/gawarecki_opis00001_0001.djvu

			, 


, 


'" 
O.P.I\S 
- ..
 ., 
....A ) 
TOPOGRAFICZN.O .,.HISTOR y CZNY 


. 


ZIE
II 


ł ....... 
DOBBZYŃSKIEY 


. 


PRZEZ. 


'"-- 


'VINC: liIP: G
4. 'V A-RECKIEGO 
. 


! . . 
M: Pr: PROK1:JR...1TORA. KRÓLEWSIHEGO FRZY TRYB"G
1\I.E 
CYWIL: \'V OlEW: PŁOCKIEGO, CZŁOXK_
 - KO:\DIISSYI Ex.-\.- 
MINACYIXEY TEGOZ VV O£EWÓDZTWA, CZŁO
KA TOWA- 
RZYSTW NA1JKOWYCH KRAKOWSKIEGO Z UNI\\ ERSYTETEM 
JAGIEI.LO
SKDI ZŁiCZOXEGO, I PŁOCKIEGO PRZY SZKOLE 
W ' , 
OIE\,
'ODZKIEY . 


/

'- 
/ .-2>H"1I . 
/' ":;.



 Nic bardziey nieprzywitp.uie do kraiu, 
{ 
:
t' i
k znaioD1ośĆ historyi ie?;? 
. . (!,,'iA. & 
,. . 
..- " 
 - .. 
\"... ..
::.:-
/ .:'... J. U. NIEMCEWICZ W .splewach lzzsto- 
":"':'";
 ( 
..' , . ',

 r y c.:;;: ed y 'c y i z r. 18J6 na sir: 20. 

# 


= Rychzą, i Tabellą w)'"kazniqcq Obwodu Li. 
pnosk
ego Gmi'!y, fł-'sic, dymy, i Dziedzicóu:.:
........... 
, .... 
, .' 4..'l. ł .'.... .. 
..' ,'. f':".!; 
I '. 
, ' ,'"i.1
j .\ 
W p'
 O 
 K U l ?'

:; F) 
.' , .
: Ilr,
..... ':..
 
NAKŁ.t\DEM i DRUKIElVI KAROLA KULIGĄ

"''' 


" 


- 


, . 
l, 


l 8 


. 
5. 



 


, 


..
		

/gawarecki_opis00002_0001.djvu

			. 


J 
) 


'" 


C
\{ . o.
 . 
F «) 
'ck) 


. 


lVolno drakfJWaćo K o 
'v W<:
rs7.a\vie dnia' 16 Października 
i 24: 1\1 arca 1825. 


1824, 


, 


Ptadzca Stanu Dvr: Jlnv vr vch : Publ: 
w w w 


J. K.. SZANIA \łYSKI. 


'. 


I 


łoi 


. 


... 


. . 


. 


. 


..-.-
_4i'"____ -"-____
_______ 
___________ 


. 
Rycina wystawia Scenf: ,3 Aktu II Drolny historycz: 
. 
OBLEZENIE l 1 ŁOCKA. 
... 


...",.....,... ---
.-...-
_..-.--...-.---.- 
-.-....,-- 
, . 


.... 


" 


..... 


'\ 
. 


\ ,. 


'\ 


.. . 
VD 


'" 
.Q), 


\ 


.... 


\.
		

/gawarecki_opis00003_0001.djvu

			. ___ 4_ 
------- -.- - ------------ 
--. 


"
,,..; . \..." r
 


.. ........... ..... - .". .... 


.. 


S) J. 
P R Z E D 1\1 O "r :\. 


Kochać zienJi9. oyczystą' na któ
"ey zy- 
cie ,yzlcliśrny iest cnot
. Znać clokładnie 
dzieie rbdzinney tey zieDli, spralvy 1)0- 
przedników s\voich, z którerni przez z\1 7 iąz- 
ki kr\\,i rodc,vvitości obvczaióv'{ if'zvk.1 
, '.) c. 
i ])ra\v ściśle połqczonyrni iest.eśrny, obo- 
,vi:
zki('rn iest dobrze wychowanego Po- 
laka. - 
.. Nienl:1SZ zaiste człowieJ	
			

/gawarecki_opis00004_0001.djvu

			\ 


doznawanych tryunlfó\v ch ,,\-al'y , i kl
sk 
odnoszonych!; dziś szanowne t
 zabytki, 
. pon1niki ...nieutrudzonćy pracy staią sif.{ dla 
nas źrzódlcrn do czerpania ",'iadotności 
dzieió
Y oyczyst yeh. Z nich to, zasi
ga- 
ł'ern poruocy \y zaluicrzonYln wysta\vieniu 
historycznym Zierni Dobrzyńskićy, cz
ści · 
tey kraiu Polski0go, ,vi"?lu ZUakOll'iitelni 
wypadkami ,
 dzieiach Narodowych sla- 
, 
wney. 
OV\-'oc pracy Inoićy w wolnych od obo- 
vłiązków Urzędu chwilach prz{'dsicbraney, 
składaln Obvwate}oln ,;;' oiev;'ództ\rva Pło- 
er 
ckicgo z felU przckonanlern, lź ,,"spornie- 
nie zdarzeń rodzinney Ich zicnli, niernoze 
b )
d
 ob!>i
tną dla N ie}l r
ecz
.! 


, 


\ 


\ 


. 



 
. . 


. 


\.
		

/gawarecki_opis00005_0001.djvu

			E (D€(D
OO
8
OO
O€G)OOro Jr 


S). II. 
ZIEMI 


KRONIKA 
DOBRZYŃSI(IEY. 


Ziemia DebrzYliska iest osadą Słowian, któ- 
rzy iak J. S. BanLLLkie twierdzi (l) od Elby aź 
do !(amczatki, od Jnórz pó
nocnych, aź do lno- 
rzCł srzódzielnnego ciągnące si<; kraie zamieszka- 
li. Szan
v'lny Autor uczoney rozpra\vy o po- 
czątku Narodów Słowia11skich, lnówi, źe w pier- 
\vszYln wieku Chrzcściiallstwa zastano Słowian 
Wenedyiskich przy prawych brzegach Wisły (a). 
Fołozenie ziemi tey. korzystne 
 zyzność grun.. 
tÓ\V, obfitość lasów, iezior i pastv.'isk, skłoni- 
ły zapewn,ie.. początkowo lud Sło\via{lski do czy- 
nienia tu osad, i oddania się rolnict\vu. Była 
ziemia ta W possessyi P
lskiey od czasów nie.. 
pamiętnych (2). . Zamek DobrzYlIski wzmianko.. 

 (l) W Tomie J. str: 22. Dzieiów KroI: Pols: Yf 
Wrocławiu 1820. wyd: II. - . 
(a) Rozprawa W. Surowieckiego pod tytułem: 
Śledzenie początku narodów Słowiańskich, w War.. 
szawie 1824. roku str: 26. i 32. 
, 
(2) Swiat we wsystkich swoich częściach, większych 
i rnnieyszych, to iest: W Europie, Azyi i t. d. ieo- 
Kron: Z. D. l
		

/gawarecki_opis00006_0001.djvu

			2 ' 


wany iest w Dł'ugoszu pod rokiem 1065 za Bo- 
, 
lesła\va S,nialcg'o, w "ktBrYln rok'u ten 1\lon31"- 
cha mi<;dzy inne
ni l1ada.ni
lni llenedyktynoll1 
lVlogilskilJl naznac7.Jł 
ev;ny dochód z Zillnkl1 
Dobrzyńskiego (ex castro Dvurzill). 
I 
Okoł'o roku 1138 nolcsław Iir::')'H-'Ollsty dzie- 
ląc Pallst\yO swoie ini
dzy Synóvv, da,ł nolcsła
 
wo\yi Ifęd::.icrzafvcnllL za śvviadectvveln Bogn- 
fał'a lVlazo\vsze, z K uia\-varni, Ziemie Dobrzyrl- 
- . '" 
ską i Cheł'mil}ską (3). Leszek SYf.) tego Role- 
śła'Ą'a zchodząc bezpotolnnie, uczynił dziedzi- 
tern Palist\v s\voich \yszystkich, a zatem i zie.. 
nli Dobrzyńskie)" Stryia s\vego Kazilnierz3 Spra- 
fvicdlifvcgo. Kazi
ierz zostavvi\V"szy dvvóch Sy- 
l!'ÓW 
 Leszka biirJcgo, i Konrada, oddał Mazo
 
-' .. 
wsze z Kuiaw
mi, oraz ziemie DobrzVllska i Cheł- 
. c oJ c 
millska młodszemu
 z nich 
onradowi.' Od Kon- 
e . 
rada poszły dvrie liniic Ksiąźąt Mazowieckicb
 
icdn
 idąca od syna Ziemowita zatrzymała na- 
zwisko Ks
ą
ąt Mazovrsz'a, dr
uga od Kazimie
' 
rza wzi<;ła tytuł Ksiaźat Kujawskich. l\i-azo- 
t c , 
Wieccy mieli w podziale. 
Iazowsze, to iest; 


... 


w_ 


graficznie za
reślony, przez X. Władysława Lu. 
bieliskiego Scholastyka Krakowskiego" Wrocław 1740. 
Tgn1 I. str: 393. 
-(3) lIistorya Narodu Polskiego przez ..Naruszewi. 
cza 'edyc. Mosto1\':)kiego Tom- V. str: 437.- 

 , 


./ 
ot 
... 


,.
		

/gawarecki_opis00007_0001.djvu

			3 


W oie\vództ\va lVlazowieckie, Płockie i Rawskie, 
Kuiav{scy zaś Kuia\vy, Sieran.z, Ł(iczyce i Zie- 
lni(
 Dobrz'-'11ska z l\lichałowska. Konrad I. 
e. .J <. <. 
gł'owa obu tych linii, gdy P
1l}5two iego niszczy- 
li poganie Pruscy, milJdzy rzekami Wisłą, Ossą
 
i l\IorzelD Baltyckim Jnieszkaiący, postano,,,ił na 
prze1'ozenie Chrystyana Biskupa Pruskiego (4), du- 
cho\'\'ną milic.yą na \\'zór Krzyźakó\'V Teut.oiiskich, 
. 
i Kavvalerów lllieczowych w JnLantach ut'Vvo- 
rzyć, dla zasłonienia od napaści bał\voch\va]có".v, 
l\lazowsza. Rady i nalegania Chrystyana przy- 
t 
spiesz)"ły to przedsiewzi
cie. Zakon ten czyli 
lnilicya w którJln fundowaną była, Bracia czyli 


/ 


(4) 1'en to sam Chryst)Tan Cysters z klasztoru 
Oliwskieg"o z kilku towarzys7.anli, ieszcz'e w roku 1209. 
. . . r 
rozpoczął za pozwolenIem Papleza Jnnocentego III. 
nawracać pogan .Pruskich, a w krótkim czasie nietyl- 
ko nlnostwo wieśniaków, lecz, i ,,;ie]u moznych oby- 
,vateli przyięło chrzest Sty. Na mieyscu bałwochwa- 
}ni powstały Ołtarze pr3wdziwemu Bogu poś,,'ięcone, 
a Ewangielia zastąpiła dzikie mniemania i grube prze- 
sądy. Wspomniony Papiez zlecił IIenrykowi Arcy 
Biskupowi GnieznieIlskienlu konsekrować Chrystyana 
na Biskupa Pruskiego roku 1215; nie miłenl okiem 
patrzyli nato Kaplani pruscy pog3ńscy, podburzali 
przeto tych, którzy icszc
e 'trzymali się poganizmu, 
przeciw nawroconym, i ztąd to cz
ste były napady 
na gra
ice Polski. 


1* 


, 


... 


.. 


.
		

/gawarecki_opis00008_0001.djvu

			.. 


4 


Kawalerowie DobrzYliscy 113zy\vała sil;. Pier- 
wszym ich l\1istrzem był cnotli\vy i pobozny 
Bruno. _ Oblcczony z d \VUl1astn l'o,\'arzyszalni 
w habit zakonny przer. 13
skupa, odebrał dla 
przytułku od Konrada 1. . '" roku 1222 zalnek 
Dobrz Y lIski z ,,'łościa lni J}1if'dz y rzeczkami Ira- 
c: oJ 
micnicą i Ifu lmcnicq , a dla utrzYJnania wi
- 
kszey liczby I{awalerów przydał ieszcze tenze 
Xiaze lnaietność Ccdclicc w Kuiaws

ie y 
 zielni 
c: ć: 
połoźoną. (5.) Ci krzyzowi źołnierze obowiąza- 
ni byli bronić l\Iazowsza i innych Pallstw Kon- 
rada od Prusakó\v z warunkieln, iź gdyby co na 
pogallstwie zdobyli, tym si(} z Xi:!£f2cieln dzie- 
iić lnicli, iak ś\\ iadczy Dusburg J.->isarz staroźy- 
tny hist
ryi Krzyzackiey. 
Prufacy maiąc iuź dl'} siebie przykład na Ka- 
walerach 1Vlieczo\vych, iak 'I
aród J nf1an tcki łlie 
Jnógł si(( oprzec wzmocnioney sile tey milicyi, 
umyślili zaraz w początkach ,novvy ten zakon 
wyt(;pi
. Zebrała. si
 ich wi«;c znaczna liczba, 
i ku Dobrzyniowi ciągneła. Bracia Dobrzyńscy 
nie widząc się ieszcze bydź dosyć rnocnemi, we.. 
zwall na p0l1l0C Kawaleró\v mieczowych, lecz i 


(5) Dzieie -i prawa, kościoła Polskiego przez X. 
Teodora Ostrowskiego S. P. w Warszawie 1793. 1 1 0m 
II. str: 35. i NaruszcV\icz rrOD1 V. str: 437. 


l' 


.
		

/gawarecki_opis00009_0001.djvu

			ci niebyli v\;ystarczaii
c(l siłą przeciw znacz.ney 
pot<;dze Prusaków; przysz'}'o do bit\vy, a garszt- 
ka Ka\valcró\v prze
 dni u\va \vstrzYlnywa1'a na- 
tarcia pogan, nakonicc salnym Z\vycic;ztwelTI zvvy- 
ci«:źeni hyli. Z DobrzYll
kich i Inf1antskich Ka- 
waleró\\' pi(;ciu tylko pozostało, którzy schroni- 
wszy sic, do zalnku l)obrzYllskiego nowe m(lztVt'a 
S\ycgo 'v obronie tey tV\'ierdzy dali dowody; a 
lak zakon l)obrzYliskich Braci \v samym począ- 
tku zniszczony został'. Kl
ska ich zarówno Pol- 
sk<; iak i całe Chrześcialist\vo dotykaiąca doszła 
aź do 1\7.Ylnu. IIonoryusz III. Papieź nielnnicy 
iak J nnoccnt.y III. poprzednik iego o rozkrzewie- 
nie l1a półllocy \viary S. gorliwy, ogłosił był 
, 
nieda\vno krllcyatc{ przeci\y Saracenom, na któ- 
r:l \,-iclu z Polakó\v krzyźe przyic:to, zlecił prze- 
to teraz przez listy IIenrykQ\'ri i\rcy-Biskupo,,'i 
Gniezr;ie{łskienlu, i Chrystyano\'\'i Biskupo\vi Pru- 
skien}u , Llby śluby kroy 1owcó\v Jerozolimskich 
W' obo" i;lzek \voio"vauia poga '1 pruskich z
Hnie- 
uili, a ua\\'et tcnźe Papie
 doz\volił wszystkicHl 
- na Wo\ n(
' t(
 idac V ln beać krzyźe i z P rz y ,vilc- 
oJ t t .:.. .J 7 
ió.w krzyźakolll udziclolłych korzystać. 
\TV cza
'lc teu} I(o
H'ad I. Xiaze 
I o\viecki, 
, 
za I)cHno\v:l ChrystlLlua Pruskiego, 
7yli Cheł- 
millSkil'bO i G unt.era P1'ockicgo 'J3iskupów, we- 
zwał na obron
 swoich granic KaV\rałerów S. 1.\la- 


. 


5 



 


\
		

/gawarecki_opis00010_0001.djvu

			. I 


6 


I 


ryi Jerozolim skie.y , narodu NicInieckiego, Z\V3- 
nych I{rz)L
akan)i (6) i t.ylnźe w roku 122.8 
nayprzód ziemi Q Cheł'rnil]ską, ze wsią Orlo'
'
/n 
w I{uiavrach (7) nadał, a \vkrótce hoyno.ść. S\\'o- 


(6) Początek tego zal,onl1 iest taki. Po od
brani
l 
. . 
z rąk Sarac€nów zieoli S\'\'i<;tćy przez Baldwina Kro- 
la Jero zolimsk iego, fundo'''\'C1ne t:1 lU zost
l y, dla. r
to- 
wanie chorych i rannych rycer
y, konfr.alernie po
 
bozne, iako to: !\.awalf>rów koście1ł.1yrh zW:.ln}ch 
'l"'enlplaryuszaI,11i, i Kawal
rów S. Jana 
el'ozolimskiego 
dzi,ś l\ralt;u
skie

 zowiących siC;. Pigo, pr4cniósł 
się z 
,akonenl naprzód qo W eneryi, a potenl do IIessyi 
w Niemczech, zk<1d Konrad I. Xi.aze Mazow: w roku 
, , 
1226. ,",'ez\,.ał go dla wojowania Prusaków. Był to 
instytut zakonno-rycerski k tórego Qbc
wi;lzk iem, ran- 

ych i chorych ryc
r7.Y o.piłLL'y\\'ać, oraz przeciw S
- 
racęnonl, , a póiniey pL'/.ecj
 w
zt-:lkjm, p9g:H10IU \"al- 
, 
czy
. 
(7) Przy\'\iley nadania tego, wypIsany 
 'rOnl: 1..
		

/gawarecki_opis00011_0001.djvu

			7 


ią pOlpnozył, US
<[PUil!C ilu zalnku D2brzYliski
- 
go; z okolicznclni \\'ł03Cia.111i, lni
dzy rzeczkalni 
licunicnic,! i IilIllllcnicą., (8) oraz cz
ści \V
O
 
ski naz\\'au
y Iiu,'crc:: luiędzy Vvist:
 a Siedlica- 


- - 


5t1':- 310. Zbioru Parni
tnjkuw IIistorycznych o da.. 
",ney Po!szł,cze, przez J. U. NienlCe\\.ic_za. 


. 
l\ly KONH.AD XIAZE l\IAZOVVIECKI i KUIAWSK!.: 
... .- 
PodaienlY do wiadomości, t
k zyjącynl iako i przy.. . 
szfynl, ia KO zakonoy..i IIierozolinlitańskiemu' Szpitala. 
I!ilnn): 
'f

'yi, za zb3wieni
 dqsz.y :paszey). i rodziców 
nas:ł.ych, ziemię Chełmillską ze wszystkiemi przyle.. 
. 
£łości
l
li, tak w rolach, iako i w wodach.,-i lasach, 

] . 
nic sobie nie zacho\'Hli,!c, tudziez wieś zwaną Orłów, 
\\ Kuiawach lezącą, d...ienlY \\' wieczne dzierzenie, za 

ezv...ulenienl, "s
ystkich dziedziców- na.szych. Żeby 
ą..toli S\;H'oźyLno
ć niepuś,cila \V Iljelła.nli
 tegó nada.., 
 
nia nasz.ego, pagiI)ę tę, pieczC1J1ia An.loldus ,y G- 
iewod;.ł K uiaw.!\ki, I-Il'abi	
			

/gawarecki_opis00012_0001.djvu

			. 


8 


mi nfedalck
 Jno\vrQcławia leźącey. (9) Do te}- 
"darowizny przyłączony był warunek dawniey 
włoźony 11a Braci DobrzYllskich, mało iuz dla 
ł b I. .,, r 1 . d d . 
s a OSCl S\YOIey uzytecznyc 1, l O. aro", Izny 
udpadłych, (10) a£eby Kr7.yźacy poł'o\VCl, pr
y- 
5złćy na Prusakach zdobyczy z Xi+
(c'cienl dzie- 
lili. Gunter Biskup Płocki przydał Krzyźakoln 
wioskę iakąś w.lelką do kościo.ta DohrzJliskiego 
nalez(lcą, oraz dziesiflciuy z \"łości osadnikalni 
niemieckiemi zaludnionych, wyłączywszy sobie 
daninę ]{}nieci narodu polskiego. (a) N a prośb
 
zaś Biskupa Płockiego Piotra herbu rółkozic, 


, (9) Gdy Konrad przywileienl swóim danym w r. 
1228. IV. Nonas Julii in ripa jhl1ninis vislae contra 
ciritate1l1 Plocko) 115tąpii. Krz.Yz'a
onl Dobrzynia z 
okolicanli, zastrzegł sohie naywyzszą D10C sądzenia 
przez appellacye. . Slatui1l111S etiC.17lL (słowa tego przy- 
wileiu) quod nllllus lzabcat jus ilu/ieandi in /wl,ituto- - 
res carundcln terraTl17n (w cz
ści ziemi DobrzY}lskipy, 
i V\ło:5ci Kwercz w Kuiaw
ch) nisi iide1n .fratn>s ex- 
. 
cepta tanhun fanLilla dllclS. l\lidi wiS;c zawsze Xią- 
z
ta Polscy prawo nayw)'z3ze s
(!zenia w ziemi Do- 
brzyńskiey, 3 zateul i zwił-'rzclnlo
ć. Naruszewicz 
Tom V. str. 386. 
f (lO) llandtkie W Dzie: Król: Pols. edyc: II.. TOIn 
I. str: 336. . 
(a) Długosz, Łuhieński w zyciu Biskup: Plocki: 
Niesiecki T01I1 III. str. 74tr. 


. 


'\ 


I
		

/gawarecki_opis00013_0001.djvu

			y 


następcy Guntera, Gr
egorz IX. Papiez w roku 
1235. P?zostałych Bl'aci Dobrzyńskich \v ieden 
zakon z Krzyźakami złączył. 
Wkrótc
 nastąpiły zata'rgi, nli12dzy Konra- 
de,m a Krzyźakalni, o zalnek DobrzYlJski z oko- 
licami. swćlni, iakie bydź mogł'y przyczyny tćy 
sprzeczki niewiadomo, ponic\vćJz Papiez Grze- 
gorz IX. pot\vierdzaiąc w roku 1236. zgodlJ Kon- 
rada z zakoneln krzyźackiln, ,vzgl
deln tegoź 
zamku uczYlli
ną, takowych \v liście swoim nie 
,vYlnienił. (11) Zdaie si<: ic?nak iź Konrad ustą- 
pił za ów zamek Krzyźłłkoln połowę zielni Lu- 


(11) Sło\'\'a listu Grzegorza IX. clatowar:pgł o w r. 
1236. Vitcrl';i, 2. Jd71s Janllarii. "Exli
ita 
iqui- 
" d(
Tn nobls \-'estra petitio 
o'ntinel)at, .l]lIod ClIlII in- 
" t('1' vos ex parie una, et nobilcul \..inl1fl C(;l1radul/1, 
,,\/UCOIl MLl
(j\'iae et ClIia.viae, ac filios eius ex altc:- 
. " 1'a super castro de DolJr;;in quoistio .(uissct cxorta, 
"tande7l1- Qllicflbźli,f) in/t;1' partes c07llj'u
iti() ilłtt
rve- 
" nerit, pro ut in literis CO)lfł'ctis exiTllle dieitur pLc.. 
111US cuntillcri. n Atoli dals7.e tl"aIlI
akcye orY6
nałne 
lJ['zed '7Vtld) sl:nvem Lokietkienl i K3Zimif'r1.(
1:ł VV. 
żch.iałane, wid1.ić daią, ze Krl,yz3cy ieszcze Z3 Kon.. 
rada swego prawodawcy ust
pili Mu. ZLilUku Dohr1,YI'i- 
skiego , i c:,ley Zicnli, iako 
V\ jt-'n
chnenHl P:,nn, s:!- , 
J11i ty lko niek tÓl'.e w niey (Jzieri.a\'\ y zatr'l,y m	
			

/gawarecki_opis00014_0001.djvu

			10 


bawski.ey, (12) którą '011i pot.Yln Kazimier
o\vi 
Synowi ićgo Xiti
iu Kuia\vskiem
 wróci
i. Pe.. 
. 
,,'ną iest rzeczą, iź 
i.en},ia DobrzYlIska po uczy.. 
luoney K.rz)"£aków z honra.deI]1 zgod
e, naleźa- 
ła do Xiąźąt Polskic1} linii K uiąwskiey. Kazi... 
lnierz Sy
 
o
1rada, Xiqze Kuia\\ł-ski, miał 
W niey s,'\vego Kasztelana, iak ,vidzić w li
cie 
icgo roku ] 257. w dzieli S. Eufenui,. (to iest 
} 7.. Sierpnia) nadaiącYlll kości.oł'owi: Chehnili- 
skierD.u S. 'Troycy połQvv
 ziemi Luba\\'skil
Y (13) 
.. 
Po ślnierci tcgoź. K2zirvierL
a w rOli li 12684 za- 

z
'e y , otrZYl11ał zie
ie Dobrzvllska , ZieGlo,,'it 
... J <.. £ 
. 

yn i
Ko. 
W roku ] 286 doznał'a ziemia ta zniszczYenia 
. . . 
I)
, :PObt;1(}st\:\
 Litę,,-
k
eg
. Witenęs, Xiqźę 
T,Jitvvy chcąc; się pOlnści
. ł1
 Krzyź
al

ch da- 
wuieys.zych s.zwankó.\v, zebrał d.wa_ potf{zne 
,,,oyska z Litwy, Zlnudźinó\v iP.rusakó
'1 z t)-C11 
. . 
iedno \v'y
rą-wił przęcivr. PolakoJD, drugie obro- 
(;H na 'I,a"v\}lel
9w. To,,
arz.yszJł'o qbu tym od- . 
Qzia
()I
 SZ
7,;llścię, I.Jit wą na P ąd-l's.z Y na l)oJ;>rzyil 


-: 


, I 


. 
(12) Loyko mniema, ze ..o.kol-o r. 1238 Konr.ad 
odzysk' l od Kr'l.y 
-akó\V ZanH'k Dobrz)'l}: d.awni
y 
ud sichie im nadany, i na to nli
ysce nadał in1,Lu. . 
hawę (IAot:.balJ) 
(13) 
Ijtt(ł'l.r po.dpisarni lla tern li
cie połoźoJJjr ies.t 
]\1 ovall l Castdlanus Dobrincnsis. 


., 


... 


'"
		

/gawarecki_opis00015_0001.djvu

			ol 


11 


, 
w dzielI }l{ędzieln)"', gdy się lud lnnogi do 
hvią- 
tyni zebrał, \vszystkich s.tarcó\v i dzieci \v pi.eń 
"'ycięł'a, a glllin, do pracy zdolny w liczbie. ,dzie- 
wi
ci u t y
i<£c.y \V niewolę zagarn
ła (14). 
\'V roku 1 :
23 zno
vu Lit\va pod do\vódz- 
t\Veln Xił;cia s\'\
ego GedYlllina 11aiecha\vszy 
. - 
w srzodk u }lliesiąc
 W rześn:'J A ziemi-C{ Doprzylł- 
sk
 w posse.i!syi przez A nastar.yią \vdo\v<{ Zie
 
lnov\'ita Ksiqź(:cia, (brata- vVładys.ła\va łJokietka 
Króla Polskiego) z dwoma Synałlli Wł'adysła- 
\veln i Bołesławelll dzjerźol1i:l, ni-esł-ychane \v niey 
okrucieltst\tva i szkody poczyni-l'a. Zburzywszy 
wicIe \vłoścr i miaste
zek, oraz kilkanaście ko- 
ścio
'ów P-arafiall1
-ch '- wycią\vs.zy lub w nic\vo- 
Jl} zabra",-szy do. 20,000 lnieszkallc(l\V (15) IJa- 
... 
pa
-ło pogallst.\VO U}iasto stołeczne tcyźe z

llli 
DobrzY{I:, gdzie takźe do dvvóch t.YSff;CY ludu 
W)

.to-, SzkQ
'Y zniszcz)
ł'o, Studentów i K1ery- 
ł
ó\'v \tV nich uczących sią, \vYlnoruo,,'aJo ( ł G). 
'Tak. sroga }d0ska znisZCZ01Jćl do SZCZ(
t n l )ra--. 
(.) c: t c. c. 
\"ic zicmi
 DobrzYll.&ka l1Jocnieyszego obrOlley 


. 


. 


(14.} N:łrl1S1.ewicz. 'Ton) V. stl'. ]80. Op

 
ta
'oz: 
, ':'. - . 
 
I'olsJ... i p. Sw i<;ckiego Ton} I. sll'. 254. 
(15) \'V licr.hic tych kilku Be
edy
tynów 
 i Ksi
- 
{
y 'Śv. ieckich znaxdowlJło 
i	
			

/gawarecki_opis00016_0001.djvu

			12 


i Pana potrzebowała. Czychali prócz tego na 
nia' Krzvźac y O p ano\vawszv dawllić y sasiedzka 
ot J. oJ ot c 
zienli
 lYli(:hałowsk
!, czyni;!.c ustawiczne naiaz- 
dy, zapieraiąc rozlllait.e _ plony 7 aby wycienczo- 
l)ych z sił i lnaiątkó\v Ksiqźąt,. i ObY\Natelów 
do poddania się przyrnusili. Przeto Władysław 
Xiąze 7 synowiec 
:
róla Łokietka Wł-adys'!'a\va, 
ocalaiac dla siebie, i dla Polski tt
 CZf>ŚĆ kraiu 
, 
 c 
Xią7.;lt Kuiawskich udał sił, osobiście. do I{.ra- 
kO\\'(1, z proźbą, azeby Król przez litość 
lad 
liim ' oraz nad brateln i Inatka ich Anastaz,-i;ł , 
, oJ ot. 
dał inl iakie Xięstwo dozywocienl zdolne do u- 
tr
Yl
ania stanu Xiąź
cego, które po śJnierci ie- 
go, i3ko l1iemaiącego potolnstwa pIci ln
zkićy, 
wrócić' sir; powinno do I(1'óla i korony, a na t
 
lnieysce ofiaro\'vał ustąpić rnu, prawclu wi€czy- 
, sten1 zielni Dob1'zYliskiey z wszystkielni zamka- 
lni i przyn
\leźytościalni S\\"oiclni, nie będLlc W 
mocy dalćy oney bronić przeci w l)aia
doln po- 
gan, a. chciwości Krzyźaków. _ Przyiął Król oHa- 
rt; synowca, i obią wszy \v possessyą rzeczoną 
. I 
zielni e , P uścił lnu z brateln i matka Xiestwo 

 ot 
 
. 
ł..4f;czyck1e cbfitsze uierówuie i bogatsze w dozy- 
v\"otui(l dzierźa\vt;, saln za
 vvs7.elkic stal'anie obro.. 
. 
cił do z:.Iluduienia pust) 11 przez lokacye wiosek,. 
.lapoluoźenie rolników i JUiCSZCzall, lH.ł pra w
 fo1'- 


. 
"\ 


'. 


...
		

/gawarecki_opis00017_0001.djvu

			13 


tec, nic źałuiąc kosztów i pracy w przy\viedze- 
niu ziemi tćy do lepszego stanu. \ 
W roku ] 329 Jan Król Czeski darami i obie- 
tnicalni K rzyźakow ui
ty, przybył iln \v pomoc, 
i _połączonelni siłami DobrzYli zabrali, (17) i ta- 
kovvy "\vyłącznie Krzyźakoln P?d straz oddany 
został. Ci niekontentuiac sic daro\vizua Pome- 
o[ Co t 
ranii od Krola Czeskiego, uczy'nili z nilu tran- 
zakcyą vi roku 1330 w l\Ietzu, mieści
 fran- 
cuzkiem gdzie się Jan znaydował, lnocą tey trau- 
zakcyi przedał im ten Kr:ó1 zielniC( Dobrzyńską- 
w całych swoich granicach, iakiz się pod ów 
czas po obu stronach ,visł'y znaydowały, iakby 
ona do niego prawelD woyny nabyta naleźcrła, 
wy.l'ączaiąc źonC( i potolnst\VO \vłasne od wszel- 
kich pretensyi czynić si2 na potem lnogących. 
(18) S\Unn1:! tey przedazy do 4?800. 
oP. groszy 
pruskich wynosiła. (19) Licha zaiste co do sza- 


. 


, 


(17) O1'3Z Włocław'ek, Wyszogrod, Raciąz, Nakło 'Ił- 
i całe l\Iazury w niwec spustoszyli, Ton1 V. str. 3
9. 
Naruszewicza. Powyzey z tytułu cytowanego Dzif'ła 
Wł. Lubiel1skicgo Tom I. str. 299. i Pisma lIistory- 
czne W. II. Gawareckif'go w Wars1.awie 182-1. stJ
. 23. 
(18) Naruszewicz Tom V. str. 331. Dzieje i Pr.'1- 
'wa Kościoła Polskiego przez X. Teodora Ostrowskie. 
go Tom II. str. .3-15. _' 
(19) Na naszą Dlonet2 około 384,000. Złotych. 


f 


. 


\
		

/gawarecki_opis00018_0001.djvu

			, 


- l LI 


ctu\ku tak ,pi
kne.y i rozległ'ey zielni; lecz z:y. 
sko,vn3 dl
 Jana, który nielnaią
-do ni
y źadne- 
go . prawa, cudzą ,vłasność sprzed-at Yrzyobie- 
ca
 on ieszcze 'v teyźc tranzakcyi, :Ze gdyby z 
vV 1adysławem ł:...okietkiem zowiącym si<; Króleln 
.: I{rako\vs-kim i miał kiedy czynić przyiacielską 
un)o\v
 względetD za
hodzących lniądzy nim a 
Bobą sporów, tedy nic \vprzód do niey przys
- 
pi, az .Władysław, oraz ilniennik iego i Syn-o- 
wiec, a Syn ZielTIOwita niegdy Xit{cia Dobrzyń- 
skiego ilnienien1 S\VOilTI nast<;pców i dziedziców 
uczynią rezygnacyią z zeznaniem , ze do rzcczo- 
ney ziemi prawa 'źadnego rościć uiebc;dą; nad- 
to ¥,7ydał Edykt do Obywat.eli zielnskich: iakie- 
gokolvviek stanu 
 oznaymuiąc ich o przedaźy, 
uwalniaiąc od uczynioney sobie przysięgi
 a na- 
kazuiac uznawać i mieć odtad Krzvzaki z ich 
c 
 J 
łtlistrzeln Wernerełn i iego Nastt;pcami za pia.. 
wdzi \vycp. i nikolTIU niepodległych Panów. 
\ Władysław Łokietek iuź pod ówczas Król 
. - 
· Polski, ,vidząc l1ieprawne zabory Krzyźaków 
nieolnieszkał pOlTIścić się _ na nich. Zgromadził. 
w tem zalTIiar
 liczne kiaiowe zastępy, zi<;ć 
iego Karól, Król W <{gierski przysłał 'lnu w pó- 
moc Węgrów swóich, przybył teź osobiście 
z Lit,vą i Zmudzinalni Gedymin, którego cór- 
kę Annę, za źon
 Królewicz Kaziinierz poiął. 


.
		

/gawarecki_opis00019_0001.djvu

			15 


Z!ączone t.e \voyska \veszł-y do 
il
lDi Chełmill- 
skiey czyniąc ZWJ k-le pns
ynie v.e ,vłoś'Ciach 
nie p rz,,-iacielskich. !{rzyźacv \,\,idzac '\vieksze 
. J .....J, Co 
sił'y Polaków i gotowość ich do \v.ydauia bi- '- 
twy, llsadowili się. '\v okolicznych Zamkach, 
i mieyscach warownieyszych dla s\yoiey. obro- 
ny, 11ie
lnieiąc sta\,'iać c oła \yoysku Polskie- 
lnu w ot.wartYln 
 polu. Niezasłonione ludem 
zbr:oynJln \vsie i miasteczka do S7.cz
tu wten- 
czas zniszczone zostały, a łup z nich ,vybrany 
bez przeszkody do P'Olski odeshiny. vVeszło 
potem ,voy-sko Polskie do zi
m
 Dobrzyll.skie
-, 
lecz nieulogąc dobyć Zainku Dobl'zyi1ski'ego 
d
ielnie od Krzyiakó\v l?ronionego, \vróciło się 
do 'ziclni ChełJni
skiey, lnaiąc zamiar za rZGką 
Os są palić 
alnc Prusy I{rzyźackie. Stałość 
królewska, a wzrastaiące €oraz 'v kł'aiu nie- 
przyiacielskieln t'uif1Y przymusiły 1\Iislfza do 
szukania pokoiu, ulnóvyione zawieszenie broni 
zostało, i Krzy£acy zien11ę DobrzYI)ską i PO\iviat 
Bydgoski I{rólowi wrócić przJrzekli, a co się -ł- 
tycze Pomera
nii na osąd Karola Węgierskiego od 
Polaków a Jana Czeskiego Krolów od Zakonu 
obranych Arbitrów zdali si	
			

/gawarecki_opis00020_0001.djvu

			, 


.16 


-I 


ra l\Iistrza, Lllder Xi(
źe nrunswicki na to do- 
stoieI'lstwo obrany nieczuł si<; bydź w obowią- 
zku dotrzymania umowy s\ivego \ poprzednika, 
krok tcn wiarololTIstwa potwierdził sią nagłym 
napadeln Krzyźaków n
 Powiat Bydgoski, i one- 
go zabranielll, nilll czas zawieszenia b
oni wy- 
szedt 
, 
Ukrócił wprawdzie Władysław Łokietek har- 
. dość Zakop u przc\vaźnym zV\-
yci
ztwem pod 
Pło\vcami (b) roku 1331 dnia 27 V{rześnia lecz go 
zupe1'nie niezłalnał, i zaboru odebrać niepotra- 
fił. W stąpivrszy I{azimierz po ślnierci iego na 
t.ron Polski, przyiaźnieyszYln czasom odzyska- 
nie utrat zostawuiąc, okazał gotowotć do żawie- 
szenia broni z Krzyzakamj, z tą kondycyią, aby 
ci ułozoną ulnowę z oycem iego do skutku przy- 
'\viedli. Prz y stali oni ta raza n
 źa'danie Kró- 
c c c 
lewskie. Wezwani I{rólowie na S<;dziów, wy. 
dali w mieście W ęgierskićm 'Vyszogradzie wy- 
rok w roku 1335 iź Król Polski będzie miał 
. 
". sobie ziemi<; Kuiawską 
 Dobrzyl1ską po,vróco
 . 
ne według granic staroźytnych z zupeb. 1 ością 
I 
pra wa, i tytułem panowania iakowYln one do 

 . 


, 
t 


b) VVieś Płowce czyli Blewo lezy' w Kuiawach o 
nlilę od Radzieiowa w równinach obszernych gruntu 
l1rodzaynego, W poblizu wsi tey dotąd ciąg okopów 
poiedyńczych s
ostrzegać si2 daie. 
7 


.
		

/gawarecki_opis00021_0001.djvu

			17 


przodków }ego naleźały. Dobra iednak wszel- 
kie i possessye przez Krzyźaków przed zaczę- 
cieln woyny w tychźe zielniach posiadane, przy 
l1ich zo.::tać Jnaią, wzaielnnie l\'Iistrz Krzyźaków 
z zakonem swoiln mieć będzie od Króla usta. 
. c 
 
pioną POlneranią , takieiTI prawem iakilTI telnuź . 
I zakonowi przodkowie króle\yscy zieln Chehnili. 
skiey i Torullskie)"' ustąpili. Krzy\vdy \vzaie- 
lnnie poczynione lniały bydź przepolnniane (21) 
Ka imierz Król pokoy pozyteczny nad woyuf( 
niepewną przekładaiąc, i przodków s woich u- 
dział ,. to iest: Kuiawy i zielnię DobrzY11ską iak 
nayrychh
y odzyskać pragnący 
 ,vypra wił po- 
selst,vo do 1\listrza Teodoryka, aby te zielnie 
weuług postanowienia Wyszogradzkiego. koro- 
. nie wrócił. Lecz 1Ylistrz ten szukaiąc z\vłoki, 
dał odpowiedź posłom króle\vskim: i£ zakon 
, 
chętnie na decyzyi Królów przestanie, kiedy 

 
Król Polski z Radą s\voią duchowną i świecką, 
oraz szlachtą, miastami. i całym narodelD uczY- 
l1i na. piślnie zrzeczenie - się POIDeranii, takźe 

 , 
ziem Chełmillskiey i Michałowskiey, a póki to 
się niestanie Mist.rz i zakon nieoddadzą Kuiaw 
i 
iemi Dobrzyńskiey, które to kraie prawem 


. 


I 


- 


,(21) Dzieła powyzey cytowanego X. Teodora Ostro. 
wskiego Tom II. 
tr: 3'15. 
J{ron: Z. D. 2 


. 


-'
		

/gawarecki_opis00022_0001.djvu

			"' 


'18 


. 
woyny zdobył, i gdzie wiele zamków kosztem 
swoim pobudował. Stany Polskie, na tak tleią- 
źli we warunki zezwolić niechciały, owszem wy- 
sł'ano Jana Grota Biskupa K.rakowskiego do Be- 
nedykta XII P:tpieźa uskar1aiąc się na Krzy- 
. zaków. 
Papiez zesłał Legatów swóich nadzwyczay- 
nych do Polski w' osobach: Galiarda de Carce.. 
ribus Proboszcza Tytulellskiey i KoJ
)}lskiey dye... 
cezyi , i Piotra Gerwazego Kanonika Anneta11- 
skiego dla roztrząśnienia sporów mi
dz)- Królem 
1 a Krzyźakclini. Rozpoczęła siC; czynność tychźe 
Legatów w. dniu 4. Lutego 1339 w Warsza- 
wie mieście P od ówczas iuź stółecznem Xia£at 

 
 
Mazowieckich. Obwieszczenia obudwóch stron 
. 
I (to iest Kazimierza i Krz).źaków) czyli inno- 
 
tescencyie oraz zapozwy Mistrza i całego za- 
konu Krzyzackiego nastąpiły przez Delegowa- 
nych Papieskich, atoli 'l'eodoryk. W. lVlistrz 
nięuznaiąc Legatów za Sąd przyzwoity appella- 
cyą do samego Papieźa załozył. Ber:ttołd z Ra- 
ciborza Plenipotent Królewski podał 150 pun- 
któw prze ci w zakonowi, i -te zeznaniami 45 
świadków, urodzelliem, wiekiem i piastowane- 
mi U.rzędami znakoJn
tych, udowodnił. Sędzio.. 
wie ogłosili Wyrok w kościele Warszawskim 
, 
Swiętego Jana 1339 roku mocą którego na 



 


.
		

/gawarecki_opis00023_0001.djvu

			.. 


19 


z\.yrócenie Królowi ZielTI Chełmińskićy, Dobrzyń.. 
skiey, 1\'Iichałow.ski(
y, Brzeskiey, Włocławskiey 
,i Pomorza, tudziez Jla zapłacenie Su Inmy 194000 
grzywien srebra, w monecie wagi i liczby Pol- 
skiey, za poczynione szkody zakon K
zyźacki 
skazali (22), nadto do ponoszenia kosztów pro- 
cessu w ilości 1,600 grzy\vien srebra tenze 
zobowiązali (23). - Od takowego Wyroku 
załozyli znowu Kryzacy appellacyą do Papiel.a 
utrzymuiąc się tym CZaSelTI przy zabora.ch swo- 
ic}
, ile gdy Król niemiał sił dostateczn)-ch 
do exekucyi tegoź 'v yrok u. r 
Atoli Król Kazimierz ceniąc spokoyność \v kra- 
in, i pomyślność iego mieszkańców, ku OSil!-, 
goieniu którey wszystkie starania swoie łoz}-ł, 
za warł w r. 1343 w dzieJ1 s. Julia na vi Kali- 
,szu ugodę z Krzyzakami, mocą którey ustąpio- 

ne wieczyście im ziemia Chełmil1ski i, r,1icha- 
lłowska. Zost.awione w tychźe possessyi Nie- 


,. 


