego, rektora UMK, 
wygłoszone na inauguracji r. akad. 1948/1949.................................................. 195 
123. 1948, 12 listopada, Toruń. - Sprawozdanie z działalności Uniwersyteckiego 
Komitetu PPR za okres od 1 X do 10 XI 1948 r................................................ 197 
124. 1949, 10 marca, Bydgoszcz. - Wydział Propagandy, Oświaty i Kultury KW 
PZPR w Bydgoszczy do KC PZPR. Przesyła swoje sugestie dotyczące zmian 
kadrowych w Bibliotece Uniwersyteckiej oraz przypomina propozycję 
nominacji Stanisława Borysowskiego na dziekana Wydziału Sztuk Pięknych 
UMK.. ....................... ............. ............................... ........... .... .... ............. ........ 200 
125. 1949, 1 czerwca, Bydgoszcz. - Z protokołu posiedzenia Egzekutywy KW 
PZPR. Sprawy pracy Partii i ZAMP na Uniwersytecie ...................................... 201 
126. 1949, 14 września, Toruń. - Zygmunt Cremy, prorektor UMK, do Janiny 
Kutzner, naczelnika Wydziału Wychowania Fizycmego Ministerstwa Oświaty. 
Prośba o kredyty na adaptację obiektów na sale gimnastycme oraz o poparcie 
u władz miejskich dla starań o odpowiednie obiekty......................................... 203 
127. [1950, styczeń-luty, Toruń). - Ze sprawozdania z działalności POP PZPR 
przy UMK za okres od Kongresu Zjednoczeniowego (1948) do 1950 r. Ocena 
politycma kół naukowych oraz profesury UMK................................................ 204 
128. 1950, 12 lutego, [Toruń). - Karol Koranyi, rektor UMK, do Eugenii Krasso- 
wskiej, wiceministra Oświaty. Zgłasza swą rezygnację ze stanowiska rektora .... 207 
129. 1950, 141utego, Toruń. - Karol Koranyi, rektor UMK, do Komisji Kontroli 
Partyjnej przy KC PZPR. Prosi o zajęcie stanowiska wobec komentarzy 
Włodzimierza Hołubowicza, członka PZPR i pracownika UMK, dotyczących 
okolicmości rezygnacji ze stanowiska rektora .................................................. 208 
130. 1950, 14 lutego, Toruń. - Protokół nadzwyczajnego posiedzenia Senatu 
Akademickiego UMK. Okolicmości rezygnacji Karola Koranyi'ego ze stano- 
wiska rektora oraz pismo Rektora podające motywy tego kroku......................... 209 
131. 1950, 17 lutego, Warszawa. - Sprawozdanie Wiesława Gruszeckiego, wysła- 
nego do Torunia przez Zarząd Główny ZAMP, z przeprowadzonych na UMK 
rozmów w dniach 14-16 lutego, w związku z konfliktem organizacji polity- 
cmych z władzami Uczelni............ ........ .......... '" ........ ......... ... .................... ..... 212 
132. 1950, 8 maja, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do rektorów szkół wyż- 
szych. Informuje o trybie przeprowadzenia likwidacji stowarzyszeń Bratnia 
Pomoc.... .......... ........... ....... '" .......... ................... ......... ..... ...... ....................... 217 
133. 1950, 17 maja, Warszawa. - Ministerstwo Oświaty do Rektora UMK. 
Komunikuje o mającej nastąpić w najbliższym czasie likwidacji Wydziału 
Sztuk Pięknych............................................................................................... 218 


J
		

/Licencje_017_08_369_0001.djvu

			351 


134. 1950, 30 maja, Toruń. - KU PZPR przy UMK do Wydziału Nauki KC PZPR. 
Przesyła wyciąg z posiedzenia Egzekutywy w sprawie obsady stanowisk 
dziekanów i prodziekanów na UMK w r. akad. 1950/1951 i 1951/1952............. 218 
135. 1950, l czerwca, Toruń. - Sprawozdanie Władysława Namysłowskiego, 
dziekana Wydziału Prawno-Ekonomicznego UMK, za r. akad. 1949/1950......... 219 
136. 1950, 15 lipca, Toruń. - Protokół konferencji przedstawicieli Ministerstwa 
Kultury i Sztuki oraz Rady Wydziału Sztuk Pięknych UMK. Sprawa znalezie- 
nia rozwiązania problemu Wydziału Sztuk Pięknych UMK................................ 221 
137. 1950, 19 lipca, Jastrzębia Góra. - Konrad Górski do Bronisława Włodar- 
skiego, dziekana Wydziału Humanistycznego. Informuje, że w wyniku 
konferencji z dyrektorem Henrykiem Zeligowskim, odbytej w Ministerstwie 
Szkół Wyższych i Nauki, złożył prośbę o przeniesienie go do Instytutu Badań 
Literackich w Warszawie.. ........ ..................... ......... ....... ............ ..................... 224 
138. 1950,21 sierpnia, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki w sprawie zmian organizacyjnych w niektórych szkołach akademic- 
kich. Utworzenie na UMK katedr: Chemii Ogólnej, Fizjologii Roślin, 
Geografii II i ID, Paleontologii. Zwinięcie Katedry Antropogeografii................. 224 
139. 1950,21 sierpnia, Warszawa. - Z Rozporządzenia w sprawie zmian organi- 
zacyjnych w niektórych szkołach akademickich. Przemianowanie na UMK 
8 katedr, przeważnie na Wydziale Prawa, zwinięcie Katedry Socjologii, 
utworzenie Katedry Prawa Cywilnego II i Katedry Postępowania Karnego ......... 225 
140. 1950, 15 września, Warszawa. - Minister Szkół Wyższych i Nauki do Rektora 
UMK. Informuje o wprowadzeniu wojskowego szkolenia studentów.................. 226 
141. 1950, 22 listopada, Bydgoszcz. - Z protokołu posiedzenia Egzekutywy KW 
PZPR w Bydgoszczy, Wraz ze sprawozdaniem POP PZPR na UMK. Sytuacja 
polityczna na UMK oraz działalność ideologiczno-polityczna wobec praco- 
wników naukowych ....... ................. ...................... ............ ....... ........... ............ 227 
142. 1950,25 listopada, Toruń. - Memoriał w sprawie rozbudowy szkolnictwa 
wyższego dla regionu pomorskiego w ośrodku naukowym Toruń-Bydgoszcz ...... 246 
143. 1950,11 grudnia, Toruń. - Bronisław Włodarski, dziekan Wydziału Humani- 
stycznego, do Rektoratu UMK. Przedstawia propozycję podziału Wydziału 
Humanistycznego........................................................................................... 248 
144. 1950, 11 grudnia, Toruń. - Memoriał Rady Wydziału Matematyczno- 
-Przyrodniczego UMK. Sprawa toruńskiego ośrodka fizyki............................... 249 
145. 195 l, 12 stycznia, Toruń. - Protokół przejęcia majątku przez Zarząd 
Ośrodków Akademickich Ekspozytura w Toruniu od Delegata Ministra Szkół 
Wyższych i Nauki do Spraw Młodzieżowych w Toruniu.................................... 252 
146. 195 l, 31 stycznia, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki w sprawie zmian organizacyjnych na wydziałach humanistycznych. 
Utworzenie na UMK: Zespołowej Katedry Podstaw Marksizmu-Leninizmu, 
Katedry Historii Nowoczesnej, Katedry Nauk Pomocniczych Historii Literatury 
Polskiej. Przemianowanie Katedry Filozofii I na Zespołową Katedrę Logiki....... 255 
147. 195 l, 17 marca, Toruń. - Protokół narady przedstawicieli terenowych władz 
administracyjnych i UMK. Lokalizacja dzielnicy uniwersyteckiej w Toruniu...... 255 


.....
		

/Licencje_017_08_370_0001.djvu

			352 


148. 195 l, 19 i 20 czerwca, Toruń. - Protokół posiedzenia Rady Wydziału Prawa 
UMK. Sprawa wstrzymania naboru kandydatów na r. akad. 1951/1952 
i uchwalony w tej sprawie memoriał do Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 
i Nauki................... ........................................ ............................ ................... 257 
149. 195 1,24 lipca, Warszawa. - Z Rozporządzenia Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Sprawa przeniesienia Katedry Historii Sztuki z Wydziału Humani- 
stycmego na Wydział Sztuk Pięknych UMK..................................................... 261 
150. 1951, 26 lipca, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Utworzenie Katedry Technologii i Technik Malarskich na Wydziale 
Sztuk Pięknych UMK ..................................................................................... 261 
151. 1951, 15 września, Warszawa. - Rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych 
i Nauki. Utworzenie studiów przygotowawczych w niektórych szkołach 
wyższych, w tym na UMK............................................................................... 262 
152. 195 l, 15 września, Toruń. - Karol Wróblewski, kierownik Studium Wojsko- 
wego UMK, do Rektoratu i wszystkich dziekanatów. Informuje o planie zajęć 
w Studium ..................................................................................................... 264 
153. 1951, 17 września, Bydgoszcz. - Wydział Propagandy, Oświaty i Kultury 
KW PZPR w Bydgoszczy do KC PZPR. Prosi o interwencję w Ministerstwie 
Szkolnictwa Wyższego, by nie dopuścić Konrada Górskiego do prowadzenia 
wykładów na UMK.... ................ .............. ................ ...................... ....... .......... 264 
154. 1951,20 września, Toruń. - Ze sprawozdania Ośrodka Wychowania Fizy- 
cmego UMK. Realizacja programu wychowania f1Z}'cmego na UMK w r. akad. 
1950/195 l..................... .................. ................. ......... .............. ............... ........ 265 
155. 1951,26 października, Bydgoszcz. - Informacja Egzekutywy KW PZPR. 
Przebieg rekrutacji kandydatów na studia wyższe na terenie województwa 
bydgoskiego, w tym również na UMK, w roku akad. 1951/1952........................ 267 
156. 195 l, 6 listopada, Toruń. - Z posiedzenia Senatu Akademickiego UMK. 
Perspektywy działalności Uczelni........ ......... .............. ..... ......................:.. ....... 276 
157. 1951, 10 listopada, Toruń. - Henryk Szarski, organizator Wydziału Biologii 
i Nauk o Ziemi, do Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki. Wnosi o rewizję 
stanowiska w sprawie likwidacji Katedry Biologii Ogólnej wraz z Hydro- 
biologią... ................ ........................................... .................... .......... ........ ..... 277 
158. 195 1,20 listopada, Toruń. - Z protokołu posiedzenia Senatu Akademickiego 
UMK. Analiza działalności i planu pracy Studium Przygotowawczego UMK...... 278 
159. 1951, 17 grudnia, Toruń. - Leon Kurowski, pełniący obowiązki rektora 
UMK, do Ministerstwa Szkół Wyższych i Nauki. Przekazuje dezyderaty 
związane z kierunkiem geo1ogicmym na UMK................................................. 282 
160. 1952, 9 stycmia, Toruń. - Protokół posiedzenia Senatu Akademickiego 
UMK. Dyskusja dotycząca koniecmości i możliwości powołania studiów 
drugiego stopnia w Toruniu ............................................................................ 283 
161. 1952,6 lutego, Toruń. - Bronisław Włodarski, dziekan Wydziału Humani- 
stycmego, do Rektoratu UMK. Zwraca uwagę na trudności Wydziału wynika- 
jące z likwidacji niektórych katedr oraz sugeruje możliwości zatrudnienia 
pracowników likwidowanych katedr.................... ....................... ........ .... ......... 294 
162. 1952, 11 lutego, [Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wyższego. Podział Wydziału Matematycmo-Przyrodniczego UMK.................... 296 



 
I 

 


..oa...
		

/Licencje_017_08_371_0001.djvu

			353 



 
I 

 


163. 1952, 15 maja, [Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa Wy!- 
szego. Zmiany organizacyjne na Wydziałach: Prawa, Humanistycmym, Sztuk 
Pięknych, Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Biologii i Nauk o Ziemi UMK....... 297 
164. 1952,15 maja, [Warszawa]. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa Wy!- 
szego. Połączenie niektórych katedr w instytuty bądź zespoły katedr na 
Wydziałach: Humanistycmym, Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Biologii 
i Nauk o Ziemi UMK...................................................................................... 299 
165. 1952, 4 listopada, Toruń. - Jadwiga Włosek, kierownik Oddziału Kadr UMK, 
do Referatu Kadr Ministerstwa Szkolnictwa Wytszego. Prosi o zajęcie 
stanowiska w sprawie dalszego zatrudnienia Konrada Górskiego....................... 300 
166. 1953, 13 stycmia, Toruń. - Komitet Organizacyjny Partyjnej Konferencji 
Naukowo-Wytwórczej UMK do zakładów naukowych Uniwersytetu. Informuje 
o zadaniach, celach i ramowym kalendarzu czynności przygotowawczych do 
Konferencji, a także rozpisuje związaną z tematyką Konferencji ankietę. ........... 301 
167. 1953,26 stycmia, Toruń. - Rektor i Senat UMK do Adama Rapackiego, 
ministra Szkolnictwa Wytszego. Prośba o zarządzenie naboru studentów 
na Wydział Prawa UMK na r. akad. 1953/1954................................................ 305 
168. [1953, po stycmiu, Toruń). - Informacja dla władz partyjnych sporządzona 
przez POP PZPR przy UMK. Działalność "elementów klerykalnych" (jezuitów) 
wśród studentów UMK................................................................................... 306 
169. 1953, 2 lutego, Toruń. Protokół komisji rektorskiej z wizytacji Domu Akade- 
mickiego nr 3, ul. Rybaki 47 ........................................................................... 310 
170. 1953, 19 lutego, Toruń. - Bronisław Włodarski, kierownik Zespołu Katedr 
Historii, odpowiada na ankietę Komitetu Organizacyjnego Partyjnej 
Konferencji Naukowo-Wytwórczej na UMK .................................................... 312 
171. 1953, 16 marca, Toruń. - Z protokołu Egzekutywy KU PZPR na UMK. . 
Między itU1ymi oceny postaw politycmych kadry naukowej i studentów UMK.... 315 
172. 1953, 26 marca, Toruń. - Z protokołu Egzekutywy POP PZPR na UMK. 
Ocena kandydatur na stanowiska rektora, dziekanów i prodziekanów na UMK... 318 
173. 1953, 17 czerwca, Toruń. - Rezolucja i wnioski Partyjnej Konferencji 
Naukowo-Wytwórczej na UMK....................................................................... 319 
174. 1953, 19 października, [Warszawa). - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa 
Wy!szego. Zmiany organizacyjne na Wydziale Sztuk Pięknych UMK................. 322 
175. 1953, 10 grudnia, Warszawa. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa Wy!- 
szego w sprawie utworzenia na UMK Studium Praktycmej Nauki Języków 
Obcych.......................................................................................................... 323 
176. 1954, 19 stycmia, Toruń. - Z protokołu posiedzenia Senatu Akademickiego 
- sprawa czasopisma naukowego UMK. ......................................................... 324 
177. 1954, 19 lutego, Toruń. - Stanisław Tyczyński, zastępca rektora do spraw 
administracyjnych, do Polskiej Agencji Prasowej w Bydgoszczy. Prosi 
o opublikowanie komunikatu o studiach eksternistycmych na UMK.................. 325 
178. 1954, 30 września, Warszawa. - Z Zarządzenia Ministra Szkolnictwa Wy to- 
szego. Utworzenie Katedry Biochemii oraz likwidacja i utworzenie nowych 
katedr na Wydziale Humanistycmym UMK...................................................... 326 
179. 1954, 30 grudnia, Toruń. - Protokół posiedzenia Egzekutywy KU PZPR przy 
UMK. Opiniowanie wniosków o przymanie Medalu 100lecia Polski Ludowej... 327
		

/Licencje_017_08_372_0001.djvu

			354 


180. 1955,20 i 21 stycmia, Tpruń. - Protokół posiedzenia komisji partyjnej 
odbytego w lokalu KU PZPR. Ideologicmo-politycma ocena pracowników 
Wydziału Humanistycmego UMK (m.in. Mariana Gumowskiego, Karola 
Górskiego, Artura Hutnikiewicza) ................................................................... 331 
181. 1955, 6 grudnia, Toruń. - KU PZPR w Toruniu do Wydziału Oświaty KW 
PZPR w Bydgoszczy. Informacja o repertuarze zespołów artystycmych na 
UMK........... .................................................................... .............................. 336 
182. 1955, [b.d. i m.], Toruń. - Z protokołu konferencji sprawozdawczo- 
-wyborczej POP PZPR na UMK. Zagadnienia stosunku POP i jej członków 
do bezpartyjnych; perspektywy rozwoju UMK.................................................. 337 
183. 1956, 5 stycmia, Toruń. - Przemówienie Ludwika Kolankowskiego, 
pierwszego rektora UMK, na uroczystości Dziesięciolecia tej Uczelni................ 340 


........
		

/Licencje_017_08_373_0001.djvu

			INDEKS OSÓB 


(Opracowała Henryka Duczkowska-Moraczewska) 


W indeksie uwzględniono osoby występujące we wstępie, tekstach 
źródłowych i przypisach. Nazwiska autorów, redaktorów i wydawców prac 
cytowanych w przypisach wyróżniono kursywą. 
Hasła uzupełniono informacjami pozwalającymi na identyfikację osób, nie 
wychodząc w zasadzie poza fakty późniejsze niż rok 1956. W przypadku 
pracowników UMK uwzględniono ostatnie piastowane przez nich w okresie do tego 
roku stanowisko (przy rektorach i dziekanach na UMK także daty pełnienia 
funkcji). W przypadku pozostałych osób podano ogólne informacje pozwalające na 
identyfikację osoby, bądź stanowisko lub funkcję, z jakimi występują w źródle. Jeśli 
nie podano nazwy instytucji, w jakiej dana osoba pracowała lub studiowała, 
oznacza to, że instytucją tą jest UMK. 
Tam, gdzie nie udało się ustalić imion, pozostawiono samo nazwisko, 
w przypadku natomiast imion wątpliwych opatrzono je znakiem zapytania. 


Abramowiczówna Zofia, adiunkt w Katedrze Filologii Klasycznej 25,42,91,245 
Adamczak Jan, student filologii polskiej 105 
Adamkiewicz Waclawa, działaczka PPR w Bydgoszczy 56-57,61 
Adamowicz Marian, przewodniczący WRN w Bydgoszczy 169, 172 
Ajdukiewicz Kazimierz, filozof, profesor UJK 40 
Ajschylos, poeta grecki 337 
Aleksiejowie, książęta moskiewscy 106 
Alexandrowicz Maria, lektor j. rosyjskiego, kierownik Zespołu SJO 323 
Alster Antoni, I sekretarz KW PPR w Bydgoszczy, Biuro Organizacyjne KC PPR 
i PZPR, działacz państwowy 45,56-57,86, 109,233 
Anielewska Barbara, studentka sztuk pięknych 308 
Aniszczenko Eugeniusz, reżyser teatralny 32 
Antoniewicz Włodzimierz, archeolog, profesor UW 20 
Antonowicz Zofia zob. Skłodowska-Antonowicz Z. 
Antuszewicz Mieczysław, student sztuk pięknych 105 
Arkuszewska Danuta, nauczyciel Studium Wychowania Fizycznego 266 
Arkuszewski Leon, naczelnik Wydziału Oświaty i Kultury Zarządu Miejskiego 
w Toruniu 173 
Arnold Stanislaw, dyrektor Departamentu Nauki Szkół Wyższych Ministerstwa 
Oświaty 20,23,85, 108, 169, 317 
Asmus Walentin F., filozof i historyk, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego 330
		

/Licencje_017_08_374_0001.djvu

			356 


Bagiński Stefan, histolog i embriolog, docent USB 8, 20 
Bajko Stanisław SJ, opiekun duszpasterstwa akademickiego w Toruniu 162 
Bakon, czlonek PZPR 318 
BaIcerzyk Antoni, prezes Sądu Apelacyjnego w Toruniu 183 
Balul Antoni, woźny USB 56 
Bańkowski Adolf, główny księgowy Zarządu Ośrodków Akademickich w Toruniu 
254 
Baranowski Bogdan, st. asystent UL 110 
Baranowski Henryk, bibliograf, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 123, 125 
Baronówna Jadwiga, aktorka Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie 124 
Bartnikowski Witold, student prawa, sekretarz Środowiskowego Komitetu Jedności 
Demokratycznej w Olsztynie 192 
Bartosiewicz Stanisław, działacz AZS-Toruń 148 
Bartoszewicz Antonina, st. asystent w Zespołowej Katedrze Literatury Polskiej 334 
Basińska Halina, doc. w Katedrze Chemii Nieorganicznej 43, 64, 112 
Basiński Antoni, kierownik Katedry Chemii Nieorganicznej, rektor 1952-1954 
42,63-65, 112, 161, 180-181,244,306,318,324,327,340-341 
Bautro Eugeniusz, kierownik Katedry Teorii Prawa 101, 103 
Beiger Benedykt, działacz AZS-Toruń 148 
Bełkot Jan 105 
Bensch Teodor, ks. biskup, administrator apostolski diecezji warmińskiej 139 
Berman Mieczysław, grafik 205 
Betcher Leonard, czlonek KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Betlejewska-Włosek Jadwiga, asystent w Katedrze Prawa Administracyjnego, 
kierownik Oddziału Kadr 300-301,318-319,331 
Białko.wski Rajmund, szatniarz 43 
Biedowicz Bronisław, podsekretarz stanu w Ministerstwie Oświaty 108 
Biedrawina-Sukertowa Emilia, działaczka warmińska, pisarka 185 
Biegański Wiktor, aktor Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie 124 
Bielińska Maria 56 
Bieniek Maria, sekretarz AZS-Toruń 148 
Bieńkowski Władysław, podsekretarz stanu w Ministerstwie Oświaty, dyrektor 
Biblioteki Narodowej w Warszawie 8, 12, 18,21,23,28-29, 36, 108-109 
Biernacki Mieczysław, matematyk, profesor UMCS 54 
Bierut Bolesław, prezydent KRN 36, 105 
Bilska Lena, pracownik KW PPR w Bydgoszczy, Zona Alstera A. zob. 56 
Boberski Jan, zastępca asystenta w Katedrze P09staw Marksizmu-Leninizmu, 
I sekretarz KU PZPR, pracownik MSZ 219,227-228,232,248,284,289,291 
Bobkowski, prezes Sądu Specjalnego w Toruniu 89 
Bodniak Stanisław, historyk, docent UP 73-74, 78 
Bojańczyk Jerzy, prezes Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich we Włocła- 
wku 153 


J.....
		