, 


, 


I (22). Bito z grzywny feynu 48. gr: więc li
ząc na 
IteraL:nleyszą monetę, dwa grosze dawne czynIły Zło- 
Itych trzy grosz srebrny i 4. szel: miedz: a według 
proporcyi groszy 6. wychod
iły na Zlot: 9. !rebr:, 
gr: 3. i 12. szel: miedz: 
(23) Kromer Tit: II. Lib: 12. Naruszewicz Tom 
I. str: 102. Wład: Łubieński w cytow: iuz dziele 
OlI} J. 911":' 299. . 


2* 


.. 
.
		

/gawarecki_opis00024_0001.djvu

			tłł. 


.j 


. 


.. 


20 


. 
,szawa, Or.łów. i 1\'Iurzynów z prz)"ległościami 
w ziemi Kujawskiey. Ustąpiona Pomerania.- 
Krzyźacy zaś wzaielnnie Królowi Kuiawy, zie- 
1nit( Dobrzyńską, Po\viat Bydgoski oddać. mieli, 
. 
i zachowanie ścisłćy przyjaźni i dobrego sąsiedz- 
tV\'a przyrzekli. Nakoniec umo\'va takowa \v dniu 
22 Lipca tegoi roku \\1 InoV\'ładzu przez Xiąźąt 
lVIazowieckich, Kuiaw
kich i celn
eyszych Oby- 
'\vateli krajowych, zaprzysięzona została, takim 
¥;ific sposobem ziemia Dobrz)yńska do Polski 
wróciła (24). 
Po śmierci K.3zimierza V/o następca iego na 
tron Polsk. LlldfVik K ról Węgierski, Kazimie- 
rzowi Xięciu Szczecil
skiemu za pretensyie do 
Ł
czycy z Sieradzem z testamentu zmarłego Kró- 
la , którego był wnukieln , wynikłe, oddał 
ziemię DobrzY11ską oraz Powiaty Bydgoski, "V\T a- 
ł-ecki i W ola\vski, z obowiązkiem, iź te lenności 
po wygasłych iego potomkach płci lnęzkiey do 
korony wrócić miał"y, a KaziJnierz pretensyi do 
Sieradza z ł
ęczycą ustąpił (25). Lecz gdy Xią- 
ze h
n z rany przy oblfizeniu Złotoryi odnie- 
sioney dnia 2 St}"czuia 1377 w Bydgoszczy u- 


(21) N arusze\\ icz Tom VI. str: 133. Bandkie Tom 
I. str: 399. 
(25) Naruszewicz Tom VII. str: 38. Władysław 
Lubieński w cytow: iuz dziele Tom I. stron: 300. 
. 
, 


· t<)
		

/gawarecki_opis00025_0001.djvu

			21 


marł (26), niezostawi 
NSZY źadnego potomst\1\9
 
z dwóch źon, zatthn ziemia Dobrzyilska i -dalsze 
Po\.viaty do korony 
vróciły. 
Ludn'ik Król wynagrad
aiąc W
'adysława Xią- )(... 
ź
cia Opolskiego siostrzelica swego za zan1ki i 
zielni<; na Rusi Czer\VOnć
7 posiadane, ChCi!C te 
od niego nabyć, i do W ł'igier przyłączyć, oddał 
UlU Po\
;iat Bydgoski, tudziez ziemię DobrzY11- 
ską, nadto Gnie\\-kó\v, Ino\vrocław, Złotoryą 
i 

a_rlćy \v Kuia\vach od Vvładysława białego, 
11111icha, odkupione, przyd3ł, z teIn zastrzeźenicrn, 
hy te 7.i
rnie, ]ennYID praweln trzymane po zey.. 

ciu iego do korony ,v\óciły (27). Władysła \v 
)..il!Ze Opolski wsz'edł tylko zaraz \'v posiadanie 
Guiewkowa, poniewaź 
alolDeia Xi
źna J\tlazo- 
\viecka, wdowa po zmarł)"ln Kazimierzu Xi
ciu 

zczecillskiln Inaiąc od tnf;źa zapisy w SUl11mie 
8,000 grzy\vin na Dobl'Zypiu, puścić go tarnie 



 
(26)' K[)zitnierz Xią1.e Szczeciński przy obl
źeniu - 

an)ku Złotoryi, w któl'ynI się V\'ładysław hiały, 
.ułłlieh, dawniey X
e Gniewkowsk i z,[)m knąl, _i napacły 
11a KuiaV\ y, \ inne hezpra\\ ia usta\'\'icznie czynil, k
- 
ł: ll i£;nieln \\' głu\'\"2 szyszakietu okrytą, z
 strony opIJ.:. 
z.eI'lców ugodzony, z rany oh'zymaney um:u,ł. 
(27) N l.łl'uszewicz TonI V II. st1': 99. Zdarzenia nay- 
. , \; 
znakoluit5ze \V dzieiach Krt)Iestw3. Polskiego pl

el( 
Kaink
 w Wrocławiu 18Z3. st1":: 59'\ 


... 


\
		

/gawarecki_opis00026_0001.djvu

			. 


22 


, 


\ 


dotąd niechciała , pokąd iey naleźney summy 
" 
niewypłacono. 
N o 'ł-l Y / nabywca zielni Dobrzyńskiey' ciinął 
podalkarni talneczne ducho\vnych wioski, a St
- 

 
rostoIn s\ovoim zdzierstwa i innych gwałtów po- 
z,valał (28). Dobie.:'
.aw Sowka z Gulezewa, 
Biskup Pł'oeki 
 wyklął \v ro.ku ] 381 Xiąźęeia za 
takowe przest
pstwa. Kara kościelna, a filia.. 
D.o\vicie uchylenie publiczne od stołu Boźego 
w czasie WielkanocnYITI nabawiły \'Vstydu i bo- 
, iaźni Władysława. Udał si<; on do Jana Arey 
Biskupa z proźbą rozgrzeszenia i obietnicą sa- 
tysfakcyj, dana, mu więc była absolucya, a Xią- 
źe Biskupowi Płockiemu przyrzekł, i£ wJbrane 
na V\'łościanach pieniądze wróci, i szkody na- 
grodzi (29). 
Władysław Jagiełł'o \ovyniesiony na trOł;} Pia- 

 ftów po zeyściu Llldwika, przedsie
7.iqł róźne 
zabytki niesprawiedliwości tegoź poprzednika 
swego znosić, i z tego v\'zględu domagał siC; hoł- 
, 
du od W
'adys.ła\va Xiąz(;(;ia Opolskiego, iźby 
ziemie Dobrz) liska, Wi
lullska t i 
une z31nki od 
l1iego trz) lt"łane 
 po -zćy
ciu iego bezdz
edzi('
nem 
do korouy \'\Tóciły. Niechciał uic o tein \vie- 
dzić Opo\c/.)k, <ł. tak prz)szło wroku 1395 do 


-' 


... 


(28) 
(29) 


- 
N 3J:U5ze" ic
 Tom V IJ. s lr: 123. 
Naruszewicz '1'0 Ul YH. 511': 12-t 
, 


. ..
		

/gawarecki_opis00027_0001.djvu

			.J 
23 


woyny. Wysłał Król Jana Ostrowskiego Ka- 
sztelapa Scłl'domirskiego do ziemi DobrzYliskiey, 
a sam niespodzianie uderzył na zielnię Wie- 
IUliską i zamki 113 pograniczu Szląskim. Odzy- 
skawszy te wszystkie prócz Bolesła\vic, (30) 
'\\'kroczył do Xi
stwa .Opolskiego, i pr
Ylnusił 
Xiąźąt Opolskich do obietuicy, źe bratu swen1U 
Władysła\vowi ponlagać niebędą , a co IDU Król 
odebrał, to przy niJn zostanie. Ziemię DobrzYl!" 
.ską tern czasem Krzyźacy w roku 1396 obięli, 
wzi(l\vszy ią w zastaw od Władysława Xi({cia 
Opolskiego za 50,000. Złotych, z obawy aby się 
l)ulakolll niedostała. (31) ,Zasta\viel1ie h
y zielni 
stało' się hasłem niechęci, 
tóra o niezliczone 
]'J
ski obied wic steony przyprawiła. · Chciał 
Vvładysła\v Jagiełł'o ścigać orężem tey świeźo 
wyrzą dzonćy P
lszczc znicwagi, i pomścić 3ię 
krzywd wielokrotnie rodakoln przez. Krzyźakó\v 
poczynionych, lecz przcIDogła rada prz)"iacicl- 
skiego układu, ten do J nowłocła\yia ulno\A{ony, 
za pośredniczk<; ąo zagodzenia tego interessu Ja- 
du'iga Królo\va uproszona. Nie IDozna hył'o go- 
. . 


--- .... 
.... 


, 


(30) ZanlPk ten PI'ZPZ sipdm lat l,oleyno pnwz 
Starostów oblegany, dopiero Agata wdowa po Złuar. 
łYD} WłaoY3ła\\ie Xi<;ciu Opolski€m, Królowi podda
 
la. Stl
: 
172. Kroniki 1\1.Jrcina Stryikowskiego. 
(31) Baudtkie Tom II. sb:: 21. 


,. 


\ 


\
		

/gawarecki_opis00028_0001.djvu

			24 



nieyszego do tey sprawy obrać pośrzednika, 
lecz dUl1H1Y i 11ardy zakon szczęścia swego miar- 
'k
wać nie uJniał, gdy przeciwnie w nieszczę- 
ściu nikczemuYlTI pokaz-ywał 'się. Daremne były 
starania Królo,vey, spe
zła nadzieia pokoiu pI'Zez. 
narod Polski zadanego, bo 1\'listrz Konrad J un- 

 . 
gingen iadnych srzodków ugody przyTąć nie- 
chciał
 
 w nabytym do ziemi Dobrzyilskiey 
prawie, podobny sobie Jo opanowani3 iey' \vst<;p 
wystawiał, iaki niegdy poprzednicy iego do Po- 
morza i ziemi Michałowskiey przez podobne na- 
bytki utorowali. (32) Stanęła' nareście ugoda 
z Krzyzakami w Raciązu Kujawskim w r. 1404 
zeby, Zmudź tYl1łŹe w posiadanie do czasowe 
oddana, a ziemia Dobrzyńska za wyliczeniem za- 
stawnego grosza Po
akoln wrócona była c). Po- 
trzeba pieniędzy na W'j kupienie tey ziemi, prz)"- 
I wiodła KróJa do 
ądania nadzwyczaynego po... 
. datku,' dla tego kazał S
lachcie zbierać sif} na 
. ... Seymikach na powszechne kaźdey zielni lub ka.. 
....L źde.go Powia
u obrady, zeby na wspólnYln Sey.. 
l''' mie uchwalić JDOZna pobor powszechny. Od- 
, tąd to wesz
y Seymiki w zwyczaJ, - Seym ka- 
. o. 


" (32) X. 'reodor Ostrowski, w po.wyzey iuz cyto. 
wanym dziele Toni II. stl": 48-1. - 
c) . Ten
e Autor W 
ymz.e samYlll 'romie 
tl' 
 486.. 
\ 487
 . 


..
		

/gawarecki_opis00029_0001.djvu

			25 


- 


źdy poprzedzające, dla umo\vy względeln przy- 
szłych ustaw seYlnowych.. (33) .{ 
Wykupienie ziemi Dobrzyńskiey dla róźnych 
W)Tkrętów Krzyźackich dopiero w
 cztery lata 
to iest 1408 roku do skutku przyszlo. (34) 
Roku ] 409 wkrócz:yły niespodzianie \voyska 
Krzyzackie do Polski, wzięto Dobrzyń, z
'upio- 
DO Rypin t poddały się Bobrowniki i Złotorya; 
(35) dopiero Bydgoszcz oparła się napaści. 


ł 


, 
(33) Band kie Tonl II. str: 25. Spiewy historyczne 
J
 U. Nienlcewicza w 'Varsz: 1816. str: 113. 
Dostała przeto Szlachta daleko większy wpływ 
na obrady publiczne ni7
 przedtlinl, bo Seyn1Y i ziLł. 
zdy dawnieysze tylko z Urzędników i DuchoV\:iell- 
stwa wyzszego zwykły się były skład:iłć. Na Sey- 
mie w Korczynie , c
yli Nowymnlieście pierwszym 
po o.wych Seyo1ikach d. 11. Listopada lL10-t r. 5ta.. 
nęła uchwała, aby na ten raz ieden od kazdego 
. 
posiadanego łanu płacono prócz dwóch zwrczay- 
nych prnskich groszy, ieszcze dziesięć, a z tego 
podatku pl'zyszło do Skarbu 100,000. grzywien po- 
dlug Długosza i Bielskiego. 
'(34) Zdarzel'1ia nayznak: w Dzieiach Nar: Pols: 
p. Kainkę str: 6,1. i65. WładysIa ,",' Łubieński w Dzie- 
le iuź cytow: str: 302. Swięcki Tom J. str: 373. 
, (35) Bandtkie Tom II. str: 28. X. Ostrowski w 
dzi'ele cytowanym Ton1 II. nla st1': 491. niówi, iź \v 
roku 1410. w Sierpniu KrzY1J\cy z31nek Dohr
yński 
oblegli, tudziez Rypin, Lipno, Bobrowniki i .Złoto- 

yią o
ano1\'ali, wszędzie po sobie spustoszenia idzi. 
kiego okrucieństwa z
stawuiąc ślady. 


, 


. 


,
		

/gawarecki_opis00030_0001.djvu

			26 


, 


y 


Zilna nadchodzaca skłonił'a W. Mi
trza do szu- 
c 
kania rozeYITIu. Przez Konrada, Xięcia Oleśnic- 
kiego oświadcz:ył Królowi, źe się na wyrok 
r
róla Czeskiego Wacława zdaie. Prz)"iął Król 
Władysł'aw to poselst".o uprzey,nie, ale znai
lc 
przewrotność hrz)-zaków niezaniechał dalszych 
do \voyny przygotowań czynić. Wacław Król 
Czeski, z namowy stryia Judoka 1\largrabi .1\10- 
, 'ra\vskiego ogłosił wyrok ślnieszny,: zeby l)olacy 
z ,,'schodnich kraió\v Króló\v so.bie nieobi
rali, 
a zielnia Dobrzyliska ielllu by
'a oddana, az 5i
 
nanlyśli do kogo spra\'viedli\vie naleźeć hC£dzie. 
Odrzucili Posłowie Polscy ten \YJTok z wzgar- 
dą. gdy bowiclTI czytano go w ięzyku nielnie- 
ckin1, odez \vali się: ,
 'v tey mowie b<;d 1 c nieu- . 
. 
" kalui, na nielnicekim kazaniu, siedzić nie po- 
. . 


. 


. . , " 
" wInnIsIny. 
.",- Bitwa pod Grunwaldem i Tanenbergiem 
w dniu 14 I.Jipca 1,410 roku korz}stnie. ze 
strony' Władysława Jagełły st.oczona (36) po- 


(
6) Wszyscy Dziejopisowie polscy i niemieccy 
świ,Hłczą, iź Ult'yk Jungingen W. 1\-:istrz Krzyzaków 
z całych Nietl1iec ogromn
 sily ]50,000 prl.eszło, wy- 
noszące na zawojowanie Polski zehral. Nie zanip- 
dbał i V\'łaoysław J3gełłu \\cz\\ać Witold
 hrat:ł z Li. 
twinanli, oraz Xiąząt innydl Litcy,skicJ: Buskich i 
1\I.lzowieckich pomocy, Tatarzy nawt't podworlzą 
\ Sułtana swcgo w l)erokopie panuiącego, Zt.dy. czyli 


J
		

/gawarecki_opis00031_0001.djvu

			. .... 


27 


ł 
chamowała zakonu Krzyzackiego zaptJdy ujarz- 
mienia cał't
y Polski. Bitwa ta dała póznać iuz 


) 


Sedy .słu
yli na tey' wyprawie, siły iego do 200,000 
ludzi wynosić miały. Zdawało się iz zachód z wscho- 
dem miał iść w zapasy, ze chodziło o to c
y li PoI- 
ska, Litwa i Ruś ulaią przyiąć Niemiel'k ich Zakonni- 
, 
k6w iarzmo. Zeszły się te ogromne ,voyska "dnia 14. 
Lipca 1410 na pol
ch między Griinenwaldem, i Tanen- 
bergiem niedaleko Działdowa lezących. Przed pot y- 
# 
czką przysłał dumny l\listrz Krzyz:)ków dwa 'Q1iecze 
gołe krwią ludzką zbroczone urągaiąc się z Polaków, 
czyli iak uczony Randtkie wyraza w celu przekona- 
nia się przez wysłanych posł.nlców czy Polacy dobre 
sLlno\'\ isko nlai
. Przyiął ie \Vład ysław, i rzekł: 
" chociasz .01an1 dost:;ttek 'v woysku Oręz:\, atoli i te 
"zoadzą si<; na karki dumnych niewdzi«;czników" 
Natycholiast bitwa zaszła, Niemcy uzł'roieni w pan- 
cerze pogardzali zbieraniną }pkkiey iazdy \v strzHły 
i . "locznie naywięcey opatrzobey, z 5zyder
twem 
więc przystępowali do boiu, lecz zaufanię to ich "'7ł3_ 
dysław J 
giełło okropnie ukarał, pobiei alho\, i
m 
zupełnie, W. f\listrz Ulryk Jungingen z wieln Ko- 
DIandoraOli i 50,000 Niflmców na placu h'lll)PUl lpgło, 
14,000. ol'łstało się w niewolą J między tenli Spł-'zymie- 
rzeńcy, Krzyzaków Xiązęta Konl'a:i Oleśnicki S1.ląski 
i Kazimi
r
 Sczecills"ki Ponl0rs
i, . znaydowali się_' 
X. Ostro
ski w dziele cytowanym TOin I. str: 193. 
111ówi, iz. zwyci
źtwo pod Gl'iin" aldem \'V d ) 5. Lip- 
ca 1-110. r. otrl.yn1ane 7.ostało, to iest. w 01.1ł'11 SS. 
B.o7.f'slilńcom poświęcony, albowiprn ozit'li ten w ca- 
łey l!olszcze uroczyście obchodzony był. 


"
		

/gawarecki_opis00032_0001.djvu

			ł 


-28 


, . 


'\vtenczas Europie, co moze or<;ź Polaka m
ź- 
 
twem Króla i bohatera oźy\\'iouy, a duchem ie- 
dnomyśloYln narodu wzrnocniony.! . 
Szczęście woysk
 polskiemu statecznie _sprzy- 
iało, bo sprawiedli\yość 
a)na stronę iego po- 
pierała. Krz)"zacy o P?k óJ prosić przynagleni, 
hołd \valeczności or'lza Król:ł, i iego ,voy.sk
 
, 
złoźyli. Za\\Tar!o pokóy \v 'fOfuuiu 1411 roku, 
skutkieln iego było zap'tarenie 600,000_ Zł'otych 
. w trzech tcrlninach, odstąpienie Z!fludzi docze- 
śnie dla Króla i Witolda,. zielni l)obrzYllskićy 
dla Króla na zavvsze, a powiatu Za\vskrzYIIskie- 
go dla XiąŹ[lt l\Iazo\łvsza. (37) I' 
.... 
Przyszedł'szy zno\vu do da\vnych sit Krzyźa.. 
cy, najechali w roku ] 431 f K uia\vy i ziclnic; 
Dr brzyńską, i okropnie ią spustoszyli. (38) Po... 
kóy przez Władysława. III. z\vancgo PV arnclL. 
czykicT1£ z nieJni w Brześciu r_ IL13G zcp.łvarty, 
poz\volił uciśnioney tey zielni sp
ko)-ności, na 
czas dłuźszy uźywać. (39) .... 


. 


, 


- 


(37) llandtkie Tom II. sIr: 33. Geogrnphie und 
Statistik von W est
 Siid - und n,eu - Ost - Pr
ns
en von · 
A. C. v. IIolsche 1
erljn 180. l. Theil S. 58. 
(38) Swięcki Tom I. słr; 2p-1. Zdarzenia nayzl1a. 
kon
itsze w Dziei: Pols: p. Kainkę str: G8. 
(39) Vol. Legum Ton1 I. ,fol:. 118. 


..... 


II 


I
		

/gawarecki_opis00033_0001.djvu

			· :29 


4 
- 


. 


Od
rp
eni od krai
w Polskich Krzyźacy WY4 1 
warli okruciellstw.o na swych poddanych Pr
sa- 
ków, obracaiąc dowcip na nielitości\ve onych 
trapienie. Szlachta i miasta Prukie niemogąc 
dłuźey znieść tak srogiego panowania, rozpus- 
ty i ucisków Krzyźckich, wypędzi 'vvszy 's\vych 
prześladowców z miast i zamkó\v, wyprawiły 
 
posłów do Króla Kazimierza IV. Jagiellończyka, 
i .l\fonarchom Polskim poddały się w roku 1454. 
Król przyirl \vszy pod swoi2 opiekę Prussy krwa- 
wą przez lat 13 z Krzyzakalni toczył woynę. 
(4Ó) Nakoniec Choynicy dobywszy, x) po", 
kóy za pośrzednictweln R udol£a posła Papieskie- 
go z niemi 'v Toruniu. d. 19 Października 1466 
roku stanął. Ziclnic, POlnorska , DobrzYllska, 


.. (40) W?yna taJ w Prusiech okropnego zniszczenia 
po sobie zostawiła ślady. Schiitz -dzieiopis Pruski opi- 
suie ,- i1.. w ziemi Chełmińskie, zadna wieś nie pozo- 
.... stała, \\ '-łłu, konia lub owcy nigdzie. tam postrzedz 
11ie mo
.na było, nikczenlne tylko chnty rybaków nad 
- 
Wisłą gdzie niegdzie widzieć 
ię dawały. Dzieiopis 
asz 
Bielski przyta
za, . i
 z 21000 wiosek w Prusach i na 
PODlorzu 3000 tylko nietkniętych ogniem pozostało, 
a '2000 ko
ciołów c-;'ęśc

 spalono, częścią rozburzo- 
.. 
no. I 


. 


. x) R:luc311iem str
ał palnych Polacy czwartą część 
miasta spaliwszy do poddania się przymusili. Dłu- 
gosz W Xię: X. str: 380. ..- 


"""" 


'-
		

/gawarecki_opis00034_0001.djvu

			\ 


30 


. 


-' 


Chełmillska
, Michałowska, 1vlalborgska do ko- 
ł 
rony \vieczncJni czasy przyłączone, a l\listrz 
Kr7.)"źacki Ludwik Erlichshausen resztę Pruss 
lennością od Króla otrzYlnał, i na wierność Pol- 
sce przysiągł, zobo\viązawszy si
 pewną liczbę 
ludzi .w kaźdey potrzebie przeciw nieprzyjacie- 
lowi Polski dostawić. (41) Woyna ta od 150 
la
 z Krzyzakami zaczl{ta z wielkim krwi rozla- 
niem, i spustoszeniem kraiów Polski tYln' dopie- 
ro pokoiem koniec wzięła.! Była ona po częś- 
-; 
ci skutkiem słabości }lządu wzrastaiącego zu- 
ch\valstwa poddanych, ukrócić zaniedbuiacego. 
Odtąd ,Ziemia. DobrzYJJska zjednoczona z koro- 
ną, za.częła doznawać owoców pokoiu i spokoy- 
ności, wkrótce wzniosły się na zwaliskach i gru- 
zach porz
dne włości i miasta. Zakwitło rolni. 
ctwo pracę i koszta podeymowane prowadz
- 
nym wisłą z Gdallskiem handlem' stokrótnie na- 
d . l . . r ' 1 ' , d 
I " gra zalące, eez Dlesety pomy
 nosc ta warna 
napami ludu Skandynawii, za Janą Kazimierza 
i Augusta II. przerwaną została,! znowu łupies- 
twa, pozogi, i gwałty zalały błogą t
 ziemię.! 
- , 
Minęły i te niescz	
			

/gawarecki_opis00035_0001.djvu

			lir 


31 


... 


, . 


Nastąpił rozbior Krai
, w tenczas Ziemia Do- 
brzyńska w r. 179
 Królowi Pruskiemu ustą-- 
piona, przez niego do Prus południo\vych (Sued 
Preuseo) wcielona została, (42) i nazwano ią Po- 

viatem lub dystryktem Lipnow skim. (Lipl1oischer 
. 
Kreiss) Za odrodzeniem się Oyczyzny naszćy 
. I 
W roku 1807. Powiat ten co do naz\viska, iako 
i rozciągłości przez Rząd Pruski .zakreśloney, 
w swym stanie pozostał. , 
Nakoniec Postanowieniem Xięcia Namiestnika 
Królewskiego w d. 16. Stycznia 1816 r. \vydanem 
Powiat tenź
 nazwisko Obwodu Lipnoskiego o- 
I 
trzymał. 


ł' 
t 


. \' 
I 



I 


r 


- 


(42) lIolsche w cytowanym 
TonI I. str: 125. 


iuz powyzey dziele 
J 


. 


'\ 



 


, 
.,
		

/gawarecki_opis00036_0001.djvu

			32 



. .111. 
OPISA NIE 


..TOPOGRAFICZNE i STATYSTYCZNE 

 


.... 


, 
ZIE
II DOBRZYNSKIEY. 


.. 


\. 


Ziemia DobrzYllska połoźona iest na prawem 
brzegu wisły, od Kuiaw ią dzielącey, w nader 
powabney i przez naturę hoynie uposazoney, 
okolicy, pod stopniem 51. m. 7. szerokości, a 
pod stopniem 45. m. 2. długości .ieograficzney. 
Odgraniczały ię od Pruss czyli Ziemi Chełmiń- 
skiey rzeki Dr

ęca (Drwenca) i Pysia (lub Pissa) 
od Woiewództwa Płockiego rzeczka Harta, przez 
Zanoniego tak zwana, po za Sierpcem początek , 
swóy biorąca. 
Powierzchnia Ziemi Dobrzyńskiey, podobnie "'t- 
iak całego W oiewództwa Płockiegó, iest z pół- 
nocy ku wschodowi i południowi nachylona, iak 
to bieg rzek okazuie, bowiem wszystkie z pół. 
nocy na wschód i południe płyną. Ziemia. ta 
.... 
iest przerznięta rzeczkami (strugami) i pięcil! 
rzekami z których: 
l. Wisła, przypiera pra("
em brzegiem do zie- 
lni Dobrzyńskiey a dziś Obwodu Lipnoskiego, 
a pod 


'"
		

/gawarecki_opis00037_0001.djvu

			I 


33 


a pod wsią Osiekiem \vehodzi w granice Króle- 
stwa Pruskiego. ' 
. . 
2. Dr\Vł{
a, płynie koło v\'si Ławy, Dobrzy- 
nia, a przy wsi Lubicz Vłsf<:puie w granice Pru.ss, 
poła\viaią si<; 
v niey szczególnićy '''<;gorze. 
3. Skrwa, bierze swóy pocz<-!tek z iezior do 
dbbr Skrwilil)skich nalez1cych, płynie około Sie- 

 
cienia, Sikorza, a przy wsi Biskupicach Y
'pa «!.a 
dp \visły, spławną bydź niemoze, a)e pt(dzi ,, -ie- 
Je rnłynó\v, tartak6w, i papiernią \v Sikorzu. 
4. l\'Iień, poczyna się z iezior Skępskich, a 
pod wsią l\Iiel1 
vpada do Wisł'y, sł'uźy ona do 
wielu młynóv\J', tartakow, a śluzalni ich przecho- 
dzi do wisł'y drzewo spuszczane. . 
5. Skra, bierze początek z błot pod miastem 
'Bielskiem w Ob\vodzie Płockiem połoźonym, cią
 
gnie 
vedle Ma)-kowa, Grąbca, Barkowa ",siow 
., . 
, , 
Ob\vodu Mła\'\'skiego, przez miasto Sierpc gdzie 
nazwisko Sierpienicy prz:ybiera, a ztamtąd około 
# . 
Zglinic płynie w Ob 'v ód Lipnoski , gdzie.. wie.. 
zior&Jch i błotach 
inie. 
Zielnia DobrzyilSka ma. iezior około 52 od ie- 
.. 
, , 
dney do siedmiu włuk Jniary ChełtniJlskiey roz- 
rozległości maiących, noszą \V ,,'iększey czę- 
ści nazwiska od Yisi.Io których llalezą. Są one 
geraJni, lub wzgórkaJni ścieśnione, z nich do.. 
starczaią wody z pomocą tarnów na n)łyny, tar
 
Firon: Z. D. 3 


\
		

/gawarecki_opis00038_0001.djvu

			.34 


taki, z których są głów nieysze przy Sk<;pem i 
Długiem, gdzie l11łJny i tartaki wspólne działaią 
iedną wodą. W iezior3ch tych szczupaki, karpie, 
,leszcze' poławiaią si2, wi
cey ieduak l
aią ryb 
z\vanych białcli1i. .. 
Grunta pszenne są w okolicach Dobrzynia nfw 
i Lipna ku Toruniowi, w innJf'h stronach pia- 
. \ 
szczyste do siewu tylko źyta zdatne. Lasy zna- 
_Cz
 w okolicach Skępego 2:3czJuaiąc się, ied
le 
z drugiemi ł'ączą si
, w nich dawniey niedź
'iedzie 
widziane były. Góry w ziemi DobrzYllskiey, te 
t.ylko goąne są u,vagi, kt.óre \'\'zdłuź brzegu wisły 
nad strulnieniem iey panuią, i w tych mianowi.. 
cie od Dubrz)
nia az do wsi Spcthala górnego 
Da dyvie mile rozległ'ości znayduie się gips z ro- . 
dzaiu tego, który Frauenglas albo Mariengla.s 
owią. Podobnieź pod Doprzyniem nfw. są wę- 
.gle 
runatne, torf iest prawie wszędzie po bło- 
tnych nizinach, a lądy wisły w kamiell wapien.. 
ny obfituią. Pastwiska buyne i poka4'rmne tra- 
wy do chodowania dobrego bydła i owiec przy- 
kładają się. 
iemia ta składała się dawniey z .trzech Po- 
wiatów to iest: Dobr
Yl)skiego, RypilJskiego i 
Lipnoskiego, lniał'a ty leź KJlszt.elanów mieyszych 
. 
od Powiatów c:lopiero. wymieniol1J'cb . nazwiska 


, 


.., - 
. -'\Ii. 


. 



 


łr. 


'Ił.. 


"
		

/gawarecki_opis00039_0001.djvu

			35 


biorą-cych. (4-3) Starostwo Grodo\ve było vy Bo- 
browni
ac}f, trJlnze z Dobrzenia.. nad wisłą prze- 
l1ie
ione, niegrodo\VC10i zaś były Starostwa Do- 
brzYł1skie, i Rypiliskic. 
Obyvvatele tey zielni seymiki odbJ\vali \v Li- 
pnie, na któr)-ch dwóch Posł'ó\'v na se)Jn, ie- 
, dnego Deputata na Ti'j"bunał koronny, i jedne- 
go Komlnissarza do H.adolI1ia ,v
;bierali. Popis 
rycerstwa czyli okazy,,'anie 113 polach pod Li- 

nem odby,,'ał się. (44) Stano\visko ZiJDOWe 
.dla regimentu pi.eszego w Dobrzyniu nad wisł(l 
i w Rypinie. (45.) f r 
Urząd ziemski Sądowy miała ta zieJnia iedęn, 
który składał Sądy trzy razy; picL'wszy raz ,
 
Dobrzyniu n. w. we \vtorek po niedzieli ''Ystę- 
pney, a w Lipnie i Rypinie \v tydzie11 po tych. 
Drugi raz w Dobrzyniu we wtorek bliźszy przed 
s. Janem, po nich w poniedziałek bliźszy ,'V Li- 
pnie, a w tydzień po Lipitlskich w Rypinie przez. 
ty dzielI. Trzeci raz \v Dobrzyniu po S. Mateu- 
iZU we wtorek, po nich w Lipnie \v poniedzia
 
" 


(43) Niesiecki Tom J. str: 1.16. 
(44) Kostytucya za Zyg: Augusta r. 1563. Vol. 
Leg. J. str: 641. 
(45) Zie: Dobrzy
: na W oysko, to iest dla Gwar. 
dyi płaciła pófrocznie Zlot: 15812. gro: 4. .. 
 
3* \
		

/gawarecki_opis00040_0001.djvu

			. 


36 


, . 
łek pierwśzy, po LipillSkich w Rypinie ,,"łaścl- 
\vym zwyczaieln. (46) 
.. ..\
 Naleźał'a do dyece1.yi Płockiey. (47) Za herb 
nosi.ta gło,,,
 czło,,'ieka sędziwego w czerwol1Yln 
polu, na którćy pod salnq brodą korona iedncł, 
a druga na gło\vie. z dwo!na ba\volelni rogami. 
(48) Niesiecki ziemi<{ DobrzYllską po W oie':' 
wództ\vie Jno\,"łocła"'skieJn kł'c.sdzie, lecz we,dle 
Uch
'ały SeYlno\'vćy z roku 1717 do Woiewódz- 
t\'va Brzesko- Kuia\vskiego przyłączona 'była. 
,Rozciągłość dzisićyszego Obwodu Lipnqskiego. 
oDeymuie 53 Jnil kwadratowych, i w tey prze- 


. 


(46) Vol. Leg. Tom II. str: 1409. !loki Dobrzyń- 
!kie konst; z r. 1593. 
- (47) Jako i teraz Obwód Lip
oski do teyze S3- 
.mey Dyecezyi nalezy, zawiera w sohie 3. Dekanaty, 
z których Dobrzyński kościoh
w 15. Lipnoski ko- 
.ściołów 16. Rypiński tylez liczą. Kl:isztory mł;7,k ie nastę- 
pqiące w tym:i.e Obwodl.ie dotąd exystnią. XX. Frańc
.. 

zkanie w Dobrzyniu n. w. Xj
zy 4. lai: l .XX. BErna- 
dyni \'V Skępenl, Xi

y 8. kler: 5. lai: 5., XX. KJr.. 
nle1ivi W Truto,", ie Xięz y 8. kler: 5. naw: 2. lai: I.
 
o
 samo zgromadzenie \v Oborach Xictzy 5. now: 
2. lai l. Rocznik Instytutów 1'elig
. i duchow.... w 
. . ., 
Kroi: Polsk: z r, .1824. sir: 58. i 6-1. I 
(48) Widok Kró1t:sŁwa PolskifIgo, j t._ d. wystaWio. 
ny przez X. Jana Bi
lskiego S. J. : w Poznaniu 1763. 
Tom I. str: 91. 94. Opis Star: Pol,: p. Swi
ckiegQ 
Tom I. str: 253. ,', 1 
 


,
		

/gawarecki_opis00041_0001.djvu

			. 


37 


strzeni kraiu licz}- miast siedm, iako to: Do- 
brzyń n. w., I..Jipno, Rypin, Bobro\vniki, Skępe, 
DobrzJll nad Drw
cą i K-ikoł; a wsi 763. (49) 
Glnin \ve \\'zgl12 dzie _ Adłninistracyi 146. Lu- 
dność ,iego w r. 1824 wynosił"d': 
3) Chrześcian 82,903. 
. 
b) Z ydó\v 7,232. 
. w ogGle głów 90,135. (50) zatem na ie.. 
dn
 milę k\\'adrato\\7ą 
'Vypada dusz J 700. 
Wsie Ob\vodu tego maią ludności W ogóle 
80,051.. t. 
z t.ych 3) Chrzescian 76,554" 
b) Żydó\v ''I. 3500, 
Jlo
ć dJmó\v w całym ob.\vodzie zawiera 8492 
w szczególności wsie lnaią dymów 7518 r;szta 
miasta iak się wykaźe, lnó"Yiąc o kaźd).m z 050- 
h
la.- Ekonomii Rządowych iest trzy, z tych 
pierwsza Ciecho('in liczy ",'si i rlunónkó\v 4-4, 
druga Trolnbin 25, trzecia Lenie «,-'ielkie 16, 
nadto dobra Blizno z trzema przyległościami do 
Ekonolnii Sierpskiey w. Obwodzie l\lła\\"skim 
sytuowaney' na1ezą. 


-łł 


(J9) Jeografia Król: Pol: i ,\"olnego l\I. Krah.owa 
z dołączeniem wiadonlości statystycznych przez )V.. 
Po]itowskiego S. P. w Wars : 1819 r. str: 64 i 65. 
(50) Z wiadomosei przez W. Kornmissarz3 w Ob. 
w6d Lipnpski Delegowanego J w rt 1824 udzielone)"", 


.. 


t
		

/gawarecki_opis00042_0001.djvu

			Podatki z Ob\vodu Lipnoskiego ",'cdle wiado- 
mOici z Akt KOlnmis3Ji Województwa Płockie- 
. "...... 
go PO\vzJ<;tey czynIą rocznIe: 
J. Ofiara z dóbr Ducho- 
'\vnych! . . . . Złt: 761. gr: 6. 

 2. Ofiara z dóbr Zien1iań- 
skich"'. . . . . - 81374. - 18. 
3. Ofiara 
 dóbr Donota- 
\ ryuszów . . . . - 
184. '- 28. 
4. Ofiara z nowo przyby- 
łych przedmiotów . - 4181. - 2. 
5. Kanon z dóbr p.rzez 
Rzad Pruski rozdaro- 
ł c 
w3nyc-h . -o. . . - 5821. - 15. 
6. Kontyngens 
a) od dworów . . . - 
b) od gromad . .. .. 
7. Podymne dawne . 
8. dito podwyzszone - 
9. Czopowe i młynowe 
dawne i teraźnieysze - 
10. Rekrutowe od źydów - 
11. Konsumpcya od rze. 
zi po wsiach _ . ". - 215.'- 26. 
12. Opłata Szarwark0'Ya - 46832. 
W ogóle dochodu Zł't. 327,955. sr. 24. 


.. 


38 


. 


.. 


. 


. 


. 


'- 


40623. - 
59904. - 
71800. 
6995. - 


14. 
9. 


26. 


. 
189. 
7072. 


t
		

/gawarecki_opis00043_0001.djvu

			, 


39 
.. 


Gospodarstwo rolnicze w Obwodzie tuteyszym, 
iest w kwitnącym sta.nie, wsie porządne, dobr
e 
zabudowane, niektóre pa-tace i "vygodne dOlny 
obeymuią, w kaźdey prawie z !lich znaJduią się 
ogrody O\vocowe, kanał'y, pasieki, chmielniki, 
młyny lub wiatraki. (51) Intraty z tute:yszych 
\vłości powiększają 'czynszo.wnicy narodu Nie. 
mieckiego od niepami<£tn).ch czasów W tey oko- 
licy grunta v\'ieez.ystym pra\vem trz.ymąiący, 
składdi q oni Dworovii czynsz cz
ścią pieni
dz- 
uli goto\velni, cz<;ścią tez robocizną w uJnó\vio.. 
nych porach rok u odbywaną. . 
./ 
Obywatele. tuteysi, są- potomkowie i godni na. 
st<;pcy sł'a,,'uyeh z swe.y wierności k,
 Oycz)"znie. 
i poś\vięcenia się na iey usłu
i w dzieiach narodo. 
w,ych Int;ZÓW, z których \vyszło niemał'o wielkich 
ludzi, i znakolnitych Polsk ich rodzin,! Spra\vicdliv-ła 
potolunosć, nieomieszka przyz\\Toicie ocenić i tych 


..-- 


(51) Do znac
ni
yszych i dobrze zabudewi1uych 
w Obw: Lipn: lil
z}'ć nl0zna wsie: Chalin , Cht'łmica 
wiel
a , CzernikowlJ, Chr3ponie, C.zarne, Dólsk, 
Działy{)" ,Fabiianki, Góysk, Głodowo, Jastrzębiec,' \ 
Jasi...łt, Kłokock, Karnkowo, }\trakowo, Mazowsze, 
Okalewo , Oleszno, Obrowo, Plomiany, Hadziki ,..iel"! 
kie, Rusino,.. o, Szpethal górny i dolny, StekIino; 
Sokoł
wo, StE'klinek, Swiętoslaw J Strzygi, Siecień.. 
Skrwilno" SnmiJ1, S{;bowo, Tłuchówko, 'Vielgie... 
Więsławice,. Wola, ')Titkowo, .Łboyno i "iele inn¥cI
 


.
		

/gawarecki_opis00044_0001.djvu

			40 


- 


szanownych Radelków mieszka11ców ziemi 1)0- 
hrzyńskiey, którzy w czasach bliź.szych naszey 
pamięci świćtne!ni czynami Kray Polski wsła- 
",,,iIi. 
Obwód T.Jipnoski Ina mieć kształt tróykąta iak 
IIolsche wyraźa (52) 


(
) IIolsche Vf dziele iuz cy"towanym na 5tr: 500. 
Tom I. 


. 



 


( 


.... 



 


" 


.
		

/gawarecki_opis00045_0001.djvu

			41 



, IY
 
O P I s 
DOB'RZYNI.t\. N

D '7VISŁA. 
. ' 
 


. 


'Dob
zJń nad wisłą' Stolica dawnie-y Ziemi Do- 
brzYliskiey, iedno z staroźytnych Iniast Polskich, 
kiedy i przez kogo załoźone było, .źadney ".ja- 
domości po\,'ziąć niernoźna, albo\vieln iak sza- 

lowny A utor dzieła o upadku miast i przemysłu 
utrzYlnuic: miasta dawnieysze są \v Polscze ,ni- 
źeli łlistorya, 'i podania pewne <> uarodzie, od 
,dziesilltego wieku znayduiemy iuź wielką ich 
cz
ść tak wzmiankowaną iak iest do dnia dzisiey.. 
_ 
zego. (53) W Inia
'ę zaiste rozkrze\viaiącey się 
religii Chrześciiallskiey, budowano po róźn

ch 
dogodnych ludowi mieyscach Kościoły, a przy · 
,nich zakładano miasta. Z pewnością t\\'ierdzić 
wypa,da, źe ]niasto Dobrzyń 'v początku. dwu.. 
nastego wieku iuź exyst.o\vało, gd)"z Bolestaw 
. \. 
· lfrzyu:ousty ZieJuię' Dobrzyuską przeznaczył 
qdziałelD krain Polskich Bolesławowi Hedzie- 
'" 


1 


- 


(5B) Tom J. o Upadku przemysłu i miast w Pol. 
izczf. W VV ?rsz:. 1810. p. 'Suro
ięckie
o str: 168. 


: 


" 


"
		

/gawarecki_opis00046_0001.djvu

			42.. 


. 


\ 
rzawcmu synowi swemu, 8 Ziemia ta od mia- 
sta bierze swoie naz\visko. (54) 
. 
Gruba atoli zasłona pokrywa pierwiastkowe 
spra\vy przodków naszych,. tylko \V poV\'ieściach 
. 
ludu, które schodzące llast
'pllyn) przekazały po- 
kolenioln, miga niekiedy iskierka sł(jby rzucaią- 
ca promyk na dzieie odległćy i bajecznych CZ3- 
sQ\V dot}'kai
lcey przesz.łości. Takiey iest cechy 
" . ,. 
wiadolTIOŚĆ, iź lniasto DobrzYli uaprzód lIliało 
b
.dż zf\łozone wtem lnieyscu, gdzie dziś fo1- 
war
 Rządowy Zbyszccvo, późnie}- dopiero 


(54) I-Iolsche na sIr: )42. ulowi: Bey den ROlnern 
enstanden rlie Stadte al1S ihren feslen Lagern, wo sie 

ft vi
le J ahre slanden, und sich anbaueten, und dies 

eschah vorziigli.ch an den F'hissen, Bergen , u
d 
Grentzen' wo sie eine tnilitarische Position fanden, 
daher denn auch in der folge da.ralls Feitungen er- 
'1\'uehsen. In d
n christlichen Landern entstanden sie 
. 
durch eine 3ndere VeranlCJssung. Wie die cbristliche 
Religion sich in den heicłnischen Liindf'rn verhreitete, 
wurden hin und wieder Kirchen und KIQs.ter erbaut, 
bei welchen sicb. das V olk versammelte, UO} spin,e An- 
o. '. .. 
dacbt zu verrichten. Weil sie dabei zu,gleich ver- 
pfleget werden Dlt1Ssten, b.,uełen sich die M{'I
schen . 
bf'i 'den Kirchen und Klostf'rn an, wo sie Nal'ung 
. . 
fanden, uncł 3uf die Art entstanden Stadte. Die Kir. 
.chen und' Kloster sind daber in Pohlen g
meinhin 
die G
unrllage der- Stad te" und von ihren Alter kal'1n 
man am sichersten auI das der- leztern schliesstn. 


. 4 


(.
		

/gawarecki_opis00047_0001.djvu

			.. 


43 


-" 
 ." 
w mIe).see terazoleyszego 
sione zostało. . U waźaiac 
c 
łat\vo dociec lnoźna, iź dawnieysi załozyciele 
n]iast, zawsze niedostępność mieys , a ztąd i 
obroł1<; w razie potrzeby p
z
ciw nieprzJiacielo- 
wi n}ieli n'a \vzględzie. Fol\'v,3rk ten 
 stoi nad 
5tr111D)"kieln który między ogromnelni górami 
boki iego forlDuiącelDi sącząc swe kryształy, 
w wiśle ie tuz idącćy zatapia. Strumyk ten iest 
ze strony p6łnocno - z8chodniey, od poł'l1dnia zaś 
wisła .równiez.. "v
ysokielDi i nir.costępnemi naie.. 
iona br.zegami płynie. W bliskości lnieysca te- 
go wznosząca się znaczney wysokości góra i od- 
osobniona, dała powód dp zbudowania na iey 
szczycie zamku mocnego i obronnego, który iak 
się W kronice nadmieniło, przez I{onrada I. Bra- 
. 
ciom DobrzJńskilll dla przytuł"ku, a poiniey 
.. 
Krzyzakom nadany został. Przemi<{szki\vali \v nim 
i Xiąźffta Kujawscy iako dziedzice ziemi Dobrzyn.. 
. skiey. 
· . Zamek ten 
 krwaw.ych zapasów. z Krzyzaka- 
- mi, Czechami, Sz\vedami przy zdobywaniu go, 
lub odzyskaniu pamiętny, czasów naszych nie.. 
doszedł, mićysce tJlk.o o 
ego bytności, iako tez 
i ulica PodzanŁcze zwana, świad'czą. . Posiadali 
wprawdzie Obywatele przywileie, nadania, akta 
miasta 
ego, i te W czasie napadu pierwszego' 
. \ - 


zabudowania przenie- 
połozenie Zbyszc(va, 


..
		

/gawarecki_opis00048_0001.djvu

			44 


....... 


S
\Yedów w grobach kpścioła Farnego ukryte 
zostały, lecz Szwedzi wrć:'z z źydami w tYInźe 
nlieście osia'dłemi, kościp.ł ten zrabowa\vszy, spa- 
lili, a \v ten czas i dokuJn
nta rzeczone pait\vą 
. 
płQJnieni st,ił'y sią
 (55) . . 
DobrzJli leźy '\v okolicy urodzayney, i przy- 
ien1nym połoźel;iu, odległy iest od Płoeka mil 
4, ód Lipna. t)-leź, rozleg-łość .iego" .,,\"edle trady- 
, ' 
cyi była. \vielka, lecz Starosto\,,; ie DobrzYJlscy 
w lkitach 1722 i 1754 odebrali IDU zn.aczna cześć 
, c c 
.. 
gruntó\v, lAtóre dziś do I(rólewski
y wsi Lenie" . 
. 
Dć\le£ą; takźe ""sie Zb)'szeu:o, Strachótv, i 8to- 
ChOIVO, do ft1iasta naleźeć }niały, rcc
 te od da- 
¥;nych czasó\y "V p
siadaniu Rządu zost
ią. 
Erzy\vilciy KI
óla Kaziinierza IV Jagiellończyk
, 
Jakóbo
'i Chełmiekiclnu na Woytostwo. \v roku 
145? udzielony, i: Sądownictwo nad Dobrz}"'. I 
l1iem, i wsiaJni dopiero wYl11ieniol1łhni nadai
cy 

koliczność tę stwierd

. (56) 
J.\iIiasto Dobrz
'll rządziło się prawem Cheł- 
JUillSkiln, miecza, :prąwo (ius gladii) było przy . 


, 
4 


(55) Jak świ3dczy Manifest z r. 166t przf:z n1ie. 
szczan Dobl'zynia zrobiony, i w aktach mieyskich 
-znayduiący się. Q- . 
(56) Przy" iley ten w ko
cu niniersz.ego dziełka 
umieszczon y iest. '- . 
, 


,
		

/gawarecki_opis00049_0001.djvu

			45 


iego "vłloycie. (57) Przy założeniu miasta exy- 
stować }niało 500 kalTIicl)ic, lub racz
y d0111Ó\V; 
wał z cegły a przy nim fossa ,vodą napełniona, 
były Słdbą obroną lniesz
alicó\v przeci w gvvałto- 
,,"nym napadom; te to ustą \viczne naiazdy Po- 
gan Pruskich, Lite\vskich, późniey Krzyźaków 
i Szwedów, wre,
cie i moro\\"e po\vietrże 'V) ni- 

zczyły licznych InicszkcHlców Dobrzynia; dziś 
przy zmieyszeniu ludności, niezupełneln żabudo · 
,vaniu ulic \vystawia slnutny obraz przeszłości. 
-I, , 
.Liczy bo\vieJn tylko dOlnó"': 
a) muro\vanych 3. 
h). d rewnian'ych 211. 
w ogóle 214. (58) 
Z placó\v pustych tu i O\Vdlie. \v znaczney 


(57) Warsz.awa, z "szystkienli Xi
stwa i\fazo\'\ ieckie. 
go, oraz W oieV\'ództw Rawskiego, I)łockiego i Zien1i 
'Dob'rzy:ńskiey Iniastalni, tudzipz niektóre Lite\'\skie 
.". Po\\iecie Pińskinl, 3 z Korohnych \'V .I)odlłłsiu, Kle- 
. "
zc7.elów', nak
niec wszystkie n}iasta Pruskie, prawa 
Chełmińskiego, u
ywały. Czacki o Lite\'\skicb i PQIskich . 
prawach Tom I. sIr: 287. X. Teod; Ostro\\ski w prawie 
Cywilnym Nar: 'Pali: 'IV Wars.z; 1787 Tom I. słr; 33. 
i Skrzetoski w dziele pr: Polit.: Pol: Tom II. str: 10. 
. . 
(58) W r. 1794 było dOU19W w Dohrz
yniu 1.84., 
ludność w}ynosiła wtenczas 360 głów. Z _Ąkt stanI! 
Dobrzynia n. w. .za był: Rzqdu Pruskiego od T ..1793. 
form o v,'a n,lch. 


. 


,.
		

/gawarecki_opis00050_0001.djvu

			I 
I 
.
 ł 
... 
E 


GHIN. 


>. 
- 
b.t 
.
 
c.> 


NAZWISKA 
/'o.. 



 
-o 
E 
;... 
.,., 


b1Jo

 i NU'VIISKA 
DZIEDZICÓW. 


"\ 


, 


r 


NAZWISKA 
./'.- 


j!; 
'0 
E 

 JMIO
A i NAZWISKA 


:.-. 



 
",. 
.. 
'- 
.. 
E 
Iz 
I
 Sobowo 


r 



 

 
- 
'" 
.
 
...;; 
I k . 
Rumnn: Gerhch 2 ( fnnduQzl1 Edu' acp- 
j WieŚ Józefowo _ 5 nt'go lIalf'
"ce, ktJ. 
diuo Mier7.ynek 16 rnh ",ieczystym pos- 
c1itto O;nialowo 9 sól'em iest Józef No- 
" icki. 
6i 'f ysłakowko \1 yiłakowkc\ _ - U 
 83 Paprotki 
K07.iftrl 1 g rzeczny. 1 8 3 Cząstkowi Szlachta. goły 
Sulkowo T)'burkl - 
68 
asjegniewo Naiiegnie\\o - 2
 ł woycieh Łempicki. 
Zan.yczewo - . 
1.:"ni e dlOwo 9 I KlemeIJS Łempicki. 
69 Nowawieś P. Now:mieś - 3-11 
ChrosLk: PodjahłDnie 
J "błonie 
 
70 Nowogrodok Nowogrodek - 88 Półwiesk _ 

lłyn Mien - 6 . 
St..rkowiec - - 
 i Sukcessorowie
o 1\1ar. 
IJzierzą.ka '}, celloim Zielińskim. 
Włęcz - - - 
Wilczt'kl)ty -. 9 
Osady lub KwirYl1o" o 12- 
7l Nadróz - - 
ailrói - - - - - 6
 ł Adam :Nadroski i inni 
, Pinino - - - - - l3 cząstkowi S
lach\a. 
Kordpzewo - - - 6 
72 Nowawid P. Nowawieś - - - - 12 
 .. . 
Wielgie Rumun: Nowav.ieś. 2 Jan Chalm kl. 
Rumun: Nal"dt - - l 
73 Osiek P. Li- Osiek z HumunkielJl 2G 
gowo Rokicie z Rumun: 29 
Ligowo _ _ - - l:) 
Lig()wko _ - - - hl 
KO\...c:'5zCZ}n U 
Sniechy _ - 13 
1\1alanówko 16 
Myslakowwo l
 
V\' id Obroft O 1:J 
Zembo\\iec . . . ll 
 
Młyn Mniszek '.' J Hironim R.omocki. 
Rumun: Kr£ykomJe 2 
ł\umun-. B .rton.
 Q } 8 3 " 
i SkrzypkOv.o.. - 
75 Os.owka _ OssÓWKa 22) 
V\ itoVląz . 9
Józ(:f Zieliński. 
W
l..ole 5\. 
Stai,>czyny 2, 
76 Osiek nfw. Osiek n(w. 17 
 
Osiek łLlmun: 23 Lukasz Kowalewski. 
Osiek :5toJięCŁ}nki - 12 
Osiek Lęg Osiecki - 11 
77 Osiek p. Brod. Osiek p. *odnicą - 46 
Lapinorz _ - - - 18 
UUUlun: Lapinorz - 9 
Jeziorki 10 Kaietan lIr: Sif'rako. 
Kamionki _ _ 6 wski Smator Króle- 
Kretki mdłe _ 8 stwa Polskiego. 92 Rojewo - - 
KorczakoVl'oia 5 I 
Dembowo- - i 
Oborki _ _ - - - 16 
7
,Ole
no , Oleś no z Rumunkiem 37 ICząstkowi S:dacbta. 
79,0l..alewo - Wieś Okalewo - - ł 
Rumun: Piaski - - 1 28 
Rumun Mlecze\\ 10:0 
BOI.ki Rumun: - - } 2 
L
g z Kolonią - - 
JasIOny _ _ - - 7 
J.."iorki 2 
Sucbygrunt _ - - 3 
Zatoro....izna c7.yli Za- 5 Ignacy Chełmicki. 
don V - - - - - 
z...ldski _ _ _ _ - 4 
Okale\\"ko _ - - - 2
 
Kipichy z RuOlcn: 12 
\'VJf'fzchov.niaRumun: 6 
Zasiewo Wid 20 
Ohorczysko Rumun: 2 
Szustek i Oborczysko 9 
80 Ostro1fite - Ostro"ite - - - - 20 1 
Rumun: Krzyzowki 5 
I Rumun: PstroYtitko 6 
Grępa - - - 4 






::sk
: I
 
 . Tomasz Karwosiecki. 
I Hara-ny _ _ _ li 99 Rokicie nfw. 
I :Młyn 'Grabiny 2 100 Rokitnica - 
Szczepanki - 8 
I Rumun: Podkłokock U 
I 81 C'iniałowo'- Ośniałowo- - - - n 'Sukc: Tob: Nechring. 
I 82 'Obrąb dyly Ohrąb dnzy - . - l1 ł C:£ąstkowi Szlachta. 
J Obrąb n1'3ły - - - 4( 
I B3 Pa
rotkiBrze- 1 Pap
otl.i 
rzes"i. - I 7 } czą.tkowi Szlachta. 
ekr ll.1.blec "WJęczanki - 14 1101 Sobowo 


c: 
,IC. 
I.
 I 
I 
 I J 
ł
'bf>d o.,,,,ni.ki. 
ł 7 nohraPojezuickie kt6.' 
rych Vlieczy!>tym pos- 
st':;sorem iestJan KI"a- 
je\\ski. 
86,Piaskorczyo Piskorrzyn '5 Szymon Ostrowski 
87lPrzy"itowo Wił-ś Przywitowo - 23 1 
01S7.p1Y _ _. fi 
I ""ma - - - - l >Jan Rokicki 
HIHh!chd _ _ _ 8 \ 
BorkI - - - - l!) 
Połv.iesk dU7.y _ _ 9 
l'oł\\ip5k łn.i _ - _ _-=- 
f 
Kłosno _ _ _ 26 
P,'ohostwo Ś. Ducha w 
Rypinie _ _ _ _ 4 
91 Radomin _ RadolJlin - - -.- 35 
Rumun: Cay i Dachorz U 
Ho>ntfin} - - - - I
 

1.czulOWO '3 
PiorkoVl o _ _ 18 Jan Cissowski 
.um: }t'iev.o _ 4 
dilO Jakobkowo _ - 3 
Czernikowko 19 
H.uOlun: GuttO\\O _ 8 
Itojewo _ _ _ - - 16 
Glinki _ _ _ _ - :i 
Rumun: Lis2yny 1 
Bud1.isko _ _ _ _ 4 
Brztiski wielkie _ _ 19 
clilO małe _ _ l3 
Wierzchownia 1:1 
Charszewo l3 
nogowko _ _ 26,.. . 
93 Rogowo _ Rogowo - ._ 16 IIlppoht Dobrskl . 
91 lluszkowo _ Rus7.kowo Rum: Gać ::!3 / J g,n'lc y PI,\skowskl z 
Głodowa 
96 Redomice _ fi adomice, - - - 16' - 
-ł l :> ł ( . Frańciszek Cza p ski 
nita .umun: - - - -ł 
Wił'ś Jgnachowo' 10 
96 Radziki duie R:Jrlżiki duie 
O 
 
Pulko duie - 4 
!tito małe _ _ 5 Frańc: Prze ciszewski 
Czernie.. 2 . 
Młyńskii Kierznadzik 5 
97 Radziki małe R, . ..dziki . małe . - 22 
G h _ k . 1 13 Sł 
Bldawk\ _ _ _ _ 5 rą CZł' .s l Landrat upia 
Rumun: nad Drwęcą 9 w Toruniu 
Lapinorz mały _ _ l j 
nitkowo _ _ - - 15{ 
Ci7.ewo _ . _ IO{Jgnacy Dembowski 
Borowo 13 , . 
Rokicie njvi. _ 16 'Czlls:.kowl Szbchta 
Rokitnica _ 2.1 
JaVloI'nic3 - - '; 
Szeynwad _ - 8 
Rumun: Borki 2 Massa Sierakowskich 
Itumun: Tomauewo 4 
Wieś Grzemby _ _ 18 
Tereszewo _ _ 2 
Sobowo i Paprotki-o 151Sukcessorowie po Ro- 


c.. 

 
E 
::I 
Z 


. 
G II I N. 


::I 

 


w S I Ó W. 


66 Młyniec 


Wo.:-ciechlackows....i i 
in
i cząs:: Szlachta. 
. 


74 Obrowo 


98 Rakowo 


"\ 


Vv S I Ó W. 


DZIEDZICÓW: 


, 


G III I N. 


102
StruP"'''O 
lU3 Sokołowo - 


10-ł Steklin 
105 Stekiinek 


ł07 Sadłowo 


1108 Stempowo 
1109 Sumin 


IW Swiedzipbno 


III Siecień 


ll2 Skempe 


114 Strzygi 



 >. NAZWISKA 
 
-o .... -o 
CI) 
"\ E .... r -"'- "\ E 
>-> btIOł-A i NAZWISKA .CZ ;.. IMIOKA i N'AZWISKA 
"'C "'C 
r- 
" Dr.lIIDZlCÓW. 111 G MtN. '\-V s I Ó W. 
.., E r.s DZIEDZICÓW. 
- .J::. 
'" 
c.> ::: s 

 Z '" 

 


NAZWISKA 


./'o.. 


w S I Ó W. 


Ruszkowo wielkie - 8 
HuszkoVlo lIlIIle -. 
 
'I'rzcial1ka "it"lka - 18 
Wylazłowo iGłowczyn 15 mualdzie P8 p rockim 
Trzcianka ulała - - 8 
Rl'mpi..łino 13 
VV ięcław ice - l-t 
;\-LlnOlin _ _ 12 
Strupczc\ " IJlałe - 17 
 
Sh'upc7.e... u rwviekie } 11 Cząstkowi Szlachta 
i VVymyślit 
Sokolowo - - - - 23 
Białkowo 1 - 5 
Młyn Zare ba - - .J 
Pulko - - - 3 
Rnm: Sadi ierz II Antoni Wybraniecki 
Słonia wy ... 2 
Dąhrowa . . .. 2 

arczma iil\lłyn } 8 
Kurenczzy4 
Sleklin z 'P,l.Imunkiem 3411Zielińscy 
Stpklinek I 20 
Czernikow 15 
 . Sukceisorowie po An- 
JackoVlo l5 tonim Nałęczu, a 
Mazowsze l
 mianowicie Piotr Na. 
Hornowko 9 łęcz 
Ni
dzwied 9 . 
Sosnowo 13 
 
P K odC7.0
S 8 3 Ignacy 1\Iachczyftski 
on.pnle\\o 
Kohylełąkl 5 
Sadłuwo . . . . 33 ' 
Rumunk hz
ry 6 
dito K.afary 
 
Kleczkowy 5 ... 
Zabiegały. . 4 
Młyn Za
ads
i 2 Antoni Romocki 
Dąb""Vla 1 
Jaworzec 1 
Zasady 25 
Koto\\y :!Q 
Li I1fl
. . 16 
Skudz3WY 17 
Stempo\\o ud I Milewski 
Sumin. . .. -- ł 
clito Rumunek 
'} 5 7 Stanisław'Zieliński 
Jarczechowo 
Swiedziebno ł I 
Granaty . ,U I Michał Murzynowski 
IButta , . 
Sif'cień 22 } 
nadotki 5 Sllkcessorowie po Jó- 
Murzynowo 2 zefie :\liaskoYfskim 
Czer!'7.ewo 9 
Skempe 17 
Wymyślin :!6 
Kierz. . . .1 
Lawiczek 11 
Wulka dnh 15 
dito m:iła . ., 3 
Rnm: Wulki małey 12 
wieś Sur,lIlowo z nlły- 
nem. . .. l'} 
Ohoz z Rumun: 17 
Czermn(l . .. 6 Józef Zieliński 
Okrągły borek i Gra. 
billY. . . . . l 
Grabowiec 12 
R7.Ucho\"o 12 
Kukowc . 17 
PokrzY\fnik 9 
Jarcze"O . . 4 
Cliodorązek . 19 
dito Rumun: 8 
Wierzbick 17 
Słupia. . 8 
 
GOI'zeń . . 12 
Wola . . 15 Xawery Jdewski 
Szczekowo 4 
Czomsk 18 
Strzygi . . . . 30 
TomaszeWo 15 
Tadaie'!l'o. . . . 17 
Snmin Rumun: l 
Wulka 37 
Sumowko Maryan Cissowski 
Chraponia 36 
Pietrzyk . . . . 16 
Rum: wielki las. 2 


. 


. 


. 


. 
Wieś dłl"gie 
P,umun: ł\..ozłowiec 
Warpolice 
"rzesze" o 
Skn
ilno . 
RlDlnn:- Rzucze . 
V\ieś Rurla 
R:Jmun: Zatoki'. 
dito Potoczna 
Baba 
Klppczarnia 
łludzisko . 
f)zczawno 
.zarni:ł . . . 
Vieś Zembrzyca 
lości5ka . . . . 
ak. . . . 
oki . . . . . 
Szciypiornia 
Sudragi . . 
{um: dito 
lI6 Surarlowko 5urado\\ ko 
117 Swidawy 
Wi"Ź3\YY 
Zołno\\o . 
Zimna \\oda . 
Rum: Swier,ilwy 
Szafarnia . . . . 
Płonko 
Bocheniec 
Kic:ka . . . 
Pło
e -' - - 
PLod'T.one - - 
Smólniki - - 
Lapki - - - 
Spethal gorny 
dito dolny 
Suszyce - - - - 
VVenduga - - - - 
K.ulino - - _ - 

kurzno - - - - 
Stanisłllwowo ł 
Karczma 
Kroyczfn - 
Krempa - - 
121 Tłuchowko Tłuchowko J ' 
Uum: Michalkowo . 
Maryanki 
Jezewo - - - - 
122 Turu wilcza; Turza wilcza 
122 'l'łucho"o - TłucbO\\o } 
i Promotorium 
Duchowne 
124 Trombin - Tromhin z Rumun: 
Gotko\\o - 
Gotkow ko 
Cienkllsz _ 
Szczuto" o 
Janowo ' - 
RU1.e -.- 
Rumun: Poddulsk- 
Lukaszewo 
Imbierkowo . - 
Obory i Wechel 
Stal mierz . - - 
Część na Sumowku 
Jasionki - - - - 
Starorypin- - - - 
C7.ŚĆ na Rypatkach . 
dito Buzy 
dito Iwany 
Podole 
Gl.oTiińak i Rumun:1 '!.7 
Piekiełko 
Młyn Gniazdek 
Kamianka 
Puszcza . - - - 
Trutowo - - - - 
Jankowo z Rumun: 
Trzebi.goszcz - 
125 Tulibowo Tulibowo - - - - 
. , Cz
ść na Glewie 
Ortowo - - - 
. clito Rumun: 
126 Tupadły 
'. Wieś Tupadły 
Rum: dito - - - 
Ugoszcz - - - - 
Okolin - - - - 
Choyno 
Ruda 
Giłynek . . - - 


lI4 Strzygi- 


. 


115 Sudragi 


118 Szafarnia 


ll9 Płonne 


,120 Spethal 


127 Ugoszcz, 


>. NAZWISKA 
 
- 
tli: , ..Ą.. -
 
.
 "\ 
, g .... 
r- oc 1111ONA i NAZ,WISlI:A 
111 GMIK. W S I 6 w. "" 
E .J::. DZIEDZIców. 
::I '" 
Z '" 
- ;:s 
- 


I 
} 36 
7 
12 
2-; 
10 
2 
3 

l:\faryan CiS60wski 
2 . 
l 
II 
19 
17 
13 
II 
I 

 
15 U'ranciszek Chmiele",. 
-t 1 f ski 
19 tCząstkowi Szlachta 
1

B.nk B"l;ńoki 
,i
J u
.n D,i..,mowski 
2i ł J,m PiTinicki 
6\ 
22 
8 
5 
3 
II l\faryan Rutkowski 
7 


\ 


128 Winnica 
129 VVitoszyn . 


130 Woynowo_ 
3ll Wielgie 


I 
132 WitKO"O _ 


133 Wola 


134 W ompielsk 


135 Xięte. - - 



 P"protki Bia_ I I;.,protki Hi.lłasy - 
łasy' ItUll1l1n: Johne- 
Z..dJOwo 
Nardt - - - - - 
Krz-yM\\ki 
go. Papl'olki gogoly 


2 


16 
7 
2-1
Tomasz Czarnomski 
lI} . 
29 ICząstk!>wi Szlachta 
28 ICZąStkOWi Szlachta 
SI 
32 
9 
3 
35 
-13 
19 
5 
24 
6 
29 
20 
2 


136 Złewody - 
137 Zaduszniki 
138 Ząieziorze - 


139 Żałe 


140 Zembowo - 


141 Złotopole . 
1-12 Zrodla - . 


142 Zboyno 


2 Dobra Rządowe 
6 
9 
5 
2 
2 


144 Zduny 


1 
l 
29 
19 
35 
36 
20 
 

 Karól Duczymiński 
5 . 
l'> } 
26 Twarowscy 
23 
 
24 
3
 An'oni Borzewlki 
15 


145 Za!!adki - - 
1-16 Zdziembor
 


Winnica _ _ _ _ 
Witoszyn _ _ _ _ 
dito Rumunki - - 
R.umun: .Olszyny _ 
dlto DZIały - - - 
dito Sakłak _. 
Kotow.liie _ _ _ 
Rybakowizna _ . 
Woyno"o 
Rum: Kaźmierzetvo 
Wiel
ie . - _ _ 
Rumun: Miodusy _ 
Wygoda _ _ _ _ 
larczewo - - - _ 
Rumun: VV ielgie _ 
Bętlewo mostowe _ 
dito Andry.y _ _ 
dito Izydory _ _ 
Witkowo - _ _ _ 
dito Rumuski - _ 
Spiegowo - - _ _ 
Wola - - _ _ __ 
Wymyślin _ _ _ 
VV awrzonkowo _ _ 
Makowiiko _ 
W)'sendorf - _ _ 
Rumun: Kiełpiny - 
Wompielsk - . _ 
Poremby - - _ _ 
I Lisin, - - - - - 
Część Grodzi.ka - 
I JózetO\\ o: i Kiur, - 

ięte .. - - - - 

zyft1kow"o - - _ 
UbOl'zysko - - - 
Rum: VV ierzchowniaj 
i Rogal ! 
Złewody .. .. _ _ 
Kurowo - - _ _ 
Zaduszniki - - - _ 
Zait'ziurze - - - 
K.ołat - - - - - 
"ale - - . _ _ 
Kleszczyn - _ _ 

a01boVlo - _ _ _ 
KaimierzewG - _ 
Złotopole - - - 
Rumun: Ruchowo - 

rodła - - - - - 
Gorzeszyn - - - - 
Zroddk.a - - . - 
Zboyno - - - - 
Zboit'nko - .. - _ 
Frankowo - - - 
Rudusk - -.. - 
"lłyn Kiełbsak - - 
I!iotrowo - - - 
VVie\
ie - - - - 
Rum: Laskowia . 
Klo,l100Wo - - - - 
Podolin - - - _ 
Sikorz, _ _ _ _ 
Lubowiec - - - - 
Ciepień _ - - _ 
Kawno _ _ _ _ . 
Zduny _ _ _ _ _ 
Niep01tia _ _ _ _ 
l<'irany. _ _ _ _ 
l\fłyńsk _ _ _ _ 
Zasadki _ _ . _ 
Zdziembor
 . - _ 


:
 Dominik Ciołkotviki 
1
1 

 Eustachy Chełmicki I 
2 
1 

 2-1}SJlwe5ter O.trowiki 
24 . 
9) 
l 
5 
19 Teodor Miodwki 
13 


.. 


i 


6 
ł!!UiPPolit Trzciński 
;i 
 J nacy Zieliński 
16 
:li 

9 
 
6 . 
3 L.u
wlk Przecisz,ews_ 

 kI l szymun Tabulski 

l I 

 
 Felix Romocki 
9l Sukcpssorowie Win cen 
3)tego Kuczko\'\skieO"o 
lO I-\nzt-lm Ku<'ZkoVlst.i 
15 / Jostf K:mliński 
8 Qnufry Umiński 


 } W oyciech Goczkowski 
.'4 } 
-9 Antoni Nałęcz 
1
 łOnufry Ostrowski 
17 
5 
ar61 Morzycki 
3 
23 
8 
5 
6 
l 
l 
l
 Antoni Hrabilł Su- 
12 miń:lłu Radca Stanu 
-1 
8 
9 
2ł 
9 
18. 
ł
Luk'" Zgleni.ki 
21 I Antoni Ostrowski 
10 Cr.\stkowi Szlacbta 


. 


....
		

/gawarecki_opis00051_0001.djvu

			47 
łł 


teraz odpra\\.ia nabOŹCI1stwo parafialne, w roku 
bieźącYln reparacya it{;o przedsiewzi
ta została. 
Ifościuł Farny z J11UrU pod tytu-teln .S. Krzyza 
i S. Szczepana w r. 1661 przez Szwedó\v zbu- 
rzony, na nowo "'

repero\vany, w r. 1761 zgo- 
rzał, i dziś zaledwie iuz śiady i
go \vidzić Jno- 
zna, ile gdy Rząd Pruski w r
 1805 pozostałe 
mury sprzedać kazał. (.x.) 
Jest ieszcze tu Ifościolek S. Stanislafva Bi- 
skupa, wystawiony z drzewa przęz lnieszczan ł 
z nadaniem funduszu, errekcyia iego iest l1iewia.. 
doma. . 
SUlnma assekuracyina domów, i 
do towarzystwa ognio
-ego na 
. 
. iest podana. 
Ludność tego miasta w roku 1824. 
a) Chrześciian 999. 
'ł 
b) Z ydów 
40. 
W ogóle głów 1839. wynosi. 
Propinacya naleźy do miasta, Kalnelarya iego 
. 
posiada 6 placów znacznych,: dochody \v roku 


ich budynkó\v 
Zł'ot. 232 J 12.a 


r 


- 


.. 


.. x) W ,,,izycie Kościołów parafialnych za Jana 
Gembi
kiego Bi5kupa PłCiCkipgo w r. 1669. prz
z x. 
Macieja Płończyńskiego Dziekana Dobrzyń: odbytt
y. 
o kościele parafialnym Dobrzyńskim napisano: "Er- 
"rectionem non habet, conflagravit a Iudaeil tem- 
"pore belli ,Suetici , privilegia J1ulla etc:'
 


..
		

/gawarecki_opis00052_0001.djvu

			· 48 


, 
l 
20 czyniły 
łt. 5864. Chrześcijanie l1trzyn1u- 
il
 się z 1'01 nict\va, rzełniosł i SZ) nk u, 
ydzi zaś 
z handlu.' Fabryk zadnych niema." W roku 
. , 
-1819 była tu kopalnia \v
gli ziemnych, lecz 
gdy l\ząd miał ,\"j\'cey wJdatków iak z niey do- 
chodu, przeto zaniechaną została. O kopalni 
tey; Władysław ł
ubiellski w dziele swoim uczy- 
nił. takźe. ",zmiauklJ. (60) 
lVliasto iest bruko\vane, prócz ulic Zduńskiey 
i Za
ko\vey, iarU1arkó\v ma rocznic szesnaście, 
iako to:- ]. po .NOWYUl roku, 2. po S. l\lacieiu J 
3. po S. Agnieszcze, 4. po. Nied
ieli Przewo- 
dniey, po S. Janie Nepomocenie, 6. po S. An.. 
toniln z Pad wy, 7. po S. Piotrze i Pa wIe, -8. 
po s. ,l\łlarJi lVlagdalel)ie l 9. po Vv niebowzięciu 
N. P. Maryi, 10. po S. Fra11ciszku SerafiicznYln, 
11. po S. Łukaszu, 12. po NiepokolanelTI po- 
, 
częciu N. Panny, 13. )]3 Srodopoście, 14. na 
Wniebo wstąpienie Pa11skie, 15 po podwyzsze- 
niu S. I{rzyźa, 16 po S. Elzbiecie, wszystkie 
te iarlnarki w pierwszy poniedziałek po. świę- 
cie odby,waią się. Niegdyś Dobrzyń był w kwi. 

tnącynl stanie, lecz ustawiczne napady nieprzy- 
iacielskic, niszcząc go mienia dobrego pozbawi- 
ły. I tak iak w kronice wyraźono, w r. 1268 
Prusacy 
(60) vy cytowanyn} iui dziele na Itr: 558. 


I . 


, 


l 


.
 


, f 


...
		

/gawarecki_opis00053_0001.djvu

			49 


Pr1;lsacy wraz z Litwinami, dziez pod Ó\v czas 
pogallska, wpad.tsl.Y (lo miasta w dzieli niedziel. 
1J)
, wyci\'li lud \vszystck \v kościele zebrany, 
a kościoł zburzyli (61 J. _ 'V roku 1323 Lit\vini 
spustoszy\vszy zielnit( DobrzYllską "'padli do lnia. 
sta, 'i tcHnźe do 2000 ludzi wybili, szkoly zni.. 
szczyli, klerykó\v i Dlłodzieź 'v nich się uczącą 
\vy ID ordowali, a odtąd Selninariuln więcey \\' tYlU 
mieście iuź nieexysto\\'ało. W roku 1329 Krzy." 
źacy z woyskielTI Jana Króla Czeskiego poł-ącze.. 
ni, zamek op:an<1'wvali, _ którego \voyska "\Vł'ady- 
sła\va Lokietka odebrać niclnogły. Znowu w r. 
1409 ciź K' yźacy lniasto zabrali, a \vybi\vszy 
wnim wiele ludzi zamek oblegli, i tenze doby- 
li (62). l\Ięźny Chehnicki bronił go dzielnie, 
lecz wycieńczony z sił legł ofiarą za,iadłości na- 
I 
ięzdników. Slnierć przecinając z źycieln iego, 
tyle świetnych dla kraiu nadziei, nie\\'ydarła mu 
naypit;knieyszey ch\vały, ch\va
'y ze za Oyczy- 
znę poległ.! Wła,d)-sła\v Jage.Jło Król, nagradza. 
jąc lnęztwo i wierność Do\yodzcy Chehnickiego 
pozostałey iego fa milii wtenczas '.w Płolnianach 
wsi graniczne)"'. z DobrzYl1ienl lnieszkaiącey, na- 
dał prawem dziedzictwa 
znaczną cz
sć gruntów 
\ . 
na Dobl
zyniu. pod tytułelD nr 0Jtoslf,va, dotąd 
. 


. ... 


I (61) Władysław Luhieński w cytow: iuź dziele,. 
(62) Swięcki TonI I. str: 254. ) 

 
Iiron: Z. D. 4. 


. 



 

 



 
. 



 


:J 


II'
		

/gawarecki_opis00054_0001.djvu

			" 


r- 


50 


.. 


iCi
cze \v posiadaniu iego potolnka Syl\ves
ra 
Chełmick\ego dóbr Płomian, Chalina i innych 
Dziedzica zostaiącego (63). Gdy przywiley pi
r- 
\viastkowy przez familią Cheł'luickich w czasie 
zaburzell kraiowych, ut.racony został, Król Ka- 
zilnierz IV Jagiellołlcz)'k przy,,'ileiem swoim 
\v Brześciu Kujawskim r. 1455 \v dzień nawro- 
cania S. Pa\¥ła wydanYID, nadanie pierwsze dla 
, '\vspomnioney familii odnowił, zarazem iurysdyk- 
c}ią miasta 
obrzynia z pogranicznelni wfiami 
Zbyszen'cnl" Slrachutvc11!- i, Stuchuf-vcm, tytu... 
\ łern W óyta Jakubówi na PłoJnianach Chełmie- 
kiemu prawthnu potomkowi w obronie zamku 
DobrzY11skiego poległ'ego Do\vódzcy, oddał, gra- 
nice pewne dla W oytostwa co d9 gruntó\v okre- 
ślił, i \viecznemi czasy toź dla potomkó\v Jaku- 
ba Chełmickiego w linii męzki
y przeznaczył 
(64).. "V roku 1656 źydzi w tern mieście' osie- 
, 
 
(63) Nadto kilka placów w samym mieście 
dochody w pewnym ł groszu :'D czopowego, rzezi, 
7. pr
weln propinacyi itry
ołostwa na wiśle dla farni. 
lii Chełmiekich tym
e przywileiem nadane ?ostały. 
Dłu
osz i Kron1er tego Chełmickiego w r. 1409 Sta- 
rostą DobrzYliskim zowią, kiedy w zanlku Dobrzyń: 
od Krzy£aków c.lobyty i zabity został. 
(6,
) Przywiley ten, Królowie Polscy, Ste.f3n Ba- 
tory w '\tVars7.: dnia 22. Gpudnia 1579 i August 11. d. 
20. Wrze€aia 1715 roku takze w Warszawie zatwier. 
dzili. 


\.. 


J
		

/gawarecki_opis00055_0001.djvu

			100 


... 


, ..... 


f' 


Rokiccy Ser herbu Lu bicz, \V oyciech Roki... 
cki pod Plesko\vcln lnc;źnie sta\vał. (4) 
Czerlltirlskich iest kilka dOlnó\v, iedł!i herbu 
Chole\va, w zielni DobrzYl}:tkićy, drudzy herbu 
Rumult w Krako\.vskiln, inni nakouicc h. Jelita 
'v Sieradzkim i !{rako\vskiuJ. (5) 
10. -SiccicrL \v. d. niep;dy FaJHilii Sieciliskich
 
poźniey Geln
artÓ\v, dziś 8ukcessorów 
'ral]ci- 
szka 1\liaskowskiego, \v dobrYln gruncie, i ob.., 
szernych granicach, ma kośció'ł Jnuro\van)
, strl1" 
h tury staroźytney, z \\'ie£ą IJi.;k:l uak,tadeln Sie.. 
Ciel)
kiego nj3I
upa óv..cz
sowcgo dziedzica. Sie.. 
cienia ,vyst3\\.ioriy. '\V kościele tYłn Jest w gló. 
,wny&u Ołtarzu Obraz N. Panny na ("ZCl'\VOnCln 
suknie srebretn hafto\
any, nielnniey portret Fun.. 
dato"ra Sieci-e11skicgQ i nadgrobek z JnartDUru Gelu. 
bart.ó\v. Do w'si tćy naleźy Jnłyn w l\adotkach 
g'l'ośny \v okolicy z tobieuia pi
knych kasz kra... 
ko\\'skicJ1. 
, 
Okoh,ki (6) o Familii Sicci;łskich nadłnienia: 
. . 
"Siecinscii in Dobrzincl1si terra, a Siecicli h. 
D I l " 
" J..loga a. 
ltIiaskofvscy h. Bończa w Wielkiey 
Iszcze 
. 


\ (4) Nie
iecki T. III SIr. 873. 
, 
(5) Tt'nze 'r. I Str. 377. 
(6) W Tomie II Str. 611. 
, .. 


Ił
		

/gawarecki_opis00056_0001.djvu

			" 


52. 



 



,. v. 
OPIS l\IIAS1:A JJIPNA. 


J..
 


I 


L . d · "' L . ł, · 
'LIpno awnley lppe w rowney POZYCYI, a 
w okolicy piaszczJstey nad rzeczka Miert pol'o- 
, c 
zone, bIło przez p rzez Wł'adysła\'\ a.. Xi
cia Ł
- 
czyckiego i Dobrzyńskiego ( Syna' .. Ziel11 owita, 

 · br
ta Władysława 
okietka) załozone, iak do- 
wodzi przywiley w srzodę po Niedzieli Zmar- 
tVt'"ychwstania P311skiegó 'w Piot.rkowie r. 1349 
wydany, doż\valaiący lokacyi miasta pod nazwi- 
skielD Lipp
 na 36 włókach. Władysła
 Jagiełło 
\ ' 
Król Polski r. 1422. w dzielI S. Ur;bana przy- 
dał telnu 
liastu do 60 ,,,łók, doz\i\'olił rządze- 
nia sią prawem Chełmiński
, wyiął ie z pod 
Sildów W oiewódzkich, KasztelanóN, St
rostów, 
i t. d. uwolnił od opłat i danin róźńJch, do 
k
órych pierwszy przywiley mieszkańców Lip.. 
na obowi
zywał; propinacyą lnieyską nie ty lka 
W obr

ie miasta lecz i w odległości mili ie- 
dney d niego rozciągnął. Prz)':vviley ten wielu 
z następnych Królów Polskich pot\)'ierdziło, i 
tak Zygmunt August r. 1564. August III. 1744. 
( 
i t. d. 
Lipno dziś Stolica Obwodu Lipnoskiego , miey- 
sce odbywania Seymiku Szlacheckiego, jurisdy- 


,. 


I.. 


. 


......
		

/gawarecki_opis00057_0001.djvu

			/- 
r4' 


"'" 


53 


. 
kcyi Sądu Pokoi
, I{ommissarza w ten ze Ob.. 
wód Delego\vanego, o) I{assy Powiatowey, i Sta- 
cyi pocztovrey (66), odległe' iest od Płocka mil 
8, od Dobrz)'uia l1ad \visłą IniI 4. od Bo- 
brownik i Skąpeg
 Inil 3. Za rządu Pru- 
s
iego znacznie si
 podniosło, ... gdyz w r. 
1800 nielniało \vi<;cey iak 88 dOlnów , '\vszJstkie 
I 
zaś lnUrO\V'ane od tego roku przy
"yły. Da\vniey 
· popisy rycerstwa Zielni DobrzY11skiey na polach 
pod\, tYlll Iniastem odbywały się, podobnieź i 
Seytniki. Rzeczką przy 11im płynącą Inoze bydź 
Spł'd V\'iane drzewo, wnosić b)': liozna, iź będąc 
bliskie \visły i granicy pruskiey 
naczny handel 
prowadzić po\vjnno, gdy tym czasem z prz-yczy- 
ny brak
 fabryk, lnałey ludności targów z
vy- 
c.zaynych na\vet nieby\va, i Oby\vatele z pobIi.. 
źa zboź-e od3nnych miast wywozić muszą (67). 


. 
o) Komm;ssarzem Woie"ódzkim w Obw6d LipI10- 
ski Delegowanym jest JW. Jakób Trzciński Kawalel' 
Orderu s. Stani
ława, Członek Towarzystwa 'Nauko
 
we
o Płockiego. 
(66) IIolsche w cytowanynl pow}'
ey dziele o Li. 
pnie tak nadnlienia: "T"Iipno eine koniglicbe Stadt 
"au einem kleinen Fll1sse, von 88 łHiusern, die 
,,-IIauLtstarlt des Kreises. Hier haben das landralli
 
" che Officiunl, eine Kreis. Iustitz. Comnlission, und 
"ein Kreisgericbt ihren Sitz, sic hat ein Consunltion. 
" Steuer Amt.'" ..... 
 
... (67) Szcze ół ten .wyjętr z opisania slaty
t,"cZl1ego 


.... 


.... 


\I
		

/gawarecki_opis00058_0001.djvu

			54 


.. 


Z przywileieln Króla \'Vładysława Jagiełły, "\,\71- 
dać iź 
TIiasto Lipno miało znaczną rzleg
ość, Ka': 
melarya posiadata pił;ć rumonków, karczem 4. 
Jnłyn ieden i tartak. Prócz ..
ego do r. 1763 po- 
siada-to miasto bor znaczny', lecz Dziedzic wsi 
Jastl'z<;bia tenze obią-t, 8 proces w tYl11 wzglfidzie 
przc,:6 mieszczan rozpoczęty, dotąd Uk(H1Czony 
niezostał. .. Propinacya lubo do n}iasta naleźy, 
iednak uie w takiey obszerności, jakiey przywi- 
 
ley okazuie, kilka w pobliskości ' \vystawionych 
karCZeITI pr
ynoszą iey szkodę. 
Fabryki iadne \v tern 'mieście nie exystuią, i 
..... 
2nikąd dowiedzić się niemoźna, a zeby te, kiedy , 
tu były. Jarmarków w ciągu roku by\va 12 
naywięcey na konie, bydło, sprzęty 
gospodar- 
. , 
skie, towary, łokcio\ve i za\vsze W pier
sze po- 
niedziałki, !ako to: I.. po trzech Królach, 2." po 
N. Pannie 1\1. Gromiczlley, 3. PC? Niedzieli "k\vie- 
tl}iey, 4: po Niedzieli przewodniey, 5. po W nie- 
bo\vstąpieniu, 6. po Bo
ym Ciele, 7. po N: P: 
SzkaFlerzney, 8. po Pr
elnioieniu PallskiIn, 9. 
, 
po POd\vY7szeniu S. Krz,yźa, 10. po S. Michale 
11. po s. Szy lnonie i J udzie, 12. po S. Barbarze. 
W IJipnie piękny widok czyni góra z
va- 
..na S. -P.Llltou.icgo, nad -miasteln panuiąca, w 'ta- 


I ...
 . 