/Licencje_017_08_375_0001.djvu

			357 


Bołądziówna Helena, studentka biologii 308 
Borek Jan, wiceprzewodniczący MRN w Toruniu 256-257 
Borowik Józef, dyrektor Instytutu Bałtyckiego w Bydgoszczy 89, 166 
Borowy Ryszard, członek KW PPR w Bydgoszczy 56 
Borysowski Stani,ław, kierownik Katedry Malarstwa Dekoracyjnego, dziekan 
Wydziału Sztuk Pięknych 1952-1953 186, 200-201, 205, 209, 219, 
222-223,324,328-329,337 
Bosiakowa Romana, działaczka PZPR w Bydgoszczy 227 
Bryliński Edward, działacz PZPR 315 
Brzeska Alina, sekretarka na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym 43 
Brzeziński Waclaw, kierownik Katedry Prawa Administracyjnego, po 1952 UJ 
206,257,284-285,290 
Buchole Teodor, pracownik administracyjny 43, 327 
Buczkowski Stefan, kierownik Katedry Prawa Cywilnego 183-184,258 
Buczyński Józef, działacz PPR w Bydgoszczy 56-57,61 
Bukowski Andrzej, kierownik Zakładu Literatury XX w., pracownik Instytutu 
Bałtyckiego 100, 334-335 
Bulanda Edmund, archeolog, profesor UJK, UWr 39,41,80,83 
Bulas Kazimierz, kierownik Katedry Archeologii Klasycznej, od 1947 UJ 96, 188 
Buras 249 
Burhardt Stefan V, VII, 6,9, 13, 19,33,54 
Burhardt Stefan, współorganizator Uniwersytetu w Toruniu, dyrektor Książnicy 
Miejskiej i Biblioteki Uniwersyteckiej lO-U, 19-23,26, 32, 59, 122-125, 
127, 159-160, 164, 178,200,329,331 
Burhardt Teresa, córka Stefana zob. 123 
Byczkowski Stanisław, działacz AZS-Toruń 148 
Bzdęga Andrzej, asystent w Katedrze Filologii Niemieckiej, po 1952 na UP 295 


Ceceniowski, dyrektor 248 
Centkowski Henryk, członek KW PPR w Bydgoszczy 56-57,61 
Chamot Jan, student historii, działacz organizacji studenckich, czlonek KU PZPR 
332, 335 
Chłamtacz-Mandyburowa Janina, st. asystent w Katedrze Postępowania Cywilnego 
140-141 
Chmaj Ludwik, pedagog, profesor USB 55 
Chmarzyński Stefan, sekretarz i notariusz UMK 27,59 
Chojnicki Zygmunt, przewodniczący Prezydium MRN w Toruniu 6, 19, 53, 86, 
110, 122, 136, 138 
Chromińska Helena, lektor j. rosyjskiego, kierownik SJO 323 
Cichoński Antoni, ksiądz, teolog, zastępca profesora USB 55 
Cierpicki Alojzy, mł. asystent USB 42 
Cierpka Helena, studentka sztuk pięknych 309 
Cieślak Halina zob. Kozlówna-Cieślak H. 


j.....
		

/Licencje_017_08_376_0001.djvu

			358 


Cieślak Tadeusz, adiunkt w Katedrze Historii Powszechnej Państwa i Prawa, 
dyrektor administracyjny, po 1952 na UL, rektor Szkoły Głównej Służby 
Zagranicznej w Warszawie, działacz PZPR 19, 79, 140, 143, 202, 206, 
213-215,218-219,227,229,232-233,241,245 
Ciopa Aleksander zob. Śniatycki A. 
Curie-Skłodowska Maria, uczona 106 
Cynkutis Helena, lekarz ambulatorium UMK 135 
Cyprian Tadeusz, pierwszy habilitant na Wydziale Prawa, profesor UP 220 
Cywiński H., wykładowca Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie 185 
Czaniecki Juliusz, sędzia, działacz Towarzystwa Przyjaciół UMK 164 
Czaplewski Paweł, ks. prałat, prezes TNT 107 
Czaplicki Dariusz, st. asystent w Katedrze Literatury Polskiej 333, 335 
Czarlińscy, ziemianie pomorscy 107 
Czartkowski Adam, wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku 13 
Czechowicz, poseł na Sejm 248 
Czerny Zygmunt, kierownik Katedry Filologii Romańskiej 1946-1952, prorektor 
1948-1951, po 1952 na UJ 13, 39-41, 71, 80-81, 83, 95, 143, 150, 153, 
175,179,195,203-204, 208-210,222,235,247,258,270, 284,295 
Czerski Zbigniew, st. asystent w Katedrze Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, 
działacz ZMP 309,315,318-319 
Czerwiński Stanisław, referendarz ZOZ ZNP 329 
Czerwiński Zenon, doc. w Katedrze Chemii Fizycznej 64, 112 
CzeZowska Antonina, żona Tadeusza zob.; pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 32 
Czeżowska Teresa, córka Tadeusza, zob. 32 
CzeZowski Tadeusz, kierownik Katedry Filozofii I 25-26, 31-34, 37,42, 58-59, 
80,91,94-96, 143, 168, 178,206,330-331 
Czyżewski Julian, geograf, profesor UWr 39 
Ćwiklińska Mieczysława, aktorka 124 
Danielewski Ignacy, działacz narodowy i społeczny, wydawca, czlonek TNT 107 
Dargiewicz Konrad, kierownik Katedry Rysunku, dziekan Wydziału Sztuk Pię- 
knych 1952-1954 68-70,94, 127, 186,223,319,324 
Dąbrowski Stefan, chemik, profesor UP 1l O 
Dąbrowski Włodzimierz, prezes ZU ZMP 337 
Dembińscy, ziemianie pomorscy 107 
Dembińska 82 
Dembińska Janina, działaczka PZPR na UMK 318 
Dembiński, student, przewodniczący ZU ZMP 227 
Dembiński Stefan, st. asystent w Katedrze Prawa Cywilnego 183 
Derdowski Hieronim, działacz kaszubski, pisarz 107 
Dębołęcki (Dembołecki) Wojciech, dziejopis polski z XVIIw. 107 
Dębowski 243 


...4...
		

/Licencje_017_08_377_0001.djvu

			359 


Dobaczewski Tadeusz, mł. asystent w Katedrze Statystyki 141 
Dobrowolski Władysław, prezydent Torunia 6, 9, 11, 18-19, 35, 46-47, 53, 86, 
110, 122, 154 
Dokurno Zygmunt 203 
Domaniecki 213 
Domański, działacz ZMW "Wici" 80 
Donath Adolf, sL asystent w Katedrze Prawa Cywilnego 140 
Donimirscy, ziemianie pomorscy 107 
Drath6wna Katarzyna, sL asystent w Katedrze Filologii Angielskiej 295 
Drużylowska Adela, pracownik USB 43 
Ounajówna Maria, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 327 
Dutkiewicz Józef, historyk, profesor UL 110 
Dybowski, ksiądz 67 
Dybowski Lucjan, nauczyciel Studium Wychowania Fizycznego 266 
Dygdała Adam, zastępca profesora w Katedrze Historii Polski Nowożytnej, działacz 
Towarzystwa Przyjaciół UMK 38, 163-164, 206, 209, 227, 233, 241, 270, 
316, 324 
Dygdała Adam 139 
Dygdała Jerzy, syn Adama zob. 84 
Dygdałowa Maria, żona Adama zob. 83 
Działowski Zygmunt, działacz TNT 107 
Dziedzic Ignacy, adwokat! kurator Książnicy Miejskiej im. Kopernika z ramienia 
TNT 100 
Dzienisiuk Aleksander, prowadzący zajęcia z podstaw marksizmu-leninizmu, 
działacz PZPR 211 
Dziewulscy 25 
Dziewulska-Loś Aniela, astronom, asystentka USB, córka Władysława zob. 55-56 
Dziewulski Władysław, kierownik Katedry Astronomii, prorektor 1945-1947 
VII, 30, 33-34, 38, 42, 44-46, 48, 54-56, 58, 63, 65-66, 92, 96, 112, 131, 
156, 158, 180,286,318,324,327 
Dzwonkowski Włodzimierz, historyk, profesor UL 48, 110 
Ehrenkreutz Stefan, historyk prawa, profesor, ostatni rektor USB 55-56 
Ehrlich Ludwik, prawnik, profesor UJK, UJ 39 
Elzenberg Henryk, kierownik Katedry Filozofii II 25-26, 31-32, 94-95, 178, 295 
Eydrygiewicz Wacław, pracownik USB 43 
Falkowski Antoni, przewodniczący KM PPS w Toruniu 10 
Fałat Julian, malarz 17 
Felczak Zygmunt, wicewojewoda pomorski 33 
Feliksiewicz A., radca Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie 185 
Fe/ski Adam 7
		

/Licencje_017_08_378_0001.djvu

			360 


Felski Adam, absolwent prawa, wykładowca Studium Przygotowawczego, działacz 
organizacji studenckich, redaktor "Gazety Toruńskiej" 79, 143, 253-254 
Filipowicz Feliks, woźny w Katedrze Geografii Fizycznej 44 
Fiłonowa Irena, bibliotekarka Książnicy Miejskiej w Toruniu 127 
Firlej Piotr, adiunkt w Katedrze Rysunku 69 
Foss Gustaw, st. asystent w Katedrze Filologii Niemieckiej, po 1952 UP 120, 
179,295 
Frąckowiak Mieczysław, aspirant w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 318 
Fredro Aleksander, komediopisarz 337 
Fryderyk II, król pruski 106 
Fryderyk Wilhelm, król pruski 106 


Ga/on Rajmund 109 
Galon Rajmund, kierownik Zespołu Katedr Geografii i Katedry Geografii Fizy- 
cznej, prorektor 1952-1954 66-67, 180, 244, 248, 256-257, 284, 288, 
316,318,324,327 
Ganszyniec (Gansiniec) Ryszard, filolog klasyczny, profesor UJK, UWr, UJ 13, 40 
Garnysz Aleksander, asystent w Katedrze Fizyki Doświadczalnej, UJ 42, 63, 113 
Gawin Wanda, pracownik WRN w Bydgoszczy 172 
Gąsiorowska-Grabowska Natalia, historyk, profesor UL 110 
Gąsiorowski Eugeniusz, konserwator wojewódzki 256-257 
Gerlach Jan, adiunkt w Katedrze Historii Ustroju Polski i Dawnego Prawa Polskie- 
go 103,140,258-259,327,331 
Gerstm8n Maria, lektor j. angielskiego i francuskiego, kierownik Zespołu SJO 323 
Gerstman Stanisław, adiunkt w Katedrze Pedagogiki, od 1956 UMCS, UL 295 
Gilasowa Helena, st. asystent w Katedrze Rysunku, działaczka PZPR 218,339 
Gilewicz Czesław, st. asystent w Katedrze Prawa Handlowego 140 
Gilun Antoni, laborant w Katedrze Archeologii Polski 43 
Gińko Tadeusz, lekarz, asystent USB, zięć Władysława Dziewulskiego zob. 55 
Gliński Wacław, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 44 
Gładysz Eugeniusz, przewodniczący samorządu studenckiego UMK 310 
Głębowicz Bogdan, aspirant w Zespołowej Katedrze Historii Polski, II sekretarz 
KU PZPR 315-318 
Głowacki Franciszek, pracownik administracyjny, działacz związkowy 254,327 
Gnatowska Irena, studentka sztuk pięknych 308 
Godek Piotr(?), przedstawiciel cechów bydgoskich 163 
Godlewski Emil, lekarz, profesor UJ 278 
Godziszewski Tadeusz, kierownik Katedry Rzeźby 69,327 
Goliat Stanisław, pracownik administracyjny 339 
Gorczyński Władysław, kierownik Katedry Meteorologii i Klimatologii 180,244 
Gordon Zbigniew, starosta powiatowy w Toruniu 46-47,86 
Goss Alojzy, adiunkt w Katedrze Rysunku 69 



 
I 

 


jl!.
		

/Licencje_017_08_379_0001.djvu

			361 



 
I 

 


Gostkowski Rajmund, kierownik Katedry Arcł1eologii Klasycznej, także profesor 
UL, potem KUL 20, 22, 25-26 
Gottwald Klement,. działacz międzynarodowego ruchu robotniczego, prezydent 
Czechosłowacji 317 
Goździk Aleksander, prezes Zrzeszenia Kupców Samodzielnych w Bydgoszczy 174 
Góra Henryk, student historii, działacz organizacji młodzieżowych i PZPR 335 
Górecki (mylnie) Hipolit zob. Górski H. 
Górecki Stanisław, st. asystent w Katedrze Chemii Nieorganicznej, członek POP 
PZPR na UMK 258, 280 
Górecki Zdzisław, członek Zarządu Okręgowego ZAMP w Toruniu 284 
Górny Jan, student prawa, przewodniczący Środowiskowego Komitetu Jedności 
Demokratycznej w Olsztynie 191-192 
Górski Hipolit, dozorca Obserwatorium Astronomicznego w Piwnicach 327 
Górski Karol, kierownik Katedry Historii Ziem Pomorskich i Krajów 
Nadbałtyckich 44-45, 66-67, 73, 78, 94-95, 178, 236-237, 316, 
331-332,335 
Górski Konrad, profesor w Katedrze Historii Literatury Polskiej I, dziekan i pro- 
dziekan Wydziału Humanistycznego 1945-1948 VII, 24-26, 30-34, 
37-38,42,44-45,58-59,66-67, 70, 72, 77-79, 94-96, 132, 134, 179, 198, 
202-203,206,224,236,264-265,300 
Górski Waclaw, syn Karola zob., student historii 308 
Górski Władysław, kierownik Katedry Prawa Cywilnego, później UW 258 
Grabiano Jan, portier w Collegium Maximum 43,327 
Grabowska Anna, nauczyciel Studium Wychowania Fizycznego 266 
Grabowska Natalia zob. Gąsiorowska-Grabowska N. 
Grabowski, członek KW PPR w Bydgoszczy 56 
Graczyk Eugeniusz, student prawa, działacz organizacji studenckich 2 14-215 
Grecki Jerzy, student geografii 311 . 
Groblewski 1., członek KW PZPR w Bydgoszczy 337 
Grodek (Groddeck) Gotfryd Ernest, filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu 
Wileńskiego 107 
Grossman, radziecki szef sanitarny w Toruniu 27-29 
Grudziński Jan, pracownik KW PPR w Bydgoszczy, działacz PZPR w Bydgoszczy 
56,227,230 
Grudziński Tadeusz, doc. w Katedrze Historii Polski Średniowiecznej 327,331 
Gruszecki Wiesław, działacz Zarządu Głównego ZAMP 212,216 
Grycz Józef, bibliotekarz Biblioteki Narodowej 123, 125 
Grzegorzewicz Ignacy, pracownik USB 44 
Grzęski Jan, mł. asystent w Katedrze Nauki o Państwie i Prawa Państwowego 141 
Grzymał a-S iedlecki Adam, pisarz, krytyk literacki, dyrektor Teatru Polskiego 
w Bydgoszczy 110 
Gulgowski Paweł, przewodniczący ZOZ ZNP 331 


j...
		

/Licencje_017_08_380_0001.djvu

			362 


Gumowska Eugenia, st. asystent w Katedrze Prawa Rzymskiego, lektorka j. rosyj- 
skiego, żona Mariana Gumowskiego zob. 141 
Gumowski Marian, profesor tytularny w Katedrze Historii Polski Średniowiecznej 
4
95, 17
295, 316,331, 335 
Gumowski Ryszard, student historii, działacz ZMP 331-332,335 
Gustaw Adolf, król szwedzki 106 


Hagemejer Włodzimierz, kierownik Katedry Ekonomii Politycznej 183 
Halicka Antonina, geolog, doktor USB 42 
Hałas, 163 
Hancewicz Stefan, woźny USB 56 
Hanemann Jan Stefan, wiceminister skarbu, przewodniczący WK PPS w Łodzi 13 
Hanka Edward, kwestor 55, 254, 328-329 
Hartknoch Krzysztof, historiograf Prus Królewskich 107 
Hartleb Kazimierz, kierownik Katedry Historii Kultury, prodziekan i dziekan Wy- 
działu Humanistycznego 1946-1950 39-41, 73, 80-83, 94-96, 121-122, 
134, 138-139, 160, 175, 178, 209, 223 
Hejbertowa Adela, bibliotekarz Książnicy Miejskiej w Toruniu 125 
Hejnosz Wojciech, kierownik Katedry Historii Ustroju Polski i Dawnego Prawa 
Polskiego 39-40, 74, 80-81, 83, 101-103, 138-139, 143, 175, 182, 185, 
257-259,314-315 
Holak Albin, mI. asystent w Katedrze Ekonomii Politycznej 141 
Holzer Mieczysław, pracownik Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 337 
Hołubowicz Włodzimierz, st. asystent w Katedrze Prehistorii, działacz PPR 
i PZPR, po 1951 UWr 175,206,208,212-213 
Hoppen Jerzy, kierownik Katedry Grafiki, prodziekan Wydziału Sztuk Pięknych 
1946-1948 i 1951-1952 68-70, 94, 121, 175, 186, 189, 219, 223, 284, 
324 
Horno-Popławski Stanisław, kierownik Katedry Rzeźby, po 1949 w PWSSP 
w Gdańsku 69, 94, 126-127, 186 
Hornungowa Irena, studentka filologii polskiej, działaczka organizacji studenckich 
210 
Horzyca Wilam, dyrektor Teatru Ziemi Pomorskiej w Toruniu 72-73 
Hoszowski Stanisław, kierownik Katedry Historii Społecznej i Gospodarczej, dzie- 
kan Wydziału Humanistycznego 1952-1954 38,40,81,94-95, 179, 185, 
314,318,327,334 
Hrabec Stefan, kierownik Katedry Filologii Słowiańskiej, prodziekan Wydziału 
Humanistycznego 1950-1952, po 1952 UL 179, 206, 219, 241, 249, 265, 
280,284-286 
Hubert Stanisław, prawnik, profesor UJK, później UWr 39 
Hulej Artur, generał, szef garnizonu w Toruniu 29 
Hurynowicz Janina, kierownik Katedry Neurofizjologii i Fizjologii Porównawczej, 
prodziekan Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego 1948-1950 26, 63, 
65, 112, 181,20
236,244,248,285 


.......
		

/Licencje_017_08_381_0001.djvu

			363 


Hutnikiewicz Artur, zastępca profesora w Zespołowej Katedrze Literatury Polskiej 
331, 333-335, 338 
Habner Piotr 317 


Ihnatowicz Ireneusz VIII 
Indan Franciszek, kierownik Katedry Podstaw Marksizmu-Leninizmu 25, 32, 
43,199,206,241,245,328,330,339 
Infeld Leopold, fizyk teoretyk, profesor UW 243 
Iwaniszewska Cecylia zob. Łubieńska C. 
Iwanowska Wilhelmina, kierownik Katedry Astrofizyki 42, 63, 65, 112, 
180-181, 286, 327 
Iwaszkiewicz Janusz, profesor, kandydat na Katedrę Historii Powszechnej Nowo- 
żytnej 75-76, 78 
Jabłońska, działaczka PZPR 337 
Jabłoński Aleksander, kierownik Katedry Fizyki Doświadczalnej, prodziekan 
Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego 1947-1948 92-93, 112, 180, 
250,284,288,318-319,324,328,338 
Jabłoński Krzysztof, student historii 309 
Jabłoński Tadeusz(?), dyrektor Departamentu Szkół Wyższych w Ministerstwie 
Kultury i Sztuki 222 
Jakimowicz Roman, kierownik Katedry Prehistorii 179 
Jakowicki Władysław, położnik i ginekolog, profesor USB 55 
Jakubowicz Antoni, wicewojewoda pomorski 171 
Jałbrzykowski Romuald, arcybiskup metropolita wileński 110 
JamonU Bronisław, kierownik Katedry Malarstwa Pejzażowego, dziekan Wydziału 
Sztuk Pięknych 1945-1946 30,33-34,42,58,68-70,94, 143, 186,324 
Jan III, król polski 107 
Jan Olbracht, król polski 108 
Janczak Władysław SJ, duszpasterz akademicki 307-309 
Jank Franciszek, ks. prałat, członek TNT 100 
Jankowiak Mieczysław, student filologii polskiej 333. 335 
Jankowicz Jan, pracownik USB 43 
Jankowski, członek POP PZPR na UMK 337 
Jankowski Augustyn, student biologii 308 
Janów Jan, filolog słowiański, profesor UJK 41 
Jarzębowski Leonard, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 123, 327 
Jarzęcki Henryk, student prawa, wiceprzewodniczący Bratniej Pomocy 79, 143 
Jasińska Róża, pielęgniarka w APL 135 
Jaśkiewicz Wiktor, wojewoda olsztyński 185, 191 
Jaśkiewicz Zbigniew, adiunkt w Katedrze Skarbowości Prawa Skarbowego, 
po 1952 w WSE w Sopocie 141,257,259
		

/Licencje_017_08_382_0001.djvu

			364 


Jaśkowski Stanisław, kieroWnik Katedry Matematyki, dziekan Wydziału Mat-Fiz- 
-Chem 1951-1954 112,180-181,219,284,286-287,318,324 
Jaworscy 32 
Jaworski Iwo, prawnik, profesor USB, później UWr 7 
Jermołowicz Mikołaj, woźny USB 56 
Jesionek Andrzej 217 
Jeśmanowicz Leon, kierownik Katedry Matematyki II, prodziekan i dziekan 
Wydziału Mat-Fiz-Chem 1951-1956 181,219,270,278,287,293,324 
Jeśmanówna Halina, sekretarka Wydziału Humanistycznego, później kierowniczka 
Oddziału Organizacji i Toku Studiów 43,327 
Jeziorowski Stanisław, działacz Towarzystwa Przyjaciół UMK 164 
Jędruszek Antoni, lekarz w Bydgoszczy 248 
Jędrzyński Zefiryn, asystent w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu 335 
Jundzill Zenon, I sekretarz KU PZPR, I sekretarz KM PZPR we Włocławku 
315-319 
Jurasek Tadeusz, członek KW PPR w Bydgoszczy 57,233 
Jurewicwwna Filomena, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 124 
Kaczmarczyk Kazimierz, dyrektor AP w Poznaniu 110 
Kaczmarek Roman, historyk, doktor UL 110 
Kakowicz, pracownik Bratniej Pomocy 214 
Kalinowski Józef, portier w Collegium Minus 43,330 
Kalinowski Stefan, kierownik Katedry Postępowania Karnego, po 1953 na UW 258 
Kalksteinowie, ziemianie 107 
Kaluga Błażej, laborant w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 43,327 
Kaługa, działacz ZMW "Wici" 80 
Kamieński Leon, zastępca profesora w Katedrze Chemii Organicznej, pracy nie 
podjął 63 
Kamiński Bolesław, redaktor "Słowa Pomorskiego", student prawa, wiceprzewo- 
dniczący Akademickiego Koła OMTUR 7,79,90, 143 
Kantak Kamil, ksiądz dr, członek TNT 107 
Kantorski, nauczyciel w Toruniu 274 
Kapczyńska Zofia, działaczka Towarzystwa Przyjaciół UMK 167 
Kappesowa Halina, historyk, pracownik UL 110 
Kapuścińska Janina, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 127 
Kardymowicz Irena, st. asystent w Katedrze Mineralogii, po 1949 w Muzeum 
Ziemi w Warszawie 42, 64, 112 
Karol Gustaw, król szwedzki 106 
Karol XII, król szwedzki 106. 
Karolczak Barbara, studentka prawa 105, 149 
Karolewicz Kazimierz, laborant w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 43, 329 
Karpiński Karol, student chemii, działacz PZPR 337 
Karwacki Ryszard, student fi1ologii polskiej, członek ZMP 309 


.....
		