M. Lipna w ArcLivuln Kommissyi W oiewództwa Pło- 
ckiego znayduiącego się. . 
\
		

/gawarecki_opis00059_0001.djvu

			55 


rassy ułozona, na którey wierzchołku Statua S. 
Antoniego umieszczona została (68). Ulic iest 
ośm to iest: Rynek, ulice; Płocka, Dobrzyńska, 
Alexandrowska, Torullska, r,JłYl1 ska ,.. Kozia, 
",Gdallska , z tych dwie tylko niebrukowane, ma- 
teryałów do bruku o mil<2 od miasta dowozić 
b . , 
trze a. 
, W roku 1797 przy ostątnitn zaborze Po\ski, 
w tym mieście było placów 117 zabudowanych, 
ci 24 pustych, d
iś dOlllÓW iest: 
a) Inul'owanych . . . . 
h) drawnianycb . . 


22 
240 


. 


l 


, 


w Ogóle 262 
Assekuracya tychźe \v Towar
ystwie Ognlo\vem 
wynosi Złt: 345,525. \ 
Z mi«;dzy budowli znacznieysze są: łlościol 
murowany parafialny, pod tytułem 'Yniebo- 
wzięcia N. J\laryi Panny, kiedy i od kogo ery- 
go\'Va.ny , śl
du ni
masz, z powodu zatracenia 
dokulDęutÓ\V w czą,ąię woien S;z\vedzkich. ho- 
ściol dla wyznawców Aegsburskich \v tak z\va.. 
uy Prus
i lTIUr wysta \,'iony. 
Iagazyn furaźo- 
wy,. i lazaret. , Był tu takźe. lfościoł pod tytn- 
i 
, 


, 
(68) Wedle tradycyi dawnych na' tey górze, czyli 
tez wedle nier, 4naypierwsza osada n1iasta Lipna 
hycli n1iała\ , 


.
		

/gawarecki_opis00060_0001.djvu

			/- 


56 ' 


'\ 
lem S. Barbary, lecz z
 bem czasu uszkodzony, 
rozebrahy został. ., , 
Ludność w roku 
a) · CJ1rześ'cian 
. 
o b) Zyd'ów . 


1824 wynosiła: 
. . . . 1982 
.. 787 


- 
. , 


I\azem dusz 2769 
Chrześcijanie po większey cz<;ści trudnią się rol- 
. 
nict\veJn, a niektórzy z nich rzelpios.J'alni. Zy- 
dzi Z6iŚ handlem, i towar ar ni łokcio\vemi. I)o
 
chody lnieyskie w r. 1806 czyniły Zł't: 4509 
gr: 25 Dd rok
 1819 podniosły si<; do Złot: 
8,369 gr: 7 a to z przyczyny ustanowionego 
podatku konsensowego i t. d. 1\liasto Lipno 
w dzisie).sz) In staBie, co do porzlidk lI. - \Vev\,TIHi- 
trznego, dobrego zabudowania l}iektórych ulic, 
lna pier\vszeństwo w Ob\vodzie LipnoskiIn, ie- 
" 
dnak wzrost iego postrzegać si
 niedaie. 


.01 
. 
 
{ 
4 r ...-:. 
. - , 


..... 



 


(
		

/gawarecki_opis00061_0001.djvu

			. 


....... 


"57 


, 



. VI. 
OPIS MIASTA RYI?INA. 


!I,,; 


łfIiasto Rypin nad rzeczk.ą Ddleką \v ró\'vninie 
połoźone, iest wysta\vione na 23 vvłok
ch Cbeł- 
lnillskich, iak to okazuje 'przywiley przez Wł'a- 
dysława . Xi<£cia Ł«czyckiego i DobrzYllskiego 
- 

- dniu 8 Lipca 1345 r. zaraz po wybudo\va- 
niu miasta tego wydany, i przez ",ielu królów 
"A 
Polskjch potwierdzony,' iako to: w r. 1526 od 
Zygmunta I.. \v r. 1570 od Zyglnunt.a Augusta, 
w r. 1640 od Władysła\"la IV. w r. 1652 od 
Jana Kazimierza, 'v r. 1722 od Augusta II., w 
r. 1766 od Stanisła\va Augqsta. 
Przy\vilei In Xiązęcia lokacyą czyni'1 ce g o , mia- . 
sto Rypin' ótr
ymało wolne rybołostv-'o na rzece 
Rypicnnic:t, . pół mili kv\radratovvey boru" Inłyn 
. . 
i tartak. Nadto W óyt za rozs
1dzal1ie'Spraw lnię', 
dz)- mieszkallcami miał 7 \"łók gruntu na dai)e 
, , 
lecz źe' późniey Sądy w tYln mieście Starostovvie 
odbywali, przeto fundusz takowy dla siebie, 
W óyt.ow
. odięli; po ostatniln zaborze przez Frus- 
sy dokonanćlD, W6ytost\VO to na rzecz Skarbu 
publicznego zaiętćJn zostało. Ekonomia Tr'ąbill 
granicząca z miastem 3fl boru obięła. W wy- 


.... 

 


, 


,
		

/gawarecki_opis00062_0001.djvu

			. 


58 


'ćiętych częściach tegoź boru miasto 
ałoźlło ko., 
loniie, które Run10nkami nazywaią, i te s'ą: Li- . 
siny'- lVilcz.ałapa 
 lf.arczc
i.-'ska,' ChQs
czal, i 
Pus=c
a llLicJska ZVł::na, z tych uźytek w r. 
1818 _w trzydziestoletnią dzierźa \vę \vypuszczony 
zosta'ł. .. 
Da\ivniciy exysto\vał tu browar publiczny, W 
którym kaźdenlu z mieszkalIców , pi \VO, czy na 
własną potrze,bę czy tez do szynku robić \\
olno 
było, lecz w czasie woien zniszczał, młyn zaś 
i tartCJk o'd dawnych czasów, Starosto\vie, (któ- 
./ 
rych obo\vi
zkiei1:l było .wznoszenie lniast, i ich 
dobra pl
zestrzeganie) zagarnęli. I 
Rypin ie
t odległy od granicy Pruskiey o mil 
2, od Lipna Jnil 4, Skąpego mil 3. Instytuta 

adne t
 nieznayduią si<;, prócz Szkółki elełnen- 
.' tarney, domów iest 129 mi({dzy niemi 3 z mu- 
ru, assek uracya tychźe w Towarzystwie ognio. 
wćm podana wynosi Zł't: 126,225. Budowami. 
celnieyszemi miasta tego są: lro:iciol muroJvany 
S. TróJcy, przy 
rrekc:yi miasta fundowany, 
a teraz 
kładką parafiian, i prz)-łoźenieln się 
Rządu napra\viony. Kaplica W Rt1si
owie pod 
I 
t:ytułeln S. Anny tuteyszcgo Proboszcza.za
ządza- 
niu iest oddana. Takźc kościol S. Dllcha w r. 
1323 od Xiąźąt Dobrzyńskich Władysła'vYa i Bo", 


.
		

/gawarecki_opis00063_0001.djvu

			./ 


59 


. , 


lesława erygowany (69) i Ratusz z drzewa da- 
chó\vką pokryty w środku rynku stoiący. Znay- 
duiąca siC; tu brama murowana, i części muru 
iey przyległego, okazuią iź w dawnych. czasach 
I\ypill był lDureln opasany, i fossą otoczony.- 
Jedno z przedtnieść zV\'ane Piaski do Rusino\va 
wsi IIrabiego Podoskiego d
iedziczney nalezy. 
Fabrykantów prócz czterech garbarzy i tyluz su-. 
kiellników miasta więcey niema. ' Pierwsi ro- 
cznie wyprawi?ią róźnego gatunku skór 1,500, 
drudzy wyrabiaią sukna około łokci 2,000. Rze- 
. mieślnikó\v iest blisko \ 100, między temi 2-1 sze 1 
,vców, 19 kr;I\VCóW, 5 tokarzy, 4 kapeluszni': 
ków, .6 bednarzy, 3 piekarzy,. 5 kuśnierzów, l 
farbiarz i t. d. l\liasto ma własną propinacyą, 
lecz Starostowie wystawi}i samo\yolnie W środku 
lnia.;ta karczluę koszarami zwaną, i talD na wy- 
szynk dawali trunki s\voie, w ślady ich webo.. 
. . , 
dząc Ekonomia T
'ąbin propi nacyą własną \v mi
 
.5cie utrzy
u
e. Ludność w r. 182-1 \;vJl1osiła; 
a) Chr
eścia . . .. , 941 
. 
b) Zydó\v ('I . . . . 678 


'\ 


. ..- , .... 
w Ogóle głó\v 1619 
lnieszkallCÓ\V utrzymuie 


. 


Większa cz
ść 


. 
sU t 


(69) Obszernieysza wiadomość o erykcyi kościoła 
tego przy końcu dziełką unljes
czona, znaydnie siłt. 


, . 


,
		

/gawarecki_opis00064_0001.djvu

			60 


t 


\ 
 
z rolnictwa, mieysza zas z rzemiosł. Zydzi tru- 
dniq się handlein. lYliasto całe brukowane, iar- 
m9rki któr)-ch 12 rocznie, bywały tu niegdyś 
sławne, lecz gdy teraz handel 
e\"nętrzny iest 
ściśniony, przeto i iarlnarki sit: zlnieyszyły,' a stąd 
dla lniasta uszczerbek \v dochodąc h; iarlnarki te 
pr
ypadaią, l na Nowy rok, 2 na N. P. 
Iaryią . 
· . Grolniczną, 3 w Niedzielę białą, 4 na S. '-IV oy- 
ciach, 5 Dd S. Tróycę, 6 na S. Jan, 7 na S. 
J akob, 8 na SI -Bartłolniey, 9 na S. 1\Iichał, 10 

 . . J 
S. na SZ)"lnona i J udy, 11 na S. 1\larcin, 12 na 
S. l\likoł'ay. Kaźdy iarmark iest rozdzielony, to 
iest: na bydło i konie bywa iarmark w Piątek," 
zaś na to\vary W następujący po nil n Poniedzia- 
łek. Dochody \v roku 1806 czyniły Złt: 44Q6 
gr: 24 od roku zaś 1819 wynoszą Złt: 7992gr: 
.24, przyczyną tak znacznego powiększenia do- 
chzdó\v, iest wvdzierźa \vienie rumunków, i wv- 
J '" . 
nalezieni
 podat.ków niestałych. 
1\1iasto Rypln znacznie upadać zaczyna, mie- 
, SZ
{allcy iego są ubodzie Za Rządu Pruskiego 
. 
był tu Sąd Powiato\\'y, J l1
tic - KOlnmissyia, Zu- 
pa Solna i ga.rnizon W oysko\ivy (70). To wszy- 
ł 
stko czyniło' większą kon,sulnpcyiq, nadawał9 
bieg pienic;dzom, a mieszkańcy mias.ta przy zna- 


q 


(70) Holsche w cytQwanym iuz dziele.,. 
.)
		

/gawarecki_opis00065_0001.djvu

			61 


czney lu
noś.ci płody ziemi łatwo spienięźyć mo- 
gli,. dziś gdy wi<;ksza część mieszkallców utrzy- 
muie siC; z uprawy roli, kiedy płody SV\ oie ta- 
nie sprzeda\vać, a rzeczy dla siebie potrzebne 
drogo opłacać Inusi, to koniecznie wi
kszey czę- 
ści miasteczek zagrozi upadkie
. . 


. 
J 

 
\ 
\. \ 
+-;J . 
,-...Y , '\... 
\... ." 
.......- 
, 
f 


, 
,- 
.J 
l 
r 
} l' 
, 
, t 
<; 
\. 
, 
. 


\. 


..:>
		

/gawarecki_opis00066_0001.djvu

			62 


... 



. VII. 
,OPIS MIASTA BOBROWNI.K. 


. 


- 
Bobrown
ki wzięty nazwisko od 
amku' przez 
Krzyźakó\v w roku. 1398 nad wisłą załoźonego. . 
. Ci zaś dla mnogiey liczby bobrów tu znalezio- 
nych, tak zamek przez siebie \\'ystawiony, na- 
zwali. Ulryk de Jungingen W. Mistrz Krzyźa- 
ków wydał '\v 1\lalborgu W dzień S. Michała 
r. 1403 przywiley załoźenia miasta tego na 52 
włokach. _ _ "'Tłarlysław' Jagełło Król Polski przy- 
wilejem w Inowrocławiu we wtorek po zielo- . 
nych świątkach r. 1422 datowanym, przydał ie- 
szcze 40 włok Chełffii!lskich gruntl
 miastu te- 
mu, wolny . wrąb w borach Starościńskich, i 
propinacyą w rozległości iedney mili, nadto 
uwolnił mieszkańców z pod Sądów Starośchi- 
skich. Przywileie takowe następni Królowie Fol- 
I 
scy pot\łvierdzili; Jan III. Król w Ja\vorowie, 
(71) d. 5 Maia 1678 nadał miastu prawo. od- 
bywania targów w kaźdą niedzielę i pit;ć jar... 
marków w roku. 


,... 


. 


. 
(71) Jaworów na Rusi czerwoney ulubione mie. 
8zkanie Króla Jana Sobieskiego.
		

/gawarecki_opis00067_0001.djvu

			) 


63 


- 


Bobro\\:niki lcźą nad, wisłą, oddalone o mile 
od Włocł'a\'V ka, o nlil 5 od Torunia, a o mil 
7 od Płocka,. o mil 3 od Lipna, pamif(tne są 
porazką Krzyźaków W r. ] 426 za 'Vładysława 

agełły (72). Grunta powi
kszey cz
ści w tym 
mieście piaszczyste,. obfite w kamienie" zwir, 
. 
glin C; , a nawet kamien w3picnny. 
W r. 1799 mieszkallcy wygrali do. 60 włok 
boru od Dziedzica dóbr Brzezna , \V t
ln ogr a- 
niczeniu zlHtyduie się kolonia Biale Bloto źwa- 
l1a, oą piąciu osadnikó\v zamieszkała. 
Miasto miał'o publiczną gorzalnią i b-ro\var. 
Domów znayduie się 8-1- drc'I\'uianych, 4 zaś' 
w mur pruski postawionych, assekuracya tych- 
źe do toV\'arzystwa o
nio,vc
o na Złt.' 62,500 
w ,
 
 , 
podana. Ludność w r. 1824 wy nosiła: 

 a) Chrześcial1 544. 
. 
b) Z ydów 90. 
\v ogóle głów 634. 
łtIieszka11cy naywi<;cey ut.rzymują się z rol- 
niciwa
 Fabryk źadl1ych tu niema, a n
wet 
rzemieśln.ików zWlczaynych niewiele. Z mit;dzy 
budowli nayznacznićysze s.ą: lfo
ciol murowany 
parafiialny daV\'niey pod tytułeln 1Vszys(kich 
. 
Swiftych, dzi
 pod wezwaniem S. ]\JQrcina
 kic- 


. . 
(72) Jeografia W. Politowskiego S. P. str. 65. 


.
		

/gawarecki_opis00068_0001.djvu

			64 


dy i od kogo pierw'iast.kowo erygowany niemasz 
śladu. To tylko iest pe\vna, źe ieszcze w r. 1584 
i
ź drugi kościoł b)ł wysta",'iony (e). Iiaplica 
Jvyznau.'cólv Augsburskich, i ]\łIagazyn soln,y 
spostrzegać się tu ieszcze daią szczątki zanlku 
ogrolnuego nad \visłą, pr
ez Krzyźaków. ,vys
a- 
,vionego (73). l\Iiasto ma dwie uli
e brukowa.. 


- 



 
e) Wypis z wizyty kościoła Bobl"ownickie
o za 
/j"- Biskupa Kuiawsko-l'omorski
go Macieia Łubieńskie. 
go} w rok u 1639 odbytey, bowienl iak się ponizey 
.
. nadmieni, Dekanat Bobrowl1i
ki do D):ecezyi Kuia. 
'Wskiey nalezał. \ 
.Articulus Ecclesia. 
In hoc oppido ecclesia Parochialis prJmltque erat 
lignea, tituli SS. omnium, quasi extra oppidum. At 
quia oppidanis non era t comnlodunl ad di,-ina pera. 
gendą, et sacramenta percipienda ad eanl adire, in. 
3edificata era t alia
ecc]lsia non procul a circo oppidi, 
qU31n comlTIorlius erat oppidanis ad divina freqnenta- 
re, eamque U. Rozrazew.ski Epis.copus cons
craverat 
anno 1584. Verum haec deinceps conflagraverat anno 
D. 1633. lJostea Divina absolvebantor in Sacristia par.' 
va murata. Deinct:>ps autem nova ecclesia lignea aedi- 
ficata fuerat, partio1 Có.łpitanei Bobrovnicensis illlpensis, 
partim ex eleemosynis piorun1, verum i
perfecte, et non 
... solid
, neC firmiter, et ideo tota ecclesia peni
us dela. 
bebatur quanl ad- extremas Parocbs modernl1s Marti. 
nus de Zbrachlin de novo firnlius reaedificare cur
vit. 
(73) Mowi Surowiecki na str: 195. powY1.ey iuz 
cytowanego dzieła: "Okazałe ruiny. zamk
w niegdy. 
Czer- 


. 


"
		

/gawarecki_opis00069_0001.djvu

			. . . 


I 


ne, rynek i d\vie inne ulice są bez bruku, ma-, 
tel'yałó",r do budowli \v bliskości iest' podosta- \ 
tk icu}. .t;;Jt'lnarki i targi lubo prży\\'ileiem nada- 
ne, iednak sii( nieutrzyuluiq:- Dochody \v roku 
] 806 ,,'ynosi-ty Złt. 1385, dziś Złt. 1400 gr. 21. 
. 
'\V Bobro\vnikach za czasow dawney Pol.ski Są-' 
dy Grodzkie odbywały się, a w 7.amku był 
skład akt Zielnskich i Grodzkich (74). Lubo 
to luiasto było grodo\ve, . iednak nigdy \v k \vi- 
tnącym stanie nieznaydo\ł\'ało się. 


, 


. .' ..... 


Czerska, \V yszogroda, C}echanow
, Srzeńsk
, dwóch 
Doln'zyniów, B
bro\'V()ik i' innych wielu, V\ 
nosząc 
pysznie podarte szczyty do ohłoków, dl.is ieE;zcze p..\_ 
Dt}ią, gaszą i zdobią swoią wielkoJcią nikczt'łnne te 

trzech}"; które obok nich powazyły się uklecić 
ręce nierlołę
ne. Spoyrzawszy na niezmierną tę 
ró
nicę, zdaie się, 
e pl'zeZ san10 tylko uS
3nowaAie 
drogich t.y ch pomników chwały 0yców, albo z 'pI"
e- 
czucia jakowegoś tulą się ieszcze dotąd pod ich ścia- 
ny te sz.czupłe gromadki zbiedniałych synów. 
(74) Władysław' LubielJski w cytow: dziele str: 
. 393. 
więcki Tom I, sh':- 25,1. O Grodzie Bobrowni_ 
ckiF11 konstytucya Seymu 'V arsza
'5kie
o z r. 1601 
za Zygmunta 111 tak. \'\ yraza, "Za pI'ośbą Posłów 
Dob
zYliskich aby Grodzkie księgi Bohro\\ ni€kie, by- 
ły wieczne, zwyczaienl inszych W oiewództw \Vielko- 
polskich postanawiamy." V ol: Leg: II. fol. 1523. 


lfron: Z D. 


p.ł 
;)
		

/gawarecki_opis00070_0001.djvu

			66 


... 



. VII. 
OPIS 
IIAST.t\. SKEPEGO. 
c:. 


. 


Skępe, cZJli Skelnpe lni3sto szlacheckie \v śro.. 
oku Obvrodu Lipnoskiego lezLice, ,,'ła
nie iak 
na. 
ępie mi
dzy iezioratni (
5) \vysta\vione, na- 
leźy teraz do Józefa Zieliliskiego S((dziego Po- 
koiu. J\liasto Skępe \'vcdług tradycyi miał'o być 
W '\vieku X'VI załoźone przez Kościel
ckicgo 
Ka5ztelana Wiślicldego, a pe,,'niey przez Dzia- 
ł)11Skiego, gdyz ta familia pochodz; z Kościele- 
ckich, i pisała siQ na Kościelcu za świadectwenl 
Niesieckiego , dopiero od lat 12Ll dostał'o si
 
przez kupno familii Zielillskich. 
liasto' to 
w aktach swoich źadnJch priywileiów niepo- 
siada. Pr
y errekcyi i
ka rozległ'ość była, nie- 
,viadomo, \v czasie pOlniaru za Rządu Pruskie. 
. uskuteczl!ionego okazało si<; ze ma włók Cheł- 
mińskich l v'O, dzisieyszy dziedzic o włók. 90 
które do niego nalezeć maiq, proćes z Inia.. 
stem rozpoczął. J\fieszkańcy dOlny i 
runta 
prawem aziedzict\'va posiadaią, słuźy im prawo 
robienia piV\ 7 a na własną potrzebf(, lub "'Jszynk, 


(75) Jeziora te ,nazywaią . się: Wilczyńskie, Czer- 
mińskie, rvIielno, Swjęte, i Vrielgie. 


I .
		

/gawarecki_opis00071_0001.djvu

			. 


67 


lecz to nie iest w llzywaniu: Fabryk prócz 3 
.sukienuików, innych uielna; dOlnów iest ] 30 i 
te dre\v nia He. 
ljeszkałJców w rok u 182-1 by-ło: 
a) Chrześcijan . . . 889 
. 
b) Z)
dó\Y. 40 
w ogóle dusz . . 929 
Wszyscy truduil! sil; rolnict\ven), Inał'o rzelnio- 
słami. 'tV mieście był Kościół r
H'atiii:Jln) , cry
o-- 
wany przez Jan
 Garwaskiego h. GrzYłnała. lec
 
cząseln stra\viony, w r. 18 J 8 rozebrdlJY został, 
a. P arafiia do klasztoru XX. llernar>dvI1	
			

/gawarecki_opis00072_0001.djvu

			68 


. 


.--- 


Połoźenie Klasztoru tego iest z r1«:dn tych 
po\vab pełnych, iakie natura mieyscOlTI tylko 
Vt!)ławioney i t. d. po trzeci raz do druku podana \v 
"VYarszav'\'ie 1813 str: 12. 
. Roku 1498 J\V. JX_ l\fikołav Ko
cielecki Eisknp 
Cl1t
łmski, dziedzic dÓhr Sk
pskicłj. 
Zwazy\'\'szy zacnoś
 IIlipys\::a i liczne przy obrazie 
(l'arZey statuy) cuda, i _\'\'id7.
c coozienni-e zbiegające 
się tłumy ludzi, zehy wi
c na b o ze {lSt\, II ich clugodził" 
post."no\\ ił kościołek obszernieyszy z klasztoreln Vt y- 
Dluro\'\'1ć, i Zakonn
ków ktÓl"1.yhy 113 tćnl mipyscll 
'we dnie i \v nocy Boga chwalili spl'owadzić, iakoz 
w,krótce skutkiem wypełnił, w przód napisawszy list 
00 X. G\vardyana Klasztoru Kolskiego 1)raci miey- 
s
ych S. Franciszka regularney ob5erwacyi, tU w 
Polszcze nazwanych Bernardynów, a przez niego do 
VV ikariusza Prowincyi natenczas Blogosł ': L
dyslawa 
z Gielnowa ofiaru'iąc mu to mieysce l przyin1uie cb
- 
tnie Błogosł: Oyciec tak świątohliwą Dlyśl, równie i 
mjeysce z tą kondycyą, łehy JW. Fundator pozwole- 
, 
'nie od Oyca S. Papieza natenczas Alexandra VI i od 
JW. JX. Biskupa IJłockiego Ja

a LubrClńskiego na tę 
nową fundacyą odebrał, a tyn1 
asen1 na ządanie 
Fundatora kilkil Xif{zy naznaczył, którzy by temu 
Dlieyscu słuzyli. W krótce JW. }X... Biskup Funda. 
tor odebrawszy pozwolenie tak od Stolicy Apostol- 
skiey, iako tez od JW. JX. Pasterz.a Dyecyzvi Pło- 
ckier, pomienionych oyców do kościoła i klasztoru 
dla nich wyn1urowanego" przy oddaniu kluc1,Y i in- 
nych cer
nl0niach, przy takowym akcie ct.ynić się 
zwykłych, urzędownie wprowadził, z przyległem i 
gruntaoli ad simplicem usunl oddał, i "iecznemi cza- 


..
		

/gawarecki_opis00073_0001.djvu

			69 


od siebie l1podobauem udzielać zwykła. Jest to 
ustronie rosnantyczne, \vidok którego zdolny iest 
podrlięść lHUysł kaźdcgo człowieka, i uczynić 
na nilu \\Taienia, uatury piękności: 
Kościoł tuteyszy- słynie odda\vna cudowną Sta- , 
tuą UogC;ł Rodzicy od Kościeleckiey l{aslt..:lanki 
I\ru$\yickiey w kaplicy przez Oyca iey \vysta- 
wionćy, roku lL196 uroczyśeie złowną (77). 
Na odp\,1st)
 szc;zególniey w porach wiosny i la- 
ta I-,rzypad
i:lce z JlayodlegJeyszych okolic Oby., 
'\,"atcIe i lud pospolity zgro)nC:łdzai
 - się tak licz- 
]]ic iź 
ościoł z Vf7.l1egłemi gmac
ami 
n'z
-by- 
łych zalcd wie 'polpieścić moźe. 

oącioł :XX. Bernardynóvv pi<;ciu wiczami ró, 
źney \\ielkości, Kal-licami i oddzielnemi 'v oko- 
ł'o ganka))]i ozdobiony, z porządku \ve\vnątrz 
uf.rzYln
\Vanego l1ayn)ocnicy ząleca si
, a łącznic 
z I
lasztorełn za dzielo pir:knego bt,ldo\vnict\va 
u\va

oy bJdi JTloźe. W 
rzodku CJnent
rla 
stoi Kaplica z niźsz:l \viezą, \v tey iest grob f\!\- 
lniHi Ziclili.ąkich. Na \vyzszey 11ad inne \,'iClY 
icst zegar. Przy I"lasztorze są dwa oądzielllą 
ogrody owoco""e nn
reln., opasane. Nie daleko.. 
. 


- 


. # 


r J 


S)" w znacznen) dotydJczas ogł:aniczeniu pJ.'ze
 kamifnie 
wkopane, cesyą na honor Nays: .L\Iaryi uczynił, i n
 
wszystko przy
 iI.ey J. K. l\[o8ci oddał. 
(.77} DOJ:icl'o cytQwal\ego d


łka 
lr: 9. 
l... 


- 


.
		

/gawarecki_opis00074_0001.djvu

			70 



. 
bramy ,vcl10d_o\,"ey stoi li pa ogroln na szczególna 
dla s\vey g-ła :ikości i prostości. V'l pobliźu te- 
goź .Klasztoru zllCłyduie si(; \vesoły borek sosno- 
\vy, a \v srzodku ieg:) Kaplic7,ka otoczona ka- 
takulnbalni, w' któL"yeh 7.\\',łoki znakol1)itszych 
Oby"vateli zieln,i -Dobrz)"lJskicy' spoczy\\'aią (78). 
XX. Bernurdyni tl1teysi utrzyn)Uii
 Sz.ko,lt( Pod- 
wydzia.łoV\"ą, o tJy nastt:rH1iąca i
ct \yiadot11UŚĆ (79) 
J uz pod r. 1518_ natrafialny w dzieiach śla- 
dy ex) 
tencJi XX: Bernardynów \v Skc;pcln, 
kieqy iednak s7.ko,ła ich początek S\vóy \vzic;ła, 


. 


, 
(78) Jako to.: Jm1a Ośnialo\,'skiegu Starosty Bo- 
brownickiego, Ludwiki z Jahlońskich Retzó
 I,::łnd- 
ratowey Lipnoskiey, l\lagdah.ny Winnickiey, Teo- 
... 
dory Chtlmicki
y Starościny Zbyszewskićy: Onufre- 
go Chełmjckieg6 iey 111 c;: z. a , Starosty Zhysze.\, sk iego, 
Gabryela K
rwosił-ckit-'go Podko.mUl'l.Ł'go Płoćkit go, 
Antoniny J:.lcko\\skiey, l\Ial'cellpgo i Br)'gitł.y z C1.a- 
pskich Zielińskich. 
W SG7nY'1t zaś kościele XX. Bc!-rnardynów - 8'1 na_ 
. I . 
grobkl .:; 1/Zarll1l1rll: - 
Jgnacego Zboillskipgo V\-Toir\\ody Płockif'gO, " Salo. 
mei z Karsnickich Zhoi11skiey \Voiewodz;ny, łlonora- 
ty z Lasockieh Ś
i'1leckiey. 
rV l:l'llcldie t('
(jź k():dciula." 
.. . . 
D.ln13zr.go 
[iorlusk it'
o Jener..ła W oysk Polskich, 
Józef y z BI'OGłirskidJ nl1tkows
,ićy, JuliLlnny i. 1\10- 
krono\o\skidl Ruścis1.e\\ skiey i t. et 
... 
(79) vV yił;ta z ro(,złlik
 Instytu1ów religiynych i 
edukilcyiu ydi w Król: 1101s: w r: 182.1. ilr: 181. 


,
		

/gawarecki_opis00075_0001.djvu

			/' 


. 
IJ 


71 


f 


w iaki sposób urządzoną była, źadne badania 
wskazać nic pewoego uiezdołał.)-. Za rzqdów 
Pruskich lHrzYlny\vali tu XX. Bernardyni Szko- 
łQ poczl
tkov\'ą, sposobiąc zdolnieyszq młodzieź, 
na wzór innych podobnych Szkół, do przyifi- 
cia w:yźszych nauk, któreby ich do słuźby Bo- 
zkicy uzdatni.J"y. Przez ciąg Xi
ztvva WarSZ3\Y- . 
skiego utrzymy
'a!i XX. Bernardyni ciągle .szko- 

'<; \vYŹS1.q ele1nentarnę. Kommiss:ya Rzqdo\va 
W. H. i o. P. podniosł'a ią do stopnia 
zkoły 
Pod\vydzi3łovrey, 
 fundusz z etatu edukacyi- 
nego po\\'ił:kszyła, ?ost.awuiąc do czasu dalsze- 

o, pod\\':yźszenie iey do stopnia Szkoły 'vVy- 
f cl ziało \'\,ey tak l1iezbycie W okolicach tych po.. 
tł'7.cbnćy. 
1\lićJsteczko Sk\,pe nie iest brukowa
e, lubo 
IDa \\' bliskości do tego lD3t.eryały przydatne, iar- 
lDarkó\1v hy,,:a 
 O 
 szczególuićy l1a konie, by- 
. dlo, i róźne
 towary, targów lliema źadnych, 
dochody lnieyskie czynią Zł'ot: 600, i te n3 u- 
tr7.YlnJ\1\'dnie Burmistrza obracane by\vaią. 
Przy d\vor
e Dziedzica 'dóbr Sk
pskich iest 
oł?;ród o\.vocow;y, droga od klaąztoru k u Li pll łl 
idąca, \V
sa.dzolla topolalni wzniosłenli z rodza- 
iu k
J1adyiskich, przyielnny twórzy wido
.- 
W l
sacll tuteyszych iest ]lula szklanna" nadto 
zna)'du

 ęi
 bursztyn któregQ kopanie :pzi 
dzi'i 
... 


, 


, 


,
		

/gawarecki_opis00076_0001.djvu

			.. 


72 


- 


ł- 


, 


\.... 


od roku przedsiewzlt1ł, kal1
ienie V\'apienne uła- 
t\'viai
l tu \'\'yp
lenie \vapna 'v zuaczney ilości. I 
W bor3ch Inłoue latorośli drzewa cisowego spo- 
strzegać śi<: dai
l (80). . 
Na po]ach Skł
pego trzy sq okopy poiedY}lc
e, 
. 
pier\'\'szy blisko ltł:,;k u klasztoro\\'i 11rzyleg'ł'ego, 
dr
gi za lIliastęu1, trzeci lnifidzy bLlgnćllni ua 
'\vzgórzu usypany łorll1Y okrąg
a\vey, 

\vanY' 
górkq Bi(jkupią, iest bovvieln tradycyia iź Dzie- 
d
icr Sk«:pego Konstanty 
iC.li11Ski Arcy Biskup 


. 


r 


(80) Taxu..s harcatlls, Der Eib
nbaunl, Cis I,,;aio- 
wy. Drzewo to do." 20 ło
ci oliewaiące tł;po l'ośnie 
bo w 500 lat dopiero przychodzi do swojey pOI'Y. 
Było one dawniey pnspolite w C:1
ł:{Y Pols2.cze, ale dla 
piękne
o f1arlru ZiJwczasu ich ś'cinano, ;.lł ni al dX
c\'\"o 
Du)gło wyd:łć nasienie, i ta iest pr7.yczyna dl
, C1.Pgo 
ten rodz.,y stał się u nas tak r'z
dkim, ho it:zeli tu i 
owdzie \'V 
adomskir:n i w Krakowskin1 n.ie
tói
e <\rze- 
Via Qcalaly, to tylko clla tt>go ze rosnąc na niep
zy- 
st
pnycJJ bagł
H('h i op
rzel
skach, przed chciwością 
w
aścicjeli zn;alazły ocla'on
'. ''''''irlywano go do 20 
łokci wyso.kości, a Hl łokci W oh wodzie koro:uy
. Po 
I 
machoniow)rlu dł'z....\'\ ie nay.wi,:cey od stol:1rzy iest 
łiZaco.wane J ił (Ha tego samegl.? z r7.ędn dl..
ew kraio- 
wych zgjkn,ąć rUt,lsi. 'frąriny Ci
ll u
hodzą w po_ 
spólstwie za lr-kar'stwo, prz(
ciwko \\ściel.,.li;'nie. TQ1/7 
l. sr: 54-1. Dzieła. o drz,
wach i kr::
o..\'lll.h tv 1
oI8:.':Jc:::e 
Zi7l1ot1'wałYl'h prze:; Siani"ława. J1. :Qd
ickiegQ. 


.
		

/gawarecki_opis00077_0001.djvu

			.. 


73 


ł 


. 


IJwo\
ski, stronnik Stanlsła\va rJeszczYI
skiego 
KrólclD Po]"kiłn obranego tu 
chroni\vszy sił:, 
od partyi L.eszczyllskierou przeci\\'nćy \y qiewolt; 
.. ' 
\\'zi«[ty zasta1 (81). .., 


l>- 
I 
1 


,I 


, .. 


. . .. ..., 


. 


'7 _ 


" 


, (81) Konst3nt)"" Zieli{lski Arcy Biskup Lwo\'\ski 
odbył Akt Koronacyi Stanisława Leszcz)"li:.kiego Kró- 
lem Po.l?
jU,1 w VVar
:4a\'\'ie d
ią 2-1 'Vfze
ia \70& r. 


. 


, . 


.. 


. 


.- 


. 


(
		

/gawarecki_opis00078_0001.djvu

			74 


. 


- 


o 

II.\ŚT A 



 IX. 
p- I S 
DOBRZYNIA 


, 


NAD DR \VEC...-\. 
,,, " 


..... 


. 


D.obr
Yłi 11ad rzeką Dr\\'
cą (Ore\\"entz), Jnia- 
sto szlacheckie, Antoniego'..W yb,[,(Juieckiego by- 
łego' Kapit
na "V oysk .Pol?kich dziedziczne, nie- 
o br to davvniey ł:1 i (JstCITI oddzięlnyn], lecz przed. 
 
mieścicl{l Golu
ia, miasta dziś do Prus naleźą- 
cego (82). ZyglTIUl1t na I)zjałyniu i Kościelcu 
Działyuski Woiewoda Kaliski, Starosta Jno'
ro- 
cła",'ski \v przyv..ileiu s\voiln na dniu 22 Lipca 
168-1 \vydal
ynl ,. nazy\va Dobl'z)"li przedlnieścienI 
GolubskilTI, i mieszkallcor,,
 po7.\1vala obierać so- 
bie VV óyta, i dwóch starszyc
l do rozsądzania 
spraw, z zastrzezeniem zatwierdzeuia tychźe Urzę- 
 
dnikó\v przez Dziedzica. Nadto zapewll
ł lnie- ' 
.. 


- I 


(82) Golub m. n3d Drw<:C'ą z silnie obronnyn1 
Zamkiell1 w r. 1300 znl11rOW:łuytJ1, tnit:szkała w nim 
. Z III S .- . ., A K ' 
z. panow,łnl? JygoU1nta łostra Irgo nna \ ro- 
, lewna Szw
rlzk:J, w r. lGltl p,'ze S7,\I\edów opanowa- 
ny został, rlzj
 1uLo z
bcn1 czasu uszkodzony) zdobi 
ieszc
e GoluL. 


. 


/ 


,.
		

/gawarecki_opis00079_0001.djvu

			,.. ,.. 
JJ 


. 


SZkalJCOln tego przedlnieścia posiad,tości d..omó\'v, 
placów, roI, ogrodów, i z boru Sokołovv'skiego ' 
co tydziel] kaźdcrrnl z nich fur<; d('ze\va lez	
			

/gawarecki_opis00080_0001.djvu

			76 


.; 


<4> 


. 


DobrzYl} przedzielony_ od G olu 1;> i a. P.rwęcą,. 
leźy J.nil 4 od ..RYVina, n)
l 3 oą Kiko.ła. ,Jaka 
rozległoś.ć., miasta tego była przy załoźeniu ni
 
gdl.ie. wyczytać nię1I1Qzna, reiestr- tylko pomia- 
:f1. 1 za Rz 1 du PrlIskiego. ókazu
e, iź. posiadało 
o.... 
li 5 włók Chełtniliskicb. 8 u)orgó\v i 2.1 L. pr

 
tóW. ĘanJelarya zaś. \vł'ók 5, Ulorgó,\v 
6, 
pr
tó\v 290. lYIiasto Q.Jeana, s",'i>ie.y propina"7 
c)"i. Da\\'uiey. znaydo\v.ała s.iQ tu }i-'abryka kar
' 
tonu, przez Dzi
łyńskich załoźona, lecz dl.iś nie 
exyst
lie, iest atoli sukien.uików 20 ordyp
ryinc 
sukna biał'o, kir, multan, rocznie, około 31,320 · 
łokci wyra.biaiących. Garbarnia l, podstrzy.. 
gacz 1, i i.!;1nyc}:l rzemieślników 107. Dom.ów 
.. 
iest 111 z tych d"va JDUfO\Vane, assekuracYfl 
ich w To\varzystwie ogl1iowęin Złotych 39)700 
. 
W)"1l0S1. 
Kościoł tu n.i
 ex;ystuie.,.. i Iniasto do 
arafii 
Dulska. 
aleźy
 Ludność \v rok\! 182 / 1 vv.yno
 
siła. 
 
.. -,..... 


a) Chrzcścian 784. 
, 
1;» , ydów . ,980. 
w ogóle dusz 1764. 
 
Chrześciial1ie utrzYłDl1ią się z rze!}}ios'ł, źydzi 
z nandłu./ Dobrz)-ll, ie
t brukowan), )na 12 
'iamarków, targi dwa 
'
zy w łydziel}, 'IV v.'torek 
i W l)lątek bywaią. Jarlnark
 tuteysze sil dos)
ć 
-- .. 


t.... 


'1
		

/gawarecki_opis00081_0001.djvu

			77 


liczne, 113 konie, bydło i t. d. W roku 1806 
dochodu lniasto nliało Złot.ych 1640 gr. 12. dziś ) 
. .. 
Złot 
 281[0 gr. 4. Gdy ,vystawienie kościoła 
.,-przez dziedzica rozpocz
tego dokonanthn będzie, 
i rzeka Drwęca, gc!y spła\vną stanie się, mia- 
sto Dobrzyń podnieść się Inoźei 


) 


. 


. . 


a, 



 


I 


ł 


. 


..J 


. 


.. 


'" 


, 


,
		

/gawarecki_opis00082_0001.djvu

			78 


.. 


, . 


" 


01)IS 



.' x. 
l\fIl\.ST 
\. KII( OL A. 
. . 


. 


łt 


Kiko-ł JTI1asto szlacheckie, dziedziczne Karóla 
IIrabi Z!?oińskiego, h. OgOtLczyk, leźy w grani- 
cach \"si tego naz\viska przy trakcie pocztowYln 
z Płocka do Torunia, nad iezior
nl w)-budo- 
"van e , oddalone od l-iipna o Jnil«; iednę, od 
'o- 
runia o lnil 4, od Wisły o m!l 2. 
1\liasto to \vysta\łvione' iest na 15 morgach, 
iak okazuie errckcyia z dnia -l. Grudnia 1791 
roku. Augus.t II Król Polski wydał przywiley 
d. 9 Stycznia 1745, którym ustanowione we 
wsi Kikole cztery iarmarki rocznie, i targi w ka.. 
- zdą 
iedzielt£ odbywać sili JlJaiące. - Dopiero 
z mocy pr
ywileiu Stanisł'3,,'a .Augusta, z dat.y 
l 
88, Ignacy Antoni ZhoillSki Woiewoda Pło- 
cki wieś. tę w dniu 1. Grudnia ] 791 w rz
dzie 
miast P ostawił. Rzad Pruski errekcvia tako
a.. 

 J & c 
pot\vierdził, a lniasto ośm jarmarków llow
ych · 
otrzymało, i teraz liczy ich 12, które w ńastę- 
puiących dniach odbywaią siQ, w Poniedziałki: 
l. przed S: Agnieszką, 2. przed S. Walentym, 
, . 
 
3. po Srzodopościu,' 4. po S. W oyciechu, 5. po 
s. Tróycy, 6. po S. Autonim, ..... 7. po S. Piotrze 


, . 


"'"
		

/gawarecki_opis00083_0001.djvu

			. 


79 


... . 1 


i PaJVle, 8. po S.' Jakóbie, 9. po S. Roc11U, 10. 
, 
po S. Tekli, 1-1. po W szys
kieh Swi
tych, 12. 
po s. "ro111as1.11. Targi lubo przywileieln dozwo- 
. 
lone dla braku kupuiqcych ustały. . 
Kościoł parafiialuy i Pałac Dziedzica; przez 
Zboillskiego W oie
'od(; oyca dzisieyszego Dzie- 
dzica na wzgórku z lTIUrU \\'ystawion
, miaste.. 
czka t
go s;
 szczególną .ozdobą (8
1 J. Przy Pa- 
łacu iest pi{;kny ogród O\VOCO\vy z o;anźeryią: 
Fabryk, prócz iedney sukienney, i dwóch gar- 
_barzy Kikoł nieposiad.a, rzelnieślników z\\'yczay- 
nych w roku 1820 było p6, mifidzy telni sze- 
'wców. 19, kr3\VCÓ\V 16, stol"rzy 7. i t. d. Pro- 
pinacya w:y
ącznie nale
y do Dziedzica, domów. 
drewnianych Kiko-ł liczy 36, który'ch szacunek 
do Towarzystwa Ognio 1 Nego na Z.łt: 14,850 po.. 
dany, ludność iego ....v roku 1824 \\'ynosi: 
a) Chr1.eścian ... 210 
. 
b ) Z Y d Ó 'tV . .... . . 3 l 7 


c- 


(. 
I . 


- 


w Ogóle dusz 5
7 


(85). 


(8,1) Kościoł tuteyszy iest pod wezwaniem s. 
 oy- 
ciecba, d
 nie
o parafiia Grocb.i.eń wcif>lona została, 
gdzie iest kościoł murowany pod tytułen1 S. Piotra 
Apostoła, n:.dto n3lezy do niego kaplica w Brz
znie, 
ws: Jakóba Rościszewskiego dziedziczl1l.{Y. / 
(85) Przytaczane w nini
rszYln d7.iełku ludność 
"- 
miast l i ilość domów gruntl1i
 się na pewney wiado- 

 . 


. 


) 


, 
.. .
		

/gawarecki_opis00084_0001.djvu

			C' O 
<5 


l\'liastecz
(o to Inał'o "ma gruntów, przeto mie
 
szkallcy iego z rzclTIiosł i handlu utr
Ylnl!ią się- 
. Nie iest brukp\vane, i Inateryały
 do tego \"1 bli- 
skości niezna¥duia si
. . vV r. 1806 l1)iało do.. 
.J c c: 
chodu Z1t": 1050, dziś lna Złl: 1346. Kikoł od 
kilku ,lat znacznie się powiQksZ3, rzclTIicśłników 
wiele ma zdatnych, lecz wIniarf} tychźe domó\v 
ri:lała liczba znayduie 
ię- Fołozenie iego iest 
dogodne tak fabrlkom, iako i rzemiosłom; z prz.y- 
czyny, iź leźy l}ad ie
ioreln i \vśród lasó\v, ma 
wi!(c w bliskości wiele materyałó\V, nadto przy 
trakcie pocztowYIn, i blisko Pruskićy gra nieJ- 
, 


- 


mości z Bióra W. Kommissarza w Obw6d Lipnoski 
Delegowanego, Autorowi udzieloney_ 


, 


, 


-" 


- 


. II.. 


ł 


. 


. J 


I 


- 


. 


. 


.,.. 



..'
		

/gawarecki_opis00085_0001.djvu

			" 
81 
I 

. XI 
ł 
o GORZNIE. 


. 
Do dawnćy ziemi Dobrzyllskićy liczono ieszcze 
miasteczko Gor-::no l1ad obszernYln ieziorcm po- 
łoźonc, blisko Brodniey, do Biskupó\v Pł'ockich 
J1aleźące, dziś do Królestvva Pruskiego (86). Był 
takźe we wsi zwaney G orzno S=.c:;utou'o kościoł', 
o którym w ",rizycie z r. 1669 napisano: "Gor- 
" zno SzczutO\vo. Est quoque in villa dieta SLCZU... 
"tO\VO templuln ligneuJn desolatUl11 vicinosum 
" in quo niehil est e
ceptis parietibl1s, nOl1clau- 
" SUln, ecclesia haee sine dote, dixit Praepositus 
"hoc saccllu1n pertinere ad Gorzno." 'tV mi a- 
. , 
steczku zaś tĆIn iest parafiialny kgśeioł pod ty- 
tułem S. Krz} źa, oddany Z
kono\\'i 
Iieeho\v- 
skieJnu Strozow Grobu Jerózoli!nskiego, n3dto 
oddzielna kaplica S. Anny
 W r. 1785 ludność 
Gorzna wynosiła 1239 dusz (x). 


. 


(86) Dzisieyszy Ohwód JJipnoski nie całą przeto 
dawną ziemiEt DobrzYl1ską obeyn1uie. 
(x) Rozrządze
ia i pisma Pasters1{ie 
a Rzą.dów 
Xięcia JMci 
Iichała' Jerzego Poniatowskiego Uiskupa 
Płockiego do Dyecezyi Płockiey wydane Vi Warsza. 
wie r. 1785 TonI IV sb': J32. . 
lfron: Z. D. 6 


.- 


, ,
		

/gawarecki_opis00086_0001.djvu

			82 


W czasie najechania Pruss przez Gustawa Adol- 
fa IZróla Szwedzkiego (87), Wrangel Wódz 
woysk iego pokon
\vszy pod GorznelTI Polakó\v 
. 
Brodnicę przez tychźe ścieśnion(
, od obl(:,
enid 
u\volnił (88). 


(87) Gustaw Adolf, a po niln panui
cy Karól Gu. 
staw, mieli zanliar przyłączyć do Szwecyi Pl'USSY, 
aby tynl sposobeln wziąść pod swoię nlOC, prozy po. 
siailaniu pod ten czas Inflant wszystkie brzpgi morza 
Baltyckiego, i panem zostać całego h:1ndlu półno- 
. - . 
cnego. 
(88) Szanowny Autor Dzipiów p3nowania Zygmun- 
ta III (w \łvarsz: 1819) \'V Tomie III od st1
: 489 do 
493 hitwę pod Gorznem nastitpnie opisujp: 
" 'Yidzieliśmy przy kOlicu ostatniego roku (1628) 
opanowaną przez Szwedów Brodnicę, w c
asie tt
y zi- 
my Polacy tak ściśle opasali to miasto, iź ci
zki 
głód w z
łodze czuć się iuz dawał. Zawiadomiony 
o tey o
tateczności Oxenslir.rn, (Kanclerz Szwedzki 
maiący przez Gustawa Adolfa powierzone.rz
dy nad 
zaiętemi przez siebie Prussalni) chcąc iak nayprędzey 
przyiść nliastu na ponloc, i korzystać z nieprzyto. 
mności w obozie Polskin) IIetmana Koniecpolskiego, 
ten bowiem na Seym udał si't, posłał rozk<1zy do 
rozło
onych po róźnych mieyscach korpusów Szwed
- 
kich, by się wszystkie pod Osterodl! zł
czyły", i tan1 
zabrawszy ile mozna zywności, 
 walcząc następuiące 
Woyska Polskie, oblł:zoney Brodnic} jak n
yrychlł.;'y. 
szą niosły pomoc. Wykonane z n3y'}jttksz
 dókła. 
dnością rozkazr Kąnclerza, w 10,000 wy hranf'go ludu 


. 


'lo 


. 


...
		

/gawarecki_opis00087_0001.djvu

			I 83 



. XII. 
o p I S 
'T-si p.ar'afialllych i =łłlaC=łnieys=ł)
ch da- 
'H} Il i (JI" H) =łie1l1i Dobr::'Y{LSkie)
, d=łź.ś W ObJ-t
o- 
d
źe LipIloskim poło=łonych. 


Cudze wźedzić rzeczy, ciekawość iest, 
a swoźe potr:;eba. 
A. 1\'1. J,i-'REDRO, przysłowia Nr. 51. 
W obrazie topograficznenl i statystycznem zie- 
lni DobrzYliskif
Y, wyrazHeln, iź iest 763 \vsi, 
opisy\vać kazdą z nich byłoby pOV\'tarzać iedne, 


i liczną strzelhą posuwali się Szwedzi; Stanisław Po- 
tocki Kasztelan Kamieniecki, w nieprzytolnności lIet. 
mana Koni
pol
kiego, ,..y o.yskom Polskin} przywo- 
dził; dowiedziaw5hY się o postępowaniu nieprz)'ii1ciela 
i swoim pułkom do ści
gania się wydał rozkazy, lecz. 
rozrzucOne po lezach zinl0wych zołnierstwo, mniey iak 
Szwedzi posłuszne, zebrało się tylko w liczbie 4000 · 
, 
z nipwielu dzi;lłami; przywodzili pod Potockim, Ka- 
millski , Kossowski, Kulikowski, Abrahamowicz, 
F'rederyk Denl10fF hył na czele iazdy, Judycki zawia- 
dywał strzelbą. Przypadało Szwedonl przeprawIać się 
przez rzeki Primer i Drewiellc2, obyd\\ ie niezamar- 
złe , i gęstą krę niosące I przeprawa ta była niezDlier_ 
nie trudną, zwłaszcza dla woyska, Ulnoit\-\ o. wozów 
z zywnością prowadz
cego z sobą; gdy hy był wódz 
J . 6* ! 


\ 


'" 


.
		

/gawarecki_opis00088_0001.djvu

			\ 


84 


. 


i teź same szczegół'y, dla uniknienia przeło ie- 
dnostayności zJlnicrlr'
em tylko ,,,sie peraflialne 
i" znaczuieysze oph
ać. Dzie-ł'a o herb3ch X. Nie- 
sieckiego i X. OkoJskiego, niclnnićy ,vizyty ko. 
ścielne z Archi\vuln Płock idy I
aLedI'alnćy K.api- 
tuły udzielone, ,,,iele prz
-łGźJły si<{ 
 do zamia- 
ru lllCgO, pier\vsze w opisaniu krótkilll 11iektó- 


a 


P'Olski W tey trudnpy przeprawie nli
dzy Ekhultz 
i IIenkehl nieprzyiacitła "'H lczył, p()dług "Y1.nania 
samych Szwedów, mogł ich hył, acz z słabpfili siła- 
n1i, z znaczną kl
sk
 o(1p
dzić; l.l'cZ nie hyło Ko- 
niecpolsk if'go, Potoc k i l'0zrl1cawszy tl10sty na rZtkRCh 
dalsze Vv :pvoe.y, zQtl'udn i "'''zy n:1prętce z:Jsiek a mi, ppct 
Gorznen1 na wzgórk:lch połozył sit; ohozenl. SZWt... 
dzi pon
prawiali w nocy popsute mosty, w ni
kłó- 
rych n}ieyscach W hrod rzekę pł'zeszli, poczynione 
naprędce zasieki, ochocz) zolnit>rz 
lpr
ątnął, żust
- 
".ione ao obrony ich małe oddziały, po niewidkim 
1.1pOrZe ustępować nlusi(jły. Dnia 12 I
utpgo '''rangel 
rozwinął się \" ()bliczu woyska Polskiego, nie zacz) n3ł 
atoli }Jitwy, czekaiąc, DZ tylna straz iego przyhędzie. 
Dozwolił OlU czasu tego 'wódz Polski, llipporuszony 
W nlieyscl; swćnl stoiąc. Gdy iuz ostatnie pułki 
Szwedzkie nal'ieszły, TeufFel (ieąen 7. podkonlpndnych 
Wrangela) posl1n
ł się dla opanowania wsi Zaporowa, 
uprzedzili go Polacy, i wieś. tę rspaliwszy, w kilka 
chor
g" i jazdy udtrzy li na następuiącego. \V rangiel 
widząc niehespieczeństwo swoich, z ]ic
:nemi pulki po_ 
ś!)iesza im na porlloc, po cztt'rykroć lInssarze I)olscy 
\1derzali na Szwedów, lecz widząc, ze reszta woysk;" 
. .
		

/gawarecki_opis00089_0001.djvu

			85 


rych falnilii w zielni DobrzY{lskiey osiadłych, 
drugie do wykazania stanu kościołów, i ich da- 
""ności. Znayduic; tu potrzeb2 nadlnienić , iź 
llielnal wszystkie ko
cioł'y tuteysze- od niepau

ę- 
tnych cZ(j
Ó\V errekcyi pier\v:iastko.\vych, i przy- 
wileió\v są pozba\\"ionc, up:1saźeuia :ich są lnier- 
ne, dziesi1t,ciny s1.czupł'e, lub źadne, p3rafiie 


Z"imiast przyiścia w posiłpk, stała spokoynie, znl
z.e- 
uj hoil'Ol t) 
 nakoniec podali
 Po zeyściu z hih'\y 
I 
naycelnieyszego \Voysk Polskich wyboru, POZosLó.łła 
piechota, n
y" ięcey z cudzoziemców złoz.ona, łatwo 

.łami\n
 i rozproszon
 zost3ła." Znaleziono na pobo- 
io\\ i
ku, mówi w oonie!'ienin s\\oilTI wódz Szwedzki 
]30 zabitych rrO\'H)fZYSZÓW, ludzi rzadkiey ciała piti.. 
;,nu
ci, las
r i pola zasIane hyły trupami :Nienlców i 
Wc;grów. Wzi	
			

/gawarecki_opis00090_0001.djvu

			\ I 


86 


'.. 
z małey liczby dominiów zl'ozone, kościo.J'y fili- 
alne i kaplice, (tak zwane Oratoria) dosyć CZłi.- 
ste. Przy - kC:J
deln z kościołów były szkołki i 
s7
itale, dostateczneJn atoli funduśzem nieopa- 
trzone , spr.zęty kościelne ubogie i zalnoźnego 
stanu kościoł'ów niewykazuiące; wszystkie te o- 
koliczności na u\vag<; "Tzięte do\vodzil iź naiazdy 
Szwedzkie na kray Polski' przyczynił'y się do 
zniszczenia tak kościołów, iako i - \vsi W których 
. 
znaydował"y się. 
Ze względu trzech Dekanatów w Obwodzie 
Lipnoskim dziś do Dyecezyi Płockiey n
lcźących, 
przedsiewziąłem kościoły parafiialne oddzielnie 
co do kaźdego Dekanatu opisać, z nadmienie- 
niem, iź 
 za dawney ziemi DobrzYllskiey exysto- 
wał Dekanat Bobro\vnicki, złoźony z ko
ciołów 
w Bobro\vnikach, Szpethalu, Zaduśnikach, Cheł- 
micy i Ostrowitem , i ten' do Dyecezyi Kuia- 
wskley naleź;- 
, dopiero w roku 1818 Dyecezyi 
Płoc
ićy \vcielony został. Prócz tych był'y ie- 
szcze dwa inne Dekanaty, iako to: Gorzeliski 
W cześ ci W kraiu Pruskim lcźac v , i Golubsko 
c II:. J \ 
Dulski (z)
. 
. . " 


(z) Do Dekart3tu Gorzeńskiego nale
ały p[lrafiie; 
Brzozie 
 Cielęta, Gorzno, Gorczenic3, Grązawy, Ja- 
8trzębie, Szczuka. Dekanatowi zaś Golubsko D ul. 


- 
 


... 


. 


......
		

/gawarecki_opis00091_0001.djvu

			87 


, 
I. DE KANA T DOBRZYNSKI 


. 
obeymuiący kościołów 15 (89) 


.. 


I. 
rłllChof-vo, \vieś w obszernćJn ograniczeniu 
do kilku posiadaczów, naleaąca, z których Tłu- 
cho\vscy znaczniąysze cZflści dziedziczą. Kościół 
stary pod tytułem VVniebowzięcia N. Panny 
l\Iaryi iuz do upadku nachylony, obok które- 
go stoi now - kosztelll parafiian "Tlsta\viony, 
lec
 ieszcze niedokollczony.. Odpusty znaczne 
i często tu sit; odpra\viaią, na które lud z oko- 
lic o mil kilka odległych przybywa. Na cmen- 
tarzu t.uteyszego kościoł'a iest grobowiec muro- 
wan)-, w którYJn są zł'o zone z\vł'oki TOJnasza 
Wyczałkowskiego Sc;dziego Pokoiu Ptu Lipno- 
,. . 
skiego w r. 1824 zmarłego. Wieś ta połoźol1a w 
dobrych gruntach,. llla bór, cztery gorzelnie, i 
sześć karczein. 
Poświ<łtnc folwark o kilka set prątó\v od Tłucho, 
wa odległ'Y, mieszkanie Dziekana I?obrzyńskiego, 


skiemu podlegnły parafiie: Dulsk, Osiek,' Plonne, 
n.actziki wie1gie, Strzfgi, Swiedziebna z Xiętełll, 
Sl.CZUtO\,\ o filia Gorzna, i .Trąbin. Rozrzqdzeń i Pisln . 
PQst
rskich iak h'y
ey T, IV Str. 428 i 432. I 
(89) Porządek Parafii iest ten san}, iaki 'v Rocz- 
niku Instytutów Religiynych i Eduk.acyinych z r, 
182J
 
a str 
 58. i 62 zachowano, 


\ 


-
		

/gawarecki_opis00092_0001.djvu

			88 


.. 


w pobliźu tego ..znayduie si
 kaplica drewniana 
nowo przez te
aźnieyszego Dziekana JX. rrOlna- 
sza RościszeV\:skiego \v r. 1823 wystawiona, 
w niey codziennie: 1\Isza S. odprawia si
. l\li<;- 
dzy rrł'ucho \ve 01 a POś\Viątnell1 iest przyiemna 
dolina na k fórey od strony Poś\vi(
tnego gaik 
olszo\vy rośnie, z tey doliny, sprzątają właści. 
ciele. Tłucho'r,'a i Poświątnego' znac7.ny zbiól" 


. 
SIana. 
Do Parafii Tłuchow
kićy, naleźy \vieś JasieJi 
dziedziczna Józefa Charko\vskiego, \v ob
zerneln 
ograniczeniu, ma wielki bór w którYl11 drzewo 
d
 budowli i na porządki gospodarskie z
atne 
znayduie się, czyns7.ownikó\v ,,
ielu, . Jnłyn, ł'ą-. 
ki, gorzelnia", ogród owocowy no\vo załoźony, 
i wiazd dla podr6źnych przy trakcie z Płocka 
d I . k d .. d b " , \. 
o Jlpna, są u \vygo Złe l QZ o le t.ey 'V\' Sł. 
Charkowscy, J <;drzey i W 2 wrzeniec,. elekcyią 
Augusta II podpisali (90) 
2. Bądkof.vO koś.cielne, w. dawniey do Bi- 
5kupstwa Płockiego naleźąca, a w r. 1778 przez 
]\;lichała Jerzego Xił'2cia Poniatowskiego Biskupa 
Płockiego ua po\'\ i(;kszenie dla SemiuariUln Pło- 
· ckiego XX, 
lissyonarzoln oddana, leźy nad 
rzeką Skr\vą. O tuteyszym kościel£; vv Wizycie 
J 
 . 


.. 


- 


(90) Niesiecki T. I str. li7. 


\
		

/gawarecki_opis00093_0001.djvu

			... 
I 


89 - 


. 
Parafii w r. 1669 odbytey W)ir3 
 oho. "Erectio 
"in libruln capitularem ingrossata per R. D. Ja- 
"colnlln Slaski Capituli et Consistorii Notarilun 
"testatur hanc semper collationis IlIustr: ac Re.. 
"vel': DD. Episcopor. Plocens: pro telnpore 
"existcntis esse et fuisse. \-.- etus quideIll fulIni.. 
I . 
,
 ne tacta conflagravit ialn putrida, nunc divina 
"gratia nova extructa, ante dllOS circiter annos 
" contecta denno." Kościoł dziś exystuiący iest 
murov\"any, i w dobrym stanie znayduie się, 
.Bądko\vo liczy dymów 11, lna gruuta dobre. 
3. DvbrzYlt nad, TVi.słą opisany \\" 
 IV. 
Wieś Ploł1tiany graniczy z teIn miasteln, od 
l1ie.pami\,tn) ch czasów w dzieclzict
\'ie Che.J'mi... 
chich zostaiaca, teraz iest dziedziczna Svlwestra 
c c J 
ChełInickiego. Zdobi wieś tę pałac prze
 Ada- 
Jna Chełnlickiego wymurowariy, ogród OWOCO\vy, 
porządne zabudowania, ,leźy w grun,cie dobrYłn, 
ma ograniczenia znaczne, lasek brzozowy, i \vla- 
trak. 


. C:;arlle \y d. Kaie!ana 'Pląsko\vskiego, b. 
K8pitana woysk Polskich, Ka\valera krzyźa \"oysk. 
Polsk: Kościół pod tytuł'ellI W uiebowzif;cia N. 
Panny, \\'ieś ta lczy w równinie, ma bory, i dobrze , 
" 
 
iest zabudo\'\'ana. Pląsko\vscy h. rropor \v l\Ia- 
70WS
U i w Prusiech. (9 ł) 
. 
(91) Niesiecki T. III str. 608. 


.
		

/gawarecki_opis00094_0001.djvu

			..., 


90 


/ 


5.. Górsk" w: d. dawniey Jakóba Gąsowskie- 
go, dziś Jerzego łlenryka Ebcrtza. ,'Kościół dre- 
,vniany pod tytułeln S. J\łlikołaia. Do Probo- 
szcza tuteyszego nale;'y kościół filialny W Szczu- - 
locvie. Wieś ta posiada ogród O\\'OCO\vy, bór 
sosnowy znaczney rozległości, grunta piaszczyste" 
. ... . 
6 Grochocval
k, \v. d. da\vniey GrochowaI- 
skich, z których 
zymon Grochovralski koścół 
dziś exy stuiący fundował, i nadania dla lJrobo- 
szcza \v gi.u ntach poczynił, późuiey dziedzict\vo 
Sierako\\'ski
h, i Leona H.uźyckicgo dziś osta- 
tniego Sukcessorów.- Kościół drewniany pod 
wez\VaniCln N. Panny, d\\'ór porządny, ogród 
OWOCO\vy, przez posiadacza teraźnićyszego J akó- 
ba "frzciuskiego załoźouy, d \va kanały, zdobią 
t<£ wieś, grunt źytni, wiatrak. 
Szymon OkuIski w dziele pod t)"tułem -Orbis 
Polonus w Krakowie 164 l V\"ydanctn, mówi 
(92) o -Familii Tr
cińskich: ".rrrzciJi
cii ad l\tIla- 
" valn, \ sed etiam in Cracoviensii et Posnanensi 
"Palatinatibus' reperiuntur." Jedni są herbu 
Pobog, drudzy Ra,vic7. .., 
7. Ligof-vo, \v. d. Falnilii Zie1i{lSkich, lniano- 
wicie s)-nó\iv i córki Chryzostoma Zielillskiego, 
Pods4£dka Powiatu /,f.}'awskiego. Kościół dre- 


" 


(92) w TOD1ie II str. 437 i 585. 


. 
.:.-
		

/gawarecki_opis00095_0001.djvu

			. 


91 


, 
. wl1iany pod tytułem N. Panny, nąleźy do niego 
kościół w Sudragach. "\'Vieś ta ma grunt zytni, 
znaczny bór sosnovvy, gorzelnią, leźy w r6wni- 
. 
nIe. 
Okolski o Fan1ilii Zieliliskich tak \vyraza: (93) 
'" Zielenscii in Palat. Ploc€l1si, viri prudentia, et . 
" ingenio ad Reipnbl: negoti('}, doctissimi, hine 
" dignitatibu
 effulsere. Gregorius Palatinus 
" Plocens: Capit: Zacrocilnensis subsrcipsit 
i- 
" gismundi III. confirmationelll pactoruID, erat 
,J 
"post IDOdUll1 et 
IlaYensis Capit. Praescnti teln- 
" porc. ad stlbscl'iptioneJD elcctionis regis Vladislai 
"ry fueruut Zieliuscii Valeutinus, Castell. Plo- 
"cen. Joannes Dapifer Plocens: Vladislaus Zie- 
"liliski Albelotus, Sigismundus et l\Iart.inus, ela.. 
"rUIn igitur est qnod "irtute et heroicis actibus, . 
"profecerint in regno, quo nOlnen gloriam et pie- 
I 
"tatis officia ab olnnibus bonis digne Inerentur, 
;, crescl1t, sine interpretat.ione politice et heroice." 
. , 
Zielił1scy Inaią herb .swiuka, iuui Jelita, Pruss, 
... C
ołek (94). \ 
8. 1\1okofvo w
 d. Wincentego Chełn1ickiego, 
.. 


(93) 'rom III str. 15. 
ł (9-1) Wiadol110ŚĆ - o kleynocie Szl:łchec1{jm or3Z 
II
rbach domów Szt.lcheckich prze
 Ewarysta Anol'ze.- 
id 111'. Kuropatnickiego W 'Varszawie 1789 Część I 
, .. 
8tr. 126. 


, t 


.' 


, 


\ 


. 


,
		

/gawarecki_opis00096_0001.djvu

			92 


.' J 
, 
Radze)'" ",r oie\vództ\iV3 Płockiego, Kawalera Or- 
deru 
. St.anisła\va III klassy, i k l'zyźa W oysk.o- 
wego Polskiego, leźy \v dobrych gruntach nad ic- 
zioren): Kościołdre\\'Hiauy Cl'ygo\vauy p.rzezChc,t- 
lnickieh i 1\foko\\'skich, a \V I:. 1699 \'rysta\vio- 
))}, teraz dla da\vJ}ości lIsl!\.od
ony llakładeln pa- 
. 
rałii
ł) zrepero\yany zo.sta.ł. D
vo[
 pod dachó\v- 
ką, ogrod O\VDCO ""y, gorzeluia i lasek brzozo\yy. 
Jeziol'Q nad klórYIU, \vsie )Lokovvo, 
iloko\'vko, 
, ., 
Chalin , Chudze\vo i Łagiev\'niki leźli, iest 
łJa- 
cZlJey ,,\-jtlkości, \vit(cey iak ć\"i
rć lJ1ili k \\'a- 
€1rato\\'
y łnćii
('e. Od strony 1\10ko\v3 i l\lokow- 
k:J ie$t bł'ott1i
te, sitovvierrl i tf'zcinc:! zarosłe, gdzie 
l)oł'a \viai
l sit( liny i karasie, tudzie-ź białe ry by. 
Od strouy 2Jaś Chaliua i Chudze\va iest c7.yste, 
iednakowoź czy to dla zbyt.nićy s\'\'cy rozległo- 
ści, i nicdostatł
 u ,vielkich, sieci, nie iest poło- 
wne, czyli tez nie iest l'Y buc, doś\viadczenie 
atoli przekonało źe uł'o\vione \v uiln okunie 
ą- 
wielkie, i przyielnnego sInaku. 
l\'1if;dzy)}Iokoweln, a JYIokow kiem na równych 
łąkach uad iezioretD tYlnźe iest u
ypallJ r
k(
 
ludzką góra fOflJ1Y okrl
glt
y, \v iey środku iest 
równina, na brzegach znayduie sił; '''yniosł'ość 
. ' 
Ud kształt wał'ó\v, iest to Inieysce luh ofi:.Jr z da-:- 
,vnych 'I\jekó\v, lub obroH¥ dla \\'OYSkd (95 ). 
(93) ""- yiaś£1ienie pomników tegu rodzaiu stal'ozy- 


) 


,
		

/gawarecki_opis00097_0001.djvu

			93 


Chelnliccy wec11c r;iesie('kie
o (96) osiędli 
.. -.. . . 
w . zielni I)obrz)-llskiey lnai(
 herb Nalfc::. Ad- 
ryan .Pabor<:a vv teyźe zielni \v r. 1580 (97), 

yn iego lVlacićy Chor	
			

/gawarecki_opis00098_0001.djvu

			94 


\ 
lub ośm stay od wsi są odleg.1'e, na nich ani 
koło nich drzewa nie rosn:b tylko płynqcc stru- 
mienie \vód 7 odbieg lnai:!ce z przyległych pól. 
Na iednYłn 
 \vspolnnionych \vzgorku znaleziono 
na początku 1822 roku grob, czyli dół g
'((boki 
)la półtrzecia łokcia, obcelnbro\vany prostełni 
pólnemi kamieniami 7 i przykryt.y takielniź, d-tu- 
gi cztery a szeroki d\\'a łokcie. W grobie. teIn 
było przeszło 20 naczYII glinianych, kształt lD3. 
iących dzbankó\v szerokich, vvysokich przeszło 
p6ł łokcia, przykryt.ych z teyźc ziclni pokry- 
wkan1i. Kaźde z nich było napełnione piaskiem - 
(zapewnie przez robactwo ziemne \\'iekami na- 
toczonym) drobnclni kostkalni i cz
ścią popiołu, 
napis lub znak iakowy na nich J1ieznaydował 
S
t; , Sztuk dwie z tychźe naczYll owczasoV\'y 
dziedzic wsi Wierznicy Alcxander Roscisze- 
wski Towarzystwu Nauko\VelTIU P1'ockielnu 
przes.łał. Z wez
enia tegoź Jan ,Borowicz Pro.. 
fessor na publiczneITI . posiedzeniu Towarzystwa 
w d. 19 l\farca 1822 roku odbytćln podał wia.... 
domo3ć i domysły o tychźe J1aczyniach, w któ. 
rych przytoczył:." if, grób odkryty i w nim 
"znalezilJne' urny gliniane mogły obeymować 
"' , 
"popioły Aryanów (99), u których zwyczajem 


(99) Aryanie b}' li to Sekretarze (Róinowięrcy) 


,
		

/gawarecki_opis00099_0001.djvu

			. 


95 


" był.) ciała 7.mar
'Ych palić, a popioł'y i szczą- 
"tki pozostał'e w ę;robach chovvać." 
W od)e!!.ta staroź"-tność sic f1 aiac, mozna do- 
\.) Ł J cO c 
mniemauie przypuścić, iź urny te były z CZ3- 
 
SÓ\Y S.ło\via 11Skich. (100) 


. 


idący za nauką Aryanizmn tak nazwaną od nazwiska 
Aryusza kaph,na w mieście Alexandryi w Egipcie, 
" wieku czwartym po Chrystusie Panie zyiącf'go. 
Naywięcey ich było w mClłey Polszcze, około San- 
rloTIłierza, Rakowa 
 Pinczowa, to iest Szlachly Ohy- 
wateli, którzy sict tey nowey nauki od obcych Pl'ZY- 
b: lców po kr"aiu rozgłasz.aney chwycili: 
Za panowania Króla .Jana K 
zil1lil""l'za przez uchwa- 
lone na S
rmie prawo \'\ ygn.1ui hyli z J:1ulski, iako 
znoszący 5ię- z nit>pl'zyiacielŁ-lłl Oyczyzny, w czasie 
bov...ien1, V\ o}ny gdy sprzyiali i pon1ag;31i Szwedom, 
pOV\ iedziano ilu: "idźcie, gdy ol,cych pr
ekładacie 
J ' /. " 
na SWOtc L. 
(100) Su.ro«'iecki, I\lówi "na str. 1-17 uczonpy swey " 
rozprawy pod 1.yt:- Sl
d
eenie pOCZqtkll 
-'-aruJuw Slo- 
wiańskich, w Warszawie 182,1 wydarufy. 
Z\'\ ycz
y opł3kiwani
 umarłych z wielkieol wyrze- 
knnicnl, wyliczania iclJ pochwał, i wypra'ł. irlnia \v 
końcu choyney Stypy, na którey się zwykle npji
ł- 
no, był powszechny u S]o\,\ ian. Jedni ich p3Iili, 
drudzy grzebali po lasach i lllieyscach odosobnionych, 
gdzie przechodnie lllieli zWY<;Z:ł}'" rzucać kije i galę- 
· 7.ie. Nit:które pokolenia zehrawa;
y popioły po spalo- 
nych w urny, stawiali ie na słupach przy rozstay- 
.. nych drogach. '_ 


. 


.
		

/gawarecki_opis00100_0001.djvu

			" 


96 


. 


Do teyźe salney Parafii l\Ioko\va naleźy wieś 
TUIJadly, (I) dziś w dzied
ict\\'ie Teressy z 
})
bskich rwaroTvski(J y , ma \,"ielki bór, zna- 
czną liczbę czynszowników, ogród ow
cowy, 
w. którym na szczególlJ(! U\łvagę zasługuie Dąb 
zna- 


- 


. 


Benedykt Rakowiecki w (l1,iele ped tytułem Praw. 
da Ruska (w Warsz: 1820) T: I str'. 35 pogrzeby Sło- 
wian tak "ystawia": 
Starszy czyli Naczelnik osadr, uwiadamiał miey- 
SCO" yeh mil'szkańców o zelścU wsp.>łmieszkańca, za 
p0010Cą czarnego 'tv kształcie hliławy, znaku, od domu 
do domu przesyłanego, po czenl zgromadzali się ulie: 
szkańcy i wszyscy razem wyprowadzali uOlarłego ze 
\ smutnem opłakiwaniem. Niktóre kobiety ubl'ane w 
białe odzienie J roniły ł1.Y w nlałe naczynia płacze- 
hne. Na kładowiskl1 rozp31dli stos ognia, palili 
umarłe
o z zoną, konit'nl j oręzenl. Zbierali popio- 
ły w urny gliniane, Dliedziane, lub szklane, gdzie 
kładli naczynia płaczebne, i inne rzeczy do zmarłe- 
go naletące J jako to małych boźków, rózne monety 
i t. d. co wszystko razem w zifimi zagrzebywali. 
Niekiedy wystawiali pomniki J okładali mogiły dzi- 
, kiemi kamieniami, lub ogradzali one palisadą. Te 
smutne obrządki kończyły si
 wesołą uroczystością, 
którą nazywano Strawą. , 
, \ (1) Tego nazwiska iest takze wieś w Obwodzie 
Płockim, granicz
ca z Drobinem. 


.
		

/gawarecki_opis00101_0001.djvu

			97 


znaczney grubo
ci. (2) lVIa ta wieś dwa ie- 
zior:J, iedno \\'ił;ksze w połowie do wsi WieI. 
giego, \\' poło\'\ ie do Tu pad-ł nalezące, \v tein 
szc
upaki, liny,' tudzie£ inne r) by poła\JW"iaią sig
 yś dębów ni
zmierney g
uhości 
2.anliast tv\ iel'rlz nźywali, i iedt'n 
 tych ol
l'zyn}ów 
dr/.t.l\\nyclJ miał sit{ w . jp)"scu ten} znaydować, w 
którynl '1'cwł11i zalozon r 7.0St,1 ł. 
Swi'lcki Opis Star(I!.Y
: Pol.
ki T. I str. 381 
SLa
islaw \Vorli'.ic.ki, w dl.iele swoim: o Drzewach 
(I
rze{''I,'ach w Pul:j::.c:::.e :,imutrwał'ych w' Krakowie 
1818 w\'danvn, na str. 6 T
 I D1Ó" i: 
" '" 
Od n' ieczne i wyniosłe drzewą, ogl'onlną swą posta- 
cią, l1
ytk!em, i staroś..ią, na ludziach (z rąk. natu- 
-TY w}"choozą£'Yf'h) gł«;hokie czynić musiały wraze- 
ni:} ; poró\\ nyV\"aić)c ho\\ it'IU człowitk słabość swoiC! 
2. ich \\ l.rostełl1, k tótkość £ycia swego, z sędz.iwoścj
 
'tych leśnych olhri'.ytll()W, tuląc się przed spieką pod 
ich cienie, przenikał się w teo}p poniewCJlnie ku nim 
wdzięczIlością i uszanow:;łniem; a z tąd powstały u 
Greków, R7.ymian, Gallów, Germanów, poświęcone 
gaie, ró\' nie iak cześć odrębnych drzew, którą wi. 
dziemy dotąd, dla drzewa Baoab wzdłui br1.egow 
GV't'inei i Senegalu. l)t,łno 11 nas był" tlłkowych 
poświęconych dębów (gaiów przed nawróceniem 
Mieczysl.
\\'a, a w kilka set lat potyn1, poka
yV\'ano 
jeszcze w Warmii, gdzie stoi teraz miasteczko Hei
 i. 
geuheul (Swięta Sie
ierk3), 
 Dąb \ ogromny,' do 
którego Pruskie i Litewskie pogaństwo, naboznie w
. 
drowało. !\Iówi daley tenze Autor na str. 421 t
goz 
Kron: Z. D. 7 


-
		

/gawarecki_opis00102_0001.djvu

			. 


... 


98 


drugie zaś między lasem, w którYID dla za\va- 
łó\v z gałęzi i korzeni drzew, siecią ryb łapać 
niepodobua, lubo \v leszc
e i raki iest pol'o\\ ne. 
Tupadł-y maią nadto gorze1nią i Jnłyn \v Ben- 
dzenia tak 
waney prz}'lef,łoJci od Czynszov\ ni- 
ków zamieszkałeył. t!k dostatek, grunt piaszczy.. 
sty po \vi<;kszey cz\ści. Wieś ta da\vnićy do 
Falnilii .Chełrnickich. naleza,I'a, za RZlldu Pru
kie- 
przeszła w dziedzictwo Hr. Grebena, n3i"eszcie 
do Frallciszka Twaro\\'skiego, Sl.alnbela na, a w 
końcu do teraźnieyszey dziedLiczk i. 
a posses- 
syi lIr. Grebena dla obszerności borów, które 
W ów czas były nićt)"kalne, był tu Nadleśniczy 
i kilku. leśnych Urzędników, a ztąd znaczna 
, 
dla dziedzica korzy
ć "'ynikała. W śro- 
dku wsi' stał Ratusz z drzewa, o bytności iego 
mieysce t}lko dziś świadczy, na placu' prz:yle- 
głym iarmarki odbywały się, teraz źadn}'ch 
niebywa. 
I 
I 9. Rokicie w. d. Teofila Rokickiegn, i Jó-' 
. \ 


samego tonlU I i! wspominaią Pisarze dzi
ł o leJnic- 
t
ie o iednym dębie we wsi Oppow w I)rusach, ma. 
iącym 27 łuk ci obwodu, w "ydrąieniu iego zhroy- 
. 
ny iezdziec na koniu. wygodnie ohrócić się mo
ł. 
LinneU5Z wspomina o iednynl w Gotlanrlyi, lnaiącym 
57 łokci wysokości, 7 obwodu, korona zaś w pl'
e- 
cięciu 44 łokci. 


« 


f
		

/gawarecki_opis00103_0001.djvu

			lO 


99 


zera Czermillskiego, nad wisłą, w dobrYln grun- 
cie, i łąkach nad tą rz
ką rozciągai:1cych sie. :. 

 
Kości6ł ITIuro\'\any staroź}tny, lecz parafiia tu- 
t.e:y
za dla szczup10ści do
hodó \v przył'ączona 
do Siecicuia został'a. O fundacyi tego kościoła iest 
tradycya, iż przed iego zdłoźeuieln, i \v
i samey 
l\okiciet, w lnit:Ysc
 gdzie teraz ta ftoi, b) ły 
nieprzey rzane bory, i nad \vis
'ą rozciąga- 
ią('e się zarośle, źe z
ś " górach zn3ydo- 
,vały sil} zrzódta, które na\\'ct \v porze zilno\vey 
niezamarzał'y, l.Jrzeto z boró\v, dziś ieszcze za 
\'visła P rzeciw ,,'si Rokicia na k
lka Inil cia g na- 
c c c 
cych sit;, znaczne stado koni dzi
ich pr7.)"z\'vy- 

cza.to si<; w zdroiach tych poić,' lecz za spo- 
str
eźenieln od ludzi stado tako\ve \vyłapane za.. 
stal'o, a po sprzedaniu koni za pienią
ze 
ebra- 
ne 
ościół iest wysta\\'iony, i ten od czterech 
\viekó\v tu exystuie. (3) Do dziedzicó\\" Roki- 
cia naleźy k()pa na \viśle zarosł'a topolami, za.. 
1nieszkała przez czynszownika maiącego tamze 
sad śliwek ,v
gierkan)i z\vanych. 
 
, 


" 


.... 


(3) Podohną tradycyią przy,,'orlzi DhigO
1. o Szlach. 
. 
cicu Przybysła\o\ jp, który pa górze Koniuszy pod Pro.. 
!;zOWiCanli kości()ł z muru miał zbudo\'\ ać na p3miąt. 
kę, i
 mu koń iego 7.giniony stado koni z \'V 
gier 
przyprowadził. 
t 


7* 


, 


;
		

/gawarecki_opis00104_0001.djvu

			100 


... 


, ..... 


f' 


Rokiccy Ser herbu Lu bicz, \V oyciech Roki... 
cki pod Plesko\vcln lnc;źnie sta\vał. (4) 
Czerlltirlskich iest kilka dOlnó\v, iedł!i herbu 
Chole\va, w zielni DobrzYl}:tkićy, drudzy herbu 
Rumult w Krako\.vskiln, inni nakouicc h. Jelita 
'v Sieradzkim i !{rako\vskiuJ. (5) 
10. -SiccicrL \v. d. niep;dy FaJHilii Sieciliskich
 
poźniey Geln
artÓ\v, dziś 8ukcessorów 
'ral]ci- 
szka 1\liaskowskiego, \v dobrYln gruncie, i ob.., 
szernych granicach, ma kośció'ł Jnuro\van)
, strl1" 
h tury staroźytney, z \\'ie£ą IJi.;k:l uak,tadeln Sie.. 
Ciel)
kiego nj3I
upa óv..cz
sowcgo dziedzica. Sie.. 
cienia ,vyst3\\.ioriy. '\V kościele tYłn Jest w gló. 
,wny&u Ołtarzu Obraz N. Panny na ("ZCl'\VOnCln 
suknie srebretn hafto\
any, nielnniey portret Fun.. 
dato"ra Sieci-e11skicgQ i nadgrobek z JnartDUru Gelu. 
bart.ó\v. Do w'si tćy naleźy Jnłyn w l\adotkach 
g'l'ośny \v okolicy z tobieuia pi
knych kasz kra... 
ko\\'skicJ1. 
, 
Okoh,ki (6) o Familii Sicci;łskich nadłnienia: 
. . 
"Siecinscii in Dobrzincl1si terra, a Siecicli h. 
D I l " 
" J..loga a. 
ltIiaskofvscy h. Bończa w Wielkiey 
Iszcze 
. 


\ (4) Nie
iecki T. III SIr. 873. 
, 
(5) Tt'nze 'r. I Str. 377. 
(6) W Tomie II Str. 611. 
, .. 


Ił
		

/gawarecki_opis00105_0001.djvu

			JOl 


z I\liasko\va pochodzą, Familiia zasłuźona; o któ.. 
rey Niesiecki (7) obszernie \vspolnina. 
l\fia:sko,v$cy są takźc b. J clita \v wielkiey Pol. . 
szcze i na r\usi.' 
11. Skępe opisane pod N f. VIII., 
] 2. Sobocvo w.. d. Sukcessolów Romualda 
Paprockiego b. Puł'kowuika \voysk Polskich, Uid 
k ' .' ł k ' k · ł . 
"OSCIO' mur
)\vany, 'tJrego erre "CYHf exystuie
 
(3) "\;V wizycie z 1\ 166.9 tak o nilD V\ry
 
-J raźono : ,; Errection.ctn produxit Parochus filO.. 
"dernus Palllus Sie\vinski per primum fundato
 _ 
"rCIU ecclesiae hl1i
s Nohilem Pelruan ChlaQski 
" de Sobo\,'o et 
Iichałko\vo heredean, illstitutam, 
"et actis Plocensis in
rossatałn., approhataln' ab 
"Illustr: ac Revereudis: DOI}): JJ'cobo Bllczacki 
"Episcop: Plocen :. anno Doanil1o r,lillesilno qU3
 
"dra
e-ntesi1I1o tertio). die sexta' Februarii." 
Fundalnenta teraźn!e}"szego 
ościo-ta pr
eszło od 
. lat sto zć.łłozył X. Bfłrtłolniey Tłubicki kusztOSD 
katedry Ffockiey, pod Ó\v czas dziedzic Sobowa. 
, . 
Sluicrć tego Prałata niedoz\voliła uskutecznić 
ro.zpocz(
tego dzieła, dokoliczony -przeto został 


. 


l' 


- 


L 


(7) Niesie<;1d od Str. 2-15 2-17 T. 11. 
(8) Z koj
iołó'r parafialnych 'v ziemi Dohrz)"li- 
.kićy, iedf>n tylko ko
cio
 Vi $obo"ie posiada erfe
 
cyiCl piecwiastkowl1, 


, . 


" 


..
		

/gawarecki_opis00106_0001.djvu

			102 


. 


drzewem. A gdy spusto5zał, w r. 1816 kościół 
teraz istnac y \v cześci na dawnych fundalnen- 
, ot eJ 
tach, \v cz(:ści na no\yych przez ROlnualda Pa- 
prockicgo b. Puł'ko\'vnika \voysk Polskich, dzie- 
dzica Sobo\va \VVlnurov\'anv został. Na- \vysta- 
J w eJ 
wianie 
nego złoźouo z parafii do kilk u tysif£cy 
skladki, resztę kosztu Pa \\ et Pa procki ł....o\vc7.y 
zien1i Dobrzyńskićy dziedzic Wi\,c'ła\vic, a brat 
Pułko
vnika . za
tąpił. Atoli cala fabryka kościo- 
ła tego pod dOZOreiTI szczególny In IX. SZYIIlona 
Gutkowskiego Próboszcza lTlieysco\vego, dziś 
Kanonika Katedralnego Płockiego odbywała się, 
i On go staranieln s\\'oi,n do st:.s:1U \V iakiln zo- 

taie doprowadził. Wieś ta In] d\va wiatraki. 
Paproccy h. Jelita w Sierndzkiln Woiewódz- 
t\vie. Paproccy h. Ogollczyk na ChehniI1skit
y, 
i z tych osiedli \"'1 zielni Dobrzy ńskićy (9 J. 
13. Szpcthal górny, w. d. 1\laryana Rutko- 
wskiego, byłego Prezesa Rady Departalnentowey, 
Orderu S. Stani.sła\va I klassy kawalera, Członka 
czynnego Towarzystwa N uko'\vego Płockiego.- 
Wieś ta leźy przy 'trakcie z Lipna do Włocła- 
vika prowadzącym, porządnie \v liniią zabudo- 
wana 
 ma _ dwor i officyny z muru, ogl'od owo- 
CO\vy, z oran£eryią. Kościał kształtny o iedney 


. 
 - 


(9) Niesiecki 'I'.. III Str" 559. 