/Licencje_017_08_383_0001.djvu

			365 


Karwowski Otton, lekarz, asystent w Katedrze Anatomii Czlowieka i Higieny 
Szkolnej 65, 113 
Kasjan Jan Mirosław, asystent w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu 
334-335 
Kasprowicz Jan, poeta 333 
Katarzyna II, caryca rosyjska 106 
Kazimierz Jagiellończyk, król polski 108 
Kepler Johannes, astronom 106 
Kędzierska Ewa, portierka w Collegium Maius 327 
Kędzierska Lidia zob. Kędziorska L. 
Kędziorska Lidia, studentka historii 309,316-317 
Kiełczewska-Zaleska Maria, kierownik Katedry Antropogeografii 66-67, 114, 179 
Kiernik Władysław, minister administracji publicznej 110 
Kilanowski, członek KW PPR w Bydgoszczy 56 
Kiryluk Stanisław, I sekretarz, czlonek KW PPR w Bydgoszczy 56 
Kisielewski Jan August, dramatopisarz 337 
Kiżuk Bolesław, laborant w Katedrze Ochrony Przyrody i Ekologii 43 
Klimek Lucjan, st. asystent w Katedrze Ochrony Przyrody i Ekologii 65, 113 
Klimowiecki Romuald, kierownik Katedry Prawa Państwowego, po 1952 na UW 
257-258 
Kłosowska Jadwiga, kierownik Referatu Socjalnego 327 
Knaster Bronisław, kandydat na Katedrę Matematyki, podjął pracę na UWr 
54-55,80 
Kokowicz Zdzisław, pracownik AZS-Toruń 148 
Kolankowski Ludwik, kierownik Zakładu Historii Polski Nowożytnej, organizator 
i pierwszy rektor 1945-1948, dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej 1949- 
-1955 VI-VII, 13, 23, 26-28, 30-31, 33-35, 38, 40-41, 45-48, 57-58, 
60, 67, 70-82, 85-88, 93-95, 97, 101, 103, 105, 109-110, 114-119, 126, 
131, 139, 141-142, 153-154, 160-162, 168-169, 173, 175, 178, 189, 192, 
194,200-201,295,307,315-317,327-328,331,340-341 
Kolbuszewski Stanisław, kandydat na Katedrę Literatur Słowiańskich, profesor 
UWr 67, 94-95 
Kolaczkowska Maria, kierownik Katedry Mineralogii 180 
Konarski Tadeusz, członek Egzekutywy KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Konczkowski Leon, wiceminister kultury i sztuki 73 
Kongiel Roman, kierownik Katedry Geologii II 42,64,91, 112,324 
Kongielowa Larysa, asystentka w Katedrze Geologii II 43 
Konopacki E., burmistrz Lowicza 110 
Kopcewicz Wojciech, student prawa, prezes zarządu AZS-Toruń 150 
Kopernik Mikołaj, astronom 106-108, 196, 316 
Kopidłowska Wanda, studentka na Wydziale Humanistycznym, działaczka Soda- 
licji Mariańskiej 309
		

/Licencje_017_08_384_0001.djvu

			366 


Koranyi Karol, kierownik Katedry Powszechnej Historii Państwa i Prawa, 
prorektor 1947-1948, rektor 1948-1951, UW 83, 101-104, 138, 175, 
182-183, 185, 189, 192, 195, 207-209, 213, 216-217, 235-236, 247, 
257-258 
Korei Krzysztof, wicewojewoda olsztyński 139 
Kormanowa Żanna, historyk ruchu robotniczego, profesor UW 317 
Kornatowski Wiktor, kierownik Katedry Teorii Państwa i Prawa, po 1952 na UL 
206,258 
Korykowiczowa, siostra Zygmunta Robela zob. 139 
Kosiba Aleksander, geograf, profesor UWr 39,81 
Kosłjan, chemik, profesor 80 
Kosmuiski Leon, grafik, asystent USB 20 
Kospoth-Pawłowski Władysław, lektor j. angielskiego USB 55 
Koss Władysław, adiunkt w Katedrze Statystyki, pracownik Referatu Młodzieżo- 
wego 140 
Kossowska Felicja, st. asystent w Katedrze Rysunku 69 
Kostrzewski Józef, archeolog, profesor UP 108, 166 
Kościuszko Tadeusz, generał, naczelnik Powstania 106 
Kotański Antoni, kierownik Studium Przygotowawczego, dyrektor SN w Toruniu 
279-281 
Kotarbiński Tadeusz, filozof, profesor UW, rektor UL 40 
Kowalewski Zygmunt, adiunkt w Katedrze Neurofizjologii i Fizjologii Porówna- 
wczej 236 
Kowalska Eugenia, artysta malarz, st. asystent w Katedrze Zoologii 43, 65, 113 
Kowalski Władysław, minister kultury i sztuki 72-73 
Kowalski Zygfryd, ks. prefekt, wykładowca Studium Wiedzy Religijnej 159, 
161-162, 164 
Kozłowski Józef, adiunkt w Katedrze Projektowania Wnętrz 69 
Kozłówna-Cieślak Halina, st. asystent w Zespołowej Katedrze Literatury Polskiej, 
po 1955 WSP w Gdańsku 333-335 
Krasowski Stanisław, student prawa 214 
Krassowska Eugenia, podsekretarz stanu w Ministerstwie Oświaty, później w Mini- 
sterstwie Szkolnictwa Wyższego 115, 142, 190, 195,207,263,322-323 
Kreutz Mieczysław, kandydat na Katedrę Psychologii, profesor UJK, UWr, UW 
32, 39, 94, 95 
Kreutz Stefan, mineralog, krystalograf i petrograf, profesor UJ 80 
Król Franciszek, sekretarz KW PPR w Bydgoszczy 14, 56-57,61, 169 
Królikowska Krystyna, studentka sztuk pięknych 105 
Krupowicz Jan, adiunkt w Katedrze Chemii Organicznej, delegat Ministerstwa 
Szkół Wyższych i Nauki dla spraw młodzieZowych w Toruniu 209, 
212-213,241,253-254,268,284,324,337 
Kruszyński Józef, ks. infułat, były rektor KUL, po 1945 prałat-scholastyk w kapi- 
tule katedralnej we Włocławku 110 


..........
		

/Licencje_017_08_385_0001.djvu

			367 


Kryszewski Marian, st. asystent w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 105, 318 
Kryszewski Włodzimierz, mI. asystent w Katedrze Socjologii, działacz organizacji 
studenckich 79, 89, 143 
Krzemieniowa Maria, działaczka Towarzystwa Przyjaciól UMK, dziennikarka 164 
Krzemień Adam, adiunkt w Katedrze Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa 69 
Krześniak Antoni, kwestor 37 
Krzętowska Teresa, studentka historii, sekretarz Bratniej Pomocy 79, 143 
Krzyszkowska Anna, lekarka, st. asystent w Katedrze Neurofizjologii i Fizjologii 
Zwierząt 65, 113 
Kubecki Ignacy, prezydent Włocławka, później wojewoda pomorski 122 
Kucharski Eugeniusz, kierownik Katedry Teorii Literatury i Literatury Porówna- 
wcz
 39-41,179,295,333-334 
Kucza Edward, nauczyciel Studium Wychowania Fizycznego 266 
Kuczma, prezes Izby Rzemieślniczej w Bydgoszczy 163 
Kuczyński Edward, zastępca profesora w Katedrze Grafiki, prodziekan i dziekan 
Wydziału Sztuk Pięknych 1952-1956 69,319,324 
Kuczyński Stefan Maria, historyk, profesor UJK, UWr 81 
Kujot Stanisław, ksiądz, historyk, prezes TNT 107 
Kula Witold, historyk, adiunkt UL 110 
Kulczycki Adam, doktor na UJ 278 
Kulczyński, kandydat na archeologię 295 
Kulerski Wiktor, dziennikarz, wydawca, czlonek TNT 107 
Kuna Henryk, profesor rzeźby monumentalnej 68, 70, 94, 96 
Kunicki Aleksander, kierownik Katedry Prawa Cywilnego, po 1950 na KUL 236 
KurIand Leon, działacz AZS-Toruń 148 
Kurowiecka Teresa, studentka prawa, działaczka katolicka 309 
Kurowski Leon, kierownik Katedry Skarbowości i Prawa Skarbowego, rektor 
1951-1952, po 1952 na UW 101, 103, 109, 183-184, 257, 276, 280, 
282-284,286,290,293,295,315 
Kuryłowicz Jerzy, językoznawca, profesor UJK' UJ 39,41 
Kurzyniec Edmund, kandydat na Katedrę Chemii Nieorganicznej, docent UJ 80 
Kuszpecińska Jadwiga, st. asystent w Katedrze Chemii Nieorganicznej 64, 112 
Kutrzeba Stanisław Marian, historyk prawa polskiego, profesor UJ 83, 110 
Kutzner Janina, naczelnik Wydziału Wychowania Fizycznego Ministerstwa Oświa- 
ty 203 
Kuźba Jan(?), pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Kwiatkowski Wacław, czlonek KW PPR w Bydgoszczy 56 
Kwieciński, nauczyciel w Toruniu 274 
Kwieciński Grzegorz, intendent w Bibliotece Uniwersyteckiej 327 


Lachowski Jan, kierownik Wydziału Oświaty KW PZPR w Bydgoszczy 337 
Lagunow, generał lejtnant, zastępca marszałka Rokossowskiego we Wrocławiu 28 


j... 


I 
I
		

/Licencje_017_08_386_0001.djvu

			368 


Lam Władysław, plastyk, kandydat na Katedrę Malarstwa Monumentalnego, profe- 
sor Politechniki Gdańskiej 68, 70, 126 
Landecki Tadeusz, historyk, pracownik UŁ 110 
Lechicka Jadwiga, kierownik Katedry Historii Polski i Powszechnej XVI-XVIII w., 
prodziekan i dziekan Wydziału Humanistycznego 1954-1958 110, 279, 
295, 314, 324 
Lehr-Spławiński Tadeusz, filolog słowiański, rektor UJ 110 
Lełuch, działacz PZPR w Bydgoszczy 227 
Lenczewska Halina, asystentka w Katedrze Ochrony Przyrody l 13 
Lenczewski Jan, mgr, prowadzący zajęcia z dydaktyki biologii 42 
Lengnich Godfrid, historiograf Prus Królewskich 107 
Lepszy Kazimierz, kandydat na Katedrę Historii Połski Nowożytnej, profesor UJ 
73-74, 81, 94-95 
Leszczycki Stanisław Marian, geograf, profesor UJK, UJ 81, 188 
Leśniak, działacz PPR w Bydgoszczy 56 
Lewicki Andrzej, kierownik Katedry Psychologii 179, 295 
Lewicki M., dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie 185 
Lewiński Bolesław, laborant-szklarz USB 56 
Lewońska Irena(?), działaczka PZPR w Bydgoszczy, dyrektor Polskiego Radia 
w Bydgoszczy 227 
Licznerski, pracownik WRN w Bydgoszczy 256-257 
Limanowski Bolesław, działacz polityczny, socjalista, ojciec Mieczysława zob. 168 
Limanowski Mieczysław, profesor w Katedrze Geografii 25, 42, 112, 168, 
180-181 
Linde Samuel Bogumił, językoznawca, autor Słownika języka polskiego 107 
Lis Witold zob. Olszewski-Lis W. 
Lisewski Stanisław, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 227,265 
Lisowski Stanisław, kustosz w Bibliotece Uniwersyteckiej 43, 122-125, 127, 327 
Litz6wna Irena. studentka chemii 105 


Łabęcka Anna, studentka historii, działaczka katolicka 309 
Łaszewscy, ziemianie 107 
Łempicki Stanisław, historyk oświaty i szkolnictwa, profesor UJ 39-41, 83 
Łoś Aniela zob. Dziewulska-Loś A. 
Łoś Jerzy, kierownik Katedry Matematyki 327 
Łowmiański Henryk, historyk, profesor USB, UP 8, 20 
Łubieńska (Iwaniszewska) Cecylia, adiunkt w Katedrze Astrofizyki 245 
Łukaszewicz Witold, historyk, kierownik Katedry Historii Nowoczesnej, prorektor 
1954-1956 110,314,337 
Łysenko Trofim, radziecki agrobiolog, twórca pseudonaukowych teorii genety- 
cznych 205 
Łyskowski Ignacy, pisarz, działacz narodowy i społeczny, pierwszy prezes TNT 107 



 
I
		

/Licencje_017_08_387_0001.djvu

			369 



 
I 

 


Machowski Jerzy, kierownik Oddziału Kadr, członek KU PZPR 327-331, 339 
Madey Jerzy, student biologii 308 
Madrowska Katarzyna, studentka, dzialaczka ZHP i organizacji nielegalnych 310 
Magdziak Wojciech, asystent USB 55 
Magier Sergiusz, referendarz Referatu Gospodarczego, członek KU PZPR 315, 318 
Makowiecki Tadeusz, kierownik Katedry Historii Literatury Polskiej 94-95, 179 
Malarczyk Jan V 
Maleczyński Karol, historyk, profesor UJK, UWr 39, 77-78,83 
Malinowska Janina, studentka prawa, działaczka organizacji studenckich w Olszty- 
nie 192 
Malinowski Henryk, członek KW PPR w Bydgoszczy 56-57, 169, 171, 202, 
232-233 
Malkowski Tadeusz, student prawa, wiceprzewodniczący AZWM "Życie" 191 
Małunowicz-Niewiadomska Leokadia, st. asystent w Katedrze Filologii Klasycznej 
43,91-92,245 
Mancewicz Eugeniusz, lekarz, wykładowca medycyny sądowej na Wydziale Prawa, 
lektor j. rosyjskiego 26, 183 
Mandyburowa Janina zob. Chłamtacz-Mandyburowa 1. 
Mangelowa, delegat Ministerstwa Kultury i Sztuki 222-223 
Manteuffel Jerzy, filolog klasyczny, profesor UJK, UWr 41 
Mańkowski Alfons, ksiądz, prezes TNT 107-108, 165-166 
Marcinkiewicz-Pacowska Janina, mI. asystent w Katedrze Geologii 64 
Markowski Bronisław, mechanik precyzyjny w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 250 
Markun Gustaw, redaktor "Ziemi Pomorskiej" 117 
Marowski Jerzy, pracownik Departamentu Nauki w Ministerstwie Oświaty, później 
sekretarz generalny Rady Głównej do Spraw Nauki i Szkolnictwa Wyższego 
108 
Martiński, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 227,232 
Marzec Zdzisław, kierownik Ekspozytury Zarządu Ośrodków Akademickich, póź- 
niejszy dyrektor stołówki akademickiej 254, 327 
Matras Edward, student prawa, działacz Środowiskowego Komitetu Jedności 
Demokratycznej w Olsztynie 192 
Matusiak Czesław, członek Egzekutywy KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Matuszewski Stefan, minister informacji i propagandy 66, 110 
Matysik Stanisław, st. asystent w Katedrze Powszechnej Historii Państwa i Prawa, 
sekretarz Towarzystwa Przyjaciół UMK, od 1950 WSE Sopot 89-90,241 
Matysikowa Zofia zob. Tomaszewicz6wna Z. 
Meder Marian, st. asystent w Katedrze Ekonomii Politycznej 140 
Melkowska Krystyna zob. Zielińska K. 
Mendyka Marcin, pracownik administracyjny 327 
Meszko Piotr, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 125,327 
Męczykowski Roman, student filologii polskiej 334 
Micewski Andrzej 203 


....
		

/Licencje_017_08_388_0001.djvu

			70 


Michajło. Vłodzimierz, profesor biologii, dyrektor Departamentu Szkolnictwa 
Wyżs; 
go i Nauki w Ministerstwie Oświaty 20 l 
Michalski Eugeniusz, chemik, docent USB, UL 8 
Michalski Leszek, asystent w Katedrze Fizjologii Roślin, czlonek KU PZPR 318,327 
Michałek Stefan, wykładowca w Katedrze Prawa Cywilnego, prezes Towarzystwa 
Przyjaciół UMK 159-161, 163-164, 183 
Michejda Kornel(?), chirurg, profesor USB 21-22, 196 
Miczurin Iwan, rosyjski i radziecki hodowca sadownik 205 
Mienicki Ryszard, kierownik Katedry Historii Europy Wschodniej 24-25, 47, 
67-68,72,75-76,86,94-95,178,295 
Mikołajczyk Jan, członek KW PZPR w Bydgoszczy 331 
Mikolajczyk Stanisław, wiceprezes rady Ministrów, minister rolnictwa i reform 
rołnych 126 
Mikucki Sylwiusz, historyk, archiwista, profesor UJ 83 
Mikulska IzabeIla, kierownik Katedry Zoologii Systematycznej, prodziekan 
WBiNoZ 1955-1956 278 
Mikulski Józef, kierownik Katedry Ochrony Przyrody i Ekologii, dziekan Wydziału 
BiNoZ 1952-1954 180,236,244,285,318,324,327 
Milewski Tadeusz, kandydat na Katedrę Filologii Słowiańskiej, UJ 94-95 
Miniecki-Bogucki(?) 316 
Minkiewicz Janusz(?), działacz PZPR w Bydgoszczy 227 
Minor Marian, działacz PZPR w Bydgoszczy 203 
Mironowicz Glebiusz zob. Sotnikow-Mironowicz G. 
Mirowicz Anatol, adiunkt w Katedrze Filologii Słowiańskiej, po 19
1 UL, UW 43 
Misiaszek Stefan, działacz PZPR w Bydgoszczy 227,231,247 
Mocarski Zygmunt, bibliotekarz i bibliofil, historyk kultury, dyrektor Książnicy 
Miejskiej im. Mikołaja Kopernika 15, 19-20, 107-108, 128, 159 
Modelski Teofil, historyk, profesor UWr 83 
Modrzejewski Stefan, architekt, przedstawiciel biur projektowych Torunia 
256-257 
Modzelewski Janusz, kierownik Ekspozytury Zarządu Ośrodków Akademickich 
w Toruniu 253-254 
MogilIo Stanisław, woźny 123 
Morawski Edward zob. Osóbka-Morawski E. 
Moroz Kazimierz, adiunkt w Katedrze Pedagogiki, przewodniczący ZOZ ZNP 
1952-1953 327,331 
Mossakowski Józef V, VII, 6, 9, 13, 19,33,54 
Mossakowski Józef, sL asystent w Zespołowej Katedrze Historii Powszechnej, 
sekretarz Komisji Wykonawczej Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu, 
kierownik Archiwum 90, 164, 310, 312 
Moszyński Kornel, chirurg, profesor USB 7, 20 
Mówiński Franciszek, prezydent Grudziądza 122 
Muńko Marian, przedstawiciel Zarządu Ośrodków Akademickich w Toruniu 310 


..al.
		