ł 



 


I
		

/gawarecki_opis00107_0001.djvu

			.. 


103 


wieźy kosztem teraźnieyszego dzied7.ica wYlnuro- 
wany. Przed rokiem 181Ll był kościoł drevvnia- 
ny pa;afiidlny w Szpethalll dolo}'ln ...nad wisł"ą 
p[,zeciw vVłochnvka poł'oionYln, lecz gdy c
a- 
sen1 st.ra\viony do upadku się llachylił, stara- 
nieln teraźnieyszego dziedzica obu Szpethaló\v i 
in nych przyległ"ych ,,'łości, parafiia z tąd do 
Szpethala gornego przeniesiona zosta.ła. Do ,vło- 
:5Cl tey naleźą o
szerne lasy nad wisłą, i grunta 
. 
I kbssy. 
.. 
l
l1tkoJvscy, h. Pobog w Prusiech, i w Kra- 
)(o\y:;kiJn Woiewództvł'ie (10). Jan na Goszczy- 
nie Go
zc
YJlski w Przasnyskim Po\'\'iecie z Anną 
R) bczYJlską h. Trzaska miał 3 synóW W o
ycie- 
cha, Jana i Alnbrozego, ci sprzykrzy,wszy sobie 
\\'oienne od K[
7.yźjjków napady, oyczystą maię- 
tność Goszcz)"ll sprzedali, a szukająC' sobie spo- 
ko)" nieszego lnieysca od Niemierów \v PI;usiecb 
Rutko\vicc przy granic)- Polskiey w Po",iecie 
Dzia.tdo\vskiln l". 1526 nab)"li, zkąd potem Rut- 
, - 
kowskielni naz\vani byli. 
hviadkiem t.ego ięst 
list K.osubudzkiego Kasztelana Sierpskiego do f 
. 
Alb[
ychta Xi
cia Pruskiego pisany, w którYl11 
tak 111ó\vi: "Corrllnendo Illustritati \T cstrae Gc.. 
"nerosos Albertum, Joannem et AlnbrosiuJD Go- 



 -.; 


(10) Niesieck
 T. III Str" 918. 
, 


\ 


,
		

/gawarecki_opis00108_0001.djvu

			« 


... 


104 


( 


"szczYllskich quorum. Prnedecessores ex Genealo- 
"gia ab antiqnis armis Pobog, ex districtu perve- 
" nerH}}t R(.tci1I.en
i in districtum Pra
nicenscln, et 
" nunc sunt 'T asalIi Illustritatis Vestrae VOc3l1tur.. 
, que Rutko\\'scy, qui su ut affil1es, consanql11llci, et 
, 
" patrui Iljei ex utraque parente de arluis Pobog:' 
Niesieckl wy\vodzi obszernie rlalsZtl procedeuc)"ią 
familii Rutko\vsk ich. 
Do parafii Szpethal naleźy wieś Fabiianki, 
dziedziczna Romana ChełJnickiego. . 
W dniu 6 \,'7{rześnia 1824 roku zdarzenie nad- 
, 
z\vyczayne w tey wsi nastqpi-to, które ś\\'iadek 
naoczny i zupełną \viarę posiadaiący \v sposobie 
następuiącyn1 opisał: \ 
( z Lipna d. 10 1¥rześnia 1824 roku. 
"Badaczon} fizJcznych V"i naturze przJczyn u- 
dzielalD świadek naoczny, wiadolność o rZc.tdkim 
.. 
zdarzeniu. I Zeszłego Poniedziałku, czyli d. 6. b. 
m. o godzinie 6 i pół z południa, za zbliźenieln 
się c}un ury cięźldćy po nad. wsią Pabiianki od 
miasta tuteyszego opÓłlory Inili połoźonćy, ude- 
rz)'ł piorun \v dwór p
zez dziedzica zalnieszka- 
ły, a. trafi wszy w l szcz)"tni gZYlns, })rzedar.ł się 
przez sufit do pokoil1 pier\vszego, i talu trafi\\"szy 
nayprzod gospodarza dOlnu, stojącego, pO\ł\ alit 
go na ziemię uderzenieln w głowę, daley I spo- 
tkawszy brata iego na kanapie 'v tern samem 


. 


/'
		

/gawarecki_opis00109_0001.djvu

			105 


pokoiu w ÓWC1J8S siedzące

 wraz z gospodynią" 
dOInu, zrzucił go z kanapy, a oełlna pod(
ź)-ła 
Zdł'O\Va pobiedz do trzeciego pokoiu pl"'ze1(;knio.. 
- Dł1 t)'lko.. lec
 gdy talu spostrzeg-ta "V' 
rotł..inl 
tym przebiegu czasu, źe syn ićy oŚlnio1etni u- 
derzony pcdobrJie:l upadJ, "vróciła do pier\\"S7.ych 
pokoió\v na ratunek nlF:;a, lecl. ze pokoie b)ły 
iuz lnocno dYIDcm zaćlnione, nielHogła iak" co... 
fnqć się, po małćy ch v\'ili, gdy d) In ust.(
pił, 
znaleźli się \vszyscy po odzyskaniu zluysł'ów, 
ledwi
 niezupeł1.1ie zdro\vi, a to co l1(jydli\\'niey- 
szegQ w sh.utkn pokazało się, źe brat dziedzica 

yie, do dziś dnia zdro\vo, choć tak IDocno 
był raźony, iź iak sam' \vidział'eln \vczoray, ma 
on iednę plalnę sparze1izny na le'."Yln bok, l pier. 

i, gdzie profilieł1 pioruna zastał sprz
czk ę źe... 
lazł1ą od szelek, daley Jna ranf{ \t\'i<;kszą \v h
ln 
Jnicyscu gd
ie był zegarek złoty. takźe lna pro- 
mieuieln dlad sparzclizny w podł'oz nogi caJer 
aź do pi
ty. Szkło od zegarka tak dobrze zo- 
stało pr
ez piorun zniszczone, źe na\vct okru- 
chów choćby tćź stopionlch po nieln l
iedało 
s
C; znaleść, kieszonka od zegarka zosta.ła iednak 
l1ieuaruszona, pant
lony i bót. na pra\vey no- 
dze zosta
y podarte, g\vozdzików pit;ć z. abca
nl - 
bóta zostały - ś\viezo ,vyrwane, choć druga ilość 
ich pozostała nieruszona. Dziedz
c sanI dostal 


,
		

/gawarecki_opis00110_0001.djvu

			106 


t)"lko dwa wyskoki c,;yli guzy na gło,vie, wiel- 
kości orzechó\v wł'oskich , ów syn OŚlnioletrJi 
n)a plan)<; lekkiego sparzenia na plecach, wszy- 
scy zaś są do dziś dnia tak dalece zdrowi, . źe 
ty lko a1tel'acia krn'i, zdaie sił: ich os-tabiać.- 
Wszystkie trzy pokole z\tviedził piorun, widzieć 
tego 
)aJy na
 łniano\viciey na ścianach 'pood7.ie- 
ran) ch" które źe były gipso\ive 11a tr7.ciuic dró. 
lelIł źe
a
uYln rr7.yt\\'ierdI.OIH:
Y, tak iak i pod- 
l)iebienie t którem piorun do pieL'\vszego poko- 
iu \vdarł sit;, gipso\vania te odstały, i pospada- 
ły '1j 
('if1 u, a dróty W tych mieyscac
 stopnia- 
ły; zdaie sit; źe. po tych drutach! podzieli\vszy 
sił{ Inater)"e. piorunowa, uchronił'a mieszkaliców 
donn! 'od zabÓjczego razu. W drugi In pokoiu 
znalazł. si<; otwór W szybie okna, okrągły wieI. 
kOŚl'i z-tclto\\'ki. Godna i to zadziwienia źe dom 
niesp-lolJął od ognia, albo v>, ieln "vidzicć JDOŹn3, 
iź trzcina TJa iedney ścianie iest spalona, choć 
ieyr tika ludzka niegasiła." (podpisano) '1 1 rzcilLski 
Il(Jmnli.,
arz Obcvodo-cvy (11). 
, 
14. 11/ielgic, w d: da\'vuiey Dalnazego 1\lio.. 
duskiego Jenerał
 v.V oysk PQlskich, dziś S) ua ie- 
, 
go Teodor2 l\Iioduskiego Pladzcy W oie\vództwa 


\ 


- 


(11) Kurier Warszawski Nr. 226 z daty 21 V\'rze- 
śnia 1824. 


i 



 


"
		

/gawarecki_opis00111_0001.djvu

			! 


107 


Płockiego. Kościoł drewniany pod t)tułem S. 
''Ya\VrZCllca. Jest tu Obraz N: Panny Z\'V1asto- 
vrania, pi',knego nialowania, prz-el1Łeln Kościoł 
'tV yszogrodzki XX. Franciszkanó\v zdobiilcy, a 
po ich supprcssyi staranieJn Jeneral'o\vey z f\oIo- 
kronowskich 1\Iioduskiey w tuteys.zyu1 Kościele 
ulnieszczony. Wieś ta 
11a porziidne zabudo\va- 
l1ia, ogród oV\'ocowy, "'iele h1k, bor, czynszo- 
\vnikl)\V, młyn i \\'iatrak. "AIioduscy, h: P\ad ",van. 
Okolski pisze o tey Faluilii: (12) "I\lioduscii, 
" in Plocensi Palat: Paulus 
,Iioduski regis Ste- 
" pha ni venator c UlU avibns". . 
15. Zadll
niki, 'v d: Anzehna Kuc
ko,Yskie- 
go w rozległcln ograniczeniu, ma kościo.ł dre- 
wniany, \v wielkim iego Ołtarzu Obraz l\:!atki 
Bozkićy, pięknego malovvania, łaskan
i słynqcy; 
odpra\\"iaią si	
			

/gawarecki_opis00112_0001.djvu

			- 


108 


\V oie
"ództwie, zaś h: W 
źyk w \Vielkiey Pol- 
szcze (.13. Do .Parafii t.uteyszcy nalezy: 
J-VitkofVQ, w. d: Hi pp'oli ta Trzci11skiego Radz- 
cy 'V
ie\\'ództwa P'łockiego, lna' pi<;kne zabudo- 
,,'ania, ogród obszeL"ny w 
tóeYln \\'ybor

e ga- 
tuuki O\VOCÓ\Y zl)(jyduią sią. l1przyiClnnia go 
promenada w guście Angielskiln załozona, a 

zczególł1icy dodaie :nu ozdoby dł'uga ulica gra- 
biną wysadzana, "V czasie upa.tó\v letnich chłód 
dostateczny spr
 \VUii!Ca. CzyOSZO\V niki, gorzel- 
nia, \\'iatrak, propinacy
 z\vięszaią intraty tey 
,v
'ości. J el.iol'o . tuteysze: w cZf{ści do Zaduśnik, 
Chehnicy,. Złowód naleźące obfHe iest W ryby. 
Porą letniq mnost\vo kaczek d
ikic1:1, nurków, 
i innych \yoJnych ptaków v. ylęgaią tu swoie 
pisklł;ta, bo\'
'ieul ieziero to b<;dąc z wszYć'tkich 
stron lasem otoczone, a z natury s"
ey 
błotniste, i po brzegach' trzci1?ą zarosłe, daie ła.. 
t\\'OŚĆ ptastwu chronieni" si
, a teJ
 
amem 
i guiezdzenia Si((e GL"unt iest dobry, bór z )3- 
czny; \v ktorYłD drzewo sosnowe, grabowe, i le- 
I . 
5zczyna rosnle
 


, 


. 


... 


" . r 


- 


I . 


. . I 


(13) Niesiecki T. II Str. 739
 


. 
J. . 


- 


L 


. , 


.. ... 'Ił ,/ 


, 


,. . ' 


.
		

/gawarecki_opis00113_0001.djvu

			109 


II. 


." 
DEKA
l\.T LIPNOSKI 
liczy kotciolóJV 16.. 


l. Lipno opisane w N [". V. . 
2. Bubron"niki podobnie ]Xl'. VIII. 
31> Chclnlica u'iclka \v. d. Sukcessoró\v Ja. 
113 Rutkowskiego. Kościół dr
\vniany pod t.y.. 
, 
tułem S. Jakóba, o którYln \v \vizycie z r. 17 11 
za rządów Szania\\'skiego Biskupa Dyecezyią 
Kuiawską odbytey, \V) raŹono : " Ecclesia in hac 
"villa aute aliquod annos noviler extructa, te- 
"gulis coperta lateritiis, tituli S. Jacobi Apo.sto- 
" lis. In area antiquiol'is Parochialis sUłutibus . 
,,1\1. DOlnine Palatinae tle dOlno ł..osio\\'a aedi- 
- 
fi "'\i'\T. . , d ." 16 ° 
"lcata. VY: \Vl7.YCIC zas Cł\VłHcyszey 7. r. a9 
o t.ynlte' kościele 113pisano: ;, .Villa Gnosi Franci- 
" sci Czerski Pocillatoris DobrinetJsis, in })
C villa 
"ecclesia est lignea, hUlnilis, vet usta, contecta est 
" tegulis ligneis. I-Iac ecclesia est tituli 8. Jacobi, 
" jus vatronatu
 ergo DOlnini Czerski." 
ChełJuica leźy nad ogrol11nćlnieziorem w pię- 
knem połoźeniu, dwór z pa\\'ilonalni nad salnelD_ 
ieziorem, w środku którego kł:pa \vzniosłenli drze- 
,\yami zarosła prz) ielnny "idok czyni. Jest tu 
ogród O\VOCO\vy z oraI1
el'Y'1, ,,'iatrak. . Odlegla 
od Lipna o mil d\vie, od Włocławka o milę. . 
. 


. 


/ 


. .
		

/gawarecki_opis00114_0001.djvu

			. 110 


. 


i'
iesiccki o falnilii Czerski h. h. Ogo11c7.yk 
wyraźa, t (14)- iź ta była w Prusiech, i wzierni 
])obrzY{lskićy, iedenźe dOID z D..::iałYliskieJui skła- 
dał'a. "'VValenty C7.erski Po
e-t 113 Seyu) 1590' r. (x) 
Oko]ski dcJ\vnićy£z.ych ieszcze nad Czerskich 
. 
ozieozicó\v Che,} ł1}icy wYlnienia w słowach: (I 5) 
"Lntolnirscii de Chełanica )na
na in Dobrzinen. 
"terra h. Jdstl'zc;biec, Sciborius Capitaneus Do- 
" brinensis tenutaril1s (lVlargiesburg Prussorum 
"cl
des 1290) Preboril1s defensor strenuus con- 
"tra Cruciferus Dobrzin: terrae propter quo,d 
" a Vladislao Jagiel: praelniatus fuit., una Clun 
"filio Joanne non dissilnili a parente fortitudiuc 
"anirni, itnmedietate I.Jl1thomirscio, ut.litere datae 
," Cracoviae 1406 testantur." 
4. Ciechocin, w. króleV\r: kościół muro- 
- - 
wany pod tytyłem 
. 1\'Iał'gorzaty, do nie- 
. 
go nalezy kaplica w Mł)"ńcu pod tytułem S. 
\ . 
Ignacegą Loioli. Ci.echocin gł'ówna ,,'ieś Eko- 
l10lnii tego naz\viska,. leźy nad Drw
ca na g ó- 
c . 
rze, zdobi 
o pałac murowany o iednYln pię- 
trze zwany Zamek, \IV niJn da\vnićy Biskupi Ku- 
jawscy przell1ieszkiwali, iest tu ogród owoco- 
, 


#.. 
(1.1) W T. I na Str. 381.' 
(x) Constitut: fol. 565. 
(15) Tom r Str. 324. 


"
		

/gawarecki_opis00115_0001.djvu

			JJl 


wy, i pit;ć m.łyn()w z\vanych Dolnik ! Bi
r7.giel, 
Gappa, Jasionka, \ i IJubicz. I.Jasy obszerne nad 
Dr\\'eca ku Iniastu- Złotorvi cia g nace sic , g run- 

 ł. J ł. ł. ł. 
ta dobre, łaki, i rUInonki. 
c- 
. 5. Czcrnikofvo w. d. K wiryna 
ielil]skiego. 
Kościoł muro\vany, PQd t.ytułcłn S. 13artł'oJnicia. 
W \vizytach kościelnych wieś t«t zowią Czcrni- 
kowo maio,\ 
6. Dobrzeiofvicc w. król: kościół dre\yn ,a- 
, 
ny pod ""cz\\'aniem Swięteg-o Wa\VrZellca. Bi- 
skup K uia,,'ski lniał tu pra\vo prezento\vania 
Proboszczó\y, (jus patronatus) z po\\'odu iź ta 
'
rieś do' niego naleźała, leźy przy trakcie z Li- 
pna do Torunia idącym, n1a lasy i łąki. 
7. DzialyrL \V. d. Sukcessoró\v l\Iithała ł...u- 
, 
koskiego. Kośció-ł muro\'\'any S. Troycy, \v \vi. 
zycie z r. 1618 o uiln \vyrażono: "Ecclesia mu- 
" rata, satis ornate constl'ucta." Wieś ta leźy 
l W ró\\yninach gr'untu 'urodz()ynego, dobrze wyhu- 
: dO\Van3, lna ogród owocowy. 
Działy'ri. iest gniazdeln Fal1)ilii Dz ialYllski.ch, 
o k tórey Okolski (16) obszernie '"
 spomina, za- 
czynając opis od słó\v: "Dział)-l
scii, qui ClJln 
"Kościelecciis bona divisa retinent, fan)ilia ut 
" antiquit
te generis, ita meritarun1 diguitate 


.... 


(16) Tom II Str. 325. 


.. 


'.
		

/gawarecki_opis00116_0001.djvu

			112 


. 


- 
" praecipua." W Dzieiach ptUl0\vania Zygmun-' 
ta" III: paJłli
tni są Pa \veł D7.iał'y ń;ki "V oieV\'oda 
POInorski , j Stanisł'aw Działyński Kasztelan El... 
bl!)J}dl.ki, pier\vszy do Królo\vey, Angielskiey 
Elzbiety, v\"tory 7.aś do Karóla "Xi-.:cia Suderlna,. 
Jnii, a Rcienta królesl\Va Szwedzktego posł'ami 
\vys,łani b)li. (17) 


, 


q 7) Dzieie panowania Zygnlllnta lU przez J. U. 
Nien1cewicza T. I str: 379 i 388. 
, Gdy g\'\ałty i he7.prawia K:lróla Xięcia Su
ermanii 
w SZ\\ 
cyi poppłniane doszły uszu Zygmunta III, wy. 

lał on poselstwo do Szwecyi z upomnieniem Karóla, 
b
' się w gwałtach swych upamiętał, i dlst
o prze.z cztery 
nił-'d1.irle poslue hah ia czekać nUlsiało. SZ\\ 
rlzi nay- 
pł'1.ód SkłJł'gi Kł'óleV\skie na piśmie podali, we trzy dni po 
11:ich pr1, y V\ ułan i PoL,lcr. D7.iałyńsk i rz!cz czyniąc, 
- 
Ś\\,i"OCi',) ł l1it':l1Kontento":Cłnie Stanów Polskich z cl..ynow \ 
Xiązę
i(.l i nippr.l\\nie złuzonpgo St'ymu w Suderkoping. 
" acz w woln
m na!izem n::łrorlzip przydał, nik t iednak 
" próc'z Króla Spynu1 zwołać 
ie nlo
e, n\eW3Z się 
" Xiąze rzecze, prl'.y" łaszczać \\ łudzy udżit:'loney Kró- 
"lQ\\i samemu, popełniać b
zprawiów i gwałtów, tykać 
JJ się dochodów Królewskich i Krulęwney Siostry Jego, 
po. 


.. 


- 


......
		

/gawarecki_opis00117_0001.djvu

			113 


:1 


8. Iiarn/l'ocvo w. d. Fraliciszka Karnkowskie. 
go S<;dzie
o Pokoiu Po\v
atu Lipnoskiego. Ko.. 
ścioł pod \yez\vanicln S. Jadvvigi przez Stanisł'a- 
,va 
arl1ko'w\"skiego .t\rcy 
iskupa Gnieznieliskie.. 
go \V lnićysC'tl drewnianego z muru z (iwoma 
pOlnićys
elni \\'icźalui \'vyst::.ł\viony. W czasie \VOV- 
ol 
uy Sz\vcdzkiey za Ja na Kaziln
c:rza, kościÓ.t ten 
zniszczony został, i sprz(:ty jego zabrCino, poźniey 
wyporz	
			

/gawarecki_opis00118_0001.djvu

			114 


Dzieiopisovvie JOQnncs Polonus piszą, w r. 1483 
Stefano\vi W oie\\;odzie Wołoskielnu ze t.rzema 
. . 
tysiącalni kopiynikó\v przydany tak Turków iako. i 
W oł'oszę pogrolni \'vszy, \\' szystkinl J11flzt\vem S\YO- 
im stał się straszny (t8). JtJn' OlbracJ1t Król 
Starostą go Głogowskim w r. ] 491 lniano\vał 
(19). Jan karnkowski Bjsk
lp K uia\\7ski syno- 
¥.'iec Jana Kasztelana Cnieznicllskiego od Zy- 
gmunta I. Króla do róźuych poseJstw zagrani- 
cznych uzywany by\vał, a naycz
śc.ićy do Wła- 
<1ysła\va i iego syna Ludvvika W c;gierskicgo i 
Czeskiego Króla, w których dzielności;! s\voią 
pięknie się oyczyźnie s\voiey popi.sa.J', prlyda \\"3- 
ła mu powagi prędsza nad lata si \\'izna. Sy no- 
wf"'ce
 tegoz Jan
 Biskupa Kuiaw:skiego by1' Sta- 
nisła
 Karnkowski Arcy Biskup Gnieźnieński, 
którego czyny głosne są w dzieiach narodowych. 
Godność Arcybiskupa i PrYlnasa Królest\va pod 
" . 
trzema Królami Henrykieln, 
teftlnęln iZyglDunteln 
III. 'piastował (20 J. Wiele fUl1dacyi poboźny
h 
, . 
poczynił, kościołów i gmachó'Y ozdobnych \\'y. 
sta
ił, szczególniey hoyność swoi'l na ""yfun- 


18) Bielski w kronice Polskiey fol. 475. Niesiccki · 
TonI 11 fot. 482 i Oko]ski T. I Str. 301. 
19) Bit.lski fol. 475. 
20) Dzieie Zygo1unta III przez J. U. Niemcewicza 
. Ton) I od Str.. 20
 do Str. 214. 


.. 


.
		

/gawarecki_opis00119_0001.djvu

			115 


do\vanie w Kaliszu wspaniałego kościoła i oh- 
szernego kollegiulD dla XX. Jezuitów okazał (21). 
lhn.arł r. ] 592 pochowany w wzuiesionym przez 
siebie Jezuickiln koście]e w Kaliszu. 
. 
. l\Iichał Karnkowski z Karnkowa, Starosta Wy- 
szogrodzki, z Scym II 16£11 naznaczony b)"ł do re- 


izyi Xi,!g Ziemskich i Grodzkich zielni Wy- 
szogrodzkiey (22 J. Na fund,acyi
 kollegiuJn Pło- 
ckiego Jezuitów zapisał dobra s\\'oie dziedziczne 
Nadarzyn, Walentów i '\iVolice w zielni Wars1.a... 
wskiey le1.qce, co kOllstltucya z r. 166 ł appro- 
bowała. 1\la nadgrobek wysta\'\tiony \v kościele 
, . 
Płocki.n parafiialuYJn S. Bartłoluieia, da\vnićy 
Kollegiaty (23). _ 
9. lrikół opisany \'\1 
 x. 
10. Łązyn, w. d. Stanisława Rumockiego t 
SZambelanica , ko.ściół drewniany, grunta dobreJ 
lecz wieś ta iest bez lasu. 
I 
Runl0ccy maią herb Slepowron (2 f 1). 
] l. n-razowsze w. d. Familii Nał«;czów. Ko- 
, 
ściół pod tytułeln S. l\larcina. Wieś ta lezy 'na 
- # 


. 21) Swięcki T. I str. 23-1. Rocznik Instytutów relig. 
i edu\t. I na rok 1824 Str. 159. 
22) Constit,: fol. 32. 
23) PisD1a historycz.ne W. H. Gawareckiego Str. 61.. 

4) Kl1ropatnicki W "iadomości o kleynocie Szla- 
checkim. 


'" 


8* 


.,
		

/gawarecki_opis00120_0001.djvu

			.. 


/ 


l 16 


górze nad strlll11ieuienl, Jna grunta dobre 1 łąki- 
i nieco' zarośló\v. ' 
Okolski o fałnilii Nałtczó\v tak \vyraza (f5) 
"Kał<;ccii in Dob!
il1ensi terra. I-
os Jnagua pro. 
"rege et patri
e libel'tate in bello Hoxalono Chri- 
" vou "tio pugnante f'oet!ter Sll
 till uisse, Sarnici- 
.. " us tes atur. Ioannes ex Abrahalno Na,ł\'cio 113- 
. 
" tus, Episcop: Plocens: ł-\nuo 1318 ordine 25 
" do
tus vir et Reipub] : proficuus." Ilerb h
y ze 
familii zo\'vie sit( Nalęc
 (26). 
. 
· lYlazowsze' iest gniazdeln Falniiii AIa=of-ł.'ic,cl.:ich 
h. Doł\,ga, z tych .był ieden PodkonillSZ)'lU II 
Bolesła\va Xif(cia l\Iazowieckiego \V f. l ,141 st:
d 
potomst\v
 iego Podkoniuszalni Z\Vano. Jakób 
1\Iazo\viecki P odkonicz maź s
'a\VUV bedac z ()l- 
Co J 
"' 
brachtem Króleln \ty W o.}'oszech, nę 13uko\vinie 
dzielnie P ot,-kai(1c siC' , obi'onna r("\ka z bitw y od 
Je", 	
			

/gawarecki_opis00121_0001.djvu

			,- 


1]1 


. 


12. NOf,vogród nad Dr\v
cą, w. król: nale- 
źaca do Ek anomii Cicehocin. Kościół Jrew uia- 
c 
, 
ny pod" tytu1'el11 S. Jana Chrzciciela. Wieś ta 
iest bez ]asl
. 
13. Osi.
k lnalJ", 'nad Wislą \v. d. Łukasza 
Ko\\'alc\\'
l...ie
o, kośeiół dre\vniany, bory wiel- 
I 
kie JJad \tV iS.}'a cia
nace sie , ,,'ielu czvnszo\vni- 
c: C:\J c: c J 
kó\v, i lllly Il. J es t tu z\vierzcuiec \v k t r) In 
. 
prócz z\vicl"l;	
			

/gawarecki_opis00122_0001.djvu

			, 


- 
I 


118 


, , 
zawiaduia l1ilTI 
hvieccv Duchowni. SUJnino le- 
t 0/ 
źy nad 
ezioreln \v połozeniu równym, ma ogród 
owoco,vy, czynszowników, i bór włók 10 IlJiary 
'Che
'mińskiey obeymować Inaiący, iezioro tutey- 
sze iest znaczne, i rybne, \Y
eś ta od i{ikoła 
ć\\'ierć mili .i
st odległJ. 
16, 11/ ola w. d. J gnacQgo Zieliliskiego Ka- 
8ztal:tllica, kościoł pod tJtuł"em Wszystkich ss. 
, 
Wieś ta leźy przy trakc.e z Lipna do Torunia 
prowadz
cym, w gruncie dobry Ul, ma młyn za- 
raz przy wsi, i wielu czynszovnlikó\'\y (29). 


, 
29) Rzadko która wieś w ziemi Dobrzyńskiey iest 
bez osad czynszowych gospodarzy poiedyńczo i od- 
dzielnie od siebie i wsi mieszkaiących. Słowo Rnmo- 
nek ie
t tu powszechnie uzywane, zapewnie bierze 
swóy początek ze słowa nieiniecki
go Raurll to iest 
mieysce wolne, poniewaz wszystki
 prawie wsie w zie- 
mi Dobrzyńskiey, nliały dawniey bory i zarośle, prze- 
to za napływem do niey Na'rodu Niemieckiego, dzie- 
dzice wsiów pozwalali mu w tych mieyscacb budować 
się i osiadać, ze zaś dla ulokowania się kazrly przy- 
bysz musiał bór lub zarośle wycinać, i dopiero sta- 
wiać budowlą, co wszystko w ięzyku niemieckim 
Raum machen, Raeumung, 'rieysce czynić, znaczy, 
ztąd takie poiedyncze osady Rumonkami są nazwane, 
ile. ze na nich naywięcey Niemców mieszka. W ogól- 
ności uwazaiąc, kazdy t.akowy Rumonek ma iednego 
mieszkańca, w gruncie oddzielne ograniczenie, z któ- 
rego wedle umowy z dziedzicem czynsz płaci. Ter- 


\
 


..,.
		

/gawarecki_opis00123_0001.djvu

			, 


119 


II. 


, 
DEKANAT RYPINSKI 


liczy kościołJw 16.. 


, 


.... 


l. L1.lkon1ic, w. d. Franciszki z 1\tIąCZY11Sltich 
, 
W.ysockiey. Kościół drevvlliany, o którJIn w 
,vizycie z r... 1618 \v)-raźol1o: "Ecclesia lignea, 
"dedicatd tituli S. l\largarethae, collationis hae- 
"reduln villae D.olninorum Szul1nirskich." Lu.. 
kOlnie leźy o.. Jnilę od Jniasta Sierpca, ma lasy 
obszerne, gorzelnią i grunt pośledni.. 


. 


Inir. do składania tegoz na S. Marcin (11 Listopada) 
rocznie iest postanowion)"'. Z\\róciwszy uwagę !la tychze 
osadników co do sposobu gospodł.rowania, oddać im trze.. 
b
 spra
iedliwość, iz są czynni, pracowici i przemyślni,. 
'z kazrlego szczegółu gospodarstwa P odobny osadnik 
. 
 
stara siC; korzyst<:Jć prócz choouwania trzódy cble
.neYJ 
h}'dła l'ogatt
go, od którego sta{annie zhieraią maslu, 
i ser) usposabiają się do \""ychowywania dohr).ch ko.. 
ni, za które szczególniey w okolicach Lipna i llypi.. 
na osi :.'clli, znaczne pieniądze biorą. Nadto ka
dy 
z nici\, stara się umieć iakie rzeUliosło, i tak, n1.ozna 
znal
ść po l\uolonkacb dobrych stolarzy, cieśli, stel.. 
lTl:łchów, płócienników i t. d. z tych ostatni, piękne 
płótno, Obl'l!ISY I "i serwety cienkie. wyrabiaią, ztąd tej", 
'co do wypłatności regularney czynszu, przyznać im 
wypada zaletę. Co do wad moralnych, tych mato 
posiadaią J zawsze są trzeiwi, kradziez iest u ni
h 
obrzydłeo\ występkiem, Qg.61uie mówiąc iist to lud 


Aj 
I
		

/gawarecki_opis00124_0001.djvu

			120 


,
 


1ł'1Y"ysoccy są \vi,elu herbó\v, iako to: Drya, 
KOhUllna , Odr'ovv


, l\Iogiła, Og{)lJczyk, Os
oia, 
i Strze!Tl!e. (30) 
Okolski wspolnina o da\vnych dziedzicach Łu- 
kOlnia \v ten. sposób: "Szulenscii de ł...uko111ie, 
"in Dobrinensi tel'ra, l\Iathias vir strenuus de 
"Czernicka et Nasiegniewska reliqiJit Pauhun et 
,
 alio
 tiilios." (31 J 


-'-" 


powolny, spokoyny, lecz pracoV\ ity i przenlyślny. 
Odziez ich składa się powszechnie albo z snrduta su- 
kna granatowego długiego z sp
daiącynl na ramiona 
wycinanYln kołnierzein, il którego guziki spizowe, 
bądź in'ne kruszczowe du
e we dwa rźędy, lub tez 

 spancerka podobnegoz sukna o iednym rzędzie po- 
dobnychze guzików gęsto na przodzie nasadznnycIJ; 
uzy
aią. kapelusza okrą?;
ego z duźelTli skrzydłanli, 
płasżcza z 111ałąiedną p
leryną. Kobiety noszą w zi- 
mie spo-dnice sukienne rozmaitego' koloru krótkie, po 
kolana, mocno fałdowane, sznurowkę i szpancer su- 
kienny, u którego w tyle iest kilka fałdów guzikami 
oDsadzonych. ' Na głowie noszą czapki b
dź z perka- 
lI. t\olorowego, bądź z płótna, na. saolyuł wierzchu 
głowy 
eźące, i pod L hrqrl	
			

/gawarecki_opis00125_0001.djvu

			J21 


.. 2. Chrostkoft:O, w. d. Norberta Zie1ill:--kiego 
. 
Puł'ko\vnika v\'oysk Polskich. Kośt:ioł dre\vnia... 
ny pod tytułetn: S. Kat3!'zyny, erygO\\'3ny przez 
Konstantyna Zieli.'lskiego ArC'y Bisk upa u\'\"O\V- 
ski ego , ówczaso\vego dzie(
zica dóbr. Sk\'pskich 
i Chrostko\'\'a. Wieś ta leźy w dolinie, ma bo.. 
ry obszcrue, gl'unta klassy
 II. 
3. Dulsk, w. Ilaleźqca. da\vnićy do 'V oie... 
\vody DziałYliskiego, dziś \v dziedzict\"\ie Józefa 
Wysockiego, był'ego 
Podprefekta Povviatu Li... 
pnoskiego, Ka\valera Orderu S. Anny. Kościoł 
pod tytułeUl Narodzenia N. Panny; do tuteyszey' 
parafii naleźy luiasto DobrzYl} nad Dr\v(ć'cą.- 
Dulsk iest poł0zony nad rzeczką l}n
iec.. Niesie... 
cki nadlnienia (;32), iź 
ulscy h. Gryzilna V-l zie- 
mi DonrzYłlskićy.- Jan .ostatni z tt
y fcHnilii 
. 
zszedł bezpotOI1Hlie. Jest takźe drugi dOJn Du!.... 
skich, h. Przegonia. ' : 
4. Osiek fvifkszy, b1isko Brodnicy, vr. d. Ka- 
jetana IIt'abi Sierakowskie
o, Kasztelana, Sena... 
tora, Orderu S. Stani
ł'a wa 
 klassy Kay,7alera. 
I 
Kościoł tuteyszy lnurovvany pod tytuł'etn: 'VV nie. 
bo\vzi<;cia Pai]ny l\Iaryi. Jest tu ogród O\VOCO- 
- ,vy "vspania
'y, ,,'ieś dobrze wybudowana, lasy 
obszerne , łaki i )11łvn. j/. 1 1 
ł. 0/ 


32) Niesiecki T. II itr. 105. 
\ 


{' 
\. 


, 


.
		

/gawarecki_opis00126_0001.djvu

			. } 9,) 
-
 


5. Plonne, w. d. Jana IJi\\'nickiego, b. Kapi.. 
tana \voysk Polskich.
 O kościele tuteyszYln 
w wizycie z r. 1618 napisano: " Ecclesia Jn,?- 
"rata dedicata tituli S. Jacobi lVIaioris. Jus 
" patronatus 'haeredis cjusden1 villae." Wieś ta 
leźy nad. Drwt;cą, rud dwor JnllrO\Van)-, ogród 
1 
O\\'OCO\\ y, grunta dobre, i \viatrak. 
Pi\vniccy są herbq Lubicz (33). 
6. l
adomino, w. d. Jana Ciso\vskiego, Sta- 
rościca. Kościoł tuteyszy rnurowany pod tytu- 
łCID s. l\likoł..iia, w \vizyi.,je z r. 1618 wyraźo- 
no o nitu: "Ecclesia JTIurata, tituli S. Nicolai, 
" jurispatrouatus J1obiliul11 plurilllorulD in ea- 
"denl villa habitantiuln. EJ'rectio non est, pro 
"dote taulen h:.ibet mansos quatuor cum hortis 
. " 
"et pratIs. 
W ieś ta porządna lna piękuy ogród, dobrze 
iest WJ budow:'tna, posiada ł'ąki i lasy. 
7. RadĘiki tvielkie, na równinie nad rzek
 
Drwęcą, w d. Frallciszka Przeciszewskiego. 
Ko
cioł muro\vany, 
ostaie w dobrynI' stanie. 
Szczątki znaczne zatnku dotąd tu exystuią, stał 
,on nad wąwozem, otoczony wodi' \ grubości 
i \vytrwałości pozostał)-ch l11urów sądl.ić moźna, 
I iź lnieysce to ob
onne było. W s?iystkie da
'ne 


33) Kuropatnicki Cz
ść II str. 81. 
I 


r:, . 
\ 


"
		

/gawarecki_opis00127_0001.djvu

			]23 


gmachy, po róźnych Dlieyscach 
ce odznaczają sili szczcgólniey 
mocnego budownict\va (34). 
Wieś ta ie:;t gniazdeln falnilii RadzikoviSkich, 
b. Ogończyk. Jakób Radziko\vski syn l\Iikołaia 
Z Kutna W oie
'ody Brzesko - K uia\\ skiego \vzią.. 
. 
wszy 'v tłziele I{adziki, nazwał się Radzikow.. 


Polski istnjeia- 
.. 
rzadka sztuka- 
ł: c 


34) 
Iiasta i zamki vv czasach dawnieyszycb odró. 
zniały się zupełnie co d,p swego przeznaczenia od 
dzisieyszych; a te mieysca warownif'ys
e v..strzymui
- 
ce napady nieprzyiacioł, poźniey zosti.Jły skazane Pl'Z€Z 
zbytek i okazałość, iakie do nich wprowadzono. 
Przodkowie nasi umieli ie utrzymywać w przYI'.woi. 
tyn1 stdnie ohrony, wszystko w nich woyną oddycha- 
ło. Zv.odzone na ł
ńcuchach 
osty, broniły ze. 
'Wn
tr;& przystępu, w
wnątrz zaś chorą
wje,ł zbroie, i 
znaki ,,'oienne zdobiły mieszkania zamkowe. Oyco- 
'Wie wskazuiąc ie synom, rozprawiali z upodobaniem 
o tych narodowych pamiątkach, przywodzących na 
myśl waleczne czyny naddzindów. vr paiali- w ich nlło. 
d . l c b ł ,.' - ł " 
OC13ne unlYS y, ze ogo)oynosc, DlęztWO l s.ta osc 
niczem nieulękła, nadto szczera otwartość, były to 
cnoty które zaszczycały Polaków. Dawali in) prócz .... 
-tego poznawać prz}"kłady zupelnf'go ich dla Oyczy- 
. zny poświęcenia się, a zaszczepiaiąc w pier\'\szych 
chwilach młodości, uczucia cnoty, przykładali sie ten1 
samem do ukształcenia z nich prawych na przyszłość 
obywateli. 
.. 


- 


. 
-
		

/gawarecki_opis00128_0001.djvu

			J 2-t 
, 


skifu, SY\l iego 
likoł\
y Ka
ztelan Do
rzYllski 
.W rol
 II 1503 (33). 
Te
źn;eyszych dziedziców n,adzikó\v wielkich 
d\va. są dOJny, i tak 'Prl.ecisze\\'scy h. Rogala 
'\v . Płockiul vV oic\vódl.t\vie. Przecisze\vscy h. 
Grt)'luała takze \v tyruźe VY oiewództv\"ie. Przy- 
\\ iley ,Xi(rll
t l\iazo\vieckich Ziln
\\'ita, Kazin}ic- 
rza i \tVł-ad)-sł'awa dany \v r. 1/-1:32 ]\Iikołaio\\'i, 
l)olnar.Jto\vi, ]\-lieczysł'avvu\"Vi i J\\drzeio\vi bl'a- 
ciou} rodz
.'nYln z Przecisze\va h. Grzyulala, któ.- 
rYU1 poddanych ich V-l dobrach J:>rzeci
zevvie, 

u
k 11 i :5Ja vvecinie od niek tÓl'ych cit'źaró\'v u- 
. t' I. c 
","oluiIi. Jan Przeciszewski Rotlnistrz \V ,,,oy- 
sku Lite\'\'skiln pod Karółeln Chodkic\viczeUl 
IIetlnanenl \.... czasie obll('źenia P
rnawy \v roku 
l (jOg U)';'/,Ilie na nieprzyiqciela nacieraiąc, po- 
legł (36).- . Niesiecki o tey falniiii obszernie 


, . 
JUO\Vl. 
,. 7 
8. l1ypin, opisapy '\v 
 '''I. 
Z iniast.ern Rypinenl graniczy l
usifloH)o, "". d. 
, . 
9abryela Podo
kiego, Posta Pov\'ia
ł: Lipnoskie- 
go , w dQbr'ych gri111t
lch, pi{;knie zabudow,anC:fe 
Pa.tac i ogród owoco:"vy S

 iey ozdobit. Kapli- 
ca pod tytułcln S. Anuy. " 


I 


Ił." , 


( 


(35) Nieśiecki T: III. fol. 805. 
(36) Niesiecki T: In. 
tr: 758. 


\ 


1\ 


J
		

/gawarecki_opis00129_0001.djvu

			123 


'-..... 


. 


Podoscy, h. J U1)087.3, \V Xic;st\vach 
 
Iazo.. 
"vieckiln i Lite\i,"skiln, doul staroźytny (37). 
9. RogOfvO, \v. d. J)obrskipgo. f
ościoł dre- 
\vniany pod wezwanieln S. Bardoll1ieia, grunta 
t.uteysze są urodzayne, i \v .kar!1ieuie \Y3pienne 
obfituia. 
(. 
10. RO=łc, da\vniey Ruż. W errekcyi z t. 
1669 o tuteyśzYln kościele napisano: "Ecclesia 
"lignea tituli S. Petri, juris patronat.ns Capituli 
"Plocensis."- Dziś iest tu kościQł 111UrO\Vauy, 
,'Vieś ta !{ról: nalezy do Ekonoluii :J.'rabin, iest 
- . ' 
znaczney rozległości, lna lnłyn na strudze lub 
rzecce llu.:iec. 

 . ) 
D f.' D (' l f" 
o p3ra!1l Hoza na ezy: I 
Zbo;yno, \v.. d. Antonjego I-Irabi Slllniliskiego, 
. - " 
Radzcy Stanu, Dyrektora Jenerahll
go Poc
t \v Kró- 
1
5tv\'ie Polskilll, Ka\valera Orderó\v róznych. 
Wieś ta w obszeeneln ograniczeniu, i dobrze 
. ' 
zabudovvana, Jna pa1'acyk Inurowany nad iczio- 
retn, ogród pi<;kny i obs7.erny, 
lice iego \vznio- 
. 
słelni kasztanaini są \'vysadzone, gorzelnia z lna- 
chin?!, Pi"toriusza, za iey ..pOlnocą rocznie' prze- 
_szło 30,000 garcy okovvity \vyrabiaią. lnłyn 
,oli- 
ski deptak zwany, 00 30 korcy zboza dzicHnie 
Jnielący. Zboyno posiada zn
czną. rozlcg,łość 
\ 


I 


(37) \ Ten
e T 
 III str. 628. i Okolski T. II str. 369. 


. 


l 


, 


.'
		