/Licencje_017_08_389_0001.djvu

			371 


Murawska Teresa, członek ZMP 309 
Muszkowski 166 
Muszyński Jan, farmaceuta i botanik, profesor USB 20, 22-23 
Muzyczuk Eugeniusz, wykładowca Studium Przygotowawczego(?), czlonek KU 
PZPR 318 


Nadołski Bronisław, kierownik Zespołowej Katedry Literatury Polskiej, prodziekan 
i dziekan Wydziału Humanistycznego 1951-1956 265,286-287,315-316, 
318-319,333-335,337 
Najdowski Zygmunt, asystent w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu, dzia- 
łacz organizacji studenckich 333-335 
Nakraszewicz Jan, pracownik USB 43 
Namysłowski Władysław, kierownik Katedry Prawa Międzynarodowego 
Publicznego, prodziekan Wydziału Prawno-Ekonomicznego 1945-1946, 
dziekan Wydziału Prawa 1946-1951 VII, 101-103, 138, 140-141, 175, 
182-183, 185, 209, 219, 221, 233, 257-261, 284-285 
Narębski Stefan, kierownik Katedry Architektury Wnętrz i Sztuki Dekoracyjnej, 
prodziekan i dziekan Wydziału Sztuk Pięknych 1945-1952 68-70, 94, 
175, 186,209,218-219,284,292,324 
Natanson Wiktor, notariusz w Warszawie, wykładowca na Wydziale Prawno- 
-Ekonomicznym 183 
Nawrot, członek PZPR 332 
Naziębło Jan, st. asystent w Katedrze Prawa Cywilnego, po 1954 UP 257-259,316 
Niechciał Mieczysław, student prawa, działacz organizacji młodzieżowych i PZPR 
307 
Nieciengiewicz Stefan, pracownik Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych 126 
Niedzielski Czesia w, asystent w Katedrze Historii Literatury Polskiej, działacz 
organizacji młodzieżowych i PZPR 309,328,330,333,335,337,339 
Niesiołowski Tymon, kierownik Zakładu Malarstwa Sztalugowego 42, 68-70, 
94, 175, 186, 324 
Nieśmiałek Władysław, działacz PZPR w Bydgoszczy 227 
Niewiadomska Leokadia zob. Małunowicz-Niewiadomska L. 
Niewodniczański Henryk, fizyk, profesor USB, UJ 8, 22 
Niezabitowski Mieczysław, dyrektor Lasów Państwowych w Toruniu 10, 86, 
89-90, 164 
Nowak Leon, ks. superior, duszpasterz akademicki 162 
Nowakowski Antoni, działacz PZPR w Bydgoszczy 227 
Nowicki Andrzej, działacz PZPR w Bydgoszczy 227-228 
Nowicki Kazimierz, pedeł w Collegium Maius 43 
Nowosiełski Stanisław, pracownik Referatu Gospodarczego 43 


Ogłoza Emil, prezes Oddziału Toruńskiego 
121-122, 127, 159-160, 163-164 
Oko Jan, filolog klasyczny, profesor USB, UL 


. 
PZZ 8-11, 18-19, 46, 89-90, 


7,19-23,25-26
		

/Licencje_017_08_390_0001.djvu

			372 


Okołowicz Wincenty, zastępca profesora w Katedrze Geografii Fizycznej, prodzie- 
kan Wydziału BiNoZ 1951-1952, po 1953 na UW 42, 64, 91, 112, 219, 
284,288,290 
OIczyk Jan, portier w Collegium Minus 43 
Olecki Aleksander, członek KW PPR w Bydgoszczy 56-57,61 
Olkowski Jan, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Olszewski-Lis Witold, kierownik Katedry Postępowania Cywilnego, kustosz 
w Bibliotece Uniwersyteckiej 26-27, 103, 183, 257, 259 
Onyszkiewicz Krystyna, studentka biologii 308 
Osmólska-Piskorska Bożena, zastępca profesora w Zespołowej Katedrze Literatury 
Polskiej 334-335 
Osóbka-Morawski Edward, prezes Rady Ministrów 36, 114 
Ossowscy, ziemianie 107 
Osuchowski Wacław, historyk prawa, profesor UJK, UJ 39 
Oziębło Alina, studentka biologii, działaczka organizacji studenckich 79, 143 
Ożdżanka Regina, studentka sztuk pięknych 308 


Pacowska Janina zob. Marcinkiewicz-Pacowska J. 
Paczkowski Henryk, student prawa, działacz AZS-Toruń 148 
Palamarczyk Marian, wykładowca Studium Prawno-Administracyjnego w Olszty- 
nie, działacz Towarzystwa Wyższej Szkoły Prawno-Ekonomicznej w Olszty- 
nie 139, 183, 185 
Pałucki Tadeusz, prezydent Olsztyna 139 
Pankowski Napoleon, student prawa, działacz katolicki 309 
Pasemkiewicz Kazimierz, wojewoda pomorski 10-11,86 
Passendorfer Edward, kierownik Katedry Geologii, prodziekan i dziekan Wydziału 
Matematyczno-Przyrodniczego 1945-1948, po 1952 na UW 30, 33-34, 
42,63-64,66, 80, 143, 161, 175, 180, 233, 244, 282-284 
Passendorferowie 25, 112 
Pastorius Joachim, historiograf Prus Królewskich 107 
Paszkiewicz 47 
PauIi Leslaw, mgr, kandydat na asystenta w katedrze Powszechnej Historii Państwa 
i Prawa, UJ 103 
Pautsch Fryderyk, kierownik Katedry Anatomii Porównawczej wraz z Embriologią, 
po 1947 na AM w Gdańsku 112,277 
Paweł Antoni, kandydat na adiunkta w Katedrze Mineralogii 80 
Pawłowska Elżbieta, delegat Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 292 
Pawłowski Antoni, ksiądz, profesor USB 28, 30-31 
Pawłowski Bogumił, kandydat na katedry biołogiczne, UJ 81 
Pawłowski Bronisław, kierownik Katedry Historii Powszechnej Nowożytnej, prze- 
wodniczący ZOZ ZNP 1947-1950 VII, 85-86, 95, 179,209,295 
Pawłowski Stanisław, geograf, profesor UP 66 
Pawłowski Wiktor, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 43
		

/Licencje_017_08_391_0001.djvu

			373 


Pawłowski Władysław zob. Kospoth-Pawłowski W. 
Pazyra Stanislaw, dyrektor Biblioteki PAN w Warszawie 27 
Pazyrzyna Halina, córka Witolda Lis
lszewskiego zob. 26 
Pękala Jerzy, st. asystent w Katedrze Ekonomii Politycznej, po 1955 kierownik 
Wojewódzkiego Ośrodka Szkolenia Partyjnego w Bydgoszczy 329 
Piechocki 80 
Pieńkowski Stefan, fizyk, rektor UW 92, 110 
Pietkiewicz Halina, pracownik USB 43 
Pietrow Olga, studentka historii, działaczka katolicka 309 
Pigoń Andrzej, biolog, doktor UJ 278 
Pilarska Teresa zob. Zajączkowska-Pilarska T. 
PiIichowski Jan, adiunkt w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu, II sekretarz 
KU PZPR 256-257,339 
Piotr Wielki, car rosyjski 106 
Pischinger Ernest, kierownik Katedry Technologii Technicznej, jednocześnie 
rektor WSI w Bydgoszczy 244, 248 
Piskorska Bożena zob. Osmólska-Piskorska B. 
Piskorska Helena, dyrektorka Archiwum Miejskiego i Państwowego w Toruniu, 
działaczka Towarzystwa Przyjaciół UMK 100, 164 
Piwarski Kazimierz, historyk, profesor UJ 41 
Pieśniarski Boleslaw, adiunkt w Katedrze Pedagogiki, redaktor "Głosu Uczelni" 
324-325 
Płodzi dym Stanisław, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy, sekretarz propagandy 
KM PZPR w Toruniu 331, 337 
Poczobutt Henryk, ks. profesor, wykładowca Studium Wiedzy Religijnej 162 
Podlacha Władysław, historyk sztuki, profesor UJK, UWr 41 
Podlaszewska Krystyna, absolwentka historii, działaczka Sodalicji Mariańskiej 310 
Preisner Walerian, kustosz Biblioteki Uniwersyteckiej, lektor j. włoskiego 81, 123 
Prószyński Stefan, kierownik Katedry Statystyki 101, 103, 183, 257 
Pruski Stanislaw, st. asystent w Katedrze Fizyki Teoretycznej i Mechaniki 318 
PrOffer Jan, kierownik Katedry Zoologii, dziekan Wydziału Matematyczno-Przyro- 
dniczego 1945-1947 33-34, 37, 42, 46, 58, 63-66, 92, 112, 119, 
180-181,236,285,324 
PrOfferowa Maria zob. Znamierowska-Priifferowa M. 
PrOfferowie 25, 31, 46 
Przeslawska Helena, st. asystent w Katedrze Socjologii 103, 141 
Przybył Eugeniusz, adiunkt w Zakładzie Malarstwa Pejzażowego i Martwej Natury 69 
Przybyszewski Kazimierz 130 
PtasZYllska Anna, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 43 
Puhaczewski Mirosław, portier w Gmachu Przyrody 327 
Puciatowa Maria, dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej, działaczka PZPR 
200-201,208,233,241,276,280,316,324,327,335 
Putowska Helena, studentka filologii romańskiej, działaczka AZS-Toruń 105, 148 


j.....
		

/Licencje_017_08_392_0001.djvu

			374 


Pypkowski Władysław, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 201,227,265 


Racięcka Maria, adiunkt w Katedrze Zoologii 65, 113 
Raczkiewicz Władysław, wojewoda pomorski, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 
61-62 
Radejewski, kapitan, kwatermistrz szpitala ókręgowego w Toruniu 46 
Radkiewiczowie, ziemianie 107 
Radliński Władysław(?), radny WRN w Bydgoszczy 14 
Radłowski Rudolf, prezes Sądu Apelacyjnego w Toruniu, wiceprezes Towarzystwa 
Przyjaciół UMK 159, 164 
Radoński Karol Mieczysław, biskup włocławski 109 
Radwański Marian, kandydat na adiunkta w Katedrze Prawa Cywilnego 140 
Radwański Wacław, student prawa, działacz organizacji studenckich w Olsztynie 192 
Radzimiński Aleksander, łekarz, docent 248 
Rakoczy Józef, przewodniczący WRN w Bydgoszczy, działacz PZPR 227,230,247 
Rakowski Julian, pracownik USB 43 
Rakowski Kazimierz, pracownik USB 43 
Rakuciowa Maria, pracownik USB 43 
Raloff Roman zob. Rohloff R. 
Ramio Mieczysław, wiceprezes AZS-Toruń 148, 150, 153 
Rapacki Adam, minister szkół wyższych i nauki, później minister szkolnictwa wyż- 
szego 225-226,243,255,259,261-262,297,299-300,305,326,339 
Rayski Jerzy, kierownik Zakładu Fizyki Teoretycznej 181, 250, 328 
Reicher Michał, kandydat na Katedrę Antropologii, AM Gdańsk 112 
Reicherowie 26 
Reiss Witold, kierownik Katedry Prawa Administracyjnego, działacz PPR 
101-104, ll6, 155, 183, 185 
Rekłajtys Krystyna, studentka filologii polskiej, działaczka organizacji studenckich 
210,213,215 
Remer Jerzy, kierownik Katedry Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa, dyrektor 
Muzeum Okręgowego w Toruniu 68-70, 179, 186, 218, 222, 284, 292 
Ringwelski Franciszek, ks. dziekan, wykładowca w Studium Wiedzy Religijnej 
159, 162 
Robel Zygmunt, wojewoda olsztyński llO, 139 
Rogala Wojciech, pracownik UJK, kandydat na Katedrę Geologii w Toruniu 41 
Rogalski, student geografii 311 
Rogowski Sławomir, adiunkt w Zespołowej Katedrze Literatury Polskiej, działacz 
ZAMP 211,213-214,310,312,333-335 
Rogowski Wiesław, student filologii polskiej 315, 317 
Rohloff Konstanty, ojciec Romana zob. 317 
Rohloff Roman, student historii 316 
Rojecka Nadzieja, st. asystentka w Katedrze Systematyki i Geografii Roślin 43, 
65, II 3
		

/Licencje_017_08_393_0001.djvu

			375 


Rojecki Ananiasz, sL asystent na USB 42 
Rokossowski Konstanty, dowódca Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej 
w Polsce 28, 108 
Rola-Żymierski Michał, marszałek Polski 29 
Rolicz Stanisław, mI. asystent na USB 43 
Rosiak Stefan, archiwista, pracownik Archiwum Państwowego w Wilnie 76 
Rossa Bogusław, aspirant w Katedrze Geografii Fizycznej 338 
Rostworowski Jerzy, student sztuk pięknych 309 
Roszkówna Ludmiła, docent w Katedrze Geografii Fizycznej 64, 112 
Różański Krzysztof, student filologii polskiej, członek PZPR 333 
Różyccy, ziemianie 107 
Rubinowicz Wojciech(?), pracownik UJK 40,80,83 
Rudniccy 26 
Rudnicka Halina, delegat Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 284 
Rudnicki Juliusz, kierownik Katedry Matematyki 26,54-55, 112, 180,251 
Rukojzo Wanda, mI. asystent na USB 42 
Ruth Karol, członek KW PPR w Bydgo
zczy 56-57,61 
Rycaj Tadeusz, członek Bratniej Pomocy 90 
Rychcik Jan, prezes ZNP Oddział w Toruniu 86 
Rypyść Zbigniew, technik w Referacie Gospodarczym 256-257 
Rysiewicz 83 
Rzanny K., sekretarz Zrzeszenia Kupców Samodzielnych w Bydgoszczy 174 
Rzewuski Jan, kierownik Katedry Mechaniki Teoretycznej, po 1952 na UWr 181, 
250,287,289 


Sacco Nicola, amerykański robotnik, anarchista, niewinnie skazany na karę 
śmierci 290 
Sadowska, studentka sztuk pięknych 308 
Sak Włodzimierz, student filologii polskiej 333 
Samsel Roman, student filologii polskiej, wiceprzewodniczący ZU ZMP 339 
Sand Kazimierz, adiunkt w Katedrze Prawa Administracyjnego, po 1954 na UMCS 
103, 140, 184, 206 
Sandecki Ludwik, zastępca asystenta w Katedrze Architektury Wnętrz i Sztuki 
Dekoratorskiej, działacz PZPR 318 
Sarnowski, dziejopis polski 107 
Schaff Adam, filozof, dyrektor Instytutu Nauk Społecznych przy KC PZPR 316 
Schulz M., pracownik Ministerstwa Kultury i Sztuki 127 
Sekita Julian, prezes Towarzystwa Wyższej Szkoły Prawno-Ekonomicznej 
w Olsztynie, prezes Sądu Okręgowego w Olsztynie 139, 185 
Sentkiewicz Roman, rytownik insygniów rektorskich UMK 163 
Serczyk Jerzy, adiunkt w Zespołowej Katedrze Historii Polski 315, 317 
Serejski Marian Henryk, historyk, profesor UL 47-48, 110 


........ 


, I
		

/Licencje_017_08_394_0001.djvu

			376 


Seruga Józef, bibliotekarz Tarnowskich w Suchej 58 
Serugowa Michalina, żona Józefa zob. 57 
Sianko Janusz, adiunkt w Katedrze Ekonomii Politycznej Wydziału Prawa 
329-331 
Siedlecki Adam zob. Grzymała-Siedlecki A. 
Siedlewski Janusz, asystent w Katedrze Chemii Nieorganicznej, członek PZPR 
328-329 
Sienicka Antonina, adiunkt w Katedrze Botaniki Ogólnej 42, 65, 113 
Sieniuciówna Teresa, studentka prawa, sekretarz Bratniej Pomocy w Olsztynie 192 
Sierakowscy, ziemianie 107 
Silnicki Tadeusz, prawnik, profesor UP 108 
Skaliński Romuald, student sztuk pięknych 309 
Skarbek Fryderyk, ekonomista i działacz społeczny, pisarz 107, 196 
Skarżyński, prezydent(?) Elbląga 125 
Skiba Henryk, asystent w Katedrze Prawa Cywilnego, działacz organizacji stu- 
denckich, później inspektor w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego 210 
Skimina Stanisław, "kierownik Katedry Języka i Literatury Łacińskiej, UJ 179, 
291, 295 
Skłodowska Maria zob. Curie-Skłodowska M. 
Skłodowska-Antonowicz Zofia, zastępca asystenta w Katedrze Języka Polskiego 245 
Skokowski Julian, generał 61 
Skopowski Czesław, kurator Okręgu Szkolnego Pomorskiego 9, 11, 18-19, 86, 
89, 109 
Skorko Eugeniusz, st. asystent w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 63, 112 
Skotnicki Jan, artysta-malarz, kandydat na Katedrę Malarstwa Kompozycyjnego 70 
Skowroński Jerzy, student prawa, wiceprzewodniczący AZWM "Wici" 191 
Skrundz Genady, student chemii, działacz PZPR 315,318-319 
Skrzeszewski Stanisław, minister oświaty 15, 159 
Sławińska Irena, st. asyst. w Katedrze Literatury Polskiej, po 1949 na KUL 245 
Słuszkiewicz Eugeniusz, kierownik Katedry Języka Indoeuropejskiego 41, 
82-83,94-96,179,294 
Smólkowska, studentka(?) 333 
Sobieski zob. Jan III 
Sokołowski Jan, kandydat na Katedrę Ochrony Przyrody 112 
Sokolowski Wincenty, pracownik USB 43 
Sołtys Edward, mI. asystent w Katedrze Zoologii 65, 113 
Soporowski Wiktor, I sekretarz KM PZPR w Toruniu 337 
Sośnicki Kazimierz, kierownik Katedry Pedagogiki, prodziekan Wydziału Humani- 
stycznego 1945-1946, I przewodniczący ZOZ ZNP 1945 91-92, 94-95, 
134, 178, 295, 327 
Sotnikow-Mironowicz Głebiusz, st. asystent w Katedrze Prawa Karnego, lektor 
j. rosyjskiego 43, 103, 140 
Spangowa Ludomira, pracownik Sekretariatu UMK 327 


! 
I
		

/Licencje_017_08_395_0001.djvu

			377 


! 
I 

 


Sperski Mieczysław, woźny w Collegium Minus 43,327 
Spławiński Tadeusz zob. Lehr-Spławiński T. 
Spychał ski Marian, generał dywizji 61 
Srebrnowie 25 
Srebrny Stefan, kierownik Katedry Języka i Literatury Greckiej 13, 25, 42, 
95-96,179,284,291,294,337 
Srocki Bolesław, kierownik Wydziału Pomorzoznawczego Instytutu Bałtyckiego 
89-90 
Stachurski Władysław, student biołogii, prezes Bratniej Pomocy 210,213-214 
Staff Leopold, poeta 333-335 
Stalin Józef, przywódca ZSRR 105,234,307,313-314 
Staniszewski Stanisław, dyrektor administracyjny UMK, wykładowca na Wydziałe 
Prawa 209,213,215,217,248,256-257,284 
Starościak Jerzy, prawnik, pracownik Kancelarii Cywiłnej Prezydenta KRN 23-24 
Staszewski Wacław, zastępca profesora w Katedrze Mechaniki Teoretycznej, po 
1947 na KUL 58 
Staufer Stanisław, działacz Towarzystwa Przyjaciół UMK 164 
Stefanowicz Lech, działacz AZS-Toruń 148 
Stefanowska Romana, pracownik Biblioteki Uniwersyteckiej 123 
Stefko Kamil, prawnik, profesor UJK, UWr 39 
Steinborn Otton, lekarz, działacz narodowy i społeczny w Toruniu 128, 165-166 
Steinbornowa Helena, żona Ottona, działaczka narodowa i społeczna w Toruniu 
159-160 
Stelmachowska Bożena, kierownik Katedry Etnologii i Etnografii VII, 66-67, 
78, 95, 179 
Steyer Donald, mI. asystent w Katedrze Teorii Państwa i Prawa, po 1953 w PAN 
213,215 
Stroband Henryk, burmistrz Torunia 99 
Strzałkowski Karol, dyrektor departamentu w Ministerstwie Oświaty 217 
Stypczyński Stefan, architekt w Toruniu 256-257 
Suboczyńska 31 
Sukertowa Emilia zob. Biedrawina-Sukertowa E. 
Swinarska Krystyna, mI. asystent w Katedrze Filozofii, po 1949 pracownik TNT 245 
Swinarski Antoni, kierownik Katedry Chemii Nieorganicznej 284, 287, 318- 
-319,328 
Syłwanowicz Witold, kierownik Katedry Anatomii Czlowieka i Higieny Szkolnej 
42,63,65,69, 112, 135-136 
Syłwestrowicz Bołesław, st. asystent w Katedrze Anatomii Czlowieka i Higieny 
Szkolnej, kierownik APL 65, 113 
Sylwestrowicz Jadwiga, kierownik APL 316 
Symonik Jan, sekretarz Wydziału Propagandy KW PZPR w Bydgoszczy 337 
Szadziewiczowa, kandydatka na katedrę polonistyczną 32 
Szapałowski Władysław, działacz PZPR w Bydgoszczy 203
		

/Licencje_017_08_396_0001.djvu

			378 


Szarski Henryk, kierownik Katedry Zoologii Systematycznej, dziekan Wydziału 
Matematyczno-Przyrodniczego, organizator i dziekan WBiNoZ 1950-1952 
111,219,248,276-278,284-286,293,318,324,327 
Szatilow, generał, radziecki attache wojskowy 28-29 
Szczeniowscy 25 . 
Szczeniowski Szczepan, fizyk, profesor USB, wizytator Sekcji Organizacji Rady 
Głównej Szkolnictwa Wyższego 42, 174, 188 
Szczepkowski Józef, kierownik Katedry Filologii Angielskiej 13, 95, 179 
Szczerbiński Józef, mI. asystent na USB 42 
Szczurek Marian, kierownik Studium Wychowania Fizycznego 266 
Szczurkiewicz Tadeusz, kierownik Katedry Socjologii 101, 103, 183 
Szczurzewski K., prokurator w Toruniu 185 
Szeliga Franciszek, dyrektor Oddziału NBP, działacz Towarzystwa Przyjaciół 
UMK 159, 164 
Szeligowski Stanisław, adiunkt w Katedrze Astronomii, po 1949 UWr 63, 112 
Szmurlo Jan, lekarz, profesor USB, UL 20, 22 
Szokalska Zofia, kierowniczka sekretariatu Wydziału Sztuk Pięknych 327 
Szpaderski Kazimierz, działacz Środowiskowego Komitetu Jedności Demokraty- 
cznej w Ołsztynie 192 
Sztachelski Jerzy, działacz państwowy, m.in. minister zdrowia 20, 196 
Szubert Kazimierz, aktor krakowski 124 
Szulczyński, kurator olsztyński 125 
Szut Bronisław, portier w Collegium Physicum 327 
Szota Edmund, student prawa, działacz PZPR 212,215 
Szwalbe Andrzej, st. asystent w Zakładzie Prawa Narodów, kierownik Wydziału 
Personalnego, dyrektor Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy 227,230,258 
Szwalbe Stanisław, wiceprezydent KRN 54, 114-115,248 
Szwedowska Krystyna, studentka historii 309 
Szyllerowa Anna, III sekretarz KM PZPR w Toruniu 331-332 
Szymkiewicz Dezydery, ekolog, klimatolog, profesor UJK, UJ 81 
Szymkiewicz Jarosław, student filologii polskiej 333-334 
Szypowska, pracownik Bratniej Pomocy 147 
Ślascy, ziemianie pomorscy 107 
Śłaski Kazimierz, St. asystent w Katedrze Historii Ziem Pomorskich i Krajów 
Nadbałtyckich, po 1949 AP w Poznaniu 44-45, 245 
Śleńdziński Ludomir, artysta malarz i rzeźbiarz, profesor USB, Politechniki 
Krakowskiej 70 
Śliwowski Jerzy, kierownik Katedry Prawa Karnego, po 1952 UMCS 257-259 
Ślusarek Kazimierz, sekretarz KM i KP PPR Toruń, działacz PZPR 56 
Śmierniak Konrad, dyrygent chóru akademickiego w Toruniu 97 
Śniatycki Aleksander, adiunkt w Katedrze Matematyki 42,63, 112 
Śreniowska Krystyna, historyk, pracownik UL 110 


.....
		

/Licencje_017_08_397_0001.djvu

			379 


Śreniowski Stanisław, historyk, prawnik, profesor UL 40, 110 
Świątkowski Henryk, pierwszy po \rojnie wojewoda pomorski, minister sprawiedli- 
wości 7-11, 14, 18-19,86, 103 
Świda Witold, kandydat na Katedrę Prawa Karnego, profesor UWr 103 
Świechowska Agnieszka, mI. asystentka w Katedrze Anatomii Człowieka i Higieny 
Szkolnej 113 
Świetlik Konrad(?), działacz PPR 56 
Świrko Czesław, student prawa, działacz PPR 156 


Taborówna Teresa, studentka biologii 309 
Tajchman Tadeusz, prezes Sekcji Szkół Wyższych ZNP 91-92 
Taszycki Witold, językoznawca, profesor w Katedrze Filologii Polskiej UJ 39, 
83, 94-96 
Tatarkiewicz Władysław, filozof, profesor UW 39 
Tilgner Damazy, technolog spożywczy, pracownik Państwowego Instytutu Gospo- 
darki Wiejskiej 169. 171-172 
Tokarski Adolf, adwokat, zastępca profesora w Katedrze Ekonomii Politycznej 
101, 103, 183. 210 
Tokarski Julian, petrograf i gleboznawca, profesor UJ 80 
Tomaszewiczówna (Matysikowa) Zofia, adiunkt w Katedrze 'Chemii Nieorganicznej 
42, 64, 112 
Tomaszewska Deoniza, żona Jerzego Zaremby zob., asystentka w Katedrze Prawa 
Administracyjnego. 215 
Tomaszewski Sylwester, adwokat w Toruniu 100 
Tomczak Andrzej 115. 194 
Tomczak Andrzej, mI. asystent w Katedrze Historii Polski Nowożytnej, po 1950 
W AP Lódź 245 
Tomkiewicz Zygmunt, adiunkt w Katedrze Malarstwa Sztalugowego 69 
Topolski Jerzy, historyk, pracownik UP 314 
Torwirt Leonard, zastępca profesora w Zakładzie Zabytkoznawstwa i Konserwa- 
torstwa 69 
Tronowska Irena, sL asystent w Katedrze Filologii Romańskiej, lektor j. francu- 
skiego 323 
Trzebiński Henryk(?), m
r 248 
Tucholska Zofia, pracownik Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego 284-285,293 
Tulej Stanislaw, pracownik USB 43 
Turczyński Waclaw, adiunkt w Katedrze Fizyki Doświadczalnej 42, 46, 63, 113 
Turska Halina, kierownik Katedry Języka Polskiego 206, 315-316, 333-335 
Turski Stanisław, rektor AM w Gdańsku 181 
Twardzicki Józef, prezydent Bydgoszczy 117, 122, 124, 162, 164, 169, 171, ł89 
Tyczyński Stanisław, zastępca rektora ds. administracyjnych 254, 325, 337 
Tync Stanislaw, historyk szkolnictwa i wychowania, profesor UWr 108
		

/Licencje_017_08_398_0001.djvu

			380 


Ulińska Alina, kierownik Katedry Chemii Ogólnej 42, 112, 318 
Ulrychtowa Maria, działaczka Towarzystwa Przyjaciół UMK 90 
Umiastowski 32 
Urbańczyk Stanisław, kierownik Katedry Języka Polskiego, UJ, UP 179 


Vanzetti Bartolomeo, amerykański robotnik, anarchista, niewinnie skazany na karę 
śmierci 290 
Voise Waldemar, adiunkt w Katedrze Nauki o Państwie i Prawa Państwowego 
140, 183, 199,245 


Wabia Lech, student historii, działacz ZMP 309 
Wajda Kazimierz, pracownik Instytutu, Historii PAN, I sekretarz KU PZPR 239, 
327,330-331, 335, 337-339 
Walas Jan, kierownik Katedry Systematyki i Geografii Roślin, prodziekan i dzie- 
kan Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi 1954-1956, 1952-1953 112, 180, 
244,285,310,312,324,327 
Wali górski Marian, prawnik, profesor UJK, UJ 39 
Wałejszo Kazimierz, pracownik USB 43 
Wandmayer Otmar, st. asystent w Katedrze Prawa Narodów, później inspektor 
w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego 140-141 
Warężak Jan, historyk, pracownik UL 110 
Wasilkowski Jan, prawnik, profesor UW 188 
Waszczuk Kazimierz, pracownik KW PZPR w Bydgoszczy 227 
Watzenrode Lukasz, biskup warmiński 107 
Wawer Adam, członek Pomorskiej WRN w Bydgoszczy, działacz SD 14 
Wawrzoń Edward, działacz Towarzystwa Przyjaciół UMK 89, 164 
Ważewski Dominik, adiunkt w Katedrze Chemii Nieorganicznej 64, 112 
Wąsowicz Józef, antropogeograf, profesor UJK, UWr 39 
Wdowi szewski Zygmunt, adiunkt w Katedrze Historii Polski Średniowiecznej, po 
1953 Muzeum Narodowe w Warszawie 82 
Weiwer Alfons, laborant w Katedrze Technologii i Technik Malarskich 327 
Widajewicz Józef, historyk, profesor UJ 81 
Wiechno Wojciech, przewodniczący WRN w Bydgoszczy 56-57,61, 109 
Wieczorek Jan Michał, kompozytor, pedagog, dyrygent chóru studenckiego UMK 
158 
Wieczorkowska Teresa, studentka sztuk pięknych, działaczka katolicka 309-310 
Wierczyński Stefan, dyrektor Biblioteki Narodowej 110 
Wierzbicki Antoni(?), komendant wojewódzki MO w Bydgoszczy 227 
Wierzbowski Teodor, dyrektor Archiwum Głównego Akt Dawnych 76 
Wigura Jerzy, nauczyciel Studium Wychowania Fizycznego, prezes Zarządu 
AZS-Toruń 148, 150, 153 
WiIanowski Boleslaw, prawnik, profesor USB, UL 7,20,22
		

/Licencje_017_08_399_0001.djvu

			381 


Wilczyńska Kazimiera, adiunkt w Katedrze Fizjologii Roślin i pracownik APL 
142-143 
Wilczyński Jan, kierownik Katedry Biologii Ogólnej wraz z Hydrobiologią, dełegat 
Ministerstwa Oświaty ds. uruchomienia i organizacji UMK 25,27-30, 37, 
112, 142-143, 181,277 
Wilewski Marian, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu, wykładowca w Katedrze 
Prawa Cywilnego 37, 140, 184 
WiIIaume Juliusz, historyk, profesor UL, UMCS 13 
Wincza Henryk, wicewojewoda bydgoski 56, 86 
Wiśniewski Mieczysław, asystent w Zakładzie Kompozycji Figuralnej, działacz 
PZPR 318-319,328 
Witkowska, pracownik PPR 57 
Witkowski Leon(?), pracownik Wydziału Kultury i Sztuki ZM w Toruniu 10 
Władyko Mikołaj, szatniarz na UMK 43 
Włodarski Bronislaw, kierownik Katedry Historii Polski Średniowiecznej, prodzie- 
kan i dziekan Wydzialu Humanistycznego 1948-1952 83, 94-96, 178, 
209,219,224,248-249,294-295,312,314 
Włosek Jadwiga zob. Betlejewska-Włosek J. 
Wodyński Jan, profesor w Katedrze Malarstwa Dekoracyjnego, po 1946 PWSSP 
w Sopocie, ASP w Warszawie 68-70,94, 126-127 
Wojakiewicz A., wiceprezes Sądu Okręgowego w Olsztynie 185 
Wojciechowski Jan, asystent w Katedrze Mineralogii i Petn,>grafii 64, 112 
Wojciechowski Stanisław, pracownik MRN w Toruniu 256-257 
Wojciechowski Tadeusz, historyk, profesor UJK 195 
Wojciechowski Zygmunt, historyk państwa i prawa, profesor UP 44, 110 
Wojewoda Wojciech, wojewoda pomorski 109 
Wojtowicz Jerzy, aspirant w Zespołowej Katedrze Historii Polski 314 
Wojtyga, pracownik KC PZPR 200,318 
Woliński Janusz, historyk, profesor UW 48,85-86 
Wolski Józef, historyk, profesor UL 110 
Wołczyk Jerzy, działacz PZPR w Bydgoszczy 227-228 
Wollejko Kazimierz, woźny Biblioteki Uniwersyteckiej 130 
Wollcjko Maria, pracownik USB 43 
Wołodźko Piotr, intendent USB 55 
Wołoszyn Stefan, adiunkt w Katedrze Pedagogiki, po ł 951 na UP 32 
Wołoszynowa Lidia, adiunkt w Katedrze Psychołogii, po 1952 na UP 32, 295 
Worowiecki, działacz PPR 56 
Wronka Andrzej, ksiądz, administrator apostolski diecezji chełmiń.skiej i gdallskiej 
97, 109 
Wróbel Zdzisław (Elazm), sludent filologii francuskiej, działacz i pracownik 
ZAMP, pisarz 203,215 
Wróblcwski Karoł, mjr, kierownik Studium Wojskowego 264,315,318,329 
Wróblowa Helena zob. Zarembianka H. 


J...
		

/Licencje_017_08_400_0001.djvu

			382 


Wybicki Józef, współorganizator Legionów, autor hymnu narodowego 10" 
Wycech Czesław, działacz państwowy, minister oświaty 27-29, 33, 36, 76, 93, 
98,108-109,111-112,114,119,169 
Wyczółkowski Leon, malarz 1'7 
Wyrzykowska Mirosława, studentka geografii, działaczka organizacji nielegalnych 
310 
Wysocki Adam, działacz AZS-Toruń 148 
Wyspiański Stanisław, pisarz i malarz 17, 333 
Wyszyński Michał, ksiądz, kierownik Katedry Prawa Kościelnego, pierwszy dzie- 
kan Wydziału Prawno-Ekonomicznego 1945-1946, prodziekan 1946-1953, 
po 1953 na UWr 101-104, 182-185, 208-209, 219, 257-259, 278, 284, 
306 
Wyszyński Stefan, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski, prymas . 
Polski 202-203 


Zabłocka Wanda, docent etatowy w Katedrze Botaniki Ogólnej 112, 181, 209, 
285, 328 
Zabłocki Jan, kierownik Katedry Botaniki Ogólnej 112, 180,236,244,284-285,292 
Zacharewicz Witołd, kierownik Katedry Chemii Organicznej, dziekan Wydziału 
Matematyczno-Przyrodniczego 1948-1950 119, 180, 206, 209, 219, 241, 
244,248,284,286,293,315,327 
Zajączkowska-Pilarska Teresa, córka Stanisława zob. 48-49 
Zajączkowski Stanisław, historyk, profesor USB, UL 7, 19, 22-23, 25-26, 
47-48, 110 
Zajączkowski Stanisław Marian, syn Stanisława zob. 48-49 
Zajkowska Aleksandra, asystentka w Katedrze Filozofii 25, 31-32, 42, 245 
Zakrzewski Jan, dzialacz Towarzystwa Przyjaciół UMK 163-164 
Zakrzewski Konstanty, fizyk, profesor UJ 80 
Zaleska Maria zob. Kiełczewska-Zaleska M. 
Zalewska Maria(?) 328 
Załewski Adam, student historii, działacz PZPR 317 
Zanówna Julia, kierownik Sekretariatu UMK 282,293,329 
Zapolska Gabriela, pisarka 124 
Zaremba Jerzy, mI. asystent w Katedrze Nauki o Państwie i Prawa Państwowego, 
pierwszy przewodniczący AZWM "Życie", działacz PPR i PZPR, I sekretarz 
KU PZPR, później pracownik PAN w Warszawie 56-57,61, 79, 97, 105, 
143, 147, ł55, 199,201-203,210,212-215 
Zaremba Piotr, prezydent Szczecina 110 
Zarembianka Helena, żona Zdzisława Wróbla zob., siostra Jerzego Zaremby zob., 
studentka prawa 215 
Zarzycki Wacław, st. asystent w Katedrze Prawa Narodów 140 
Zasztowt Janusz, lekarz, naczelnik Wydziału Zdrowia WRN w Bydgoszczy 248 
Zawadzki Zdzisław, student filologii połskiej 333
		

/Licencje_017_08_401_0001.djvu

			383 


Zawiślewski Jan, pracownik Prezydium WRN w Bydgoszczy 256-257 
Zdrojewska Danuta, studentka biołogii, działaczka Bratniej Pomocy 79, 143 
Zdrójkowska Barbara, dzialaczka AZS-Toruń 148 
Zdrójkowski Zbigniew, adiunkt w Katedrze Powszechnej Historii Państwa i Prawa 
103, 140 
Zerzoń Teresa, asystentka w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu, członek 
KU PZPR 309,318,337 
Zgoda Maksymilian, działacz w Towarzystwie Przyjaciół UMK 159, 164 
Zgorzelski Czesław, adiunkt w Katedrze Literatury Polskiej, po 1949 na KUL 245 
Zielińska (Melkowska) Krystyna, studentka historii, działaczka ZHP 310 
Ziemlewicz, student geografii 311 
Znamierowska-Prufferowa Maria, adiunkt w Katedrze Etnografii i Etnologii, po 
1949 kustosz Muzeum Pomorskiego w Toruniu 43 
Zwolski Bogumił, adiunkt USB, UL 20, 22 
Zygmunt I Stary, król polski 108 
Zygmunt II August, król polski 108, 316 
żarukowa, pracownik Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, działaczka PZPR 265 
Żebrowski Stanisław, lekarz, st. asystent w Katedrze Neurofizjologii i Fizjologii 
Porównawczej 113 
Żeligowski Henryk, dyrektor departamentu w Ministerstwie Oświaty 218, 224, 
258-259 
Żeniewska 1., działaczka AZS-Toruń 153 
Żeromski Stefan, pisarz 333 
Żmanicka, pracownik KC PZPR 201 
Żólkiewski Stefan, historyk literatury, krytyk literacki, publicysta, działacz PPR 
i PZPR, kierownik Wydziału Kultury i Nauki KC PZPR 333 
Żuk Józef, dzialacz organizacji studenckich w Olsztynie 191-192 
Żukowski Wincenty, woźny USB 56 
Żurowski Kazimierz, zastępca profesora, kierownik Katedry Archeologii Polski 295 
Żygulski Kazimierz, socjołog kultury, pracownik naukowy PAN 40 
Żyla Czeslaw, student prawa, działacz Bratniej Pomocy 79, 143 
Żymierski Michał zob. Rola-Żymierski M. 
Żytkowicz Leonid, docent w Katedrze Historii Polski 42, 67, 72, 75-76, 
120-121,123,127,328 


J.....
		

/Licencje_017_08_402_0001.djvu

			I 
i:;
		

/Licencje_017_08_403_0001.djvu

			INDEKS RZECZOWY 


(Opracował Maciej Gołembiowski) 


W indeksie nie uwzględniono wstępu oraz treści opisów bibliograficznych 
i dokumentacyjnych (archiwałnych), a także stale powtarzającego się hasła 
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jeśli nie zaznaczono inaczej, hasła 
dotyczą odpowieanio Torunia łub UMK. Pominięto również określenia stopni 
i tytułów naukowych, zawodowych i organizacyjnych, o ile dotyczą konkretnych 
osób, uwzględniając jednakże w podobnych przypadkach nazwy pełnionych przez 
nie funkcji (np. rektor, dziekan, sekretarz). 



 
I 
i:; 


absolwenci Akademii Wychowania Fizycznego 266 
- geomorfologii rejestracja 290 
- niższego studium 292 
- szkól średnich 267, 280, 323 
- UMK 64-65, 196, 290, 320 
- Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego 278-279, 281 
- Wydziału Prawa 306 . 
adiunkt 34, 63-65, 80 
administracja uniwersytetu 101, l1S-116 
administracyjny kietunek 220, 285, 290 
administrator apostolski zob. diecezja 
adwokat 26 
Aeroklub Pomorski 149 
Akademia Chełmińska 107, 120, 129 
- Lekarska zob. Akademia Medyczna, Wydział Medycyny 
- Malarska w Toruniu 17, por. Wydział Sztuk Pięknych 
- Medyczna w Gdańsku 277 
- - w Gdańsku klinika 135 
- - w Gdańsku Wydział Farmaceutyczny 141 
- - w Lodzi 24, zob. także Wydział Lekarski 
- Rolnicza w Bydgoszczy 171 
- Stomatologiczna w Warszawie 17,21,23 
- Sztuk Pięknych 187 
- Sztuk Pięknych w Krakowie 94 
- Sztuk Pięknych w Warszawie 94,218 
- Wychowania Fizycznego 266
		

/Licencje_017_08_404_0001.djvu

			386 


Akademicka Przychodnia Lekarska 135-136, zob. też opieka zdrowotna 
- - - lokal 136 
- - - pracownicy 13 5 
Akademicki Związek Młodzieży Wiejskiej "Wici" 80, 155-156, 191 
- - Walki Młodych "Życie" 61, 79, 143, 146, 155-1S6, 173, 189, 191, zob. też 
stowarzyszenia studenckie 
- - Sportowy (AZS) 147-153, 156, 198,207 
Akademickie Kolo OMTUR "Wici" zob. Organizacja Młodzieży Towarzystwa 
Uniwersytetu Robotniczego 
akademiki zob. domy studenckie 
akcja konstytucyjna prełegenci 290 
- letnia 146 
aktyw partyjny 302 
aktywiści 57, 308 
Alma Mater 49, 109, 147, 340 
anatomia człowieka 113 
- porównawcza 113 
- roślin 285 
angielski zob. lektorat 
anglistyka 95, 132 
ankieta 301-304,312 
Apel Sztokholmski zbieranie podpisów 290 
APL zob. Akademicka Przychodnia Lekarska 
apteki 22, 135, 146 
archeologia 308 
architektura 268 
archiwa 313, 335 
- krakowskie zob. Archiwum Państwowe w Krakowie 
- toruńskie 288 
archiwum gospodarcze Puttkamerów 130 
- Kurii Archidiecezjalnej w Poznaniu 129 
- Miejskie w Toruniu 4, 15,51-54, por. Archiwum Państwowe w Toruniu 
- Państwowe w Krakowie 74 
- - w Poznaniu dyrektor 110 
- - w Toruniu zob. Archiwum Miejskie w Toruniu 
- rodziny Dewitz-Messów 130 
- UMK 37 
arcybiskup wileński 110 
artysta plastyk 186-187 
astrofizyka 286 
astronom 196 
astronomia 131,286
		

/Licencje_017_08_405_0001.djvu

			387 


asystenci 20, 32, 34, 46, 58, 63-65, 67, 87, 94, 103, 113, 132, 140-141, 179, 
181, 184, 199,202,205-207,213,221, 281, 283, 290, 293, 306, 313, 318, 
330,340, 
- młodsi 34,64-65, 179, 181, 184, 186,221 
- partyjni 199,335,338 
- starsi 34,63-65, 179, 181, 184, 186,221 
- Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 11 
asystentura 32,44, 94, 199 
ataki na profesorów 210-212 
audytor 213-215 
aula 96, 105 
autonomia uniwersytecka 156 


badania studentów zob. opieka zdrowotna 
Bank Gospodarstwa Spółdzielczego 144 
berła dziekańskie zob. insygnia 
berło rektorskie zob. insygnia 
bezpartyjni 197,337-339 
bibliologia 130 
biblioteka 15, 75, zob. też Książnica Miejska, Sammelstelle fUr KuIturgut der 
BaItendeutschen 
- Akademii Chełmińskiej 120, 129 
- bydgoska 286 
- Coppernicus Verein fUr Wissenschaft und Kunst zob. Książnica Miejska 
- dworska Puttkamerów w Pansinie 129 
- - w Juditen 129 
- - w Tolks 129 
- gdańska 286 
- gimnazjalna w Chełmnie 120. 129 
- - w Chojnicach 120. 129 
- - w Tucholi 120 
- - (Chełmno, Tuchola, Chojnice) księgozbiór 120 
- - w Toruniu zob. Książnica Miejska 
- gimnazjum w Sławnie 129 
- - w Warci nie 120, 129 
- Główna UMK zob. Biblioteka Uniweresytecka w Toruniu 
- Jagiellońska 73 
- jezuitów 310 
- kościelna w Jamnie 129 
- Miejska w Szczecinie 129 
- - w Toruniu zob. Książnica Miejska 
- Narodowa dyrektor 110
		

/Licencje_017_08_406_0001.djvu

			388 


- Państwowa im. Wróblewskich w Wilnie 10 
- parafii ewangelickiej w Wieldządzu 129 
- pobismarckowska (księgozbiór) 120, zob. też Książnica Miejska - biblioteka 
pobismarckowska 
- seminaryjna 32 
- "Srebrna" 12S 
- Uniwersytecka w Gryfli 129 
- - w Toruniu 37, 59, 75, 99-100, 115, 119, 122, 124, 127-130, 159-161, 
16S-167, 175, 178, 193,208,288 
- - - budynek 5, 61-62, 128, 160, 165, 173, 176, 178, 193, zob. też gmachy 
uniwersyteckie 
- - - czytelnia główna 164 
- - - delegat Senatu ds. bibliotecznych zob. delegat Senatu 
- - - dyrektor 200, 327-328 
- - - - interwencja partyjna 200-'201 
- - - gromadzenie zbiorów 120-121, 122-123, 124-125, 127-130, 166-167 
- - - inwentarze biblioteczne 128, 178 
- - - kierownictwo 115 
- - - komisja senacka 37 
- - - księgozbiór 193 
- - - - zbiory poniemieckie 125, 127-130, 178 
- - - magazyny 125 
- - - mapa zainteresowań biblioteki 165 
- - - opracowywanie 130 
- - - pracownicy 81, 127-130, 329, zob. też bibliotekarze 
- - - starodruki i inkunabuly 129, 178 
- - we Lwowie 81 
- w Regenwald 16 
- Wojewódzka Publiczna i Książnica Miejska w Toruniu zob. Książnica Miejska 
bibliotekarstwo 292 
bibliotekarze 10,58,81, 123, 127-130, 178,313,340 
biblioteki 313 
- asystenckie 11 
- dworskie zob. biblioteka 
- profesorskie 11, 18, 53 
- prywatne zob. biblioteka dworska 
- seminaryjne 53 
- szkolne 120, 129, 134, por. biblioteka gimnazjalna 
- toruńskie 99-100 
- warszawskie 283 
- z Prus Wschodnich 73, 120 
- zakładowe UMK 63, 104, 133, 134, 188,220,272,283,286,291,306
		

/Licencje_017_08_407_0001.djvu

			389 


biocenologia 278 
biologia 25, 113, 267-268, 276, 293, 295, 308 
birety zob. insygnia 
biskup zob. diecezja 
"biuro uniwersyteckie 33, 37-38,47, 101 
- - organizacja 27,33-34 
boisko 266 
botanika farmaceutyczna 141 
- ogólna 113, por. Katedra 
Bratnia Pomoc S8, 79-80, 87, 126, 197, 143-14", 149, 153, 155-156, 172-173, 
177,185,187, 190, 192, 197,201,210,214,217-218, por. też stowarzysze- 
nia studenckie na UMK 
- - fundusze 147 
- - Komisja Likwidacyjna 217 
- - likwidacja 217 
- - majątek 144-147 
- - - resztówka Kuczwały zob. majątki uniwersyteckie 
-- - sekcja informacyjno-prasowa 147 
- - - mieszkaniowa 144, 197 
- - - pożyczkowo-zapomogowa 145-146 
- - - stołówkowa obiady bezpłatne 144, 197 
- - - - stołówka 144, 156,217-218 
- - - stypendialna 146 
- - - UNRRA 145 
- - - warsztatów 146 
- - - wczasów 146 
- - sekcje 143-147 
- - sprawozdanie 143-147 
- - statut 143-144 
- - utworzenie 79, 143 
- - Zarząd 143, 146, 197 
budynek zob. gmach 
budżet szkół wyższych 329 
- UMK 34, 37, 45-46, 59,62-63, 88, 276 
burmistrz m. Łowicza 110 
bursy dla młodzieży chłopskiej 14 


Caritas 199,201,316-317 
cechy toruńskie 163 
Centralny Urząd Geologii . 290 
- - Planowania 178 


j...
		