/gawarecki_opis00130_0001.djvu

			J26 


hQru, dostatek past""isk, i ,,'ie11! czynszowJ.1i- 
kó\v. Herb faluilii Snnzińskich iest L
szczyc. 
11. Sadlorvo, w. d. Antoniego RUInockiego. 
kościo.t pod tytuł'e,n S. Jana. - Wieś dobrze za- 
budo\vana z ogrodem O\Voco\vthn pi(}kł
eln. 
12. Skru,ilno, w. d. 1\Iariana Cisow skiego, 
Starościca. . Kościoł drewniany. Pałac no\vo 
vvyn)urowany, ogród owocowy, '-\vicś dobrze za- 
budoV\'ana, wielu czynszowników, i kOllski lnłyu; 
bory tutcyszych dóbr są zuaczney rozciągłości. 
Błota do Skr.wilna naleź1ce, zdaią sil{ bydź szko- 
dliwe JzdroV\'iu ludzkiemu, iest zaHliarem dzie- 
- 
dzica oszuszyć takowe (38). 


(38) Opis ieograficzny i statystyczny W oiewództwa 
Płockit>go w r. 1823 
porządzony. ' 
Uczony SuroV\iecki w dzil..le swoio1 o Rzekach i 
Spławach (w Wars:awie 1811) na str. 24. Części I 
, - 
mO
J : 
Ile ułatwienie odpływu wód zatanlowanych przy.. 
czynia się do pomnozenia zrzódeł krajowych, i W3r.. 
tości ich płodów, tyle ieszcze iest potrzebne dla, sa.. 
nley wygody i zdrowia tak ludzi iako i zwierząt miey.. 
scowych. Z powszechnego doś\\iadczenia wiadomo, 
ze przy zatopach i bagnach, tak powietrze iako tez 
rośliny pospolicie są szkodliwe; wszysko to J co zyie 
na około wód gnijących, iest zwyczaypie nędzne, 
i schorzałe. IJudzie i zwierzęta, połykając ustawicz.. , 
nie wyziewane ztąd iady, podlegaią. tysiącznym udr«:.. 
czeniom I które im niedadzą nigdy rozwinąć się nale.. 


. 


J
		

/gawarecki_opis00131_0001.djvu

			J27 


Do tt
y parafii na1cźy Okalewo , w. d. Jgna- 
ceg<;> ChełnJickiego. Pał'ac przez stryia teraź- 
nieyszago dziedzica Jenera.ła Chełmickiego w do.. 
hrym guście wYlnurowany, zdobi t
 włość, przy 
nian iest ogród OWOCO\vy piVkny,. zabudo\\'ania 
dworskie i wieyskie porządne, lasy znaczne i 
wielu czynszowników. 
, 
13. Srvied::.icbna, w. d. MiChała l\Iurzyno- 
V\'skiego S
arb
Jika zielni DobrzYllskiey. W \tvi- 
zycie z r. ] 618 o tu t
yszym kościele' Q3pisano: ' 
"Ecclesia lignea, dedicat
 s. Barthololnei, loca- ., 
"t.ionis haereduJD ejusdeul villae DOlninoruJn 
. , 
"Hokit.nickich." Do Proboszcza parafii Swie.. 
dziebny naleźy ko
ciół _ \'V Xicntc, o któryrn 
w teyźe wizycie \vyraźono: "Ecclesia parva, li- 

, gnea, tituli S. 
Iichaeli
, iuris patronat us ejus- 
" den1 villae hacreduln." Wieś ta dobrze wybudo- 
wana, znaczney iest rozleg-ł'ości, posiada lasy 
obs
erne ogród O\\'OCOW}- i wiatrak. !rlurzJ-no. 
H'SC)' są h. Og011CZ)" k. ' 


.. 


zycie, i zawsze skracaią 2ycie. Rośliny krzpwiące 
się na b
gnistey ziemi, okryte śn;j
rdzącyn1 mułem 
i napoione ski5i3łt?D1i sokanli,. daią pokarm k \\ aśny 
: i cierpki, który w- zoł
dku sprawia burzenie, kolkit 
a niekiedy z
bijaiące gorączki. Stąd po\\szechne cho. 
roby i gęste pomory njgdzie nie S-ł tak zwyczayne, 
iak w okolicach bagnisych. ." 


, 


...
		

/gawarecki_opis00132_0001.djvu

			. 


. 


]28 


1-1. Strzygi, \v. d. r,f ariana Ciso\vskiego, 
Starościca. 
ościół rnuro",'any pod tyt.u.teln S. 
Stanlsła\va. VVieś dobrle zabudo\\'ćHla, \V. S\\OlłJl 
)11<.1 ogr'(H1ic.zeniu iez.ioro nad .k tór
'ln leźy, i bor. 
]5- 
rrqbin \v. król: Kościół 
rewui
ny. o - 
któ['Yln \viz)-ta z r. 1618 nadlnicni3: "Ecclcsia 
,
 ligllca OlnniulTI Sanctoruln." 

r/'ąbin leźy \v ró\vninie nad iezioreln, ies
 
głó\vnq \

1ości(l Ekonoluii -tego 113Z \vis
a, Ula 
pał'ac lnuro\'vany, ogród OWOCO\vy, 
'ąki, lnłyn, 
\v pobliźu ,,'si iest lasek. buko\vy naypit;kniey 
wYl'osł'y, pifić JIlorgów 1I1iary ChC'b
)ił
skićy obey
 
)nui
!cy (39 J. 


. 


\. 


(39) Buk pospolity, IJ
 l-Ił:tre. Dic 'r1.Jtlze Buche. 
Wielkie, \'\'sp3ni3łe '... proste. i gttłtt7.iste k 1iowe drze- 
wo; korę Dla głatką, z młodu siwą, }Jóźnitfy popiel:!- 
tą i białą. Kwitni
 \v Main. Owoc doyn
ewa w ie.-. 
si{::ni. IJołudniowe Pulski Pr
v
incye o1aią lasy ];uko- 
we, któl'ych_niewidać na półnucy. Dr1.f:'":0 to dla 
wysok'i
g() wzrostu J tudziez wcześnego i '\'\ esolego liś- 
cia, bardzo zdatne do ulic wysadzania, i g	
			

/gawarecki_opis00133_0001.djvu

			]29 


. 


Do Ekol1' unii Tt'ąbin, ]Jarafii Róża l)aleźy 
,,'ieś król: Obory, 'v tey iest .kościół z klasztorern 


-
 


o".it>lić się zwykł na małe czworograny , których po- 
pl'zeczne l;niie Il
 
,rzyż hydi maią skopane, na pół 
. łokcia szeroko, dopiero w kaźdym Pl,z€ci-;ciu kilka 
się v.rzuca ziarek, i lekko zienlią przysypu i,. , a tak 
w rllszaney ziemi buk łat1'trey puszc1.a korz()nki6 
Z" yczaynie hł1czyn-ł p
d zimę z zytelll sic: sieifI, 
ale gdyhy \Vcz

nie mrozy ztłpadły, nagienie to 8Y- 
pie się w fasy, a war
jstan1i suchego piasku lub tro.. 
. 
cin przesypuie I w Kwietniu zaś z owsem się sieie; te- 
go przestrzpg-aiąc, ah}
 takowy owies za nisko tęty 
niebył, w tYln razie bowiem nie ieden nl10dy buc? k 
wierzchołek hy 5WÓY utracił. Przesadzać się nayle- 
pic)" rlaie, gdy ma ulliie)' iak 3 łokde \"y
mkoścj, 
nil2'rtv nlU sie korona nieurz
.na. 'z P rzyt'odzt>nia swe- 
&, J c;. J - 
go buczy.na słuzy na wszelkie wodne hudowy, iako 
to: rnr'y, klepki, nllyny, łoo7.ie. Tok..u'ze z stolarza- 
mi n
ywnią podohniez tt'go dl'zewa na walce, śruhy, 
prasy, orągi pod p
i3Zdy, dzwona do kl)ł, osie dy- 
szle; talerze. \V ior.y bukowe wrL.ucone cło nl
tnego 
wina, czynią go klarownem, kora i liście, skóry gar- , 
11uią. Liści uzywaią Anglicy na wysłanie lnatera- 
ców. Buczyna rtaie popita wyśmienity, ług dobry, 
i potaz dla. szklanych hut potrzebny. nukwi
 zywi 
,się ptastwo, i paser wif'prze, pr7lypiekana w sDlaku 
kasztany słodkie przypón1inn. fY'JPis l1inicJs
y iest 
z D:ieła Stanl:5ława W udziekiego o l)rzewach i 
Krl,
wa('h w P Jlscze 1.in10trwalych, w Krak: 1818 
wydanego T. I str. 227.230. 
1f.ron: Z. D. 9
		

/gawarecki_opis00134_0001.djvu

			130 


xx. Karmelitów Strictioris Observantiac, o nim 
iest następująca wi
don1ość
 (40) 
Łukas:; z l\JurzJnofva ltudzof,vski dziedzic Obór, 
i Anna z Galc"Lskich Jnałźonka iego nielnai(
c 
potoIn.;twa i Sukcessorów, dl
cheln poboźności 
napełnieni, wystawili na górze Grodzisko z\va- 
.. 
ney, (za' poz\volenielD Biskupa ó\vczaso\vego 
Płockiego) roku 1605 kośció
 i klasztor drc\vnia- 
ny, i tenze XX. KarInelitolll stl'ictionis, Obscr- 
1-'antiae z Bydgoszczy spro\vadzonYlll w zarzą- 
dzenie oddali. Tegoz saInego roku W Rypinie 
fcria 2da pos
 Fcstunl JTisitationis B. Virginis 
l\Jariae rzeczony Łukasz Pludzowski XX. Karme- 
letolll' wieś Obory z przyległościalni zapisał \vie- 
cznelni czasy, zacho\vui
lC sobie dóbr' t.ych uźy- 
wanie za swego źycia J i doźywocie źonie zabe.. 
. . 
spleczaląc. 
 
1612 rq.ku Fundator Łukasz lłudzofvs1l:i umarł, 

 pochowany w Oborach. 
1617 roku kościół-' z klasztorern przypadkiem 
- spalił si'l. Anna z Qalcmskich Rudzo'wska, \vdo- 
wa, widząc XX. Karmel
tów w DQdznym stanie! 
odstąpiła im dozywocia, .\vyłąc.zywszy. sobie co- 
': kolwiek gruntu dla wyźywienia się do ślnierci. 
(4.0) Przez Przeło
onego tego
 klasztoru IX. F'eli- 
cyana 
 Kuha Iskiego w d. 23 Stycznia 1823 Autor
- 
wi udzielona. 


\, 


\. 


. 


.
		

/gawarecki_opis00135_0001.djvu

			131 



 


W latach ] 618 i 1619 XX. Karmelici \
ysta- 
wili sobie \v Obora€h klas7łtorek o kilku celach 
i kaplicę llakszałt lnałego kościołka wszystko z 
drze\va na górze .uboczney, gdzie teraz ies1 
klasztor'. 

 
1623 r. umarł'a z Galen1skich Rud zocvska i po.. 
ch
\vana \v kościołku, gdzie iey i )n
źa złnarłe.. 
go znayduia sip nadgrobki. 
./ Ł c- 
1627 f. zaczc:to lnUrOV\-ać kościół i facyatę. 
1637 wYłn uro\vano ,k ue !!
1ią i gościnną izbę, 
przy teIn kilka ieszcze cel i refektarz z drzewa 
""Y budowano. 
1649 r. dnia 2 Lipca poś\vit;cił kościół Obor.. 

ki X. Woycicch 
rholibof,vski Biskup Lac
de- 
mOllski, Szufragan i Officyał Płoctg, pod .t)-tu- 
łelD l\Jatki Bozkićy Nucvidzenia. 
1684 r. obił;li lniesz
anie w Oborach XX. 
Karmelici Slrictioris Obser
'antiae. 
l G86 nakładem Jakóba Suski
go' \vYlnuro,,'a- 
DZ została na górze Grod:;isko o 40 kroków od 
1,lasztoru odległ'ey, a 22 łokcie 'Y'lYŹSZ
Y, gdzie 
klas'ztor- drewniany w f. ,1617 spalił się, kapli- 
czka z ołtarzeJ-I; ukrzyźowanego Pana JEZUSA, 
przy niey cmentarz czworograuu}"" opa.rkaniol1Y. 
1741 r. dnia ł 9 Czerwca XX. K arlnelici po- 
łoźyli pierwszy kamiell113 \vYJnuro
vanie klaszto- 
. 
\,U, i fabrykę ie
 r. 1753 dnia 7. l\laja skoli.. 
9*
		

/gawarecki_opis00136_0001.djvu

			. . 


" 


. 


132 


. cZJli. Klasztor ten ma trzy pi
tra, iest \vyso.. 
kości rachuiąc z fuudalnenteJn 2.1 łokci pod dach, 
schodzą si<; kOllce iego 'łamanien
 do ko ńcó\v ko- 
ścioła, ma obszerny refekta:rz, a pod niJTI są dogo- 
dne sklepy, W tYln klasztorze z\vykle odby\va 
się kapituła, z PO\iVOdll iź leźy \v środku Pro,,; 
. 
. . 
WIn CYI. 
1\Iit;dzy. kościołem a klasztorem iest \\'icfa 72 
łokci WYS'Ok3, na którey iest zegar godziny i 
kwadranse biiący, t
n 'O pół lnili do-statecznie 
ł - " (' 
's yszec Jnozna. 
Kościół dla szczupłości góry, picbardzo iest 
. 
wielki, lna pod sobą d\v'a sklepy dla umarłych. 
Z kościoła na P rawa rf
kc \vchodzi sie do ka p li. 
c. c. c. c. 
ey Opatrzności Bozkiey--J 74,3 r. wYITIUrO\\'aney, 
· .J . 
W tey są d\va Ołtarze a pod nią sklep dla Zlnaf- . 
łych zakonni
ów
 Osobli\vości w t.yJTI kościele są: 
l. Statua drc\vniana l'Iatki BozkiJ y Boleśney 
8yna swego · z krzyźa zdiętego na łonie trzyma- 
iącey, cudami sła\vney! Stat.ua ta wysokości 
łokcia iednego od r. 1581 łaskami 3ł'yn<;łd w Byd.. 
goS"zczy, przybywszy XX. Karlnelici do Obo;" o- 
biąć nowe mieszkanie roku 1605 srr
wadzili ią 
z soba. ' 

 
2. Takźe Ohi
ć:\Z Matki Bozkie)- Skaplerzney 
W Ołtarzu pobocznym z prawey str:ony, pełen 
okazuiący litości, i widza mocno \yzruszaiący, 


I 


.. 


,
		

/gawarecki_opis00137_0001.djvu

			. 


133 


iest to kopia z Neapolu (którey oryginał przez 
s. Łukasza malowany) nadesłana do Obor z Po", 
znania \v r. 1719. 
3. W dł'Ugilu Ołtarzu z le\vćy strony iest 
Obl'az s. Józefa pi
\kncgo InalO\\'ania, prawie zy... 
iacc£o staeca wv.sta\viaiacv. 
c: · ' ol Co J 
Oharzów \v t}ID kościele iest dziewięć, organ 
wielki z p
dałęnl, dwa chóry,. podłoga z flizów" 
Od pl1
J,l)\V solennych' jedenaście;, kościół z kla- 
s

toreln iak powyźey \vyraźono iest c;Jłkiem lnu.. 
ro\vany, stoi na górze; pr-ostą linią w ziemi't - 
ku r6.\vninie ciągnąć około 70 łokci "1ysokiey. 
1\Ia tylko jednę drog((- do zaiazdu od południa, 
pr
yier dni od wschodu na około obieźdzać 1JIU- 
. S1.(
 hlasztor k \l drodze pro\vadzącey przed bra.., 
-. 
111((. Wyszedłszy 11a zachód z klasztoru o d\\'a 
tylko krok i, a na p6ł'noc o sZ,eść krokó\v iuz 
głł(bia okropna, któr1 płynie strulniel1 przez o
 
gród O\VOCO\\ł.:y, nieco niźcy od klasztQru !Ja 
. 
dwóc
 \'Vzg6rkach b	
			

/gawarecki_opis00138_0001.djvu

			. 


, 13-1 


I 


, 


Klasztor ten posiadał -dobra Obory przez fun- 
datora zapisan
, Stabnier=ł i Sarnofvkf \VłasnYIn 
kupneln nabyte z obszerU}-nl las

n, Rochal 
młyn przy Oborach lezący, i iezioro GIrboczek 
z\vane, lecz dobra te był'Y Hzq'd Pruski odebl'ał, 
i \.vyzna
zył kompeteucyi	
			

/gawarecki_opis00139_0001.djvu

			- 


135 


do niego złodziei, wszystkich sreber pozba \vio- 
l1Y został. 
Za panowania Jana Kazimierz], gdy Karól Gu- 
staw Król Szwedzki z woyskiem swoim vvpadł 
. 
do Po]sJ..i, i pustoszył kościoły, dwory, wsie, 
.. . 
doznał' i Slabnicrz w r. 1655 tego nieszczęścia, 
cał'a \vicś z SWYITI zabudowanieiD, śpiccbrże.;' i 
ws.zystkietni narzędziami gospodar
kieJni w ro- 
piał obroco-ną został'
, którą p
źniey XX. Kar- 
lńelici z nowa wystawili, 
 i puste pola obsieli. 
166..;> roku od Niedzieli pier,,'szey Adwento-. 
wćy do trzech Króli panowała w Obora.ch i w o- 
kolicy zaraźliwa choroba. 
. ! 703 roku wpadli Szwedy do kla ztoru, :któ- 
r) In zapłacić musiał kal1\.yent Złt: 600 okupuiąc 
siC; od okrucie!1stw. 
. 1708 roku panowało w cał'ym Królestwie powie- 
trze morowe, z którego wiele tysięcy ludzi poumie- 
rało, nay\vięcey przez nie Toruli ucierpiał, z te- 
go powodu w d. 12 Września 1708 roku zaJn- 
knięlo klasztor i kościół Oborski, 3źeby' przy- 
chod nie lliezarazili chorobą- l\Isza S. tylko ie- 
. I 
dna dla mieszka11ców i włościan klaszt.ornych od- 
.... , 
prd\viała się w dni Swiąteczne w kaplicy na gó- . 
rze Grodzisko, w teIn czasie zaden człowiek 
w Oborach i konwentskich dobrach nieumarł . 

 


, 


l 



 


\
		

/gawarecki_opis00140_0001.djvu

			136 


, 
i niechorovvał, lubo z zaI'a
o.l1emi - powietrzem 
luclzlni dosyć pl'Zest3\\"an:1. 
1750 rok u 
ied.zJvicdz w-ielkie \v lesie Sztal- 
. 
mierskiln poc7.ynił konwe.ntovvi Oborskielnl1. szko- 
dy, przez "'7ydarci
 oko1'o trzydziestu b3rci. 
) 821 roku dnia 19 Cruduia trzecia cz
'-ść k la.. 
sztoriI, i \vszystkie stare budowl
 przypadkovn:
m 
ogniem sp.}'on<;.ły, OgiCl1 \,,-nlurach (gdhie tliło się 
drzewo,) pf)d grp' ami ieszcze dnia 7 Stycznia- 
1822 roku znaleziony był, Dziś zno\vu :ł;a po... 
mocą dobroczyńców iest no\yo wystawion
t, i z 
cegły WllDuFowany . klasztor. I J- 
I - Do Ekonomii 
rrąbin, parafii Wola, naleźy 
. 
wieś Królewska Trutofvo, w którćy takźe i
st 
kościół 
 klasztorem 'XX. Karmelitów, o funda... 
cyi iego następująca iest wiado
ość: 
Jan Rftfiński dziedlic wsi Trllto
va, b<;dąc 
bezzenoynl i bez Sukcessorów. chcqc świętobli- 
wą po sobie zostawić palnif(ć, ofiaro\vał w ro... 
ku 17 17 wieś dziedziczną 
rrulowo XX. Karme- 
, litom na wysta
ienie w nićy kościohł z klasJ;to- 
rem
 Uzysk(}ws
y od Diskupa Płockiego na ÓVI 
. 
cz.as Ludn'ika Załuskieg'o, i vVice Prowiucyała 
konwent.ów Kal'illClitalJskich zezwolenie na tako- 
Wą fundacyią, dobra 
rrulowo w d. 
 Paździer- 
nika tegoź roku 1717 XX. KarmelitoIn zapisał,. 
kt&y tegoź samego ieszcze roku stawiać zaczęli 
, 


-
		

/gawarecki_opis00141_0001.djvu

			, /, 


131 


ł . 


kościoł€k dre\vniany w tt
1ł) lnieyscu gdzie dt.iś 
iest 111urovvany, 
 i w f. 1718 ukollczJli g 01\ 
W F. 1719 XX. Karli1elici w)'stawili dla sie:" 
, 
hi e niedaleko od kościołka cztery pOlnieszkania 
w kształcie kl[}s7.t.orku, w tych trzech tylko Za- 
kOl1"ników lnie
ció sit; 1l1Ogł'o. 
vV tYlnie roku Jan lłct 1 illSki fundator wldzao 
J c. '.P , c 
zbliźaiącj się kres źycia s\vego; uczynił testa.... 
ment potwier(
aiący dla XX. Karlnelitów da. 
wniey ..uczynion
 
apisy,. (iest on oblato",.any 
'v Grodzie nvbl
O\vnickiln w Fiątek po Zielo.. 
, 
uych Swiątkach 1725 roku), \v dniu 14 Gru.- 
dnia 1719 rok li' ulnarł, i "y kościołku 11ruto.. 
wskilll pochowany został. 
Koku 1732 d. 2.1: Kwietnia załoźono pie
"' szy 
kalnieil do no\vego kościoła murowanego w 
rru- 
to
vie, którego fabryka w, r. 1738 Uko11czona. 
.Kościół ten pod tytułem S. Anny \v dobrym 
jest stanie, siczupły, lecz \vesol'y, i malo\\'any, 
pi
ć. ffid Ołtarzów, sufit skiepiouo lnlu'O\h"any, 
chór wokoło, podłogę z flir.ów, a w presbi
e- 
riuln z białych i niebieskich ułoźoną J iest dJu- 
gi 83 stóp, a szeroki około 40, Ina sklepy dla 
chowania ciał umarłych, i Clnentarz obmuro- 
\'"V
 ny.. 
Klaszt.or przy t.ymźe kościele wy
tawiony, n1a 
icdel1 tylko ganek,J. 120 stóp iest długi, _ua d\va 
I 


\, 


.
		

/gawarecki_opis00142_0001.djvu

			138 


dv
'a pi
tra wzniesiony, Jni((dzy nim a klaszto-. 
., 
renI ie5t wieza około 65 łokci wysoka, na l1i{
y 
umieszczono zegar. Zgrorpadzenie tuteysze XX. 
Karlnelitów posiada nJałq Bibliotekę. 
Przy klasztorie są dwa ogrody O\VOCOVłe, ie- 
den na. zachód "V czworogran zał'oźony, i obrnu.. 
rowany po iedney stronie, a 0p3rkalliooy z dru... 
giey, w śrzodku sadzawka. Drugi przeciwko 
klasztoru całkiem oparkauioilY. \ 
Klas
toru tego połoźenie iest pifikne, leźy. na 
I 
,,'zgórku, po\vietrze zdrowe, i okolica prz;yie.. 
Dlna. 



 
16. "Zale w. d. W oyciecha' Goczkowskiego, 
leźy ,w górz).stym mieyscu mit;dzy iezioralni, 
posiada ogród OWOCO\vy, bory, łąki, rumonki, 
grunt po "vi
kszey części gli
iasty. Naleźy do 
tey wsi siedem 
iezior' pOlnuieyszych, w tych 
rozlnaite gatunki ryb, a w iednym z nich wię- 
kszym sumy i sielawy rzadkie w kraiu naszY!ll 
ło\vić się daią. W granicach tey ws
 mic:dzy 
gór
mi i boreln iest Inieysce \ zwane Studzianka, 
"V k tórynl znayduie się kościołek drew niany, 
w głównym iego Ołtarzu obraz' N. Panny z da- 
\vńa łaskdlni s
ynący, odpusty tu szczególniey 
, , 
na Zesłanie Ducha S. (Zielone, Swiątki) licznie 
odprawiają si«. Za tern kościołem pod górą, iest 
zdróy czystey wody, - mo\\"ią, iź niektórYJD we- 


.. 


,
		

/gawarecki_opis00143_0001.djvu

			'\ 


139 


wnętrZf1Y'm słabQ
(;ioln iest skutecznełD lek(Jr- 
, '- 
s
weJu. W. Zał'a
h spostrżegać Sił; dotąd dai'1 
gruzy zarnku w okopie nad "vsi

 panui,!
YIn 
przez familią Z,.
elskich \\'ystc)\vioGćgo, okop 
ten lubo zuaczney wysokości, \vod;l iest napt:ł- 
, niony. 
G óc::.kocvscy są herbu Prawdzie (/11). 
. . 
Niech mi 
ię godzi dziełko uinieysze zakoń- 
ezyć Odezwą X. Wawrzelica l\farcz)"uskiego w 
Opisaniu Gubernii Podolskiey umieszczoną (42) 
iako obeYIDUi,!c;! ""ezwaJ1ie 
\vietność 0ycz)'zny 
na celu lnaiącego Polaka.- - - 
" Ziomkowie! mi-ta pami
ć sł(Jwy prz«?dkó\v, 
niech nas zach('ca ... do O p is y \'
.a nia szczatków la- 
ł _ c 
bćy zielni, uiech łnai
cy po s\v):ch księgach rzeczy 
"'aźne tycz1ce sit; osad naszych, zasilać zechcą 
Osoby w "tYln ,,\"z
l«;dzie pracut!ce, lub dopeł- 
niać. \yychodzących iuź dzieł, a cieka\NY i do- 
., 
\\'cipny oycz:stey ni\vy tPot(}mek, niech, czy to 
krzcpiac dU87.e s\voia bohatJl'skitIl przodkó\v 
. 
. c, 
wzorCłn, CZ) to oUC; świcźeu1 uiekoL'zystnych \vy- 
P adkó\v vvrazenicln, niechecac, tuuie i uczv na- 
. c: Co #I J 
rodową ubezpieczać wielkość.!" 


v- 


(.11) K uropatnicki Część II str. 31 
(42) Statystyczne, '!opogł'afic1.ne J i historyczne 
Opisanie Gubernij l)odolskiey w 
Vjlnie 1820 l'. '1'. I 
!tr. II 
 


/'
		

/gawarecki_opis00144_0001.djvu

			ł 


1-10 


4 


, 


I.. ,I 



 


Przywiley l\..azlrn
erzfl IV JagielloIiczyka, 
Jakóbowi Chel'tni<.:kiclnu na W óytost".o 
Dobrzyń$kię 'IV r... \455 udzielony., 


, 


4 


, . . 


In nOll1inc DOlnin
 ATnen. 


Ad pcrpctuam. ,"ci lncntvriall1. Qaoniant tanc 
11lultis crrorum et dubioT'Ul1t pruJcllter oc- 
curinnl-"I in eonlmc.flis dUlIl> gac.s!a acta li . no- 
slrac L
ttcl'arZlm api6ibus et tesliuI/£ annvIa- 
tivnc l'crcnnanti.lS nc lapsa tcntporis, c
'anes.ca"lt- 
1!roinde llV
 CClSimir'us D£>i gratia Rcx Polo- 
. . 
nil.le, ncc llO(L tcr,"arlL111 Craco
'iac, Sandonl.i- 
rc, Siradiae, Lency.thiac, Cuiaviae, l'rfasoviae, 
, . 
Dux Lilhvaniac, RussiLlC, Prussiacquc. Do- 
minus et Hacrcs etc. 
. 
Signijicam-us tcnorc pracscntiu",,: qllibas ea
- 
pedit uni<.'crsis p,"acsentibus, et Juturis prae- 
sentiunt, nvtiliam lzabitlli-i
. Ouolnodo ad con- ł 
"'- 
spec/.urn Jłliucstalis noslrac ift mcdiwn Consi- 
liariorul1t lłegni status ulriusquc venicns Ge- 
. l 
ncrvsus Jacorus dp Płontiany SubcaTnerarius 
T7is
ogrvdiensis Jidelis nostc,", atque cxp
suit, 
, qualitcl'. 1!ri
'il('gium qllod P,"acdccpJsorcs su, 
, . 
super .Advocatiam DuvrincnSCllŁ. habuerant cu... 


. .
		

/gawarecki_opis00145_0001.djvu

			. 


. ] 11 


( 
jus Advocatiac. p1"ac.fati JpSiZlS SucccJsorcs et 
ipse usque in hos dies, actualCl1t liabeL poJse- 
sio nem tenŁIJoribus pri n1 e\'arU!1t cum c;rz!:cifc- 
ris habitarullt lJrcsc,..tim co tcmpoT'c, quo Ca.. 
sb"um Cobrincnse nlanu violcnla [Jer pre{lic.. · 
los hos.tes caplum fuerat, et islum tunc !),"ac- I' 
fatum. IJT'i
'ilcgium per igncin cst consunlp
unt, 
non sine lugubri l J arcntun1 ]Jracfati JacfJbi 
qui ilJsum Caslrum defendebant ccde et pIc.. 
xur-a, słllJcr cujus quidcnt l)rivilegii articulis 
et libc,..talibll.S in eodcnt cXlu"cssis praef ali Ja- 
cobi Progcnitor adhoc tcmporc .felicis Re:;'i- 
,j
inis olitn Screni8simi Principis Domini Vla- 
. . 
. dislai Poloniae Regis IJrogcniloris noslri cha- 
rissinti, testes idortcos p,"oduxit quorum 
('sli- 
nlonium corporalibu.s prills Jir"maln111 Jura- 
mentis, et adprubatunt ex ci:rtis l'cspcctibus 
j llssn pracfali Regis in actis civitatis nostra-e 
. Dobrinensis adaclicatllnt et inscriptllln, sllppli- 
, . 
ca
'itqlle Maiestati. nostra
 praefatus Jacobus 
fJ.uatenus de innata nostrae Cclsitlldini _ beni- 
gniraie Privilegium sub articulis pcr testcs dG- 
, - 
positis et in Dubrincnsibus actis contentis ei- 
dc"!, super ipsum Dobrincnsan". Adrocaliuln, 
daT'e ct 'largiri dignarClllllr gratiosc. Nos 
. 
igilur de sanD Pracla
urum et Rat'onlIm n()
- 
trorum consilio, quibus \-'ota et pctita dicti Ja.. 


. 


, 


, 


,
		

/gawarecki_opis00146_0001.djvu

			-:i: 


J42 


. ""'--- 


f 


cobi iusta 
..isa suni, et consonantia maxinte 
ob id c:r quo res ge....
ta et. snperills tacta, ad 
ipso: unl, nctitia non fuit aligcna eOllsideralis 
in super sel'viliis nobis praefalll1n "JacOblL1711 
fi delitl!r et sUlnptuo
a
 Anno praesellti in C:X'- 
peditionibus bellicis faetis et il1l}Jensis sibi et 
ilJs,ius Suceessol'ibus Żegitirnis lJT'aefatum ..Ad
 
vo
alialn Dobl'inc/lsem, Cllln oTnnibus et sin
 
gulis c]usdcm ad,,'ocaliae libertatibus, ]Jroven- 
tibus, et rcditibllS infcrius articlllatim haben- 
. . 
dis, CUln omni Ji1rc quo Praedccesso '"cs sui 
, 
et ipse lIsi sant, dalnus .tenore praesentiulIl" 
et largiTnur gratiose perpetuis teTTlporibus et 
. . 
in aevum. Jnprintis qui!lcTn prae.fatu.s Jaco- 
bus et successorcs ipsius legitiTlli, habebunt 
perpelnis tenzpori,bus, TTillanz dictal1t lVierz- 
bnic in rip]Ja torrenlis j\fakocvnica 
itan" 
quindecim ntansos in sc continentem , elia,n cunt 
"utraque praedicti torrentis rilJpa, et o"cnerali- 
ter ornni jure et - dominio ipsam haer
ditatem 
ab antiquo conccrnente qu-am in
uper Villarn 
.1 a prima....aeva ipsius lucatione jare' 
rhculonico 
Culmensi fundatam in ipso jure perdll l"a re, 
et iurisdictioni p,,'aefati Jacobi Advocati Dobri- 
ncnsis peT}Jetao volurl'lus esse incorporatanl. 
Damus insupcr prae.fato Jac
bo qninqae nlan. 
. 
:)os agri praediales in pi,,'itate noslra Dobri.. 
t 


... 


. 


ł-
		

/gawarecki_opis00147_0001.djvu

			,. 


J -13 



 ' 
- . 
nensi paritcr CUll1 uno hor'to intl'a 10..ss la 
Ci
itatis, } aecntc , et q uilldccenL in suburbio, 
iaccntes extra Jossata pari.ntodo.. CUUt omn" 
plenitudine juris per jpsunl r.t suos succcsso- 
res perpctuo obtincndos, prout dicti mansi si- 
nIuł cum hortis longe latae et circum .jercn... 
tiC!-liter in suis gr'adibU8 lin-tltati sunt, et dis- 
tincti, et, gencraliter CUln olnniblM. censibus et 
rędditibus ex- huius lnodi mansis et hortis 
provinere solitis et cons(.'ctis adjurginuIs, ln. 
supcr dantus perpetllo praefato Jacobo Sll- 
is legitilnis Succcssoribus lno
endinUTn super' :' 
torrenle lianlicnica cOTlslruelul1l" CUln olnni- 
blls ,ejl1;S_dem proventibus et en 10 luinentis , n
ll- 
fis prorsus exeepfi.s et exclusis, eapresso ta- 
nlcn quo d 1110lc/ldinator cjllsdcnt nlolendini 
totiden1ł illgcra agri habebit qUlJd alii duo no- 
stri molcndina tOl'es in codeTn flum
ne sllpcri- 
tlS nlolen.dina habcntes obtincnt et lLabent. In 
s.llper . [iecbit . praefato Advocato, et sllis poste- 
ris 
l1pC1" flll(.'io 1(zstula in loco compctcnti lno- 
. lendin.un-łł instruere, inć1picndo a l co ubi jlu- 
men liantienica; .influit Vistulall1 usque ad 
gl"anilies villc !lachol"zCr-VO, at hoc si nos aut 
nostri Successorcs intl"a limiLes praedictos duo 
I 
construxcr'irltus molcndilla, in quo 11lolcndillo 
...... 
.r taliter aediflcando OllL/lCS incolae civitatis Du
 
....... 


" 


.
		

/gawarecki_opis00148_0001.djvu

			l 
1-1 


, 


. 


brirtcnsis jr'u1Jlcllla grani cnjl1slibct libcri ,tlO- 
lent. llcrn pracfalus Jacobl1s et 
ua ICf!)tirna 
- I 
postcr'itas, habcbunt pr'o ad
'ocalia praedicla.J 
sex arcas in ci
i.late Dvbrincnsi puta quatn.. 
ar in circnlJ et dnas in pIale;s corzsu'fentes) 
in quibas .pr'u sau utili dUJnos [ieite acdjica.. 
bunt, quae arcac seu do/nas in eis cOllslru- 
ctae vel ipsorlLln lnhabitalorcs ernnt penilus 
liberi ab omnibus c(>nSUUln conll'ibulaliortnnt 
\ 
et quarulncnnqlle actionu.rn. scn axaclio- 
num nostrarum solnI iunibus. IIabebil insu... 
per ]Jrar;fatus JacvlJLls et suceesSores ipsius Le.. 
gitilni, Dob,
illt'nsiAdvocati, lerliumdena1'll1n pc.. 
'nac' euinslibct rei jlldieatae et Ilon ju
icatae 
sive landalae alias ujaicne puta vulrzeris per- 
cussi cruenlali et lividi t duobus denariis pro 
Civitate nos tra Dobrincnsi jnxla eOrll.nŁ p,.i- 
vi
cg'ia 'reservalis, exceplis ]Jllenis hUlnicid'ii si- 
ve ca]Jitalibas, puta furii, et notabiliter illa- 
tac t-'iolantiac deqnibas Capitanell
 noster , l'ru 

 . 
nobis duo::; 
 denarió8 rcci[Jiet, t('rita vero lJars 
Advocato CUln civibus cadet, cujus qnidcllt ler... 
tiac pal'tis paT'tilio talis flet, qllod Ad
'oca.. 
lus pro se ex ca

m duos denqrios reci- 
I,i.et ter-tia pro civibus relieta et servata. Elial1t 
I,raef{"llus Jacobus ...4d\,'oeallls aut sui posteri 
habebunt tcrlianl denal.iuln census annui de 
Bal-
		

/gawarecki_opis00149_0001.djvu

			1 


145 


..... 
Balneo Civili Dobrinensi provenientŻ$. Insa- 
per IJraefatas Ad
'ocatus pCl'pctuo habebit 
nlaccllarn cujuslibet a'''lis mechanicac puta 
l'annicidarllTn, Carnifićul1t, Sutoruln, et Pisio.. 
Ta"t. sra de hu ius rnodi maccllis tcrlium de- 
.
arium c

.sus annis - .singulis dari dcbitis et 
consvetis, singulariter lamen de qualibct ma- 
eella CarniJicur;n habebit singnlis annis dimi- 
dium alterum lapidum sepi, et gencraliter 
tcrtium denarium proventuunt et utili.tatu m 
. 
ex qaibus cumque lnacellis superius tactis pro- 
vcnienliuTn. In sIlper habebit Advocatus prac. 
dicllM tertium denari11m daliae seu solutionis 
. 
vnlgariler Lantkvarth nuncupatae ex salis 
dllctoribus et sutori.bus provenientis rccipiet 
. 
solite. Item Adr.-'ocatu8 praedictus, licit' pote- 
ril habere tria Culdar'ia sra sartagines, in 
quibus per civitatem n.ostrant DobrinctZSel1t 
salvo ej usdent Advocati solario libera et abs- 
que oJficii alium nostroram impedinlenlo ccre- 
visiae braxa.tio. Darnus etiam Jacobo praę. 
-'dieto et suis pro8teri.::; legilinlis quintU1l1 d
na- 
riu"" Cens
 SUPCl' fcs t Uln Assuntptionis 
iariae 
singulis annis dari consveti. Sf.Vantkolliarski 
vulgariter nuncupali. 11lsu.per pracJatus Ja.. 
cobus et sui posleri habcbunt duos piscatorcs 
in jluvio Visla, liberc pro ipso pźscatorur1& 
Ifron: Z. D. 10 


4 


, 


.
		

/gawarecki_opis00150_0001.djvu

			146 


. 


exercendos qui' tantummodo et suis Su.ccesso- 
ribus, de ccltsuratione piscalurae libcre et 
- . 
non alteri temporibus perpeluis respondebunt. 
Volnmus etiam ut villae nostrac Zbischevo, 
Stt'ac hovo ct Stllchovo lurisdiclioni Ad
'ocati 
Dobrinensis pcrpet
o pro_ ut ab antiquo .[uc- 
o runt incorporcntur, ila [anten quod pracfalac 
,)-illac prQ omnibus tam magnis qaam ]Jarvis 
inju1"i
 ad jarisdicctioncm pracJati Ad
ocati 
Dobrinensis more antiquitus. tento confugiant, 
et coram ipso omTLes suas questioncs in .fure 
Theulonico Culmensi dis cuti en t , quo d eidem 
Ad
'ocato iTi omnibus articulis, punctis, et 
. 
clausulis profacienda unicuique j ustitia expc- 
dita addidimus et ddin1us -per p ra csen t es, 
ita lamen quod dietarum \-,illarum in. colle 
pro causis. tant magnis quam parvis capitali- 
bm et criminalibus ad quarumcunque perso. 
narum instantias citati coran nullo Judice 
saeculari, . nisi coran1 praedicto Advocato Do- ( 
brinensi respondere tenebuntu
 , non omiss
 
quod śi aliquis źncolarum de vil
is pracdiclis 
paenas aliquas wet ex tanc ordinem superi- 
UB deseriplum de civibus Dobrinensibus et pae- 
nis ex ejsdem recipientis Advocato praedicto 
"ł'OlUl1
US conservari in confract
m. Incorpora- 
mus insupcr jurisdictioni Advocati Dbbrin
nsi 
. 
..I. .. 


.
		

/gawarecki_opis00151_0001.djvu

			, 
, 


147 


.... 


molendinum in Dobiegniev cujus resignatio.. 
nem dnm fieri .contingat, coram nullo alio ni.. 
si coram D brincnsi ..ć1dvocato in jure Culntcn- 
si, jier; debet. Licebit insup
r praedicto Ad- 
vocato olnni.s singulis et I'raesertim co.. temp 0- 
rc quo sit cOlnnlutatio Consulum ul
am' persa... 
narn idotlealn in Consulatum Civitatis Dobri.. 
llcnsis ut scx Scabinos eligere, quam electio- 
Tlen" [:'apitancus pro tempore e.ristens nullo 

 
modo dcdebit inlpedire, qnam Adyocatiam prae.. 
fatas Jacobus et sui succcssores lcgi.timi habe- 
bunt ,-)L poscidebunt telnporwus pcrpcrluis, cum 
ej li S dCl1t olJtnibus Advocatiac utilitatibus, pro- 
vClltibas, redditibus, scilicet agris, pratis, cam.. \ 
p.is, pas('uis, si.lvi.s, boris, g'ais, nelnoribus, 
ritolendin
s et eor
m elnoLulncntis aqui.s,- Zaca- 
bas, .slagnis, paludibu.s et gencraZiter CU"!. 
ornnibus et singulis attinentiis. et pertincnliis. 
lLni.
,crsis articnlis. superius expressis. NullQ 
pl'OrSllS libertali supra:. dictae condicentia Ollli
 
tcndo, ralione cuius quidenl . donationis, et tal}" 
tac sibi factae, gratiae pracfatus JacoQlM 

'ęl sui successorcs legitilni Dobrinensi .&4dvo. 
cati ad quamli.bct gcnel
alem e:rpcditione n ." 
.. , 
l1nUl1
 Sagittl{riun£ CUln Balista Cassi,de tec... 
tum nobis et successoribus 1lostris cxpcdi,,'e 
tenebuntur,"" In cuius rei tC$timoniunr. .Sigi/.. \ 


/ 


I
		

/gawarecki_opis00152_0001.djvu

			148 


- 


lum nostrllnł prae
entibus est subappcnsum. 
Dalum in Brzeście die S
tbalho ipsa .fest" Con- 
versionis Sancti Pauli, Anno Domini milcsiTno 
quadringcntesinlo quillquagcsinlo quifltO: Prae- 
scnti prae.sentibus ibidern ,.e
ercndissimis in 
Christo P(ltribus Dontinis Joanne D
i gratia 
Sanctae Ecclaesiae G nesncn.sis Archiepiscopo 
Primcrl
, Joannae eadem gratia Episcopo Vl - 
dislaviensi, noc non magni.ficis vi,.i.s Jo
nne 
de Czjżov Caslelano, loanne de Tcnciyn IJ a - 
latino Craco(-'iensibus, Stanislao de Oporov 
Callissiensi, Pctro d
 Oporo v Lanciciensi Ni.. 
colao de lf.ościclec lani Vladislaviensi P ala- 
tinis, Petro de Schamothuli, Posnanicnsi, 
Przedborio de Koniecpole Sandomiriensi, Pc.. 
-tro de Caii Callissicnsi Castellanis et aliis 
multis fide dignis testibus cira praemissa. Da.. 
tum pcr manus magni:fici Joannis dc' Ifo
ie(;.. 
[Jole Cancellarii, et vener
bilis Thomac de ... 
Szczar;ino Decretorum doctoris vice ,Cancella- 
rii Regni Puloniae sinccre nobis dilectorum, 
... . 
afl relationem ej usdent revercndi in Christo 
Patris DOlnini Joan
is. Dei gratiae Episcopi 
. 
VladislaviclLsis. I 


ł 


. 


I
		

/gawarecki_opis00153_0001.djvu

			149 


II. 