/Licencje_017_08_408_0001.djvu

			390 


chemia 22, 113, 161, 267-268, 280, 287, 294 
- nieorganiczna 8, 141, 287, por. Katedra 
- organiczna 287 
chemicy 288 
chirurgia 7, por. Wydział Medycyny 
Chór Akademicki 96, 156, 161, 189, 336 
Collegium zob. gmachy uniwersyteckie 
Cukiernia Akademicka 149, 173 
Cytokemisk Mdeling Laboratorium CarIsberga w Kopenhadze 278 
cytologia 278 
cytołogia zwierząt 278 
cywilistyczny kierunek 220 
czasopisma naukowe 129 
- naukowe UMK 87,324, por. "Zeszyty Naukowe UMK w Toruniu" 
"Czwartki literackie" Koła Połonistów 157 
czytelnictwo 280-281 


ćwiczenia 60, 101, 113, 115-116, 193-195,211,220-221, 281, 283-284, 294, 
303, 308-309 
- ocena ideologiczno-polityczna 331-334 
- rozpoczęcie 113 


dekret erekcyjny UMK zob. erekcja UMK 
delegaci ministerstwa szkół wyższych i nauki ds. rekrutacji 268 
Delegat Ministra Oświaty do Spraw Młodzieży Szkół Wyższych 33,37, 17S, 190, 
212, 217, 270 
- - - dla organizacji Uniwersytetu w Toruniu zob. organizator 
- rektora 33, 138-139 
- Senatu do spraw bibliotecznych 37, 59 
Delegatura Ministra Oświaty dla Organizacji Uniwersytetu im. M. Kopernika 
w Toruniu zob. organizator UMK 
Departament Szkół Wyższych 20, 23 
diecezja chełmińska - administrator apostolski 109 
diecezja gdańska - administrator apostolski 109 
diecezja warmińska - administrator apostolski 139 
diecezja włocławska biskup 109 
docenci 34, 41, 55, 85, 133, 295 
- etatowi 179, 181 
- kontraktowi 95-96 
docent 34,66,81,86,291,331,333 
docentura etatowa 181 
doktor 34,220, 331 
- honoris causa zob. doktorat honorowy
		

/Licencje_017_08_409_0001.djvu

			391 


doktorant 220,286 
doktorat 180, 188, 306, zob. też egzaminy doktorskie 
- honorowy 192-194 
dom akademicki zob. domy studenckie 
- Akademika Demokraty 104 
- Młodzieżowy S7 
- wypoczynkowy dla dzieci pracowników 117-118 
domy studenckie 61,87, 137, 144-146, 156, 197,217,270,272,274,308-309 
- - barak przy ul. Grudziądzkiej 46 (czynny od VII do XII 1946) 144 
- - DS nr l - ul. Mickiewicza 2/4 53,61-62, 144, 177,214 
- - DS nr lb - barak przy ul. Mickiewicza 2/4 144, 147, 177 
- - DS nr 2 - ul. Jagiellońska 177 
-- - DS nr 2 - ul. Mostowa 17 (hotel "Pod Orłem"); funkcjonował do 1957 253 
- - DS nr 3 - ul. Rybaki 47; funkcjonował do 1957 310-312 
- - DS nr 4 - ul. Piastowska 7 
- - prace remontowe 144 
- - wyposażenie 144-145 
- wypoczynkowe 146 
DS zob. domy studenckie 
Duszpasterstwo Akademickie 162, 307, 310, 328 
dwustopf\iowa organizacja studiów zob. organizacja studiów 
dydaktyka 129,284,293,313 
- matematyki 287 
dyluwialista 39 
dyplom artysty plastyka 186-187 
dyplomy doktorskie 180-181, 184 
- magisterskie 180-181, 184,203,306 
- pierwszego stopnia 306, 325 
Dyrekcja Lasów Państwowych 10,27 
dyrektor administracyjny 213,215,217 
dyscyplina studiów 276 
dzialacz spoleczny 185 
działalność reakcyjna 204-206, 208 
Dzieje papiestwa redakcja 314 
dziekan 36, 39, 84, 270, 318-319, zob. też wydział 
dziekanat 84-85, 104, 264, 318, 323. zob. też wydział 
dziekanaty 38,60,62, llS-1l6, 293, 325 
dziekani 59,218-219,284,318,340 
dzielnica uniwersytecka w Gdańsku, w Oliwie i we Wrzeszczu 13 
- - w Toruniu 13, 52, 137, 255-257 
dziennik zob. gazeta 


......
		

/Licencje_017_08_410_0001.djvu

			392 


dziesięciołecie zob. jubileusze 


Ecołe des Chartes 66 
egzaminator 210 
egzaminy 134,194-195,210,220-221,263,281,308,323,334 
- doktorskie 134 
- magisterskie 134 
- wstępne 263, 268, 270-273 
Egzekutywa zob. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
ekologia 277 
ekonomia polityczna 308 
ekonomista 196 
eksternista zob. studia eksternistyczne 
eksternistyczne studia zob. studia eksternistyczne 
elementy kapitalistyczne 272 
- klerykalne 306 
emeryci 37 
encykliki 162 
endokrynologia 278 
entomologia 285 
erekcja UMK 24-25,35-36, 105, 17S, 196 
- - dekret erekcyjny 24,35-36,58 
etołogia 278 
ewolucjonizm 277 


fakułtet zob. wydział 
farmaga 22
92,268 
filologia 267 
- angielska 134 
- klasyczna 7, 21, 23, 129, 134, 291, por. Katedra 
- niemiecka 134 
- nowożytna 25, 179 
- polska 134, 276, 294, 325 
- rosyjska 268 
filozofia 32, 129, 134, 206, 330, 
- chrześcijańska 162 
- sztuki 187 
- prawa 26 
finansowy kierunek 285, 290 
fitopatologia 181 
fizjologia zwierząt por. Katedra 
fizycy 287, 290 


! 
I
		

/Licencje_017_08_411_0001.djvu

			fizyka 141,176,267-268,286-287,294,308,338 
- doświadczalna 8, 113, 286, 288, por. Ka
ra 
- eksperymentalna zob. fizyka doświadczalna 
- molekularna 288 
- teoretyczna 286, 289, por. Katedra 
folwark zob. majątki 
francuski zob. lektorat 
Front Narodowy 301, 325 
"Fundusz św. Stanisława" 307 
funkcjonariusze zob. pracownicy 


! 
I 

 


gabinet łekarski 204 
- Rentgenologiczny 135, zob. też opieka zdrowotna 
"Gazeta Toruńska" 3, 15, 50, 21 l 
genetyka 207 
geograf 39, 114, 291 
geografia 113,276,285,288,293-294,311,325 
- ekonomiczna 285 
- fizyczna 39, 288, por. Katedra 
- gospodarcza 288 
- historyczna 288 
geologia 113, 267-268, 275-276, 280, 282-283, 285 
- wstrzymanie naboru 267,273,282,285 
geomorfologia 288 
germanistyka 132,291 
Gimnazjalny Klub Sportowy 153 
gimnazjum 44,47,60, 78 
- Bismarcka w Warcinie zob. biblioteka 
- w Chelmnie zob. biblioteka 
- w Chojnicach zob. biblioteka 
- w Sławnie zob. biblioteka 
- w Slupsku zob. biblioteka 
- w Toruniu zob. gmachy uniwersyteckie 
- w Warci nie zob. Gimnazjum Bismarcka w Warcinie 
"Głos Pomorza" 164 
- Uczelni" redaktor 324-325 
gmach 4,21,35,37-38,46 
- Domu Społecznego (ul. Mickiewicza 2/4) zob. dom studencki nr l 
- Dyrekcji Kolejowej 33,37 
- Gimnazjum (ul. Sienkiewicza 30/32) 35 
- - im. Królowej Jadwigi (ul. Sienkiewicza 40/42) 35 
- - Kupieckiego (ul. Sienkiewicza 38) 35 


j..... 


393
		

/Licencje_017_08_412_0001.djvu

			394 


- Komunalnej Kasy Oszczędności zob. gmachy uniwersyteckie Collegium Minus 
- Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego 6 
- Muzeum Ziemi Pomorskiej zob. Biblioteka Główna - budynek 
- poseminaryjny 52-53 
- powojew6dzki (ul. Wały 31) 4-5, 29, 35, 52, 61, 87 
- Sądu Apelacyjnego (ul. Grudziądzka 5n) przekazanie UMK 172, zob. też 
Collegium Chemicum 
- Seminarium Nauczycielskiego zob. gmachy uniwersyteckie - zakłady Wydziału 
Matematyczno-Przyrodniczego 
- Starostwa Krajowego zob. gmachy uniwersyteckie Collegium Minus 
- Szkoly Powszechnej nr 9 (ul. Sienkiewicza 34) 35 
- teatralny 52 
- Towarzystwa Naukowego w Toruniu 100 
- Zarządu Miejskiego (ul. Wały nr 4) 38 
gmachy uniwersyteckie 4, 21, 27-30, 35, 37, 46-47, 57, 72, 87, 137, 175-177, 
193, 286 
- - Biblioteka Uniwersytecka zob. Biblioteka Uniwersytecka - budynek 
- - Collegium Chemicum (ul. Grudziądzka 5n, pierwotnie przeznaczony dła Pro- 
kuratorii Generalnej i Sądu Apelacyjnego) 161, 172, 175-176, 182,287 
- - - Geographicum ul. Fredry 6/8 61-62, 173, zob. też Cukiernia Akademicka 
- - - Maius ul. Fosa Staromiejska 3 4,62, 101, 114, 154, 172, 175,317 
- - - Minus (ul. Fosa Staromiejska la), dawniej Starostwo Krajowe i Komunalna 
Kasa Oszczędności 4,29,35,52,61-62,91, 136, 176,227,302,323,330 
- - - przy placu Teatralnym 7 - róg 9 Maja 38 
- - - Studium Prawno-Administracyjnego w Olsztynie (stare archiwum) 185 
- - - fizyki 286-287,289 
- - kompleks koszar Piłsudskiego (prawdopodobnie koszary przy placu gen. Świer- 
czewskiego) 173 
- - pałacyk przy ul. Moniuszki 10 zob. gmachy uniwersyteckie - zakłady 
Wydziału Sztuk Pięknych 
- - willa Raczkiewicza zob. Collegium Geographicum 
- - zakłady chemiczne (ul. Danielewskiego 6) 113 
- - - geografii (ul. Mickiewicza 61 od 1946-1952) 177 
- - - geologii (pokój w gmachu Collegium Maius) 113 
- - - Wydzialu Matematyczno-Przyrodniczego (ul. Sienkiewicza 30/32) - dawny 
gmach Seminarium Nauczyciełskiego 29,35,61-62, 114, 176 
- - - Wydziału Sztuk Pięknych (ul. Moniuszki 10) 176 
- - - zoologii (ul. Danielewskiego 6) 113, 176 
godło zob. insygnia 
górnictwo 268, 275 
grafik 186 
grecki zob. lektorat 


..
		

/Licencje_017_08_413_0001.djvu

			395 


greka 21, por. filologia 
grono nauczające 7, 270 
grupa studencka 221,333 
- - opiekun 281,321 
gruźlica zob. opieka zdrowotna 


habilitacja 66, 81, 83, 180-181, 183-184, 220, 278, 306 
Hała Powystawowa 204 
herałdyka 45, por. nauki pomocnicze historii 
higiena 141 
histologia 8 
historia 44, 129, 133, 134, 179,267,276,285,288,291,294,317,325 
- Europy Wschodniej 8, por. Katedra 
- Kościoła 317 
- krajów nadbałtyckich i Pomorza 288 
- literatur nowożytnych 179 
- literatury 285 
-- klasycznej 294 
- - polskiej 206 
- nauki pomocnicze historii 7,45, por. Katedra 
- porównawcza religii 162 
- prawa 7, 26, 39, por. Katedra 
- starożytna 294 
- sztuki 129, 187, 292 
- średniowieczna 7, por. Katedra 
historycy 67, 73, 179,313,316-317 
- partyjni 316 
historyk sztuki 292 
hiszpański zob. lektorat 
humanistyka 129,292,300,309, zob. też Wydział Humanistyczny 
humaniści lwowscy 31 
hutnictwo 268, 275 
hydrografia 288 
idealizm 332-335 
immatrykulacja 84, 96 
- na Studium Prawno-Ekonomicznym w Olsztynie 139 
- odmowa zob. Zrzeszenie Kupców Samodzielnych 
- rota ślubowania 104, zob. też wpisy na studia 
inauguracja zob. rok akademicki 
- pierwszego roku akademickiego przemówienie rektora 96-97, 105-110, H6 
indeks 84, 332 


j...
		

/Licencje_017_08_414_0001.djvu

			396 


Inspektorat Szkołny w Chełmnie 129 
Instytut Badań Literackich zob. Polska Akademia Nauk 
- badawczy 287 
- Bałtycki 3,5-6, 15, 17, 19,37,49,73,89, 120 
- do spraw Gospodarczych Rosji i Europy Wschodniej w Królewcu biblioteka 129 
- Doświadczalny im. Cesarza Wilhelma w Bydgoszczy 170 
- Kształcenia Kadr Naukowych przy KC PZPR zob. Polska Zjednoczona Partia 
Robotnicza 
- Mazurski w Olsztynie 124-125 
- Muzyczny w Toruniu 52 
- Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej w Wilnie 17 
- Orientalistyczny we Lwowie 17 
- Religioznawczy 333 
- Rolniczy i Weterynaryjny w Puławach 24 
- Technologii Chemii Nieorganicznej 287 
- Wiedzy Religijnej zob. Studium Wiedzy Religijnej 
- Zachodni 314 
- Zachodnio-Słowiański w Poznaniu 17, 19 
instytuty 299-300 
insygnia 121-122, 188 
- komitet fundacyjny 122 
- rektorskie 162-163 
- ufundowanie 121-122 
- uroczystość wręczenia 122, 188-189 
inteligencja 3, 16,50, 197-198 
intendent uniwersytetu 27, 59 
Izba Farmaceutyczna 146 
- Rzemieślnicza 163 
- Skarbowa w Olsztynie 185 


jednodniówka 147 
jezuici 306-310,328, zob. też Duszpasterstwo Akademickie 
język polski 133, 279, 286 
językoznawstwo 25, 129, 286, 293 
jubileusz dziesięciolecia UMK 324,336,340-341 


kadra naukowa 315,320 
kancelaria zob. biuro 
kandydaci na studia 38, 267-276 
kandydatury do władz akademickich - ocena 318-319 
Kasa pomocy koleżeńskiej i pogrzebowej 168 


....
		

/Licencje_017_08_415_0001.djvu

			397 


Katedra Anatomii Czlowieka i Higieny Szkolnej 65, 98, 113, 181, 297, 298 
- - Porównawczej wraz z Embriologią 98, 113, 296, 298 
- Anglistyki zob. Katedra Filologii Angielskiej 
- Antropogeografii 66-67, 114, 179, 224-225 
- Antropologii 98, 132, 181, 298, 300 
- Archeologii 41,295 
- - Klasycznej 98, 132, 179,294,297 
- - Polski 297 
- - Śródziemnomorskiej 297 
- Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii 66, 298-299 
- Astrofizyki 97, 113, 180, 296 
- Astronomii 97, 113, 180, 182, 286, 296, 300 
- Biochemii 326 
- Biologii 113 
- - Ogólnej 181 
- - - i Ewolucjonizmu 277 
- - - wraz z Hydrobiologią 98,277-278,296,299 
- - - wraz z Hydrobiologią - stacja naukowo-badawcza 117 
- Botaniki Ogólnej 65, 97, 113, 180, 296, 300 
- - stacja naukowo-badawcza 117 
- Chemii 113, 182 
- - Fizycznej 64,97, 113, 180-182,296,300 
- - Nieorganicznej 64, 80, 97, 112, 180, 296, 300 
- - Ogólnej 113, 224-224, 296, 300 
- - Organicznej 97, 112, 119, 180, 296, 300 
- - Technicznej 64, 97, 112, 181-182, 296, 298 
- Ekonómii 111, 183,225 
- - Politycznej 140-141,326,330 
- - - wraz z Historią Doktryn 103 
- - Technicznej 112, 158 
- Etnografii 297 
- Etnologii z Etnografią 67,98, 132, 179,294-295,297 
- Filologii Angielskiej 98, 132, 179, 294 
- - Germańskiej 98,291,294 
- - Klasycznej 21,41,98,132, 179,291,294,298,315 
- - Niemieckiej zob. Katedra Filologii Germańskiej 
- - Polskiej 98 
- - Romańskiej 71,98, 132, 179,294 
- - Słowiańskiej 98 
- Filozofii 32, 98, 132, 178, 255, 298
		

/Licencje_017_08_416_0001.djvu

			398 


- Fizjologii Roślin 224-225, 300 
- - stacja naukowo-badawcza 117 
- Fizyki 46, 182 
- - Doświadczalnej 63-64,92,97, 113, 180,296,300 
- - Teoretycznej 97, 112, 181,286,296,298,300 
-Geografii 66,97,113,181,224-225,297,299 
- - Ekonomicznej 299-300 
- - Fizycznej 64,67, 112, 118,288,299-300 
- - Regionalnej 299 
- - stacja naukowo-badawcza 117 
- Geologii 41,64,97, 113, 180,282-283,297 
- - stacja naukowo-badawcza 117 
- Germanistyki zob. Katedra Filołogii Germańskiej 
-Grafiki 68,70,94,119,186 
- Historii 58 
- - Europy Wschodniej 98, 132,326 
- - Gospodarczej i Społecznej 98, 132, 179,298 
- - Kultury 40,98, 132, 178,295 
- - Literatury 298, 333-335 
- - - Polskiej 41,81,98, 132, 179 
- - - Porównawczej 41 
- - - Słowiańskiej 98, 132, 294, 298 
- - Nowoczesnej. 255, 326 
- - Nowożytnej 298 
- - Oświaty i Szkołnictwa 41 
- - Państwa i Prawa Polskiego 225, 298-299 
- - Polski 298-299 
- - - Nowożytnej 74,86,98, 132, 178,295 
- - - Średniowiecznej 77,98, 132, 178,298 
- - Pomorza i Krajów Nadbałtyckich zob. Katedra Historii Ziem Pomorskich 
i Krajów Nadbałtyckich 
- - Powszechnej 98,298-299,326 
- - - Nowożytnej 76, 179 
- - - Ustrojów PaDstwowych i Prawa 182 
- - Prawa na Zachodzie Europy 111, 140, 225 
- - Prawa Polskiego 74 
- - Sztuki 41,98, 132, 179,261 
- - średniowiecznej w Łodzi 47 
- - Ustroju i Prawa Państwowego 140 
- - Ustroju i Prawa Polskiego 140, 182 
- - Ustroju Polski 103 


t......
		

/Licencje_017_08_417_0001.djvu

			399 


- - Ustroju Polski i Dawnego Prawa Polskiego 111,225 
- - Ziem Pomorskich zob. Katedra Historii Ziem Pomorskich i Krajów Nadbałty- 
ckich 
- - Ziem Pomorskich i Krajów Nadbałtyckich 45,98, 132, 178,298 
- - ZSRR 298-299 
- Języka Polskiego zob. Katedra Językoznawstwa Słowiańskiego 
- Językoznawstwa Indoeuropejskiego 98, 132, 179,294 
- Językoznawstwa Polskiego 132 
- - porównawczego 41 
- - Słowiańskiego 132, 179 
- Języków i Literatur Wschodniosłowiańskich 41 
- Klimatologii 288 
- Literatury Polskiej 264-265, 298 
- - Polskiej Starszej 41 
- - - - UJ 41 
- Logiki 298, 315 
- - Matematycznej 113 
- Malarstwa 322 
- - Dekoracyjnego 68, 70, 126, 128, 186, 298 
- - Figuralnego 186 
- - i Rysunku 298, 322 
- - Kompozycyjnego 70 
- - Monumentalnego 68, 70 
- - PejzaZowego 68, 70, 186 
- - Sztalugowego 68, 70, 118 
- - WitraZowego 68, 70, 119, 127, 159 
- Marksizmu-Leninizmu 202-203, 302 
- Matematyki 54,63, 97, 112, 113, 180-'181,287, 296, 298 
- - w Lublinie 54 
- Mechaniki 97, 112,296,298 
- - Teoretycznej 181-182 
- Meteorologii i Klimatologii 158, 180,297, 300 
- Mineralogii 80,97, 113, 182,282,297 
- - i Petrografii 64, 112, 180 
- Muzealnictwa 292 
- Nauk Pomocniczych Historii zob. Katedra Archiwistyki i Nauk Pomocniczych 
Historii 
- - - - Literatury Polskiej 255, 298 
- Nauki Administracji i Prawa Administracyjnego 103, 141, 183 
- - i Prawa Skarbowego 141 
- - o Państwie i Prawa Państwowego 111, 225
		

/Licencje_017_08_418_0001.djvu

			- 


400 


- Neurofizjologii 113 
- - i Fizjologii Porównawczej 181 
- - - Zwierząt 65,98,300 
- Ochrony Przyrody i Ekologii 113, 158, 180, 285, 296, 300 
- Paleontologii 224-225, 282, 297 
- Pedagogiki 98, 132, 178 
- Pejzażu i Martwej Natury 118,298 
- Pomocnicza Filologii Polskiej i Folkloru 288 
- Postępowania Cywilnego Ul, 140, 141 
- - Karnego 103, 226 
- Powszechnej Historii Państwa i Prawa 225 
- Prawa 103 
- - Administracyjnego Ul, 140 
- - Cywilnego Ul, 140, 183-184, 225-226, 297 
- - Finansowego 225 
- - Handłowego lU, 140, 225 
- - - i Wekslowego 183 
- - i Procesu Karnego 140 
- - Karnego Ul,183-184 
- - Kościelnego 103 
- - Międzynarodowego Publicznego 225 
- - Narodów 103, lU, 140-141, 182,225 
- - Państwowego 141, 183,225 
- - Rzymskiego 27,103, Ul, 141, 183 
- Prehistorii 98, 132, 179, 294-295, 297 
- Procesu Cywilnego zob. Katedra Postępowania Cywilnego 
- - Karnego zob. Katedra Postępowania Karnego 
- Projektowania Wnętrz 68, 70, U9, 186 
- Psychologii 32,98, 132, 179,294 
- Rysunku 127, 159, 186, 298, 322 
- Rzeźby 68, 70, 94, U9, 126, 186 
- Sanskrytu i Orientalistyki Indyjskiej 41 
- Skarbowości i Prawa Skarbowego 103, lU, 185,225 
- Socjologii 103, Ul, 141,226 
- Statystyki 103, Ul, 140-14 LJ 83 
- Systematyki i Geografii Roślin U3, 180, 298, 300 
- - Roślin 65, 97, 296, 298 
- Teatrologii 72-73 
- Technologii Chemicznej 298, 300 
- - i Technik Malarskich 261-262,292 



 
I 

 


...
		

/Licencje_017_08_419_0001.djvu

			401 


- Teorii i Historii Filozofii Prawa 103 
- - Literatur i Literatury Porównawczej 98, 132, 179, 298 
- - Państwa i Prawa 225 
- - Prawa Ul, 182 
- Ustroju Państw Zachodnioeuropejskich 103 
- Witrażu zob. Katedra Malarstwa Witrażowego 
- Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa 68, 70, 119, 186 
- Zespołowa Ekonomii Politycznej 225 
- - Logiki 255 
- - Podstaw Marksizmu-Leninizmu 255 
- Zoogeografii U3 
- Zoologii 65, 98, 113, 180, 297, 299 
- - Kręgowców wraz z Zoogeografią 113 
- - Ogólnej 299-300 
- - stacja naukowo-badawcza 117 
- - Systematycznej 299-300 
katedry 28, 39-40, 59, 63, 66, 71, 102, 103-104, 111, 133, 206-207, 225, 
276-277,294-295,299,303-304,312-313,320, zob. też zespoly katedr 
- ad personam zob. profesorowie kontraktowi 
- chemiczne 141, 182,287 
- filologii nowożytnej 25, 132 
- filozoficzne 31-32 
- fizyczne 175, 182 
- geologiczne 282-283 
- - inwentarz przeniesienie do Warszawy 282-283 
- historii 66, 78, 132 
- ideologiczne 320, 324 
- językoznawcze 132 
- matematyczne 175, 287 
- nadzwyczajne 58 
- nieobsadzone 112 
- połączenie 297-299,326 
- przemianowanie 158-159, 225, 255, 282-283, 297-299, 322 
- przeniesienie 261,298,326 
- społeczne zob. katedry ideologiczne 
- usługowe 282-283 
- utworzenie 97, 111, 118-119, 132, 158, 224-226, 255, 261, 326 
- wiedzy o literaturze 132 
- zwinięcie 224-226, 276-278, 285, 294-295, 299, 325-326 
- zwyczajne 58 



 
I
		

/Licencje_017_08_420_0001.djvu

			402 


Katolicki Instytut Kultury Religijnej zob. Studium Wiedzy Religijnej 
- Uniwersytet Lubelski 24, 110 
- - - rektor llO 
kierunek artystyczny 292 
- biologiczny 286 
- botaniczny 285 
- geologiczny zob. geologia 
- konserwatorski i muzealny 292 
- kryminologiczny 220 
kierunki chemii 287 
- humanistyczne likwidacja 291 
- prawnicze 220, 285 
- studiów 267,284-285,293, zob. też kierunek 
- zoołogiczne 284-285 
kler 199 
klika :! 12 
klimatologia 288, 290-291 
klinika zob. Akademia Lekarska w Gdańsku 
- Chirurgiczna zob. Uniwersytet Stefana Batorego Klinika Chirurgiczna 
- Psychiatryczna Uniwersytetu Warszawskiego Zakład w Tworkach 135 
Klub Demokratycznej Profesury 206, 231 
- Sportowy "Budowlani" 266 
kluby studenckie 216, 336 
kola naukowe zob. stowarzyszenia studenckie 
Koło asystentów i profesorów PPR zob. Polska Partia Robotnicza 
- Inicjatorów Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej UMK zob. Towa- 
rzystwo Przyjaciół Biblioteki Uniwersyteckiej 
- Akademickie PPR zob. Polska Partia Robotnicza 
Komisja Biblioteczna Senatu zob. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu 
- Budżetowa Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego zob. Wydział Matematy- 
czno-Przyrodniczy 
- ds. konkursu naukowego 143, por. nagrody 
- Dydaktyczna 284 
- Dyscyplinarna dla Spraw Studenckich 316-317 
- egzaminacyjna 96, 263 
- Kontroli Partyjnej przy KC PZPR zob. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
- Okręgowa Związków Zawodowych zob. Związki Zawodowe 
- Organizacyjna Uniwersytetu w Toruniu 8, 9, zob. też organizowanie Uniwersytetu 
- Oświatowa przy WRN w Bydgoszczy zob. Wojewódzka Rada Narodowa 
- Pomocy Młodzieży Akademickiej 61 
- Porozumiewawcza 149 


....
		

/Licencje_017_08_421_0001.djvu

			403 


- porozumiewawcza organizacji wychowawczo-ideowych zob. organizacje wycho- 
wawczo-ideowe 
- Prawnicza Senatu(?) 168 
- Programowa 284 
- Programowa Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego zob. Wydział Matematy- 
czno-Przyrodniczy 
- Przyjęć Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego zob. Wydział Matematyczno- 
-Przyrodniczy 
- rektorska ds. domów studenckich 310-312 
- stołówkowa zob. stołówka akademicka 
- Studium Prawno-Ekonomicznego w Olsztynie zob. Studium Prawno-Ekonomi- 
czne w Olsztynie 
- Uczelniana ds. doboru kandydatów 270, 273 
- w sprawie powołania Akademii Medycznej zob. Wydział Medycyny 
- werbunkowa Komitetu Wojewódzkiego PPR w Bydgoszczy - powołanie 57 
- Wykonawcza Komitetu Organizacyjnego Uniwersytetu w Toruniu zob. Komitet 
Organizacyjny Uniwersytetu 
komisje programowe 28 l 
- rekrutacyjne 268-269, 273-275 
- weryfikacyjno-kwalifikacyjne 61-62 
- wydziałowe ds. doboru kandydatów 270, 273-274, 280 
Komitet Jedności Demokratycznej 191, 192 
- Obrońców Pokoju 221,290 
- Opieki nad Dzieckiem i Kształcącą się Młodzieżą 145 
- - nad Młodzieżą Akademicką 61-62 
- Organizacyjny Uniwersytetu 9, l l, 15, 18, 20-22, 49, 52, 86-89, 103 
- - - w Toruniu Komisja Wykonawcza 11 
- rozbudowy UMK 13 8 
- - Szkolnictwa Wyższego na Pomorzu zob. Społeczny Komitet Rozbudowy 
Szkolnictwa Wyższego na Pomorzu 
- Uczelniany zob. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
Komunalna Kasa Oszczędności zob. gmach 
Komunałny Bank Kredytowy w Bydgoszczy 172 
konferencja metodologiczna w Otwocku 312 
Konfraternia Artystów 17 
Kongres Nauki Polskiej 288, 290, 312 
- Zjednoczeniowy 204 
konkurs naukowy 143, zob. nagrody 
konserwator sztuki 187 
konserwatorstwo i muzealnictwo 187,222,292, zob. też Wydział Sztuk Pięknych 
konsultacje 284 
- przymusowe 282 


J'"
		

/Licencje_017_08_422_0001.djvu

			404 


kontrola ministerialna zob. minister - ministerstwo 
korepetycje 280 
kościelne zob. muzeum 
Kościół katolicki 307, 332, zob. też muzeum 
- - dzialalność charytatywna 162 
- - historia 162 
- Jezuitów św. Ducha 306 
- Panny Marii 101 
Krajowa Rada Narodowa 14, 23-24, 35-36, 54, 105, 115 
- - - Prezydent 33, 36, 105, 114 
- - - Prezydium 36, 49-50, 54 
krytyk sztuki 187 
"Książka i Wiedza" - wydawnictwo 314 
książki 32,63,73, 75, 85, 87, 119, 122-123, por. biblioteka 
- poniemieckie 75 
Książnica Miejska 4, 10, 21, 26, 32, 37, 51-54, 58-59, 63, 76, 99-100, 
127-129, 160, 165-166, 288 
- - biblioteka Coppernicus Verein 99 
- - - dawnego gimnazjum miejskiego 99 
- - - Radziecka (Biblioteka Zarządu Miejskiego) 99 
- - - Towarzystwa Naukowego w Toruniu 99 
- - - Zarządu Miejskiego zob. Biblioteka Radziecka 
- - gmach zob. Towarzystwo Naukowe w Toruniu gmach TNT (Wysoka 16) 
- - Kuratorium 99-100 
- - odrębność 99-100, 127-128 
- - im. Mikołaja Kopernika zob. Książnica Miejska 
księgozbiór 17-18,51, 74-75, 99, 134, zob. też biblioteka 
księża 308,316, zob. też jezuici 
kultura materialna 295 
kupcy zob. Zrzeszenie Kupców Samodzielnych 
Kurator Okręgu Szkolnego Pomorskiego 9-11,86, 109 
Kuratorium zob. Książnica Miejska - Kuratorium 
- Okręgu Szkolnego Pomorskiego 3, 5-6, 10-11, 15, 120, 129-130 
- - - - Wydział Kształcenia Nauczycieli 157 
- - - Poznańskiego 6 
- Olsztyńskie 125 
Kurenda rektora 101 
kurs licealny zob. Kurs Wstępny 
- Przygotowawczy 197, 198 
- Wstępny (licealny) na UMK 46, 58, 133, 180-181, 184, 187, 198, zob. też rok 
wstępny 
kustosz muzealny 292
		

/Licencje_017_08_423_0001.djvu

			405 


"Kwartalnik Historyczny" 81, 3 14 
kwestor 37,46,56,328-329 
Kwestura 33, 42, 329 


laboranci 182 
laboratoria 17, 137, 188 
- chemiczne 137 
- fizyczne 13 7 
- medyczne 137 
- rolnicze 137 
Laboratorium Analiz Lekarskich 135, zob. też opieka zdrowotna 
Lasy Państwowe zob. Dyrekcja Lasów Państwowych 
latynista 291 
lekarz 21, 135, 196 
lekcje zob. wykłady 
lektorat 132 
- angielski 132 
- francuski 13 2 
- greki 13 2 
- hiszpański 13 2 
- litewski 132 
- łaciński 132 
- niemiecki 132 
- rosyjski 132 
- węgierski 132 
- włoski 132 
lektoraty 323 
lektorzy 323 
licea zob. szkoły średnie 
likwidacja UMK 289, 291 
literatura 129-130, 333 
litewski zob. lektorat 
logika 330 
- matematyczna 287, por. Katedra 
lokal geografii (ul. Mickiewicza 61 w 1946-1952 siedmiopokojowy lokal na 
IV piętrze) 114 
lokal zakładów zoologii (ul. Danielewskiego 6) 62 
lokale 30-31, 33, 113-114, zob. też gmachy uniwersyteckie poszczególne 
komórki uniwersyteckie 


łacina 21,292, por. filologia 
łańcuch rektorski zob. insygnia 
łańcuchy dziekańskie zob. insygnia 


J....
		

/Licencje_017_08_424_0001.djvu

			406 


magister 34, 286, 331 
magisteria 188, zob. dyplomy, egzaminy 
magistrant 34 
majątki uniwersyteckie 117-118, 171, 177, por. Wojewódzki Fundusz Ziemi 
w Bydgoszczy, Zarząd Okręgowy Państwowych Nieruchomości Ziemskich 
- - folwark Ciernowice (Czerniewice?) 59 
- - Koniczynka 118,293 
- - Nawra 118 
- - Piwnice 131, 182, por. Obserwatorium Astronomiczne w Piwnicach 
- - resztówka Kuczwały 126, 147 
małarz 187 
mapa morfologiczna Polski Północnej 288 
marksizm zob. marksizm-leninizm 
marksizm-leninizm 198,205-205,211,290,308-309,313,317,321,332_334 
matematycy 287, 290 
matematyka 54, 188, 267-268, 279, 287, 325 
- klasyczna 287 
materializm dialektyczny i historyczny 321 
mechanika 18 l 
Medal lO-lecia Polski Ludowej - opinia partyjna o wnioskach 327-331 
medycyna 268 
meteorologowie 290 
metodologia marksistowska 314 
metody dydaktyczne 278-281 
miasto akademickie zob. dzielnica uniwersytecka w Toruniu 
Miejska Rada Narodowa 3, 9, 15, 18, 49-50, 89-90, 108, 136, 138, 154, 269, 340 
- - - Prezydium 3, 108, 121, 138 
- - - przewodniczący 86, 109-110, 136, 138 
- - - sala posiedzeń 9 
- - - w Bydgoszczy 111 
Miejski Komitet Pomocy Dziatwie Szkolnej i Kształcącej się Młodzieży 173 
mieszkania pracowników 8-9, 21, 25, 27, 32, 45-47, 53, 72, 75, 87, 90, 92, 
170-171,176-177,193 
- studentów 9,156,170,177,197, por. domy studenckie 
milicja 290 
mineralogia 113, 141, 275 
minister - ministerstwo 270 
- Administracji Publicznej 110 
- Informacji i Propagandy 110, 147 
- Kultury i Sztuki 72-73, 126-127,218,221-223,270 
- Obrony Narodowej 226-227,314 


...ł.....
		

/Licencje_017_08_425_0001.djvu

			407 


- Oświaty 7, 9, 11-12, 18, 21, 23, 27-28, 33, 36, 55, 70, 74, 76, 81, 97, 108, 
111-112, 115, 118-119, 135, 138, 141-142, 145-147, 154, 156, 158-159, 
165, 168, 169, 171-172, 182, 187, 190-192, 194-195, 200, 207-209, 211, 
214,216-218,265,279 
- - Departament Nauki 108 
- - Departament Szkół Wyższych 23, 126-127,200,279 
- - Departament VI 200 
- - Wydział Wychowania Fizycznego 203 
- Przemysłu Chemicznego 287 
- Rolnictwa i Reform Rolnych 126, 171 
- Skarbu 13, 103, 177 
- Sprawiedliwości 103, 290 
- Szkolnictwa Wyższego 296-297,299, 305-306, 314, 322-326, 328-329, 333, 
337,339 
- Szkół Wyższych i Nauki 222, 224-226, 255, 261-263, 265, 267-268, 272, 
276-278,281-282,284-286,289,291-292,295 
- Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego 156 
- Zdrowia 135, 196,265 
- Ziem Odzyskanych 190-191 
młodzież akademicka 13, 47, 61, 87-88, 90, 96, 101, 115-116, 135, 155-157, 
187, 194, 196,206,211,280,284,304,308,318,320,334,340 
- - Olsztyna 189-191 
- chI op ska 14 
- kupiecka odmowa przyjęcia na studia 173-174 
- robotniczo-chłopska 57, 109, 197-198,211,272,274 
- studencka zob. młodzież akademicka 
mus set y zob. insygnia 
muzeoznawstwo 292 
Muzeum Miejskie w Koszalinie 129 
- Polskie zob. Muzeum Ziemi Pomorskiej 
- Ziemi w Warszawie 283 
- - Pomorskiej 3,5-6, 15,50-51,53, 160 
- - - gmach 3,5,29, 35, 51, 61, 128, 160, zob. też Biblioteka Uniwersytecka- 
budynek 
mykologia 181 
"Myśl Filozoficzna" 314 
- Wolna 201 


nabór na studia zob. rekrutacja 
Naczelna Dyrekcja Bibliotek 178 
- - Muzeów i Ochrony Zabytków 222 
- Izba Lekarska
		

/Licencje_017_08_426_0001.djvu

			408 


nagroda Episkopatu Polski 203 
- państwowa 319 
nagrody ministerialne 328 
- naukowe fundacji Wilczyńskich 142-143 
Najwyższa Rada Naukowa 171 
napisy na murach 199,202 
nauczyciele 14,25,91, 162,222-223,288,325 
- akademiccy 101 
- Uniwersyteckiego Studium Przygotowawczego 281 
nauka marksistowska 206 
- o Polsce współczesnej 272 
- radziecka 303, 313 
nauki biologiczne 277 
- ekonomiczne 196 
- historyczne 317 
- humanistyczne 195-196 
- lekarskie 195 
- o ziemi 267 
- pomocnicze zob. Katedra Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii 
- prawne 196 
- przyrodnicze 195-196,339 
- rolnicze 169 
naukowcy 116 
nazwa 13 
neurofizjologia 113, 285, 295, por. Katedra 
niemiecki zob. lektorat 
numizmatyka 45, 331, por. nauki pomocnicze 


"obca" propaganda - walka 199 
obiady bezpłatne rozdział 197 
- subsydiowane 37 
obiekty sportowe 203--204 
obsada asystencka 286 
obserwatorium astronomiczne 63, 131, 137, 177, 182,286 
- - w Piwnicach 193,318 
- Klimatologiczne 288 
obszarnik 318 
Obywatelski Komitet Organizacyjny Uniwersytetu w Toruniu zob. Komitet Organi- 
zacyjny Uniwersytetu w Toruniu 
ocena postaw politycznych 315-317,331-335 
ochrona przyrody 277,285 


1 
'ł'\ 
I 
" 
l 


_,ł_....__.:
_.:_ _.I .. ..,____ ..-""_ ___. 


1-
		

/Licencje_017_08_427_0001.djvu

			409 


odznaczenia zob. Medal lO-lecia 
oficer 226, 328-329 
ogólno uniwersytecka kasa pomocy koleżeńskiej i pogrzebowej zob. Kasa Pomocy 
Koleżeńskiej i Pogrzebowej 
ogród botaniczny 204 
Okręg Wojskowy Pomorski 89 
Okręgowa Komisja Związków Zawodowych zob. Związki Zawodowe 
Okręgowy Likwidator Skarbowy 8 
Opieka Lekarska zob. opieka zdrowotna 
- zdrowotna 59, 135-136 
- - gruźlica 136 
Order Odrodzenia Polski 331 
organizacja młodzieżowa nielegalna 309-310 
- Mlodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego Koło Akademickie 79, 143 
- roku akademickiego semestry 115-116,323 
- - - trymestry 85, 115-116 
- studiów dwustopniowa 219 
- Uniwersytetu [organizowanie] 23,25, 27-30, 44, 47, 71, 175, 192-194,267, 
zob. też wydziały, katedry, instytuty, Komisja Organizacyjna, Komitet Orga- 
nizacyjny 
- Uniwersytetu - zawieszenie [organizowanie] 49 
- związkowa zob. Związki Zawodowe, Zakładowa Organizacja Związkowa 
- Oddziałowa PZPR zob.. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
organizacje demokratyczne 155 
- ideowo-wychowawcze 155, 187, 189 
- klerykalne 204 
- młodzieżowe zob. stowarzyszenia studenckie 
- polityczne - konflikt z władzami uczelni 215-217 
- religijne 199, por. orgauizacje klerykałne 
- studenckie 143-147, 189-192, 197-199,207, por. stowarzyszenia studenckie 
organizator Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi 277-278 
organizator UMK 25,27-29,31,33,37,48, 193-194,327 
organizatorzy UMK 316, 331 
"Orlęta" organizacja nielegalna 310 
- Morskie" organizacja nielegalna 310 
Ossolineum 27 
Ośrodek Wychowania Fizycznego 203-204, 265-266 
- - - kierownik 265-266 
otwarcie UMK 107 



 
I 

 


paleobotanika 285 
palacyk przy ul. Moniuszki 10, zob. gmachy uniwersyteckie
		

/Licencje_017_08_428_0001.djvu

			410 


"Pamiętnik Literacki" 334-335 
Państwowa Szkoła Ogólnokształcąca 266 
Państwowe Nieruchomości Ziemskie Zarząd Okręgowy 131 
- Wydawnictwo Naukowe 314 
Państwowy Bank Rolny 147, 177 
- Instytut Geologiczny 283 
- - Gospodarki Wiejskiej 169 
- - Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego 171, 202 
- Uniwersytet im. Curie-Skłodowskiej zob. Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodo- 
wskiej w Lublinie 
- Urząd Repatriacyjny Oddział w Toruniu 8, 135 
Partia zob. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
partie polityczne 191, 221 
partyjne interwencje kadrowe 200-201 
pedagogiczne wykształcenie 223 
pedagogika 95, 129 
- radziecka 280 
pedel 121 
Pełnomocnik Główny Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw ewakuacji ludności 
w Wilnie por. Państwowy Urząd Repatriacyjny 
pensje zob. place 
pensum 283,285 
peperowcy 197, 199 
pieczęć uniwersytecka 34 
pierścień rektorski zob. insygnia 
plan pięcioletni 339 
- sześcioletni 205, 267, 274, 286, 302 
płace 30-31,33-34,42-44, zob. też pracownicy 
Podstawowa Organizacja Partyjna zob. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza 
podział roku akademickiego zob. organizacja roku akademickiego 
Politechnika Gdańska 14, 23-24, 262 
- - katedry rolnicze 170 
- - Wydział Architektury 24, 126 
- Lwowska 14 
- Śląska w Gliwicach 262-263 
- w Bydgoszczy 14 
- w Katowicach 23-24 
- w Lodzi 23-24 
- Warszawska 14,23 
- we Wrocławiu 24 
politechniki 23-24, 115, 170 
Polonia Amerykańska 137
		