Kościoł. szpitalny Ś. Ducha przy nlieście Ry.. 
. pinie, kiedy, przez kogo, i z iakiełni fudnsza- 
Jni erygo\'\'any, okazuie Erckcya llluies7.czona 
'v księdze pod tytułeJD: Promptuarium autiqui- 
tatuln J\tlonasterii Nlicchovicnsis, ubi non so- 
lum. jU1'a, pri\?ilegia, excmptiones ac bcncfilia 
in illud profccla reccnsentur, vcrlZ1n etiam 
piae aliaruln Ecclesiarum, Jarisdi.qioni dic,ti 
Monastcrii subicctal'Uln fundationes et. instrll.. 
me/
ta optilna fide rcpr.pcscntantur. .. Studio 
- et opera SaT11.uelis Nakiclsh.i S. T. D. cjusdcm 
- sac1'i Collegii professi, Cacnobii, S. Heduigis 
Cracoviae Praepositj, in lucern editum Craco- 
viac 4. D. 1634, 'approbatum die 26 Julii anno 
. '- 
superiori, [Jer Joanncn1. Foxinm Archidiaco- 
. 
nu"t Ecclacdae Cat1zcdralis Craco\?icn.sis, l)ro- 
tonotariu"" ..44ppostólicum, unum ex librorunI 
Censoribus. 
W spoJnniony Autor folio 247 IDowi: Anno 
a Christo nato 1323 Duces Dob
inenses pio ac 
lalldabili 
X'ellłpl(J Patr
i sui Venceslai pucis' 
l\'Iasoviac cxciti: Caenobium Ripinensc a se opti- 
me provisum una Cu.ln Ecclesia sab titlllo B. Vir-. 
gitlis Ma,'iae et .B. B. PClri et Pnuli Appostolo.. 
rum non contcmncndo 0pCJ'c ex ipsis fl1ndal11Cn- 


" 


I
		

/gawarecki_opis00154_0001.djvu

			.150 


ti.s a sc erce ta , Fratribus Ordinis nostri ial'"c sem- 
piterno }'"cgendum ae possidentlu1n addixerunt, 
confccto il!- .eant rem ad ąeternaln posterit.atis mc- 
lnoriam pcculiari DiploTrLate tcnoris hujus nlodi: 


In N omine Domini Arnen. 


Uni\'crsa ncgotia, quc in statu solida manc,'c 
. 
dc
iderantur literal'um eliaTn teslilnonio fiunt 
approbata. 
ovcrit igiillr tam praesentiunl, 
qua/n.futurorum postcritas succcssiva: Quod nos 
Vlad
laus et Boleslaus Dei Gratia DllCCS Dvbri- 
I - 
nense.s: cum matre nostra charissima Anasta- 
sia ob rCTnedium animac patri.s nostri, Ducis 
Selnoviti -Jclicis recordationis aliorumquae no- 
strorur;t PTcdcce.ssorunt, nec non remi.ssionem 
ornnium nostrorum delictorum: Ccnsiderantes 
infinitos ali.enigenarum, Cle qu'oruTnlibet defcctus 
infir-morum ponin1us fundaTnenlurn Hospitalis 
in Ripino, dotantes illud trigenla ntansis, assi- 
gnantcs duodccim mansos in ia1n di::lo Ripino, 
su.b castro nova s
tvs, inter Joanncm nostrum, 
FcndalCTn, ad aquan
 dictam Livonan1, . versus 
Rudam, et sex j LIgara .pratoruln, circa jluviunl, 
RiJ}icnnica nuncU]JalUTn, et montem OPIJositam 
. in alto litto""c rivuZ- Livona dictum cum ipso 
rivulo inff-riu:s dcscendcndo a gadiblIs Castri, 
u.squc J ad viam te.ndentem VCf'SUS Thol'
n, cum 


l 



 


.'
		

/gawarecki_opis00155_0001.djvu

			151 


lnontis culmi.ne iam praedicti. - Alios quoque 
decem et octo mansos in nostra hacreditate 
dicta Rosko
'o, adiacente villae nostrae Długie 
nominatac, a gadibus e]usdem villae incipien- 
do vcrsus ].Jl onne protendentes, quousquae com- 
plcantur cum Zacu iacente in ibidem. Adicien- 
tes pracdicto hospitali de ampliori gl'atia elfa- 
vore in nostra Dominia praedictis bonis per 
nos concqsis, ad iaccnlibus, libcra1n faculta- 
tern in pascuis, lignis, pratis, rivulis ct quid- 
qu.id lLtilitatis habcre' poterit, nanc. et in- 
posterum, uti pro sao, beneplacito volun- 
talis Conferentes et pel'pctua donantcs, i l... 
lud Ordini sepulchri "Domini, curn omni li- 
bertate, iurc hacrcditario perpetuo possidendum 
pracfacta bona cidcm Ordini, cum omnibus 
ulititalibus et proventibus silvis , nemoribus, 
p ascuis , agris, aquis, melijiciis, pratis nec 
'---- 
non omnibus fructibus qui sunt et fiCl'i pos- 
su nt, in sabs.idium supr.a d
cto Hospitali in 
quo saepc nominatum ordincm, Ministrum et Re- 
ctorent statuimus, su biicientcs, quorum que etiam 
nomine dicti fructus... ccnscantur.' Excipilnus, 
etiam dieta bona et omnes incolas, in eis per 
pracfatum Ordinem locatos, ab omnibus solutio- 
nibus et exactionibus, et (Lb olnni labore nostri 
Dominii, et brevitcr dicendo nihil nostr Dominia 


/. 


, 


.. 


..
		

/gawarecki_opis00156_0001.djvu

			]32 


\. 


pcnitus, scd et nec in nostro illdilio responde- 
re tencnlur. . Si .forte, qaod absit, aliqllo i.n- 
. 
sultu ca"lraneorunt, au.t alioruln qaOl'lLmClln- 
qnc lerl'a nosfra dc\'aslarclur, i/Ćl quod Jf{'a.. 
..... 
tres dictac DO/HUS ]iraClLilnio de.feclu cxularc 
conLingat, ]Jcni1us non Episcopus, non alills 
qlIis piam l!el
giosas, nisi diclus Ordo habebit 
l'epetere bOlla sa«:pe praclibata. . 'VolunuIs au- 
teIn ut Hono.rabiles viri Voll
nlarus et .Frater 
Pelrus Ordinis Scpl}.lchri lJolltini .fu.niiatorcs 
primiliv(łe, Ecclesiae B. Mariae Virginii et 
, . 
B. B. Apo.stolorum Pel,..i et Pauli, ibidcT1t telnpo- 
ribus vitae suae pauperibus infirl11is, secundunrł 
posse pauperes Donius, lnin
trent,. regant, 
fldelilerąuc guber;"cnt. lIt autern !Zosra libe- 
ra dotatio et donatio in
'iolabilis persc(,'crct, 
praesen
el1t paginarr
 _Ordini tradidirnzLS, Sigil- 
lorurn noslrorUl11 n
unimin conjirmalam. 
Datun1 et actum in Ripino,. in di.e B. Joann
 
Baptistae sub anno Domini MCCCXXIII. Te- 
stibus subnotatis Comilibus, Pelro Sfvinka 
Judice Seradięnsi, Jurando nostr9 subcamera.. 
rio., Bo.guslao de Rusinovo et aliis quam pZu- 
f . 
l'ibus fide dignis. 


. 


... 


-"
		

/gawarecki_opis00157_0001.djvu

			. 


W 
J7siól() ;. d)'-mL p i 
\IV tenił o b,vód 


y 


J
 


... 


z 
UJ Obwodzie Lipnoskim. 


A 


.. 
Dziedziców 


l Gmin, 
'v Biórze !{nnlU1issarza "\tv oievródzl\..ie o o 
I o 


\
 
c::'" 
c.> 


r 


t.. 
<:.o 

 

 
::: 
Z 

IBądkOWO 
ścit:lne 


G M I N. 


2 Bogucin 


6 Brzeźno 


8 Balin 
9 Brudzeń 
10 Blinno - - 


11 Chalin 


. 
. 


12 Chuclzewo - 
13 Choczeń 
14 Ciechocin - 


. 


. 


NAZWISKA 
./'.-. 



 
'0 
"' a 

 

 

 
..J:;. 
S 
<:J 


\IlOXA i N.-\7.WISKA 
DZIEDZICÓW. 


'W S I Ó w. 


., 
-' 
- 


11 N lp
r do Instytutu 
X -. Missyo: w Płocku 
2-:}Sf afin Trzciński 
26{ 

 \JuJ al1 Mioduski 
3 
l 
22 


4 
2 
l 
I 
J Pa eł Pohl 
? 
] 
J 
2 
l 
5 
lr., 
21 ' f Dota Rządowe nale- 
li ł.ce olnik .. 3 
dito Jasionowka 2 
dito Sęk. . .. 2 
Nowawieś . 23 
Rumun: Praczka. J 
Młyn Bachorek. . 
dito Gapa .. .1 
clito llif'rzgel . ,1 
Wil"
 Milisz.e
'y, 26 .' 
dito Mabzyce. _ . 29 
Rumun: Lelitowo. 3 >Dobra Rządowe 
VVif'ś Lązyńsk . . 18 1 
clito Nowo
ród 23 
Kamit'nny 
mug. : .1 1 l 
Rumun: Grudza 
Pomar7.any . . 
Rumun: Uuziec. . 
Karczma W ygoda i 3 .-.1 
Rumun: Paliwodzizna 4 
\IV ieś W 
git:rsk. . 23 
Mabkowo } I 
Rum: Ostrzno 15 
Wieś Rudaw. _ . 18 
RUDlun : Dembowo 3 I 


Józef Kowalewtki 
Jan Borowski 
Cząstkowi Szlachta 


Delego,vanego sporządzony, 


i Autorowi komm:unikowany W roku 1825. 


ł 


ko- WiE'ś B
dkowo ko- 
ścielne 
Kepa Głowibska 
Wi

 Głov. ina . . 
Wid Bogllcin . . 
Osiek llllmunek . 
Wilczeniec . . . 
3 Bobrowniki yv oytost: Bobrowniki 
Zołwieniec 
Bogpomo£ stary 
clito nowy. 
GnQyno . . . . 
Jonnp. . . . . . 
Zmyślin 
Szysko . 
Ct'liny . . 
Zawady 
Osiny . 
\Vąkole . . t 
Gnoienko 
:\Iiszek. . 
Rybitwy 
4 Blizno _ _ Blizno. 
S2.czutowo . . . 
Cisze 
Orszulewo. 
5 Brz,uze _ _ Brzuze. . . 
Radzvnek. . 
Wit'lgury. . 
Brzt'źno . . . . 
Rumunek Pyter. . 
WiE'ś OstroV\ite. . 
Rum: Mościska 
'i Borzymin - Wieś Borzymin 
RQ:TIUJl: P.rzyro\'\'y. 
dito Szwarov. y 
dito Krupionka 
dito W\"r
ml)a. 
dito CzernioVt ko 
Balin . . 
Brudzeń 
lUinno . 


NAZWISKA 
./'o... 


'i I 
'0 
, c 


>. 
- 

£ 

 
C.ł 


r 



 
-c 


bUONA i NAZWISKA 



 
, . . 
d ' t d " N . . k 14\ KsJetan Pl ą skowskl 
I o ItO lf'mJfC': 
clito clito Polskie 19 
Wid Bałdo
'o . 
 8 I Cząstkowi Szlachta 
clito Chrostkowo 21 
Janiszev,o. . 9 

Iaydany . 7 
Acl.lmowo . 10 Norbert Zielil
ski 
Grabiny 9 
l\t'erm:my. .. 5 
Popielarskie budy J 
Cl'tki . . . .. 15 J Ignacy Gniazdows"ki 
Czermin. .', 1 1 16 1 } z yg munt L;gowski 
Stawif>ka . . . . 
Cbełmica wi'elka 23 
Zbytkov..o. . . . lU . 
Woło"iec. . .. l 
Rybakowizn3 l 
Rumun: Włorheniec ] 
WiE'ś WichoY;o. . 12 
Rumun: Upust.. l 
clito Ukleczno. 2 
Vłit'ś Popowo li 
dito f,isk. 5 
dito Rachcin .. 8 
Wenduj:!;1I .. 
 
Kotowskie. J 
Bladkowo l 
Chełrnica mała . ł-1 
Wav.rzonko"izna. 3 
Lochocin . . . . 11 
Z:Jp\lsta 2 
Polichnowo 7 
Brzustowo. :' 2 
Popiołkowo l 
Mośeiska l 
Rzeczno . . .. 3 
20 Dobre - . Dobre. . '. . .1 251
rarcin Orłowski 
21 Dzierz!l0 .Zie- Dz!erzno Ziemiańskł!:: l3 } 
mianskle })z\f'rzpnko...1 8 W O y ' h . Pl ' otrowskJ ' 
i\£ilł1tyki . . .. 5 CJec 
Szvnkowizna . 3 · 
D)'le....o - - Dylewo .- . 16 t I D . k . 
Zakroczek. 2 j an zlewanows I 
23 Dąbrowka . Wieś Dąbrowka U } . 
Rum: dito l Szymon Zawadzki 
.' . 
2.1 Dyblin - . Dyblin . . 181I.eon Orłowski 
Struzewo. . 7 }C I . S 
Kisielewo. . .. 3 ząSt"owl zlachta 
Płonczyn . l3 I Antoni Iłrochocki 
VVierznica. 13 SukcessorowieAlexan. 

i




: : 
 
 S
:C:::::i:':;;
:'. 
K ijaszkowiec. .. 4 la Lukowskiego 
Liczesze
y . . . 18 
Dulsk . . . . . J 40 
 
PocIgorzelnia czyli 5 
W ydert3 Józef Wysocki 
Młyn PędJyrek. · ' 1 4 1 
Rumun: Li.iny . 


. 


16 Chroitkowo 


. 


17 Cptki 
18 Czermin .. 
19 j cbełmica 

ielka 


Małoletni Sukcpssoro. 
wi
 po Janie Rutko- 
Vt skim 


25 Dział} li 


Wr
k 


>. . ,;... 
.... NAZWISKA 
 ..... 
bIJ r ./'.-. '0 tli) 
.
 , E .
 
c.> 
 Ir.UONA i NAZWISKA c.> 

 "C 
 
C1) G MIN. W S I ów. 
 DZIEDZICów. CI. 
,.. ..::I E 
t: 
::I .:: ::I 
Z to) Z 
., 
- 


Wilczf'wo. - . . 13 ł 
Lipka . . 2 J6zef Wysocki 
K
mionka 4 
27 Fabianki - Fabianki. . . - 15 }R Ch ł . k . 
Rumun: Wilczeniec 14 oman e mlc I 
28 Glewo - Glewo,- połowa Vr. 10 PołowyGlewa dziedzic 
J,asockiego I acenty IJasocki, dru- 
giey KarólDuczymiń- 
ski, o czem nitey pod 
gmin
 Tulibowo 
Rachorzewo . .. 7 } W'k Z k k 
Kępa BachorzewsKa 3 l torya a rzeWS a 
Gołyszewy . .. 2 1 Cząstkowi Szlachta 
Wieś GrochowaIsk . 20 Iakób Trzciński 
Głcboczek. 13 IJan Gnębski 
Godziszewy 36 
 
Pręczki . . . . 14 Jan 'Lempicki 
Hnmun: Pręczki . ?O 
32 Głodowo _ Głodowo z Rumunk: 3° 1 
Humun: Hutta 12 Ignacy Plą . sko"ski 
dito newo . . 17 
33 Góysk - - Gó \
k - - - . - 20 
Móściska - - 8 
 
Podlesie . - . - 15 Sukcessorowie Jakóba 
. Czartownia 14 Gąsowskiego 
Grondy - - 14 
Agnieszkowo. - - 14 
34 Gozdy - - Gozdy - . - 20 
Oponka - - . - 9 
35 Gulbiny - Gulbiny z Rum: . 29 
36 Junoszyce - Juno5zyce 10 
Krz
£anowo - 7 
37 Jasień - - Jasień - - 1 40 
Sadki - - . l 
I astrzębie - - - 13 
Rumun: dito ., - 33 
Kow:.dki - - - - 35 
Rumun: Sikory- - 21 
40 Karnkowo- Karnkowo- - - - 18 
/ Rumun: Cybryszewo I 6 
i Karnkowo )J 
Probostwo dito - - 2 Frańcisz: Karnkowski 
CLJlebowo - - - - 12 
Swiętosław 25 
l\IOI"go'VIo - 13 
KarVl osiek Cholewice 3 ł 
d
to Nos
o
ice } 16 Jan Paprocki 
dlto Dłużmewo 
42 Kamieńkmie- Kamieb Kmiecy - 27 } Władysław' Płachecki 
cy Kozierog leśny - - 22 
43 Kamień koto- Kamień kotowy 20 ! sukces50roWie Toma- 
wy W yczałkowo - - - 11 sza W yczałkowskiego 
Sum inek _ - - - 13 
44 Kłobukowo Kłubukowo pE'tne - 6 ł 
dito Lyszcze 3 Cząstkowi Szlachta 
dito l\101endy 15 
45 Kłokock . Kłokock - - - - 19 l 
Elz3nowo - - - - 13 
BiałoVlierzvn - - - 13 
Susze,'o 
ieś 12 
. SUkcessorO""'ie Toma- 
din Rumunek 8 sza Sumil1skiego 
Rumun: Ryszewek- 13 '. 
dito Tomaszewo 10 
46 Komorowo K0ł:l0rowo wieś } 17 Heliodor Ro€ciszewski 
dltO Rumun: 
47 Kobrzeniecst: Kobrzeniec stary _ 1-1 Frańciszek Swięcicki 
48 dito .nowy dito nowy - 8 
Rumu: Losiaki - 3 
dito Podchrostkowo 5 
Kamienica lJ ł 
Lenie małe 7 Onufry Koziebrodtki 
Michałkowo 9 I 
. Kitłpiny _ 23 IJóze
 Przeradzki 
Kilół - . - 45 ł 
Rum: B0;tuchwała . 4 

ito N Buc owo l - - 3 4 !1 . 
{lito r owogro e )KarólHrabiaZboifiski 
Wie
 Korzyczewo 4 
,dito Ciełucbowo. 17 
Rum: Kołatek. _.. 5 


Dulsk 


29 Grochowaisk 
30 Głęboczek '- 
31 Godziszewy 


38 I astrzębie 


}Bank Berliń"ki 
I AlOiZ Y Piwnicki 
Józef Lempicki 
Markowski 
}Józef Charchowski 
}Mateusz Wilczewski 
} Władysł: Dzif'wanow- 
ski" i Jakób Kra7.iewicz 


39 Kowalki 


4J K.arwosiek 


49 Kamienica 


50 Kif'łp,iI1Y 
51 Kikoł .. 



 


, 


. 


, 


NAZWISKA 

 


G J>t I N. 


w S I Ó w. 


, 
. 


Kikół . - - 


Wieś GrOdzień } 
Rum: Jal!owo . 
Rumun: Gołuchowo 
Wieś W olęcin . . 
Wif'
 KOI'otopie . 
Wieś Radziochy . 
Bogz,apłać . ł 
!<'raciszkoVl o . 
Rum.Ra'dziecby 
Wieś Luhin. . . 
Wieś Libinek . . 
Rumun: Bielica. . 
Kacz: W ydmnchowo } 
Wi
ś Wilno. . . 
Młyn Nietneba . 
Rumun: Xawery . 
Szczekarzewo . . 
Kretki wielkie . . 
Wólka. . . . . 
Kolankowo . . . 


.1 


& 


52 Kolankowo 


53 Lasotki. . 


Janczewek . 
 . 
Wiadomy. _ . _ 
Wagorzynek. . . 
Lasotki. . . . . 
Gorzechowo. _ . 


54 Lubianki , Lubian"-i. . . . 
Podgłęboczek _ . 
Poclnietneba. . . 
55 Likiec . . I Likiec . . . . . 
56 Lenie wiekie Lenie wielkie . . 
Kępa Dobrzyńska. 
Wyszyno. . . . 
Krupa . . . . . 
Wygoda . . . . 
Strachów. . " . 
Tłustocb Karczma } 
Kutki Dezerla. 2 
.lbyszewo. . . . 
Skasze\\ o. . . . 
Grodzkie . . . . 
Lempiczyna. . . 
Piaseczno z Rumun: 
Grodnia - . . . 
Mako,,'ko. . . . 
Unieiewo. . . . 
Walewskie . . . 
57 f.Jukoszyn ł Lukoszyn . . . . 
58 Lukornie ł Lukomie . . . } 
Humun: Lukomko 
VVie
 Mierzęcin. . 
HuUa . . . 
Topiąca . . 
Rabiec Rzały . _ 
59 L'l£.Jn '; Lązyn. . · · . 
Kuźniki . _ . . 
Kawenczyr. i . . } 
Rlimun: jgnackowo 
GO Ląkie . . Ląkie wid - - - 
Ląkie Rumunek - 
,61 Mokowo ł Mokowo - - - - 
Zekrz,ewo. - _ _ 
Kocbonie . . . . 
Płonczynek - - - 
BOI'owo - .. - - _ 
Bątkowo jeziorne. . 


1)2 MOlZczc,n O 


Moszuortne - - - 
Rumun: Berkowizna 
l\faliszewo - - - - 
Biskupin - - - - 
Rumun: Biskuptn - 
Makowiec z Rumun: 
SarnowO . - - - 
Maluszyn - - - - 

1łyniec wieś. lo .. 


63 Malisze1fo . 
ił I 
64 Makowiec I 
ł 
65 Maluszyn , 
66 l\1łyniec * 
\ 



 
-o 
"' 
 
>. 
"'d 
C'5 
..Q 

 
c.> 
...;J 


IMIONA i NAZWISKA 
DzmDzlcóW. 


29 
7 
20 
13 
6 
II 


Karól Hrabia ZboiAski 


19 
3 
17 
7 
21 
12 
9 1 SuKcessorowic DomI- 
nika Sumińskiego. 
2 W ovciE'ch Czarnowski I 
:ł Pav;eł CzachOVIski. I 
2 Sukcf'ssorowie Dorni_ 1 
nikd, Sumińskif'go. 
9 Lurlvo.ik J(:'zofowic
. 
16 Cząstkowi Szlachta, I 
znacznieysze cześci' 
do Ignacego. Józofo-: 
v. icz:i Patrońa przY' 1 

 'l'ryb. Ijockim nalezą. 
3 Acla
 Krzywkowski. 
2 
18 Antoni Orłowski. 
18 
6 
2 
3 
l 
G 


2 Dobra Rządowe. 
li 
3 
2 
10 
8 
10 
2(; 
13 
18 I Cząstkowi Szachta. 
2gł 
i(ran';SJka Wysocka. 
2
łStanisław Romocki. 
19i 

łFryderyk Schmidt. 
9 
 Wincenty Chełmicki 
10 dziedzic l\{ak('wa, Za- 
II krzewa i większych 
S części na Kochortiu, 
15 PłonczynJ
u iBoro\'Yie 
12
 1 Sukcessorowie Toma- 
s;ta Koziebroczkiego. 
2
} :\farcelli Bbłowieyski. 
21 \Franciszek N:słęcz. 
l 
 }Józef Ro
ciszewski. 
5
}Iózef 
turzynowski. 
29 ' Cząstkowi Szlachta. 
27 Dobra Poieiouił:ki. dOI
		

/gawarecki_opis00158_0001.djvu

			I 
I 
.
 ł 
... 
E 


GHIN. 


>. 
- 
b.t 
.
 
c.> 


NAZWISKA 
/'o.. 



 
-o 
E 
;... 
.,., 


b1Jo

 i NU'VIISKA 
DZIEDZICÓW. 


"\ 


, 


r 


NAZWISKA 
./'.- 


j!; 
'0 
E 

 JMIO
A i NAZWISKA 


:.-. 



 
",. 
.. 
'- 
.. 
E 
Iz 
I
 Sobowo 


r 



 

 
- 
'" 
.
 
...;; 
I k . 
Rumnn: Gerhch 2 ( fnnduQzl1 Edu' acp- 
j WieŚ Józefowo _ 5 nt'go lIalf'
"ce, ktJ. 
diuo Mier7.ynek 16 rnh ",ieczystym pos- 
c1itto O;nialowo 9 sól'em iest Józef No- 
" icki. 
6i 'f ysłakowko \1 yiłakowkc\ _ - U 
 83 Paprotki 
K07.iftrl 1 g rzeczny. 1 8 3 Cząstkowi Szlachta. goły 
Sulkowo T)'burkl - 
68 
asjegniewo Naiiegnie\\o - 2
 ł woycieh Łempicki. 
Zan.yczewo - . 
1.:"ni e dlOwo 9 I KlemeIJS Łempicki. 
69 Nowawieś P. Now:mieś - 3-11 
ChrosLk: PodjahłDnie 
J "błonie 
 
70 Nowogrodok Nowogrodek - 88 Półwiesk _ 

lłyn Mien - 6 . 
St..rkowiec - - 
 i Sukcessorowie
o 1\1ar. 
IJzierzą.ka '}, celloim Zielińskim. 
Włęcz - - - 
Wilczt'kl)ty -. 9 
Osady lub KwirYl1o" o 12- 
7l Nadróz - - 
ailrói - - - - - 6
 ł Adam :Nadroski i inni 
, Pinino - - - - - l3 cząstkowi S
lach\a. 
Kordpzewo - - - 6 
72 Nowawid P. Nowawieś - - - - 12 
 .. . 
Wielgie Rumun: Nowav.ieś. 2 Jan Chalm kl. 
Rumun: Nal"dt - - l 
73 Osiek P. Li- Osiek z HumunkielJl 2G 
gowo Rokicie z Rumun: 29 
Ligowo _ _ - - l:) 
Lig()wko _ - - - hl 
KO\...c:'5zCZ}n U 
Sniechy _ - 13 
1\1alanówko 16 
Myslakowwo l
 
V\' id Obroft O 1:J 
Zembo\\iec . . . ll 
 
Młyn Mniszek '.' J Hironim R.omocki. 
Rumun: Kr£ykomJe 2 
ł\umun-. B .rton.
 Q } 8 3 " 
i SkrzypkOv.o.. - 
75 Os.owka _ OssÓWKa 22) 
V\ itoVląz . 9
Józ(:f Zieliński. 
W
l..ole 5\. 
Stai,>czyny 2, 
76 Osiek nfw. Osiek n(w. 17 
 
Osiek łLlmun: 23 Lukasz Kowalewski. 
Osiek :5toJięCŁ}nki - 12 
Osiek Lęg Osiecki - 11 
77 Osiek p. Brod. Osiek p. *odnicą - 46 
Lapinorz _ - - - 18 
UUUlun: Lapinorz - 9 
Jeziorki 10 Kaietan lIr: Sif'rako. 
Kamionki _ _ 6 wski Smator Króle- 
Kretki mdłe _ 8 stwa Polskiego. 92 Rojewo - - 
KorczakoVl'oia 5 I 
Dembowo- - i 
Oborki _ _ - - - 16 
7
,Ole
no , Oleś no z Rumunkiem 37 ICząstkowi S:dacbta. 
79,0l..alewo - Wieś Okalewo - - ł 
Rumun: Piaski - - 1 28 
Rumun Mlecze\\ 10:0 
BOI.ki Rumun: - - } 2 
L
g z Kolonią - - 
JasIOny _ _ - - 7 
J.."iorki 2 
Sucbygrunt _ - - 3 
Zatoro....izna c7.yli Za- 5 Ignacy Chełmicki. 
don V - - - - - 
z...ldski _ _ _ _ - 4 
Okale\\"ko _ - - - 2
 
Kipichy z RuOlcn: 12 
\'VJf'fzchov.niaRumun: 6 
Zasiewo Wid 20 
Ohorczysko Rumun: 2 
Szustek i Oborczysko 9 
80 Ostro1fite - Ostro"ite - - - - 20 1 
Rumun: Krzyzowki 5 
I Rumun: PstroYtitko 6 
Grępa - - - 4 






::sk
: I
 
 . Tomasz Karwosiecki. 
I Hara-ny _ _ _ li 99 Rokicie nfw. 
I :Młyn 'Grabiny 2 100 Rokitnica - 
Szczepanki - 8 
I Rumun: Podkłokock U 
I 81 C'iniałowo'- Ośniałowo- - - - n 'Sukc: Tob: Nechring. 
I 82 'Obrąb dyly Ohrąb dnzy - . - l1 ł C:£ąstkowi Szlachta. 
J Obrąb n1'3ły - - - 4( 
I B3 Pa
rotkiBrze- 1 Pap
otl.i 
rzes"i. - I 7 } czą.tkowi Szlachta. 
ekr ll.1.blec "WJęczanki - 14 1101 Sobowo 


c: 
,IC. 
I.
 I 
I 
 I J 
ł
'bf>d o.,,,,ni.ki. 
ł 7 nohraPojezuickie kt6.' 
rych Vlieczy!>tym pos- 
st':;sorem iestJan KI"a- 
je\\ski. 
86,Piaskorczyo Piskorrzyn '5 Szymon Ostrowski 
87lPrzy"itowo Wił-ś Przywitowo - 23 1 
01S7.p1Y _ _. fi 
I ""ma - - - - l >Jan Rokicki 
HIHh!chd _ _ _ 8 \ 
BorkI - - - - l!) 
Połv.iesk dU7.y _ _ 9 
l'oł\\ip5k łn.i _ - _ _-=- 
f 
Kłosno _ _ _ 26 
P,'ohostwo Ś. Ducha w 
Rypinie _ _ _ _ 4 
91 Radomin _ RadolJlin - - -.- 35 
Rumun: Cay i Dachorz U 
Ho>ntfin} - - - - I
 

1.czulOWO '3 
PiorkoVl o _ _ 18 Jan Cissowski 
.um: }t'iev.o _ 4 
dilO Jakobkowo _ - 3 
Czernikowko 19 
H.uOlun: GuttO\\O _ 8 
Itojewo _ _ _ - - 16 
Glinki _ _ _ _ - :i 
Rumun: Lis2yny 1 
Bud1.isko _ _ _ _ 4 
Brztiski wielkie _ _ 19 
clilO małe _ _ l3 
Wierzchownia 1:1 
Charszewo l3 
nogowko _ _ 26,.. . 
93 Rogowo _ Rogowo - ._ 16 IIlppoht Dobrskl . 
91 lluszkowo _ Rus7.kowo Rum: Gać ::!3 / J g,n'lc y PI,\skowskl z 
Głodowa 
96 Redomice _ fi adomice, - - - 16' - 
-ł l :> ł ( . Frańciszek Cza p ski 
nita .umun: - - - -ł 
Wił'ś Jgnachowo' 10 
96 Radziki duie R:Jrlżiki duie 
O 
 
Pulko duie - 4 
!tito małe _ _ 5 Frańc: Prze ciszewski 
Czernie.. 2 . 
Młyńskii Kierznadzik 5 
97 Radziki małe R, . ..dziki . małe . - 22 
G h _ k . 1 13 Sł 
Bldawk\ _ _ _ _ 5 rą CZł' .s l Landrat upia 
Rumun: nad Drwęcą 9 w Toruniu 
Lapinorz mały _ _ l j 
nitkowo _ _ - - 15{ 
Ci7.ewo _ . _ IO{Jgnacy Dembowski 
Borowo 13 , . 
Rokicie njvi. _ 16 'Czlls:.kowl Szbchta 
Rokitnica _ 2.1 
JaVloI'nic3 - - '; 
Szeynwad _ - 8 
Rumun: Borki 2 Massa Sierakowskich 
Itumun: Tomauewo 4 
Wieś Grzemby _ _ 18 
Tereszewo _ _ 2 
Sobowo i Paprotki-o 151Sukcessorowie po Ro- 


c.. 

 
E 
::I 
Z 


. 
G II I N. 


::I 

 


w S I Ó W. 


66 Młyniec 


Wo.:-ciechlackows....i i 
in
i cząs:: Szlachta. 
. 


74 Obrowo 


98 Rakowo 


"\ 


Vv S I Ó W. 


DZIEDZICÓW: 


, 


G III I N. 


102
StruP"'''O 
lU3 Sokołowo - 


10-ł Steklin 
105 Stekiinek 


ł07 Sadłowo 


1108 Stempowo 
1109 Sumin 


IW Swiedzipbno 


III Siecień 


ll2 Skempe 


114 Strzygi 



 >. NAZWISKA 
 
-o .... -o 
CI) 
"\ E .... r -"'- "\ E 
>-> btIOł-A i NAZWISKA .CZ ;.. IMIOKA i N'AZWISKA 
"'C "'C 
r- 
" Dr.lIIDZlCÓW. 111 G MtN. '\-V s I Ó W. 
.., E r.s DZIEDZICÓW. 
- .J::. 
'" 
c.> ::: s 

 Z '" 

 


NAZWISKA 


./'o.. 


w S I Ó W. 


Ruszkowo wielkie - 8 
HuszkoVlo lIlIIle -. 
 
'I'rzcial1ka "it"lka - 18 
Wylazłowo iGłowczyn 15 mualdzie P8 p rockim 
Trzcianka ulała - - 8 
Rl'mpi..łino 13 
VV ięcław ice - l-t 
;\-LlnOlin _ _ 12 
Strupczc\ " IJlałe - 17 
 
Sh'upc7.e... u rwviekie } 11 Cząstkowi Szlachta 
i VVymyślit 
Sokolowo - - - - 23 
Białkowo 1 - 5 
Młyn Zare ba - - .J 
Pulko - - - 3 
Rnm: Sadi ierz II Antoni Wybraniecki 
Słonia wy ... 2 
Dąhrowa . . .. 2 

arczma iil\lłyn } 8 
Kurenczzy4 
Sleklin z 'P,l.Imunkiem 3411Zielińscy 
Stpklinek I 20 
Czernikow 15 
 . Sukceisorowie po An- 
JackoVlo l5 tonim Nałęczu, a 
Mazowsze l
 mianowicie Piotr Na. 
Hornowko 9 łęcz 
Ni
dzwied 9 . 
Sosnowo 13 
 
P K odC7.0
S 8 3 Ignacy 1\Iachczyftski 
on.pnle\\o 
Kohylełąkl 5 
Sadłuwo . . . . 33 ' 
Rumunk hz
ry 6 
dito K.afary 
 
Kleczkowy 5 ... 
Zabiegały. . 4 
Młyn Za
ads
i 2 Antoni Romocki 
Dąb""Vla 1 
Jaworzec 1 
Zasady 25 
Koto\\y :!Q 
Li I1fl
. . 16 
Skudz3WY 17 
Stempo\\o ud I Milewski 
Sumin. . .. -- ł 
clito Rumunek 
'} 5 7 Stanisław'Zieliński 
Jarczechowo 
Swiedziebno ł I 
Granaty . ,U I Michał Murzynowski 
IButta , . 
Sif'cień 22 } 
nadotki 5 Sllkcessorowie po Jó- 
Murzynowo 2 zefie :\liaskoYfskim 
Czer!'7.ewo 9 
Skempe 17 
Wymyślin :!6 
Kierz. . . .1 
Lawiczek 11 
Wulka dnh 15 
dito m:iła . ., 3 
Rnm: Wulki małey 12 
wieś Sur,lIlowo z nlły- 
nem. . .. l'} 
Ohoz z Rumun: 17 
Czermn(l . .. 6 Józef Zieliński 
Okrągły borek i Gra. 
billY. . . . . l 
Grabowiec 12 
R7.Ucho\"o 12 
Kukowc . 17 
PokrzY\fnik 9 
Jarcze"O . . 4 
Cliodorązek . 19 
dito Rumun: 8 
Wierzbick 17 
Słupia. . 8 
 
GOI'zeń . . 12 
Wola . . 15 Xawery Jdewski 
Szczekowo 4 
Czomsk 18 
Strzygi . . . . 30 
TomaszeWo 15 
Tadaie'!l'o. . . . 17 
Snmin Rumun: l 
Wulka 37 
Sumowko Maryan Cissowski 
Chraponia 36 
Pietrzyk . . . . 16 
Rum: wielki las. 2 


. 


. 


. 


. 
Wieś dłl"gie 
P,umun: ł\..ozłowiec 
Warpolice 
"rzesze" o 
Skn
ilno . 
RlDlnn:- Rzucze . 
V\ieś Rurla 
R:Jmun: Zatoki'. 
dito Potoczna 
Baba 
Klppczarnia 
łludzisko . 
f)zczawno 
.zarni:ł . . . 
Vieś Zembrzyca 
lości5ka . . . . 
ak. . . . 
oki . . . . . 
Szciypiornia 
Sudragi . . 
{um: dito 
lI6 Surarlowko 5urado\\ ko 
117 Swidawy 
Wi"Ź3\YY 
Zołno\\o . 
Zimna \\oda . 
Rum: Swier,ilwy 
Szafarnia . . . . 
Płonko 
Bocheniec 
Kic:ka . . . 
Pło
e -' - - 
PLod'T.one - - 
Smólniki - - 
Lapki - - - 
Spethal gorny 
dito dolny 
Suszyce - - - - 
VVenduga - - - - 
K.ulino - - _ - 

kurzno - - - - 
Stanisłllwowo ł 
Karczma 
Kroyczfn - 
Krempa - - 
121 Tłuchowko Tłuchowko J ' 
Uum: Michalkowo . 
Maryanki 
Jezewo - - - - 
122 Turu wilcza; Turza wilcza 
122 'l'łucho"o - TłucbO\\o } 
i Promotorium 
Duchowne 
124 Trombin - Tromhin z Rumun: 
Gotko\\o - 
Gotkow ko 
Cienkllsz _ 
Szczuto" o 
Janowo ' - 
RU1.e -.- 
Rumun: Poddulsk- 
Lukaszewo 
Imbierkowo . - 
Obory i Wechel 
Stal mierz . - - 
Część na Sumowku 
Jasionki - - - - 
Starorypin- - - - 
C7.ŚĆ na Rypatkach . 
dito Buzy 
dito Iwany 
Podole 
Gl.oTiińak i Rumun:1 '!.7 
Piekiełko 
Młyn Gniazdek 
Kamianka 
Puszcza . - - - 
Trutowo - - - - 
Jankowo z Rumun: 
Trzebi.goszcz - 
125 Tulibowo Tulibowo - - - - 
. , Cz
ść na Glewie 
Ortowo - - - 
. clito Rumun: 
126 Tupadły 
'. Wieś Tupadły 
Rum: dito - - - 
Ugoszcz - - - - 
Okolin - - - - 
Choyno 
Ruda 
Giłynek . . - - 


lI4 Strzygi- 


. 


115 Sudragi 


118 Szafarnia 


ll9 Płonne 


,120 Spethal 


127 Ugoszcz, 


>. NAZWISKA 
 
- 
tli: , ..Ą.. -
 
.
 "\ 
, g .... 
r- oc 1111ONA i NAZ,WISlI:A 
111 GMIK. W S I 6 w. "" 
E .J::. DZIEDZIców. 
::I '" 
Z '" 
- ;:s 
- 


I 
} 36 
7 
12 
2-; 
10 
2 
3 

l:\faryan CiS60wski 
2 . 
l 
II 
19 
17 
13 
II 
I 

 
15 U'ranciszek Chmiele",. 
-t 1 f ski 
19 tCząstkowi Szlachta 
1

B.nk B"l;ńoki 
,i
J u
.n D,i..,mowski 
2i ł J,m PiTinicki 
6\ 
22 
8 
5 
3 
II l\faryan Rutkowski 
7 


\ 


128 Winnica 
129 VVitoszyn . 


130 Woynowo_ 
3ll Wielgie 


I 
132 WitKO"O _ 


133 Wola 


134 W ompielsk 


135 Xięte. - - 



 P"protki Bia_ I I;.,protki Hi.lłasy - 
łasy' ItUll1l1n: Johne- 
Z..dJOwo 
Nardt - - - - - 
Krz-yM\\ki 
go. Papl'olki gogoly 


2 


16 
7 
2-1
Tomasz Czarnomski 
lI} . 
29 ICząstk!>wi Szlachta 
28 ICZąStkOWi Szlachta 
SI 
32 
9 
3 
35 
-13 
19 
5 
24 
6 
29 
20 
2 


136 Złewody - 
137 Zaduszniki 
138 Ząieziorze - 


139 Żałe 


140 Zembowo - 


141 Złotopole . 
1-12 Zrodla - . 


142 Zboyno 


2 Dobra Rządowe 
6 
9 
5 
2 
2 


144 Zduny 


1 
l 
29 
19 
35 
36 
20 
 

 Karól Duczymiński 
5 . 
l'> } 
26 Twarowscy 
23 
 
24 
3
 An'oni Borzewlki 
15 


145 Za!!adki - - 
1-16 Zdziembor
 


Winnica _ _ _ _ 
Witoszyn _ _ _ _ 
dito Rumunki - - 
R.umun: .Olszyny _ 
dlto DZIały - - - 
dito Sakłak _. 
Kotow.liie _ _ _ 
Rybakowizna _ . 
Woyno"o 
Rum: Kaźmierzetvo 
Wiel
ie . - _ _ 
Rumun: Miodusy _ 
Wygoda _ _ _ _ 
larczewo - - - _ 
Rumun: VV ielgie _ 
Bętlewo mostowe _ 
dito Andry.y _ _ 
dito Izydory _ _ 
Witkowo - _ _ _ 
dito Rumuski - _ 
Spiegowo - - _ _ 
Wola - - _ _ __ 
Wymyślin _ _ _ 
VV awrzonkowo _ _ 
Makowiiko _ 
W)'sendorf - _ _ 
Rumun: Kiełpiny - 
Wompielsk - . _ 
Poremby - - _ _ 
I Lisin, - - - - - 
Część Grodzi.ka - 
I JózetO\\ o: i Kiur, - 

ięte .. - - - - 

zyft1kow"o - - _ 
UbOl'zysko - - - 
Rum: VV ierzchowniaj 
i Rogal ! 
Złewody .. .. _ _ 
Kurowo - - _ _ 
Zaduszniki - - - _ 
Zait'ziurze - - - 
K.ołat - - - - - 
"ale - - . _ _ 
Kleszczyn - _ _ 

a01boVlo - _ _ _ 
KaimierzewG - _ 
Złotopole - - - 
Rumun: Ruchowo - 

rodła - - - - - 
Gorzeszyn - - - - 
Zroddk.a - - . - 
Zboyno - - - - 
Zboit'nko - .. - _ 
Frankowo - - - 
Rudusk - -.. - 
"lłyn Kiełbsak - - 
I!iotrowo - - - 
VVie\
ie - - - - 
Rum: Laskowia . 
Klo,l100Wo - - - - 
Podolin - - - _ 
Sikorz, _ _ _ _ 
Lubowiec - - - - 
Ciepień _ - - _ 
Kawno _ _ _ _ . 
Zduny _ _ _ _ _ 
Niep01tia _ _ _ _ 
l<'irany. _ _ _ _ 
l\fłyńsk _ _ _ _ 
Zasadki _ _ . _ 
Zdziembor
 . - _ 


:
 Dominik Ciołkotviki 
1
1 

 Eustachy Chełmicki I 
2 
1 

 2-1}SJlwe5ter O.trowiki 
24 . 
9) 
l 
5 
19 Teodor Miodwki 
13 


.. 


i 


6 
ł!!UiPPolit Trzciński 
;i 
 J nacy Zieliński 
16 
:li 

9 
 
6 . 
3 L.u
wlk Przecisz,ews_ 

 kI l szymun Tabulski 

l I 

 
 Felix Romocki 
9l Sukcpssorowie Win cen 
3)tego Kuczko\'\skieO"o 
lO I-\nzt-lm Ku<'ZkoVlst.i 
15 / Jostf K:mliński 
8 Qnufry Umiński 


 } W oyciech Goczkowski 
.'4 } 
-9 Antoni Nałęcz 
1
 łOnufry Ostrowski 
17 
5 
ar61 Morzycki 
3 
23 
8 
5 
6 
l 
l 
l
 Antoni Hrabilł Su- 
12 miń:lłu Radca Stanu 
-1 
8 
9 
2ł 
9 
18. 
ł
Luk'" Zgleni.ki 
21 I Antoni Ostrowski 
10 Cr.\stkowi Szlacbta 


. 


....