/Licencje_017_08_429_0001.djvu

			411 


polonistyka 32, 268, 285, 288, 291, 311 
poloniści-lingwiści 286 
Polska Akademia Nauk 314, 324, 330 
- - - Instytut Badań Literackich 224, 265, 300 
- - - Instytut Historii 84 
- - - Kierownictwo Badań nad Początkami Państwa Polskiego 314 
- - - Komitet Filozoficzny 33 l 
- - - Zakład Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii 331 
- - Umiejętności 110 
- Partia Robotnicza 61, 86, 108, 215 
- - - członkowie 155-156, 198 
- - - Koło Akademickie 155-156 
- - - - asystentów i profesorów 156 
- - - Komitet Centralny 57 
- - - - Powiatowy w Nieszawie 57 
- - - - Uniwersytecki 197-199 
- - - - - I Sekretarz 340 
- - - - Wojewódzki w Bydgoszczy 9,56-57,62,86, 109, 169, 199,340 
- - - komitety powiatowe 61 
- - - tajne trójki porządkowe 199 
- Partia Socjalistyczna 10,57,215 
- Zjednoczona Partia Robotnicza 213-217,270-272,274,280,321,335 
- - - - członkowie 205,208,319,337 
- - - - Instytut Kształcenia Kadr Naukowych 314, 316 
- - - - - Centralny 200,202,216,264,272-273,281,310,314 
- - - - - - Wydział Kultury i Nauki 200 
-------Nauki 218,310 
- - - - - Miejski 331,337 
- - - - - Uczelniany 202,206,218-219,275,319,331,336,338-339 
- - - - - - Egzekutywa 218-219,314,327-331 
- - - - - Uniwersytecki zob. Komitet Uczelniany 
- - - - - Wojewódzki 211, 216, 227, 276, 280, 310, 329, 331 
- - - - - - Egzekutywa 201-203, 227-245, 274 
- - - - - - Wydział Propagandy, Oświaty i Kultury 200-201, 264-265, 275, 
331,336-337 
- - - - konferencja wojewódzka 21 l 
- - - - - Naukowo-Wytwórcza na UMK 301-305,312,319-322 
- - - - - sprawozdawczo-wyborcza na UMK 337-339 
- - - - Oddziałowa Organizacja Asystencko-Profesorska 218 
- - - - - - Partyjna 213,318,327,330
		

/Licencje_017_08_430_0001.djvu

			412 


- - - - Podstawowa Organizacja Partyjna 162, 201, 217, 227, 273, 280-281, 
306,308,310, 318, 337-339 
- - - - - - - Egzekutywa 318 
- - - - - - - sekretarz 201, 337-339 
- - - - "szóstka profesorsko-asystencka" 200 
- - - - komisja partyjna 331-335 
Polski Czerwony Krzyż Koło Akademickie 156-157 
- Związek Towarzystw Wioślarskich 153 
- - Zachodni 3,8-10, 12-13, 15, 18,20-21,49,86, 103, 108, 158, 159 
- - - Koło Akademickie zob. stowarzyszenia studenckie 
- - - Oddział Toruński 8-9, 108 
Polskie Radio 147 
- Stronnictwo Ludowe 155, 197 
- Towarzystwo Historyczne 12,81-82,206, 314 
pomocnicze siły naukowe zob. pomocniczy pracownicy nauki 
- - naukowe Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego 63 
pomocniczy pracownicy naukowi 27, 34, 58, 87, 104, 112-113, 132, 175, 179, 
181-182, 184, 186,221,286,291-292,295,306,313-314,330 
Pomorska Akademia Lekarska zob. Wydział Lekarski 
- - Medyczna zob. Wydział Lekarski 
Pomorski Wojewódzki Wydział Zdrowia 135 
Poradnia zob. Akademicka Przychodnia Lekarska 
- Zdrowia Psychicznego 295 . 
posiłki bezpłatne 199, por. obiady 
postawa ideologiczna 315, 320, 327-329 
Powiatowy Urząd Ziemski w Toruniu 126 
powołanie UMK 9, 15-24, zob. też erekcja UMK 
praca społeczna 280-281 
prace magisterskie 44, 334 
pracownia technologii i technik malarskich 292 
pracownicy 37,59,87,91, 117, 155,208,263 
- administracyjni 87,91,299,325, 327-328,340 
- Biblioteki Glównej zob. bibliotekarze 
- kulturałno-oświatowi 325 
- naukowi 88, 130, 141,202,215,284,299,302,320-321,325,338,340 
- ocena ideologiczno-polityczna 331-335,338 
- przydziały żywności Ił7 - Ił8 
- spółdzielnia 91 
pracownie chemiczne 27, 141, 193 
- fizyczne 27, 288 
prawnicy 21, 39, 215 


..J....
		

/Licencje_017_08_431_0001.djvu

			413 


prawo 26, zob. też Wydział Prawa 
- administracyjne 285 
- finansowe 285 
- małżeńskie 26 
- międzynarodowe 39 
- procesowe 39 
- rzymskie 39 
preliminarz budżetowy zob. budżet UMK 
Prezes Rady Ministrów 36 
prezydenci miast 122 
prezydent m. Bydgoszczy 89, 121-122, 124, 169, 189 
- m. Elbląga 122, 125 
- m. Gdańska 89 
- m. Grudziądza 121-122 
- m. Olsztyna 89, 139 
- m. Szczecina 89, 110 
- m. Torunia 9-11, 18,21,35,46,53,86,89,98, 110, 121-122, 154, 162 
- m. Włocławka 121-122 
- Rzeczypospolitej Polskiej 168 
prezydium m. Torunia zob. zarząd m. Torunia 
problematyka morska 196 
procedura cywilna 26 
prodziekani 218-219,270,318 
profesor 39, 48, 54, 277, 315, 332 
- radziecki 208 
profesorowie 5, 9-10, 22, 27-28, 31, 41, 46, 55, 58, 67, 72-73, 87, 90, 101, 
103-104, 115, 117, 121, 131, 133, 155, 165, 170, 180-186, 205, 207, 211, 
213,221, 224, 281, 285-286, 288, 290-292, 295, 306, 316, 324, 327, 331, 
340 
- bezpartyjni 198, 334, 338 
- kontraktowi 58, 68, 70 
- nadz\vyczajni 68, 70, 72, 119, 133 
- ocena polityczna 204-206, 338 
- partyjni 198, 206-207, 3 17 
- "reakcyjni" 198-199, 202, 206 
- tytularni 95-96 
- Uniwersytetu Jana Kazimierza 38-39 
- Uniwersytetu Stefana Batorego 7-8, 10-11, 15, 17-22,25, 131-132, 186 
- usunięcie 202 
- warunki bytowe 168 
- zmarli 168 
- zwyczajni 68, 70, 74, 133 


j......
		

/Licencje_017_08_432_0001.djvu

			414 


profesura zob. Klub Demokratycznej Profesury, profesorowie 
program wykładów 104 
programy nauczania 280-281 
Prokuratoria Generalna zob. gmachy uniwersyteckie - Collegium Chemicum 
Prorektor 12, 33, 45, 47, 59, 131, 156, 158, 195, 203, 208, 209-210, 219, 223, 
265, 286, 293, 337 
- do spraw nauczania 323 
prorektorat w Łodzi 114 
protistologia 278 
Prymas Polski 202-203 
Prywatna Wolna Wszechnica w Warszawie 23 
"Przegłąd Historyczny" 3 14 
- Zachodni" 314 
przemysł farmaceutyczny 196 
przewód habilitacyjny 184, 278 
przodownicy nauki 270 
- pracy społecznej 270 
Przychodnia Akademicka zob. Akademicka Przychodnia Lekarska 
przyroda zob. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy 
przyrodnicy 21 
psychologia 32, 129, por. Katedra 


Rada Główna Szkolnieta Wyższego - Prezydium 175 
- - - - Sekcja Organizacji Szkolnictwa 174-175, 188 
- ministrów 23-24, 35-36, 49, 52-53 
- Narodowa m. Torunia zob. Miejska Rada Narodowa 
- wydziału 36, 302, zob. też wydział 
- Zrzeszeń Naukowych, Artystycznych i Kulturalnych Ziemi Pomorskiej 15 
radio londyńskie 208 
rady narodowe 122 
- - powiatowe 14, 268-269, 273, 275, 290 
- - wojewódzkie 89 
- wydziałów 321-322,340 
ratusz 54, 189 
"reakcja" 198-199,206 
"reakcjonista" 199 
"reakcyjno-klerykalna" grupa - ocena przywódców 199 
realizm socjalistyczny 205 
referendarz zob. Zakładowa Organizacja Związkowa 
Referendum 290 
rekolekcje 308
		

/Licencje_017_08_433_0001.djvu

			415 


rekrutacja 61, 267-275, 285 
- wstrzymanie 267, 270, 285, 305 
- wznowienie 305-306 
rektor 12, 40, 263 
- KUL 110 
- UJ 110 
- UMK. 12,26-27, 30-31, 33-34, 36-39, 40, 42, 44-45, 47, 55, 57, 59-60, 72, 
74-76, 79, 84, 86-88, 93, 96, 101, 103, 105, 109-110, 114-118, 123, 128, 
131, 134, 138, 140, 141-142, 150, 154, 160, 161, 168, 169-171, 173-174, 
175, 177, 189, 190, 192, 194, 195, 198, 200-201, 207-208, 212-218, 226, 
265,282,284,286,293,305-307,315,318,324,327,340 
- - kompetencje 33,36 
- - mianowanie 27,47, 114 
- - pierwszy 109, 192-194,327,340 
- - - nominacja 114-115 
. - - - odwolanie 114-115 
- - powołanie 36, 114 
- - przemówienie na inauguracji I roku akademickiego 105-110 
- - rezygnacja 207-209,212-213 
- - - okoliczności 208-212 
- - wybory 114 
- UP 11 O 
- UW 11 O 
rektorat 38, 40, 55, 62, 73, 90, 100, 101, 114, 119, 131, 147-148, 156, 203, 
264-266,273,293-294,316,325 
rektorzy 284 
repatriacja 115 
- pracowników Uniwersytetu Stefana Batorego 8, 10, 17-18,55-56 
repetytoria 284 
rezerwat cisowy" Wierzchlas" 325 
"Robotnik Pomorski" 38, 147 
rocznica rewolucji październikowej 276 
"Roczniki Dziejów Gospodarczych i Społecznych" 314 
- Historyczne" 314 
rok akademicki 27,47,53, 115, 181, 184, 197,264,315,337 
- - inauguracja 96, 101, 104-105, 107, 136, 138, 147, 195, 198-199,325 
- - - pierwszego roku akademickiego 104-110, 147, 193 
- studiów 197 
- szkolny 29 
- Wstępny 60, 191, 194, 197 
rolnictwo 275 
romanistyka 132 


J'"
		

/Licencje_017_08_434_0001.djvu

			416 


rosyjski zob. lektorat 
rota ślubowania immatrykulacyjnego 104-105, 139 
rusycystyka zob. filologia rosyjska 
rząd 14, 49, 53 
- Rzeczypospolitej 3, 6, 15,63 
- Tymczasowy 14 
rzeźbiarz 187 


sala gimnastyczna 153, 176, 203-204, 266 
- sportowa zob. sala gimnastyczna 
sale wykladowe 104 
Sammelstelle fOr Kulturgut der Baltendeutschen 129 
samokrytyka 316-317,321 
Samopomoc Chłopska 6 1-62 
samorząd m. Torunia 165 
- studencki 310 
- wojewódzki 165 
sanatoria 135- 136 
Sąd Apelacyjny prezes 159 
- Okręgowy 10 
- - w Olsztynie 185 
sądownictwo 290 
sejmiki gospodarcze 3, 15, 50 
Sekcja Szkól Wyższych ZNP zob. Związek Nauczycielstwa Polskiego 
- Sztuk Pięknych zob. Wydział Sztuk Pięknych 
Sekretariat UMK kierownik 329 
sekretarz Uniwersytetu 59 
semestry 309, 323, zob. też rok akademicki 
seminaria 206, 220, 303, 330 
- matematyczne 114 
seminarium filologii germańskiej 120 
- językoznawstwa indoeuropejskiego 294 
- psychologiczne 113 
Senat 12, 33, 36, 58-59, 86, 101, 114, 143, 155-156, 161, 168, 191-192, 209, 
276,278,282-285,289,293-294,302,305-307,315,321, 324, 340 
- komisje 37 
- posiedzenie żałobne 168 
- Tymczasowy 33-34, 37 
- Uniwersytetu Stefana Batorego 17, 22 
Senator RP 200 
sesja egzaminacyjna 276, 303, 315, 324 
- naukowa ku czci Puszkina 2 l l 



 
I 

 


....
		

/Licencje_017_08_435_0001.djvu

			417 



 
I 

 


sfragistyka 45, por. nauki pomocnicze 
"Slavia Antiqua" 314 
słuchacze zob. studenci 
- studiów przygotowawczych 263 
-wolni 59-60,84,133,180,184 
socjologia 183 
- roślin 285 
Sodalicja Mariańska 199,201-202,310, zob. też elementy klerykałne 
specjalizacja archiwałna 288 
- biblioteczna 288 
- biologiczna 283 
- geograficzna 283 
- historyczno-dydaktyczna 288 
- historyczno-literacka 288 
- geomorfologiczna 285 
- klimatologiczna 285 
- lingwistyki 285-286 
spis wykładów zob. wykłady 
sport zob. Akademicki Związek Sportowy, Gimnazjalny Klub Sportowy 
sprzęt sportowy 266 
stacja naukowa 117, 196 
Stała Komisja Porozumiewawcza młodzieZowych organizacji akademickich w To- 
runiu zob. stowarzyszenia studenckie 
starodruki 286, zob. też Biblioteka Uniwersytecka 
starostowie 14, 122 
starostwa 129 
Starostwo w Brodnicy 129 
- w Sławnie 129 
- Krajowe zob. gmach 
stolówka 37,91, 144, 156,217-218, zob. też Bratnia Pomoc sekcja stołówkowa 
- dla nauczycieli 14 
- Związku Nauczycielstwa Polskiego 91-92 
stopień magisterski 292 
stowarzyszenia akademickie zob. stowarzyszenia studenckie 
- młodzieżowe por. stowarzyszenia studenckie 
- studenckie 62, 156, 207, 210, 213, 221, 181-182, 304, 321, zob. też Bratnia 
Pomoc 
- - Akademickie Koło Młodzieży Wiejskiej" Wici" zob. Akademicki Związek Mło- 
dzieży Wiejskiej" Wici" 
- - - - Polskiego Związku Zachodniego 158, zob. też Polski Związek Zachodni 
- - - - Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej 155, 156 
- - Federacja Polskich Organizacji Studenckich 205,215
		

/Licencje_017_08_436_0001.djvu

			418 


- - Harcerski Krąg Instruktorski "Gryfiei" 156 
- - koła naukowe 134-135, 198,201,204,211, 302-303 
- - - naciski polityczne 205 
- - - ocena polityczna 204-205 
- - Koło Anglistów Studentów UMK 134, 157 
- - - Chemików Studentów UMK 157 
- - - Etnograficzne Studentów UMK 157 
- - - Etnologów 134 
- - - Geograficzne Studentów UMK 157,205 
- - - Historyków Studentów UMK 134, 157 
- - - Matematyczno-Fizyczne Studentów UMK 157 
- - - Naukowe Geografów i Biologów 205 
- - - Pedagogów Słuchaczy UMK 134, 157 
- - - Polonistów Słuchaczy UMK 157, 198,204-205,335 
- - - Prawników Studentów UMK 157, 187,210,212 
- - - Przyrodnicze Studentów UMK 158 
- - - Romanistów Studentów UMK 134, 158 
- - - Słuchaczy Wydziału Sztuk Pięknych 158,204-205,218 
- - kurator senacki 58, 80 
- - Rada Federacji Polskich Organizacji Studenckich 191-192 
- - Stała Komisja Porozumiewawcza młodzieżowych organizacji akademickich 79 
- - zarządy - usuwanie 210 
- - Związek Akademickiej Młodzieży Polskiej Zarząd Główny 212-216 
- - - - - - - Okręgowy 214 
- - - Młodzieży Demokratycznej Sekcja Akademicka 79, 143, 155, 157, 189 
Stowarzyszenie Bratnia Pomoc Studentów UMK zob. Bratnia Pomoc 
- Marksistów Historyków 207 
strajk studentów 155 
stronnictwa polityczne 103 
Stronnictwo Demokratyczne 197 
- Ludowe 197 
- Ludowe zob. Polskie Stronnictwo Ludowe 
struktura organizacyjna 2 1-22, 58, 68, 70 
studenci 9, 16, 27, 38, 59-60, 84, 87-88, 104, 110, 133, 136, 147, 155, 162, 
164-165, 170, 172, 175, 180-181, 184-187, 194-195, 197, 201-202, 206, 
209, 218, 220-221, 223, 263, 265-268, 272, 282, 284, 287, 287, 291, 303, 
305-307, 311, 315, 317-318, 320, 323, 325, 331-335, zob. też grupa 
studencka, organizacje, stowarzyszenia 
- obowiązki 196 
- opieka zdrowotna zob. opieka zdrowotna 
- prawa 190, 266, 285 
- reakcyjni 202 


J"
		

/Licencje_017_08_437_0001.djvu

			419 


- skład socjalny 197,206-207,267,270-272,274-275 
- "upartyjnienie" 207 
- wydalenie z Uczelni 316-317 
studenckie koła naukowe zob. stowarzyszenia studenckie 
- Studio Radiowe 336 
studia 38, 145, 180,280,317,330,334 
- akademickie zob. studia wyższe 
- chemiczne 287 
- drugiego stopnia 220, 283-294 
- dwustopniowe 292 
- eksternistyczne 325 
- filologii polskiej 287-288 
- geograficzne 290 
- geologiczne 282 
- historyczne 287-288, 317 
- jednolite 294 
- pierwszego stopnia 283, 285, 288, 292, 294 
- polonistyczne 286 
- przygotowawcze 262-263, 272, zob. też Uniwersyteckie Studium Przygoto- 
wawcze 
- stacjonarne 323 
- uniwersyteckie 34 
- wyższe 60, 279-281, 325 
studium filologii klasycznej - likwidacja 291 
- fizyki 288- języków nowożytnych 188 
- matematyc
.'e 182 
- niższe zob. studia pierwszego stopnia 
- pedagogiczne 223 
- Praktycznej Nauki Języków Obcych 323 
- - - - - kierownik 323 
- - - - - utworzenie 323 
- - - - - Zespół Języka Rosyjskiego 323 
- - - - - - Języków Zachodnioeuropejskich 323 
- Prawno-Administracyjne w Ołsztynie 138-139, 175, 185-186, 187,221 
- - - - likwidacja 189-192, 194-195, 221 
- - - - - protest 189-192 . 
- - - - studenci 185-186, 189-192 
- - - Ekonomiczne w Olsztynie immatrykułacja 139 
- - - - inauguracja 138-139 
- - - - Komisja 139 
- - - - reorganizacja 190
		

/Licencje_017_08_438_0001.djvu

			420 


- Przygotowawcze zob. Uniwersyteckie Studium Przygotowawcze 
- socjołogiczne 339 
- trzyletnie zob. studia pierwszego stopnia 
- Wiedzy Religijnej 162, 199, 306-307, 309-310, por. Duszpasterstwo Akade- 
mickie 
- Wojskowe 226-227,264 
- - kierownik 226, 264 
- - lokal 226-227 
- Wstępne zob. Kurs Wstępny 
- wyższe zob. studia drugiego stopnia 
stypendia 61-62,89, 133, 146, 173, 174, 187,207,270,272, 274-27S, zob. też 
Bratnia Pomoc sekcja stypendialna 
stypendyści skład socjalny 272 
systematyka roślin 113 
sytuacja polityczna ocena 15S-1S9 
szkolenie ideologiczne 198, 202, 221, 303, 321 
- wojskowe studentów 226, zob. też Studium Wojskowe 
szkołnictwo 190, 292, 320 
- artystyczne 222 
- średnie 115, 190, 275, 292 
- wyższe 14, 289, 304 
- - na Pomorzu 14-16, 138, 289 
- zawodowe 115, 304 
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 23 
- - Handlowa w Warszawie 23 
- Gospodarstwa Wiejskiego w Łodzi 171 
- Inżynierska w Szczecinie 262 
- Nauk Spolecznych w Olsztynie 190 
- Spoleczno-Administracyjna w Olsztynie 190 
szkolyakademickie 16, 71, 102 
- - Lwowa 71 
- powszechne 280 
- średnie 91,267,278-280,292 
- wyższe zob. wyższe uczelnie 
Szpital Miejski 135 
- Okręgowy 46 
Sztuki zob. Wydział Sztuk Pięknych 
ślubowanie zob. rota ślubowania immatrykulacyjnego 
"Środa prawnicza" Koła Prawników 157 
środowisko uniwersyteckie 3,49 


.J....
		

/Licencje_017_08_439_0001.djvu

			421 


Środowiskowy Komitet Jedności Demokratycznej zob. Komitet Jedności Demokra- 
tycznej 
światopogląd 198,277,320-321 
święta narodowe 328 
- państwowe 336 
- uniwersyteckie zob. jubileusz, inauguracja 


tajne trójki porządkowe zob. Polska Partia Robotnicza 
teatr zob. zespół teatralny grający Skiza 
- im. Słowackiego w Krakowie 124 
- Polski w Bydgoszczy - dyrektor 110 
- Ziemi Pomorskiej S2,341 
technika żywienia 268 
technołogia drewna 268 
- i techniki małarskie 292 
teołogia fundamentałna 162 
teoria konserwatorstwa 292 
- muzeałnictwa 292 
- sztuki 187 
toga rektorska zob. insygnia 
togi dla pedli zob. insygnia 
- profesorskie zob. insygnia 
Towarzystwo Chemiczne. 206 
- Historyczne zob. Polskie Towarzystwo Historyczne 
- Literackie 206 
- Miłośników Historii w Warszawie 314 
- Naukowe w Toruniu 3-4, 15,50,53,73, 107, 128, 159, 165,206,314 
- - - biblioteka zob. Książnica Miejska 
- - - działacze 107 
- - - gIDach 99, zob. też gmach 
- Pomocy Naukowej 3,50 
- Przygotowawczych Kursów Uniwersyteckich 263 
- Przyjaciół Akademika 174 
- - Biblioteki Uniwersyteckiej 159-161 
- -.- - Koło Inicjatorów 159-161 
- - Młodzieży Szkół Wyższych 146-147, 153, 164-165 
- - Nauk 44 
- - Nauki i Sztuki w Gdańsku 12, 314 
- - UMK 91, 160-161, 162-167 
- - - Oddział w Bydgoszczy 116-117, 124, zob. też Towarzystwo Przyjaciół 
UMK i Młodzieży Akademickiej 
- - - i Młodzieży Akademickiej 86,89-90
		

/Licencje_017_08_440_0001.djvu

			422 


- Przyjaźni Polsko-Radzieckiej 201,207 
- Wyższej Szkoły Prawno-Ekonomicznej w Olsztynie 139 
tradycje akademickie 196 
transport 123, 125 
"Trybuna Pomorska" 38 
trymestr zob. rok akademicki 
Tydzień Akademika 198-199 
"Tygodnik Powszechny" 206, 272 
Tymczasowy Zarząd Związku Studentów UMK zob. Bratnia Pomoc 
tytuł naukowy - docent 324, 333 
- - profesor nadzwyczajny 324 


Ubezpieczalnia Społeczna 135, zob. też opieka zdrowotna 
uczelnie akademickie artystyczne 127 
U